draagt of den melkboer zijn beroep helpt uitoefenen, met zijne
verwanten in zuidelijker landen vergelijkt, zou men er toe kunnen
komen, beide voor verschillende soorten te houden, zoo weinig gelijken
zij op elkander. De Ezel uit het Noorden is, zooals iedereen weet,
een trage, eigenzinnige, dikwijls weerbarstige klant, die algemeen,
heewel ten onrechte, als zinnebeeld van onnoozelheid en domheid
wordt beschouwd; de Ezel uit het Zuiden daarentegen, vooral de
Egyptische, is een fraai, wakker, buitengewoon vlijtig en volhardend
dier, wiens arbeid niet veel bij dien van het Paard achterstaat,
en dezen in sommige opzichten zelfs overtreft. Maar hij wordt dan
ook veel zorgvuldiger behandeld dan onze Ezel. In vele Oostersche
landen zorgt men niet minder goed voor de zuiverheid van de beste
ezelrassen dan voor die van het edelste paardenras; men voedert de
dieren zeer goed, kwelt hen in hun jeugd niet te veel en kan derhalve
van de volwassenen diensten verlangen, die onze Ezel in 't geheel niet
zou kunnen verrichten. Er is wel reden voor de zorg, die men in het
Oosten aan den Ezel besteedt, want hij is daar een huisdier in den
volsten zin van het woord, dat in het paleis van den rijkste, zoowel
als in de hut van den armste voorkomt, en de onmisbaarste dienaar is,
dien de bewoner van zuidelijke gewesten kent. Reeds in Griekenland
en Spanje treft men zeer schoone Ezels aan, hoewel zij altijd nog
ver achterstaan bij die, welke men in het Oosten, vooral in Perzië,
Toerkmenië en Egypte, gebruikt. De Grieksche en de Spaansche Ezel
evenaren een klein muildier in grootte; hun haar is glad en zacht; de
manen zijn tamelijk, de staartharen betrekkelijk zeer lang; de ooren
zijn lang, maar fijn gebouwd, de oogen schitterend. Groote volharding,
een gemakkelijke, vlugge gang en een zachte galop stempelen deze
Ezels tot onovertreffelijke rijdieren.
Nog veel schooner dan deze uitmuntende dieren zijn de Arabische Ezels,
vooral die, welke in Yemen worden gefokt. Er zijn twee rassen van:
één van groote, moedige en snelle dieren, die voor het reizen zeer
geschikt zijn, en één, welks leden kleiner en zwakker zijn, en
gewoonlijk voor 't dragen van lasten gebruikt worden. Soortgelijke
rassen komen voor in Perzië en Egypte, waar men veel geld voor een
goeden Ezel uitgeeft. Een voor rijdier geschikte Ezel, die aan alle
eischen voldoet, staat hooger geprijsd dan een middelmatig Paard;
niet zelden betaalt men f 900 voor zulk een dier. "Men kan zich," zegt
Bogumil Goltz, "geen bruikbaarder en dapperder schepsel voorstellen dan
deze Ezel. De grootste kerel zet zich op een exemplaar, dat dikwijls
niet grooter is dan een kalf van zes weken en brengt het in galop. Deze
zwak gebouwde dieren bewegen zich met een flinken pas; hoe zij echter
aan de kracht komen om uren lang met een volwassen mensch op den rug,
zelfs bij groote hitte, te draven en te galoppeeren, komt mij volkomen
onverklaarbaar voor en schijnt tot de bovennatuurlijke ezels-mysteriën
te behooren." Den rij-ezels wordt het haar zeer zorgvuldig over het
geheele lichaam kort geknipt; alleen aan de bovenarmen en dijen laat
men het zijn volle lengte behouden; hier worden echter in de beharing
allerlei figuren en krullen uitgeknipt, waardoor de dieren een zeer
eigenaardig voorkomen verkrijgen.
Verderop in het binnenland, waar dit nuttige wezen eveneens als
huisdier wordt gehouden, zijn edele Ezels zeldzaam, en ook deze
weinige worden van buiten ingevoerd.
In vroegere tijden trof men op eenige eilanden van den Griekschen
archipel en op Sardinië half-verwilderde Ezels aan; tegenwoordig
vindt men er nog in Zuid-Amerika. Zulke aan de heerschappij van den
mensch ontkomen Ezels nemen spoedig alle gewoonten van hunne wilde
voorouders aan.
Door de bovenstaande mededeelingen is meteen het verbreidingsgebied
van den Ezel aangeduid. Het oostelijke deel van Voor- en Middel-Azië,
het noorden en oosten van Afrika, Zuid- en Middel-Europa en eindelijk
Zuid-Amerika zijn de landstreken waar hij het best gedijt. Hoe droger
het land is, des te beter gevoelt hij zich er thuis. Vochtigheid en
koude verdraagt hij minder goed dan het Paard.
Waarschijnlijk is het rijden op Ezels nergens zoozeer in zwang als
in Egypte. In alle grooten steden van dit land zijn deze gewillige
dieren werkelijk onmisbaar voor de gemakkelijkheid van 't leven. Men
gebruikt ze, zooals bij ons de huurrijtuigen; en het wordt volstrekt
niet vreemd gevonden zich door hen te laten dragen. Wegens de engheid
van de straten der Oostersche steden, zijn Ezels beter dan andere
vervoermiddelen geschikt om den weg, dien men heeft af te leggen,
af te korten en gemakkelijk te maken. Daarom ziet men ze b.v. in
Kaïro, overal te midden van den onafgebroken stroom van menschen,
die zich door de straten beweegt. De ezeldrijvers van Kaïro vormen
een eigen stand, een ware kaste; zij behooren bij de stad, zooals de
minarets en de palmen. Zij zijn onontbeerlijk voor de inwoners zoowel
als voor de vreemdelingen; aan hen heeft men iederen goeden dag te
danken, hoewel zij iederen dag iemand de gal doen overloopen. "Het
is een ware lust en een ware ellende", zegt Bogumil Golts, "met
de ezeljongens om te gaan. Men kan het niet eens met hen worden,
hetzij men ze voor goedhartig of boosaardig, koppig of dienstwillig,
traag of wakker, listig of onbeschaamd houdt; zij vertoonen een
mengelmoes van alle mogelijke eigenschappen." De reiziger ontmoet
ze, zoodra hij in Alexandrië aan land stapt. Op elk druk plein staan
zij met hunne dieren van zonsopgang tot zonsondergang. De aankomst
van een stoomboot is voor hen een hoogst gewichtige gebeurtenis;
want dan moeten zij zich beijveren om de in hunne oogen onwetende of
zelfs domme toeristen voor zich te veroveren. De vreemdeling wordt
vooreerst in drie of vier talen aangesproken, en wee hem, wanneer
hij in 't Engelsch antwoordt. Dadelijk heeft er om den "rijken man"
een vechtpartij plaats, totdat de reiziger het verstandigste doet,
wat hij doen kan, n.l. op goed geluk op een Ezel gaat zitten en zich
door den jongen naar het eerste het beste hotel laat drijven. Dit
is de eerste kennismaking met de ezeljongens; maar eerst als men de
Arabische taal machtig is en, in plaats van het koeterwaalsch der
drie of vier door hen geradbraakte talen, hun eigen taal met hen kan
spreken, leert men ze kennen.
De eene zegt: "Kijk toch eens, Mijnheer, naar den Ezel, dien ik u
aanbied, een echte locomotief in vergelijking met de dieren, die
de andere jongens u aanprijzen! Zij zullen onder u inzakken, want
het zijn erbarmelijke schepsels en gij zijt een forsch man! Maar de
mijne! Voor hem is het een kleinigheid als een Gazelle met u weg
te loopen."--"Dit is een Kahiriner Ezel," zegt de andere; "zijn
grootmoeder was een Gazelle en zijn bet-overgrootmoeder een wild
Paard. Komaan, Kahiriner, loop eens en laat Mijnheer zien, dat ik
de waarheid spreek! Doe uwe ouders geen schande aan, maak voort in
Gods naam, mijn Gazelle, mijn Zwaluw!"--De derde wil alle overige de
loef afsteken; hij roemt zijn Ezel als een "Bismarck", een "Moltke"
enz., en in dezen toon gaat het voort, totdat men eindelijk een
van de dieren bestegen heeft. Dit wordt nu door een onnavolgbaar
getrek en geduw of door stooten, steken en slagen met den aan
't eene einde puntig toeloopenden drijversstok in galop gebracht,
terwijl de knaap, die er achteraan rent, door roepen, schreeuwen,
aansporen en babbelen zijne longen niet minder mishandelt dan den Ezel
vóór hem. "Pas op, Mijnheer! Uw rug, uw voet, uw rechterzijde is in
gevaar! Wees voorzichtig, uw linkerzijde, uw hoofd! Denk er om! een
Kameel, een muildier, een Ezel, een Paard! Let op uw gezicht, op uw
hand! Ga uit den weg, vriend; laat mij en Mijnheer voorbij! Scheld
niet op mijn Ezel, smeerlap; hij is meer waard dan je overgrootvader
was. Verschooning, meester, dat gij gestooten werd!" Deze en en honderd
andere uitroepen gonzen den reizigers onophoudelijk om de ooren,
terwijl hij tusschen allerlei gevaar opleverende dieren en ruiters,
tusschen straatkarren, lastdragende Kameelen, wagens en voetgangers
door rent. De Ezel verliest geen oogenblik zijn goede gezindheid; zijn
gewilligheid kan bijna niet ingetoomd worden; hij snelt steeds voort
in een allerprettigsten galop, totdat het doel bereikt is. Kaïro is de
hoogeschool voor alle Ezels; hier eerst leert men deze voortreffelijke
dieren kennen, waardeeren, achten en van hen houden.
Op _onzen_ Langoor trouwens zijn Oken's woorden volkomen toepasselijk:
"De tamme Ezel is door langdurige slechte behandeling zoozeer ontaard,
dat hij bijna in 't geheel niet meer lijkt op zijne voorouders. Niet
alleen bereikt hij een veel geringere grootte dan deze, maar ook zijn
kleur is doffer, meer aschgrauw, zijne ooren zijn langer en slapper
geworden. De moed is bij hem in weerspannigheid veranderd, de vlugheid
in langzaamheid, de levendigheid in traagheid, de schranderheid in
domheid, de vrijheidsliefde in geduld, de volharding in lijdzaamheid
bij het verduren van mishandelingen." Scheitlin zegt van hem: "De tamme
Ezel is veeleer schrander dan dom; zijn schranderheid gaat echter
niet samen met goedheid, zooals bij het Paard, maar openbaart zich
meer als valschheid en sluwheid, en nog wel het meest als koppigheid
en eigenzinnigheid. Hoewel uit een slavin geboren, is hij in zijn
jeugd zeer opgewekt en een liefhebber van potsierlijke sprongen,
evenals al wat jong is; evenals het menschenkind, heeft hij trouwens
geen besef van zijn misschien vreeselijke, treurige toekomst. Als hij
volwassen is, moet hij trekken en dragen; hij laat zich hiervoor goed
africhten, hetgeen een bewijs is van zijn verstand, want hij moet
zich schikken naar den wil van een ander wezen, van den mensch. Het
kalf is hiervoor nooit verstandig genoeg, en zelfs het paardenveulen
begrijpt aanvankelijk niet, wat men van hem verlangt. Geduldig draagt
de Ezel zijn grooten last, maar volstrekt niet gaarne, want zoodra men
hem dien heeft afgenomen, is het voor hem een genoegen zich over den
grond te wentelen, en zijn afschuwelijk gebalk te laten hooren. Hij
heeft waarschijnlijk in 't geheel geen muzikaal gevoel. Zijne ooren
duiden werkelijk iets bijzonders aan.
"Wij kunnen den Ezel volkomen in zijn eer herstellen door er op te
wijzen, dat hij afgericht kan worden tot zeer vele kunstjes, die men
gewoonlijk alleen van het Paard ziet. Sommige kinderen leeren moeilijk,
maar wat zij geleerd hebben, kennen zij grondig en voor altoos; zoo is
het ook met den Ezel. Men kan wedrennen met hem houden; hij leert door
hoepels springen en kanonnen afschieten. Hij springt goed, zonder het
doel te missen en zonder angst te toonen. Hij let op de blikken en de
woorden van zijn meester, en begrijpt deze telkens goed. Daarom kan
men hem ook leeren dansen, zich op de maat bewegen en deuren openen,
waarbij hij zijn bek als een hand gebruikt, trappen op- en afgaan, het
schoonste, oudste of meest verliefde lid van een gezelschap aanwijzen,
door met den poot op den grond te kloppen van een horloge, dat hem
voorgehouden wordt, den tijd, van een kaart of van een dobbelsteen het
aantal oogen aangeven, en iedere vraag van zijn meester, door met den
kop te schudden of te knikken, bevestigend of ontkennend beantwoorden."
De zintuigen van den tammen Ezel zijn goed ontwikkeld. Bovenaan staat
het gehoor, hierop volgt het gezicht, dan de reuk; gevoel schijnt hij
weinig te hebben, ook de smaak is, naar men vermoedt, niet bijzonder
fijn, anders zou hij waarschijnlijk begeeriger, veeleischender
zijn dan het Paard. Zijne verstandelijke vermogens zijn, naar uit
Scheitlin's woorden blijkt, niet zoo gering als gewoonlijk aangenomen
wordt. Hij heeft een uitmuntend geheugen: hij kan iederen weg, dien
hij eens gegaan is, weer terug vinden; hoe dom zijn uitzicht ook zij,
toch is hij dikwijls recht sluw en listig. Ook is hij niet altijd
zoo goedaardig, als men meent; hij heeft soms zelfs afschuwelijke
kuren. Plotseling blijft hij dan midden op den weg stilstaan, en
laat zich door geen slagen dwingen om verder te gaan, of gaat met
zijn geheele last op den grond liggen, waar hij zich door bijten en
schoppen verweert. Sommigen meenen dat zijn gevoelig gehoor hiervan
de oorzaak is, dat ieder geraas hem verdooft en verschrikt, hoewel hij
overigens niet bijzonder vreesachtig, maar slechts nukkig is. Uiterst
vreemd gedraagt een Ezel zich in een streek waar Roofdieren zijn. Het
is zeer vermakelijk of hoogst onaangenaam, al naar men het nemen
wil, op een Ezel of een Muildier door een van de nauwe dalen van
het gebergte van Habesch te rijden. Overal bespeurt het lange oor
gevaar. Het draait en keert zich naar alle zijden, wordt met opzet
benedenwaarts gebogen in de richting van een rotsblok, waarachter
een vijand in hinderlaag zou kunnen liggen, het tracht zelfs met
een paar sterke wendingen alles af te luisteren, wat er hooger op,
langs de hellingen voorvalt, richt zich plotseling stijf omhoog en
luistert in een bepaalde richting. Wanneer nu nog de reuk het gehoor
te hulp komt en beide het edele rijdier schrikbeelden voor den geest
tooveren, dan is de gemoedsrust voor goed verstoord. Het wil niet
verder. Juist op de plaats waar het nu staat, is misschien in de vorige
nacht het vreeselijk tot buitengewone voorzichtigheid aansporend feit
voorgevallen, dat een Leeuw, een Luipaard, een Hyaena of een ander
gruwelijk Roofdier over den weg is geslopen! De Ezel snuffelt, kijkt,
luistert; de ooren draaien letterlijk rond in zijn kop; hij blijft
als aan den grond genageld, totdat eindelijk een van de lieden voor
hem uitgaat. Loos genoeg om te begrijpen, dat zijn gids de meeste
kans heeft om in de klauwen van het grimmige Roofdier den laatsten
adem uit te blazen, zal hij dezen volgen en inwendig gerustgesteld
verder gaan. Op reis kan de Ezel geen enkel zintuig ontberen. Als men
hem een doek voor de oogen bindt, blijft hij oogenblikkelijk staan;
dit doet hij ook, als men hem de ooren bedekt of dicht stopt; eerst
als, hij van al zijne zintuigen gebruik kan maken, gaat hij verder.
De Ezel is met het slechtste, karigste voedsel tevreden. Gras en hooi
van zulk een hoedanigheid, dat iedere fatsoenlijke koe ze met een
afkeer verradend gesnuif laat liggen en een Paard er zich ontevreden
van afwendt, worden door hem nog als een lekkernij beschouwd: hij is
zelfs met distels en doornstruiken tevreden. Alleen in de keuze van
drank is hij zorgvuldig; hij wil geen water hebben dat troebel is; brak
mag, helder moet het zijn. In de woestijn heeft men hierdoor dikwijls
veel last met den Ezel, daar deze, hoe ook door den dorst gekweld,
het troebele water uit de lederen waterzakken niet wil drinken.
Hier te lande valt de bronsttijd van den Ezel in de laatste lente-
en de eerste zomermaanden; in het zuiden duurt hij ongeveer het
geheele jaar door. De hengst verklaart aan de Ezelin zijn liefde
met het welbekende, oorverscheurende "I-a, I-a," en laat op deze
langgerekte, vijf- à tienmaal herhaalde geluiden nog een half dozijn
snuivende zuchten volgen. Zulk een aanzoek is onweerstaanbaar; zij
oefent zelfs op de medevrijers een machtigen invloed uit. Ieder, die
in een land heeft gewoond, waar vele Ezels zijn, heeft het kunnen
ervaren. Zoodra een ezelin hare stem laat hooren, ontstaat er een
formeel oproer onder alle hengsten in den omtrek. De naastbijwonende,
gevleid door de eer, dat hij de voor hem zoo aanlokkelijke geluiden
het eerst op een behoorlijke wijze mag beantwoorden, balkt er op los
zoo luid hij kan. Een tweede, derde, vierde, tiende valt in: eindelijk
balken zij allemaal; door den langen duur van dit concert zou iemand
doof of half gek kunnen worden. Ik waag het niet te beslissen, of dit
medebalken als een bewijs van teedere sympathie moet worden opgevat,
of eenvoudig voortvloeit uit lust tot schreeuwen, maar kan stellig
verzekeren, dat één Ezel alle overige aan 't balken kan brengen. De
reeds beschreven ezeljongens van Kaïro, die, naar het schijnt, veel
behagen scheppen in het geluid van de dieren, waarmede zij hun kost
verdienen, maken het "I-a"-geschreeuw, dat op beschaafde ooren zulk
een onaangenamen indruk maakt, aan den gang, door het onnavolgbare,
kort afgebrokene "Ii, Ii, Ii", dat den hoofdinhoud van de ezelsrede
voorafgaat, na te bootsen: spoedig neemt een van de Ezels de moeite
over om de vroolijke opgewondenheid verder te verbreiden.
Ongeveer 11 maanden na de paring werpt de Ezelin één jong (hoogst
zelden twee), dat bij de geboorte volkomen ontwikkeld is en zien kan;
de moeder lekt het liefderijk af en biedt het reeds een half uur na de
geboorte de uier aan. Na 5 à 6 maanden kan het veulen gespeend worden,
maar het volgt de moeder nog lang op al hare wegen. Zelfs in zijn
vroegste jeugd verlangt het geen bijzondere oppassing of verzorging,
maar is evenals zijne ouders tevreden met elk voedsel dat het krijgen
kan. Als men het kind van de moeder wil scheiden, is aan weerskanten
het verdriet groot. Beiden verzetten zich en geven, als dit niets baat,
hun verdriet en hun verlangen nog dagen achtereen door geschreeuw
of althans door buitengewone onrustigheid te kennen. Als er gevaren
dreigen, verdedigt de oude haar kind met moed; zij offert liever zich
zelf op en vreest zelfs vuur en water niet, als het er op aankomt haar
jong te beschermen. Reeds in het tweede jaar is de Ezel volwassen; maar
eerst in het derde jaar bereikt hij zijn volle kracht. Hij kan, zelfs
wanneer hij hard werken moet, een tamelijk hoogen leeftijd bereiken:
er zijn voorbeelden van, dat Ezels veertig vijftig jaar oud werden.
Reeds in den ouden tijd heeft men het Paard en den Ezel met elkander
gepaard en door deze kruising bastaarden verkregen, die _Muildieren_
heeten, als de vader, _Muilezels_ echter als de moeder tot het
Ezelgeslacht behoort. Beide hebben in hun gestalte meer van hun moeder
dan van hun vader; door hun aard gelijken zij echter meer op dezen
dan op gene.
Het _Muildier_ (_Equus mulus_) is bijna even groot als het Paard en
gelijkt ook door zijn lichaamsbouw op dit dier; het verschilt er
echter van door den vorm van den kop en de lengte der ooren, door
den staart, die aan den wortel kort behaard is, door de schrale
dijen en de smallere hoeven, welke kenmerken aan die van den Ezel
herinneren. Zijn kleur gelijkt in den regel op die van de moeder. Het
balkt als zijn vader.
De _Muilezel_ (_Equus hinnus_) behoudt de onaanzienlijke gestalte,
de grootte en de lange ooren van zijn moeder, krijgt van het Paard
slechts den dunneren en langeren kop, de vollere dijen, den over zijn
geheele lengte behaarden staart en de hinnikende stem; met zijn moeder
heeft hij ook de traagheid gemeen.
De paardemerrie draagt het Muildier iets langer dan het paardenveulen;
het pasgeboren Muildier staat echter veel eerder op zijne pooten dan
het jonge Paard; daarentegen is hij minder spoedig volwassen dan het
Paard. Beneden de 4 jaar mag men geen Muildier tot den arbeid dwingen;
daarentegen behoudt het zijn kracht geregeld tot in 20e of 30e niet
zelden zelfs tot in het 40e levensjaar.
Men fokt uitsluitend Muildieren, omdat deze beter geschikt zijn voor
het gebruik. Alleen in Spanje en Abessinië heb ik Muilezels gezien. Het
Muildier vereenigt de goede eigenschappen van zijne beide ouders in
zich. Zijne soberheid en volharding, zijn zachten, vasten tred zijn
erfstukken van den Ezel, zijne kracht en moed een geschenk van zijn
moeder. In alle bergstreken acht men de Muildieren onmisbaar; voor
de bewoners van Zuid-Amerika zijn zij niet minder noodig dan voor
de Arabieren het Kameel. Een goed Muildier draagt een last van 150
KG. en legt hiermede iederen dag een weg van 20 à 28 KM. af. Zelfs na
een lange reis bemerkt men ternauwernood vermindering van de kracht
van het op deze wijze belaste dier, al is het voeder schaarsch en
zóó slecht, dat een Paard het in 't geheel niet zou lusten.
Zelfs in den laatsten tijd heeft men herhaaldelijk beweerd, dat
Muildieren en Muilezels onvruchtbaar zouden zijn. Dit is echter
niet altijd het geval, wanneer een van de beide parende dieren
geen bastaard is. Reeds sedert overouden tijd zijn er voorbeelden
van bekend, dat Muildieren jongen voortbrachten, n.l. bij paring
van een Paardehengst met een muildier-merrie. In lateren tijd zijn
eveneens verscheidene gevallen waargenomen, die de geschiktheid van
het Muildier voor de voortplanting boven allen twijfel verheffen:
zoo is het in de laatste kwart eeuw in den Acclimatisatie-tuin te
Parijs gebleken, dat Muildieren tot in het tweede geslacht vruchtbaar
kunnen zijn.--Dat Muildieren (of Muilezels) onderling of Muildieren
met Muilezels vruchtbaar kunnen paren, is nog niet bewezen.
Een oude Latijnsche schrijver verhaalt, dat Caracalla in het jaar 211
van onze tijdrekening in de arena te Rome behalve Tijgers, Olifanten en
Neushoorndieren ook een _Hippotigris_ ("Tijgerpaard") liet optreden, en
dit dier eigenhandig doodde. Dat de bedoelde schrijver hiermede niets
anders op het oog gehad kan hebben dan de eene of andere soort van
Afrikaansche, gestreepte wilde Paarden, valt moeielijk te betwijfelen;
de Engelsche natuuronderzoeker H. Smith heeft dus recht, als hij de
naam _Tijgerpaarden_ gebruikt tot aanduiding van een ondergeslacht
(of liever van een groep van soorten) van de familie der paarden.
De Tijgerpaarden gelijken, wat hun gestalte betreft, zoowel op
de Paarden als op de Ezels. De romp is gedrongen, de hals forsch,
de kop houdt het midden tusschen dien van een Paard en dien van een
Ezel, de ooren zijn tamelijk lang, maar tevens breed, de haren van de
overeindstaande manen niet zoo hard en dik als bij het Paard, maar
toch minder zacht en minder buigzaam dan bij den Ezel, de staart is
alleen aan zijn onderste gedeelte lang behaard. Alle bekende soorten
hebben een bont, levendig gekleurd en gestreept vel. De zuidelijke
helft van Afrika is haar vaderland; misschien komt slechts één soort
ook benoorden den evenaar voor. Zij leven op de gebergten en in de
vlakten; iedere soort geeft echter, naar het schijnt, de voorkeur
aan een afzonderlijk gebied.
De _Quagga_ (_Equus quagga_) nadert door zijn gestalte meer tot het
Paard dan tot den Ezel, maar moet, wat schoonheid betreft, bij den
Dauw achterstaan. De romp is zeer goed gevormd, de kop middelmatig
groot en sierlijk; de ooren zijn kort, de pooten krachtig. Langs
den geheelen hals verheffen zich korte en rechte manen; de staart is
van den wortel af behaard, de staartharen langer dan bij de overige
Tijgerpaarden, evenwel aanmerkelijk korter dan bij het Paard. Ook door
de beharing van de overige lichaamsdeelen gelijkt de Quagga op het
Paard: het haar is kort en ligt dicht tegen het lichaam aan. Bruin,
aan den kop donkerder, op den rug, het kruis en de zijden lichter,
is de grondkleur van het vel; de buik, de binnenzijde van de dijen en
de staartharen zijn zuiver wit. De kop, de hals en de schouders zijn
geteekend met grijsachtig witte, roodachtig getinte strepen, die op het
voorhoofd en de slapen overlangs gericht en dicht opeengedrongen zijn,
op de wangen echter dwars loopen en iets verder uiteen staan. Tusschen
de oogen en den mond vormen zij een driehoek. Op den hals bemerkt
men tien zulke strepen, die ook op de manen zich vertoonen, op
de schouders vier en op den romp nog eenige, die des te korter en
bleeker worden, naarmate zij verder naar achteren voorkomen. Langs den
geheelen rug tot op den staart, strekt zich een zwartachtig bruine,
aan weerszijden roodachtig grijs geboorde rugstreep uit. De ooren
zijn van binnen met witte haren bezet, van buiten geelachtig wit,
met een donkerbruine streep. Beide geslachten gelijken zeer veel op
elkander; het wijfje is echter een weinig kleiner en heeft kortere
staartharen. Het volwassen mannetje wordt 2 M., met den staart 2.6
M. lang; de schouderhoogte bedraagt ongeveer 1.3 M.
De _Dauw_ (_Equus Burchelli_), Burchell's, en Chapman's _Tijgerpaard_,
de _Bonte Quagga_ der Hollandsche Boeren, is ongetwijfeld het edelste
dier van zijn stam, omdat zijn gestalte het meest op die van een
Paard gelijkt; het is nagenoeg even groot als de Quagga. Het zachte,
glad aanliggende haar is aan de bovenzijde isabelkleurig, van onderen
wit. Veertien smalle, zwarte strepen ontspringen aan de neusgaten,
zeven daarvan zijn buitenwaarts gericht en vereenigen zich met een
gelijk aantal van boven komende; de overige gaan scheef over de wangen
heen en zijn verbonden met strepen, die de onderkaak versieren. Over
het midden van den rug loopt een zwarte streep met witte randen; de
hals is, evenals de 13 cM. hooge manen, geteekend met tien breede,
zwarte dwarsstrepen, waarvan sommige zich splitsen en waartusschen
smalle, bruine strepen liggen. Nog breedere strepen omringen den
romp, niet echter de onderste gedeelten van de pooten, die gewoonlijk
beneden den elleboog en het kniegewricht effen wit zijn.
De _Zebra_ of het _Bergpaard_ (_Equus zebra_), dat ongeveer even
groot is als de vorige soort, heeft over het geheele lichaam, ook
over de pooten, strepen, en is hieraan gemakkelijk van den Dauw te
onderscheiden. Zijn lichaamsbouw gelijkt minder op dien van het Paard
dan op dien van den Ezel en meer bepaaldelijk van den Dziggetai. De
op slanke, goed gebouwde pooten rustende romp is vol en krachtig,
de hals gebogen, de kop kort, de snuit gezwollen; de staart is
middelmatig lang, over het grootste deel van zijn lengte kort en
alleen bij de spits lang behaard, hij gelijkt dus op dien van den
Ezel; de manen zijn dicht, maar zeer kort. Op witten of geelachtigen
grond loopen van den snuit tot aan de hoeven dwarsstrepen van glanzig
zwarte of roodbruine kleur; alleen de achterzijde van den buik en
de binnenzijde van het bovenlichaam zijn niet gestreept. De donker
bruinzwarte, overlangsche streep op den rug is eveneens aanwezig,
een tweede loopt langs het onderlijf.