temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Petrus de Nobiliaco serviens, Lemovicensis diocesis, [p. 214]
testis supra juratus, mantellum ordinis et barbam defferens,
quinquagenarius vel circa, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Xantonensem, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur:
Dixit nempe se fuisse receptum in capella domus Templi Burdegalensis,
per fratrem Heliam Audemari presbiterum quondam, in festo Omnium
Sanctorum proximo preterito fuerunt circiter XX^ti anni, presentibus
fratribus Helia Ayri quondam milite, Xantonensis, Petro Daubo Vienensis,
et Petro de Castelione Burdegalensis diocesium, servientibus deffunctis,
a quo receptore peciit se recipi ad dictum ordinem, et prescito ab eo
per juramentum quod non erat matrimonio, vel alteri religioni obligatus,
nec excommunicatus, nec servilis condicionis, nec habebat infirmitatem
latentem, fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, et vivere
sine proprio, et servare bonos usus qui tunc erant in ordine, et que in
posterum imponerentur; et imposito sibi mantello, receptor et omnes
astantes fuerunt eum osculati in ore. Post que precepit ei dictus
receptor, in presencia predictorum, quod abnegaret Deum ore non corde,
et ipse testis obedivit ei; non tamen sibi expressit quod hoc esset de
punctis ordinis, nec fecit ei ipse vel alius de alio illicito mencionem.
Requisitus si scit, credit, vel audivit dici quod fratres ordinis
communiter abnegarent Deum in recepcionibus suis vel post, vel facerent
alia illicita contenta in articulis, respondit se pocius credere quod
non quam quod sic, quia non vidit dicta illicita fieri, nec audivit dici
quod fierent, et tamen interfuerat recepcioni duorum fratrum de Lingua
Galligana, quorum quislibet vocabatur Johannes, sed eorum cognomina
ignorat. Qui fuerunt recepti per fratrem Gaufredum de Bonavilla
preceptorem Pictavie, in instanti festo Assumpcionis beate Marie erunt
circiter XII anni, in capella domus Templi Andegavensis, presentibus
fratribus Theobaldo servienti dicti preceptoris, et multis aliis quorum
non habebat noticiam, quia inibi venerat a casu. Item, dixit [p. 215]
quod bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii
fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite
celebrarent. Item, dixit se audivisse dici in dicto ordine et credere
quod, antequam haberent sacerdotes in ordine, eorum preceptores laici
absolvebant alios fratres ordinis a peccatis auctoritate apostolica; sed
postmodum postquam habuerunt sacerdotes, non audivit dici quod
absolverent dicti laici preceptores. Jurabant ordinem non exire; statim
pro professis habebantur. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus
nisi fratribus ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos.
Deffendebatur eis crimen sodomiticum, et si qui convicti fuissent dictum
crimen perpetrasse, fuissent ab ordine exclusi. Ultra mare dixit se
fuisse sex annis commoratus antequam esset frater ordinis, in servicio
fratris G. de Sanzeto quondam militis dicti ordinis, tempore fratris
Guillelmi de Bello Joco Magistri tunc ordinis; et de capite de quo
deposuit supra magister Anthonius Sycti de Vercellis, et de ydolis
nullam audivit fieri mencionem. Dixit tamen quod dictus frater
Guillelmus habebat magnam amiciciam cum soldano et Saracenis, quia
aliter non potuissent ipse vel ordo tunc ultra mare remansisse. Cordulis
unde volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant.
Per sacramentum injungebatur eis quod non revelarent secreta
capituliorum, de modo recepcionis speciali non habita mencione. Qui
revelassent ad panem et aquam et alias graviter puniti fuissent.
Elemosinas et hospitalitatem juxta facultatem domorum in quibus extitit
commoratus vidit convenienter fieri et servari, et capitulia generalia,
sermone facto, tempestive teneri apud Auso Pictavensis diocesis, januis
clausis, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, et providebatur ne
audirentur exterius que interius agebantur. Ordinata per Magistrum cum
conventu servasset totus ordo, contra quem nunc propter predicta grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta, et contra quem Magister et
alii dicuntur aliqua fuisse confessi; ad cujus ordinis deffensionem se
non obtulerat. Nec sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio,
vel temporali comodo habito vel habendo, sed pro veritate [p. 216]
dicenda, ut dixit; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Martis sequenti, que fuit XI dies dicti mensis maii, fuit
adductus ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, in domo
predicta domini Petri de Sabaudia, frater Petrus la Vernha serviens,
Xantonensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret dictum suum,
quinquagenarius et ultra, mantellum ordinis et barbam defferens, cum quo
inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum
Xantonensem. Lectis autem et diligenter expositis sibi omnibus et
singulis articulis, respondit se nescire, nec credere, nec audivisse
dici de contentis in eis nisi quod sequitur, quia non vidit alium recipi
in ordine, nec interfuerat capitulis eorum. Ipse autem receptus fuerat,
circa festum beati Michaelis proximo preteritum fuerunt circiter XX^ti
anni, in capella domus Templi de Frotay Turonensis diocesis, per fratrem
Gerardum de Nonay servientem quondam, preceptorem tunc dicte domus,
presentibus fratribus Adam et Helia, quorum cognomina ignorat, et aliis
deffunctis, in hunc modum: nam cum peciisset instanter societatem
ordinis, et ei concessa fuisset, dictus receptor fecit eum vovere et
jurare super quemdam librum castitatem, obedienciam, vivere sine
proprio, servare bonos usus qui tunc erant in ordine, et qui in posterum
imponerentur, et non revelare secreta capitulorum, et quod non
dimitteret ordinem pro forciori vel debiliori; et imposito sibi ad
honorem Dei et beate Marie mantello, receptor et omnes astantes fuerunt
eum osculati in ore; et instruxit eum qualiter regeret se in ordine, et
dictus receptor precepit ei quod oscularetur ipsum receptorem in carne
nuda inter scapulas, quod fecit. Postea precepit ei quod abnegaret Deum
in presencia aliquorum ex eis qui astabant, non declarando quod [p. 217]
hoc esset de punctis ordinis nec consuetum in ordine fieri, et ipse
testis abnegavit Deum ore, non corde, ut dixit. Aliquid aliud illicitum
non intervenit in dicta sua recepcione vel post, nec quid agebatur in
recepcionibus aliorum vel post, credit tamen pocius quod abnegarent
communiter Deum, sicut deposuit se fecisse, quam contrarium. Item, dixit
quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens quod alii
fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite
celebrarent. Audivit dici quod laici eorum capitulia tenentes
auctoritate apostolica absolvebant fratres generaliter, et pro peccatis
remittebant eos absolvendos ad sacerdotes ordinis eorum. Clandestine
recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis. Cordulis unde
volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant.
Fratres scientes errores fuerunt negligentes, quia non correxerunt eos.
Elemosinam et hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in
domibus ordinis in quibus extitit commoratus, et precipiebatur eis quod
bene servarent elemosinas ordinis, et inhibebatur ne degererent propter
bona ordini acquirenda. Ordinata per Magistrum cum conventu servasset
totus ordo, contra quem nunc propter predicta grandia scandala, suspicio
et infamia sunt exorta, et credit quod fratres ordinis scirent quod
abnegacio fieret in ordine confessata per eum, et audivit dici Magistrum
et alios aliqua contra dictum ordinem fuisse confessos; ad cujus
deffensionem se non obtulerat, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Post hec fuerunt adducti pro testibus ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum fratres Guido de Rupe presbiter, Hugo de Fauro miles,
Guido las Chassandas, Jordanus Pauta, Boso de Masualier et Petrus
Piffandi servientes, Lemovicensis diocesis. Qui tactis sacrosanctis
evangeliis juraverunt dicere in isto negocio plenam et meram [p. 218]
veritatem, secundum formam juramenti aliorum testium superius
registratam, expositam et vulgarizatam eisdem.
Eadem die predicti domini commissarii fecerunt venire ad presenciam suam
Guillelmum Pidoye administratorem et custodem bonorum Templi, in cujus
et consociorum ejus potestate dicebantur esse reliquie et capse
reliquiarum que tempore capcionis Templariorum invente fuerunt in domo
Templi Parisiensis, et precepit ei, sicut alias preceptum fuerat per
eosdem dominos commissarios et mandatum sibi, et magistro Guillelmo de
Gisorcio, et Raynerio Bordono, consociis suis in administracione et
custodia supradictis, quod defferrent ad eos omnia capita metallina vel
lignea que per eos inventa fuerant in dicta domo Templi. Per quem
allatum fuit eis quoddam magnum capud argenteum deauratum pulcrum,
figuram muliebrem habens, intra quod erant ossa unius capitis, involuta
et consuta in quodam panno lineo albo, syndone rubea superposita, et
erat ibi quedam cedula consuta in qua erat scriptum capud LVIII^m, et
dicta ossa assimilabantur ossibus capitis parvi muliebris, et dicebatur
ab aliquibus quod erat capud unius undecim millium virginum. Alia capita
dixit idem Guillelmus Pidoye se non invenisse in domo Templi predicta.
Post que dicti domini commissarii fecerunt venire ad presenciam eorum
fratrem Guillelmum de Arbleyo olim elemosinarium regis, testem supra
examinatum, qui deposuerat inter alia se vidisse quoddam capud in
capitulis eorum generalibus, cui reverenciam exhibebant, et erat
barbatum, et credebat esse ydolum quod dicebantur adorare; et
ostenderunt eidem fratri Guillelmo dictum capud, ad sciendum si erat
illud capud de quo idem frater Guillelmus deposuerat, et respondit quod
non, nec erat certus si alias viderat dictum capud in domo Templi.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Mercurii sequenti, que fuit XII dies dicti mensis Maii,
fuit adductus ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, [p. 219]
in domo predicta domini Petri de Sabaudia, frater Guido de Rupe
presbiter Lemovicensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret
dictum suum, XXX annorum et ultra, mantellum ordinis non defferens, quia
ipsum dimiserat vetustate consumptum, cum quo inquisitum fuerat,
absolutus et reconciliatus per dominum Lemovicensem episcopum. Lectis
autem et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit quod nullum alium viderat recipi in ordine, nec capitulis
interfuerat eorumdem, unde nesciebat, nec credebat, nec audiverat dici
de contentis in dictis articulis nisi quod sequitur: dixit nempe se
fuisse receptum in quadam camera domus Templi de Bella Chassanha
Lemovicensis diocesis, per fratrem Petrum de Madito militem quondam,
preceptorem tunc Lemovicinii, in hac estate erunt X vel XI anni,
presentibus fratribus Bertrando de Villaribus presbitero, preceptore de
Rupe Sancti Pauli, Guidone Delphini milite, testibus supra examinatis,
Stephano la Vernha quondam presbitero, et Petro de Ermenco in Alvernia
serviente, de cujus vita vel morte non habet certitudinem. A quo quidem
receptore cum peciisset ter panem et aquam et societatem ordinis, et
obtulisset se velle fieri servum esclavum ordinis, ac ei concessisset,
imposuit sibi mantellum, et ipse et astantes osculati fuerunt eum in
ore. Post que fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, et
vivere sine proprio, et servare bonos usus et bonas consuetudines
ordinis. Quo facto dictus receptor traxit ipsum testem ad angulum dicte
camere, et precepit ei quod abnegaret ter Deum, non exprimendo aliquam
causam propter quam deberet abnegare, nec quod esset de punctis ordinis;
et ipse testis abnegavit ter Deum ore, non corde, ut dixit, cum magno
fletu. Aliqua alia illicita non intervenerunt in dicta sua recepcione
nec post, et predictam abnegacionem potuerunt audire supradicti in
camera existentes, et credit quod alii fratres ordinis communiter et
ubique Deum similiter abnegarent. Item, dixit quod crucem multum
venerabantur, specialiter in die Veneris sancta, et eam reverenter,
nudis pedibus, adorabant, et credit quod bene crederent [p. 220]
ecclesiasticis sacramentis, quibus ipse credit, et quod eorum
sacerdotes, sicut et ipse testis faciebat, debite et secundum formam
Ecclesie celebrarent. Statim pro professis habebantur. Clandestine
recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit
quod esset suspicio contra eos. Cordulis unde volebant assumptis
cingebantur super camisias cum quibus jacebant. Jurabant non revelare
secreta capituliorum, eciam fratribus qui non adfuerant in eisdem, de
modo recepcionis speciali non habita mencione; et qui revelassent,
puniti fuissent, et habitum perdidissent, ut credit. Injungebatur eis
quod quamdiu poterant confiteri sacerdotibus ordinis, non confiterentur
aliis. Fratres quibus credit notam fuisse abnegacionem confessatam per
eum fuerunt negligentes, quia non correxerunt nec denunciaverunt
Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem vidit convenienter fieri et
servari in domibus ordinis in quibus extitit commoratus, et
precipiebatur eis quod debite acquirerent ordini. Audivit dici quod
eorum capitulia clam tenebantur, nullis presentibus nisi fratribus
ordinis, januis domus in qua tenebatur capitulum clausis. Ordinata per
Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem nunc grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta, et contra quem dictus
Magister et alii aliqua dicuntur fuisse confessi; ad cujus ordinis
deffensionem se non obtulerat, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Hugo de Fauro miles, Lemovicensis diocesis, testis supra juratus,
quinquagenarius vel circa, non defferens mantellum ordinis, quia ipsum
dimiserat vetustate consumptum, barbam tamen defferebat, cum quo
inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum Lemovicensem
episcopum, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et singulis
articulis, respondit se nescire, nec credere, nec audivisse [p. 221]
dici de contentis in eis nisi quod sequitur. Dixit nempe se et fratres
Amblardum d'Aitz Lemovicensis diocesis, captum in Paganismo, et
Radulphum de Maynilio Claromontensis diocesis, quondam milites, et
Johannem Fabri presbiterum quondam, Lemovicensis diocesis, fuisse simul
receptos in capella domus Templi de Bella Chassana Lemovicensis
diocesis, per fratrem Franconem de Bort militem quondam, in festo beati
Martini yemalis proxime preterito fuerunt circiter XXV anni, presentibus
fratribus Johanne las Chassandas, Dionisio de Castris, et pluribus aliis
quos omnes dixit obiisse in hunc modum: nam cum instructi ab aliis
fratribus requisivissent, amore Dei, sibi concedi societatem, panem et
aquam, et quod reciperentur in servos esclavos ordinis, et jurassent
quod non habebant infirmitatem latentem, nec erant alteri religioni vel
matrimonio nec debitis que non possent solvere obligati nec
excommunicati, fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam,
vivere sine proprio et servare consuetudines ordinis, et quod pro posse
suo juvarent ad acquirendum Terram sanctam, et acquisitam deffenderent.
Quo facto, imposuit eis mantellos, concedens eis victum et vestitum, et
ipse et astantes fuerunt eos osculati in ore. Deinde instruxit eos quot
_Pater noster_ dicerent pro horis suis, et qualiter se haberent et
regerent in ordine. Postmodum dicti fratres Johannes et Dionisius
vocaverunt dictum presbiterum cui primo mantellus fuerat impositus retro
altare, post modicam horam vocaverunt dictum Amblardum, prefatum
presbiterum remittentes. Postea paulo post remictentes dictum Amblardum,
vocaverunt dictum Radulphum, et nescit, quia non vidit nec audivit, quid
fuit ibi actum vel dictum; sed parum post remictentes dictum Radulphum,
vocaverunt ipsum testem, dicentes quod consuetudo erat in ordine quod
fratres dicti ordinis abnegarent Jhesum Christum. Unde cum ipse jurasset
servare consuetudines ordinis, precepit ei dictus frater Johannes quod
abnegaret Jhesum Christum, et ipse testis, multum stupefactus, abnegavit
Jhesum Christum ore, non corde, ut dixit. Alia illicita non
intervenerunt in dicta sua receptione vel post. Requisitus si scit,
credit vel audivit dici quod dicti tres fratres fecerunt, et [p. 222]
quod alii fratres ordinis communiter facerent abnegacionem predictam
ubique, respondit se nescire; credebat tamen quod sic. Requisitus, cum
dicatur fuisse ultra mare XIIII annis, si ibi vel citra mare viderat
aliquos alios recipi, respondit quod ultra mare nullum viderat recipi,
quia pauci recipiebantur in conventu, pro eo quod difficile erat illos
de conventu in recepcionibus concordare, et aliquando, quando erant
aliqui recipiendi, mittebant eos in castra vel insullas (_sic_)
circumadjacentes, in quibus erant pauci fratres, ut reciperentur ibidem
cicius, liberius et cum concordia fratrum; et audivit dici quod illis
temporibus quibus ipse erat ultra mare, fuit receptus frater Hugo de
Sayset miles de Alvernia, apud Tortosam, per fratrem Petrum de Sivriaco
militem castellanum de Tortossa; et frater Jordanus miles de Burgondia
fuit receptus per eumdem, in eodem loco, post aliquot tempus. Citra mare
autem vidit recipi fratrem Andream de Venthodoro militem quondam de
Lemovicinio, captum apud Tortosis, per Saracenos, in dicta capella de
Bella Chassanha, per fratrem Humbertum de Conborino militem quondam,
circa instans festum Assumpcionis beate Marie erunt octo anni vel circa,
presentibus fratribus Galtero de Montengrier milite, quem audivit esse
detentum Avinioni, Borzone Cocta, qui detinetur apud Riomum in Alvernia,
et Guidone d'Arzac, qui auffugit, servientibus; et cum fecisset vota sua
et fuisset inductus, fuit preceptum eidem testi per dictum receptorem
quod duceret dictum Andream ad quamdam cameram dicte capelle contiguam,
ut loqueretur cum eo; et ipse testis dixit eidem receptori quod mitteret
alium, et non ivit, quia non placebat ei facere vel precipere aliquid
illicitum; et tunc, ad preceptum dicti receptoris, dicti fratres Guido
et Bozo duxerunt dictum Andream, et nescit quid egerunt ibidem: credit
tamen quod eum facerent abnegare Jhesum Christum. Item, dixit quod in
die Veneris sancta devote, et reverenter adorabant crucem, et quod ipse
bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii fratres
ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite
celebrarent. Laici capitulia tenentes imponebant disciplinas et [p. 223]
penas fratribus delinquentibus quorum excessus publicassent in
capitulio; sed de predictis precipiebatur eis quod confiterentur
sacerdotibus ordinis. Jurabant ordinem non exire, et statim pro
professis habebantur. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, quod ipsi testi plurimum displicebat, quia ex hoc
erat murmur et suspicio contra eos, et aliqui seculares dicebant quod se
osculabantur in ano. Audivit dici quod duo fratres ordinis, commorantes
in Castro Peregrini, erant de crimine sodomitico diffamati; et cum hoc
pervenisset ad Magistrum, mandavit eos capi, et unus illorum fuit
interfectus cum fugeret, et alter fuit perpetuo carceri mancipatus.
Cordulis unde volebant assumptis cingebantur in signum castitatis, ex
precepto beati Bernardi, super camisias cum quibus jacebant, sed nescit
nec audivit dici quod tangerent capita ydolorum. Item, dixit quod
civitas Sydonis fuerat empta per fratrem Thomam Beraudi tunc Magistrum
ordinis, sed non audivit dici quod aliquis dominus dicte civitatis
fuerit frater ordinis eorum. Narravit autem post destructionem Acon, cum
esset in Chipro, se audivisse dici a domino Johanne de Tanis milite
seculari, baylivo regio civitatis de Limasso, quod quidam nobilis
adamaverat quondam domizellam de castro de Maraclea comitatus
Tripolitani, et cum in vita sua non potuisset habere eam, audito quod
erat mortua, fecit eam exhumari, et concubuit cum eadem, et postmodum
amputavit sibi capud, et vox quedam insonuit quod custodiret bene dictum
capud, quia quidquid capud videret totum destrueretur et dissiparetur.
Et cooperto dicto capite et reposito in quodam scrinio, cum dictus
nobilis haberet odio Grifones, qui morabantur in terra Chipri et locis
circumpositis, discooperiens dictum capud, exposuit ipsum civitatibus et
castris dictorum Grifonum, et omnes subito corruerunt. Quo reposito in
dicto scrinio et prius cooperto, cum processu temporis per mare
proficisceretur versus Constantinopolim ut destrueret eam, quedam vetula
nutrix dicti nobilis, clave dicti scrinii furtim sibi subrepta, ut scire
posset quid in ipso scrinio quod dictus nobilis habebat multum [p. 224]
carum repositum erat, aperto dicto scrinio et capite discooperto,
tempestate subito imminente, dicta navis submersa extitit cum
existentibus in eadem, quibusdam nautis exceptis qui per suam industriam
evaserunt, et predicta narraverunt. Et dicebatur quod extunc non fuerint
pisces in illa parte maris in qua predicta contingerunt; non tamen
audivit dici quod dictum capud ad ordinem Templariorum pervenerit, nec
aliud capud de quo deposuit magister Anthonius de Vercellis.
Injungebatur eis per sacramentum ne revelarent secreta capituliorum,
eciam fratribus qui non adfuerant in eisdem, de modo recepcionis
speciali non habita mencione; et qui revelassent, secundum statuta
ordinis domum perdidissent. Superiores ordinis qui potuerant corrigere
errores fuerunt negligentes, quia non correxerunt eos nec denunciaverunt
Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem vidit convenienter fieri et
servari in domibus ordinis in quibus exstitit commoratus. In regula
eorum inhibebatur ne aliquis frater ordinis interesset loco in quo
aliquis exheredaretur injuste, et contrarium facientes puniebantur.
Eorum capitulia tenebantur de die, januis clausis, nullis presentibus
nisi fratribus ordinis, et providebatur ne audiretur exterius quod
interius agebatur. Ordinata per Magistrum cum conventu servasset totus
ordo, in quo dicti errores dicuntur fuisse per quendam Magistrum
Burgundum introducti, nescit quando, nec quis fuerit. Nunc grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta contra dictum ordinem, cujus
fratres credit quod scirent abnegacionem predictam, et quod eam Magister
et alii sint confessi; et dixit quod dictus Magister, cum esset
discordia ultra mare in conventu eorum de creacione Magistri, et
provinciales Lemovicinii et Alvergnie, qui faciebant majorem partem
conventus, vellent habere in Magistrum fratrem Hugonem de Penrando, et
minor pars dictum Magistrum, prefatus Magister juravit, coram Magistro
Hospitalis qui tunc erat, et coram domino Odone de Grandi Sono milite,
et pluribus aliis, quod ipse consentiret in dictum fratrem Hugonem, et
quod ipse nolebat esse Magister. Et cum ex hoc major pars consensisset
quod ipse fieret magnus preceptor, qui fieri consuevit post [p. 225]
obitum Magistri dictus Magister, cum tractaretur postea quod dictus
frater Hugo fieret magnus Magister, mandavit eis quod, ex quo facerent
capam, id est ipsum magnum preceptorem, facerent capucium, id est ipsum
magnum Magistrum, quia vellent aut nollent ipse esset Magister, et sic
per impressionem factus fuit.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate; et intelligebat
Latinum.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Jovis sequenti, que fuit XIII dies dicti mensis maii, fuit
adductus ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, in domo
predicta domini Petri de Sabaudia, frater Guido las Chaussandas
serviens, Lemovicensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret
dictum suum, quadragenarius vel circa, barbam sed non mantellum
defferens, quia ipsum dimiserat vetustate consumptum, cum quo inquisitum
fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum Lemovicensem.
Lectis autem et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit quod nullum alium viderat in ordine recipi, nec interfuerat
capitulis eorumdem, unde nesciebat, nec credebat, nec audiverat dici de
contentis in dictis articulis nisi quod sequitur: dixit enim se fuisse
receptum in capella domus Templi de Paulhaco Lemovicensis diocesis,
circa instans festum beati Martini hiemalis erunt circiter XX anni, per
fratrem Gerardum de Sanzeto militem quondam, presentibus fratribus
Berrardo Audierii et Petro Raynaudi, avunculo ipsius testis,
servientibus deffunctis; a quo receptore, instructus per alios, peciit
panem et aquam ordinis, et cum ei concessisset, fecit eum vovere et
jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare [p. 226]
bonos usus et bonas consuetudines ordinis, non revelare secreta
capituliorum et non dimittere dictum ordinem pro aliquo alio; et
imposito sibi mantello, ipse receptor et astantes fuerunt eum osculati
in ore, et ipse testis fuit osculatus ipsum testem in humero, ex parte
anteriori, super vestes. Postmodum dictus frater Berrardus traxit ipsum
testem retro cortinas altaris, et dixit ei, ita submisse quod alii in
capella existentes non poterant audire, quod ipse testis debebat ter
spuere super terram et ter abnegare Jhesum; et cum ei precepisset quod
hoc faceret, ipse testis spuit ter, et ter Jhesum abnegavit ore, non
corde, credens quod alii fratres ordinis communiter et ubique idem
facerent; sed alia illicita non intervenerunt in dicta sua recepcione
nec post. Item, dixit quod ipse bene credebat ecclesiasticis
sacramentis, credens quod alii fratres ordinis eodem modo crederent, et
quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Clandestine recipiebantur,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit quod esset
suspicio contra eos. Cordulis unde volebant assumptis cingebantur super
camisias cum quibus jacebant. Qui revelassent secreta capituliorum eciam
fratribus ordinis qui non adfuerant in eisdem, domum perdidissent.
Fratres ordinis quibus credit notas fuisse abnegacionem et spuicionem
predictas fuerunt negligentes, quia non correxerunt nec denunciaverunt
Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem ex precepto superiorum ordinis
vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus extitit
commoratus, et deffendebatur eis ne indebite acquirerent ordini.
Capitulia generalia vidit de die teneri, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, januis clausis. Ordinata per Magistrum cum conventu
servasset totus ordo, contra quem nunc grandia scandala, suspicio et
infamia sunt exorta, et credit quod magnus Magister et alii dictam
abnegacionem et spuicionem sint confessi. Non obtulerat se ad
deffensionem ordinis, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc [p. 227]
suam deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate; et
intelligebat Latinum.
Frater Jordanus Pauta serviens, Lemovicensis diocesis, testis supra
juratus, XXX^a annorum vel circa, barbam sed non mantellum defferens,
quia ipsum dimiserat vetustate consumptum, cum quo inquisitum fuerat,
absolutus et reconciliatus per dominum Lemovicensem episcopum, lectis et
diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit quod
nullum alium viderat recipi in ordine, nec interfuerat capitulis eorum,
unde nesciebat qualiter alii recipiebantur in ordine. Credebat tamen
quod reciperentur sicut ipse fuit receptus, circa instans festum
Assumpcionis beate Marie erunt V anni, in capella domus Templi de
Paulhaco Lemovicensis diocesis, per fratrem Humbertum de Conborino
militem quondam, presentibus fratribus Helia Aymerici, detento in
Pictavia, Roberto Guillelmi preceptore de Podio Bonino, detento in
Lemovicinio, servientibus, et Guillelmo de Preyssac milite quondam. A
quo receptore peciit panem et aquam et societatem ordinis, quibus sibi
concessis, fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere
sine proprio, servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis, non
revelare secreta capituliorum, et pro alio ordine non dimittere ordinem
supradictum, et quod esset servus et esclavus ordinis; et imposito sibi
mantello, ipse receptor et astantes fuerunt osculati in ore, et dictus
testis fuit eciam osculatus ipsum receptorem in humero, ex parte
anteriori, super vestes. Post que precepit ei in presencia aliorum quod
abnegaret ter Jhesum, et ipse testis abnegavit ter Jhesum, quia dictus
receptor dixit ei quod eum similiter alii fratres ordinis abnegabant; et
hoc dixit se fecisse ore, non corde, et quod alia illicita non
intervenerunt in dicta sua recepcione nec post, nec credit quod
intervenirent in recepcionibus aliorum vel post. Item, dixit quod in die
Veneris sancta devote et reverenter adorabant crucem, et quod ipse bene
credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii fratres ordinis
eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite celebrarent.
Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus [p. 228]
ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos. Ex ordinacione
beati Bernardi cingebantur cordulis unde volebant assumptis super
camisias cum quibus jacebant. Juravit non revelare modum sue
recepcionis; et qui hoc revelasset vel secreta capituliorum, compeditus
et incarceratus fuisset. Fratres ordinis quos credit scivisse
abnegacionem predictam que fiebat in ordine fuerunt negligentes, quia
non correxerunt eam nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in
quibus extitit commoratus. Juravit conservare bona ordinis et ei pro
posse acquirere, sed non fuit ei preceptum nec declaratum quod
acquireret per nefas vel indebite. Ordinata per Magistrum cum conventu
servasset totus ordo, in quo dicta abnegacio non fuit introducta ab
antiquo, sicut audivit dici, nescit a quibus; contra quem ordinem nunc
grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta; et credit quod dictus
Magister et alii abnegacionem de qua deposuit sint confessi. Plura dixit
se nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in articulis
memoratis.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate; et non obtulerat
se ad deffensionem ordinis, nec fuerat ultra mare.
Frater Bosco de Masualier serviens, Lemovicensis diocesis, testis supra
juratus, barbam sed non mantellum defferens, quia ipsum dimiserat
vetustate consumptum, quinquagenarius et ultra, cum quo inquisitum
fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum Lemovicensem,
lectis et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit se nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in
eis nisi quod sequitur: videlicet quod ipse receptus fuerat in capella
domus Templi de Paulhaco Lemovicensis diocesis, per fratrem Franconem de
Bort militem quondam, circa instans festum Ascensionis Domini [p. 229]
erunt XXVII anni, presentibus fratribus Johanne las Chaussadas
preceptore dicte domus, Dionisio de Castris et Ademaro la Brugieyra
servientibus, deffunctis; a quo receptore, instructus per alios, peciit
panem et aquam et societatem ordinis; et cum ei predictum fuisset quod
bene deliberaret, quia oporteret eum multa dura et aspera sustinere, et
finaliter ei predicta concessisset, fecit eum vovere et jurare
castitatem, obedienciam, et vivere sine proprio, servare bonos usus et
bonas consuetudines ordinis, non revelare secreta capitulorum nec modum
recepcionis sue, et quod dictum ordinem non dimitteret pro alio; et
imposito sibi mantello et aqua benedicta aspersa super eum per fratrem
P. de Remeys presbiterum, qui eciam aderat, quem credit vivere, et dicto
psalmo Ecclesie _Quam bonum_, receptor et astantes fuerunt eum osculati
in ore, et ipse testis fuit eciam osculatus receptorem retro in humero
super vestes. Post que, instructo ipso teste qualiter regeret se in
ordine, precepit dictus receptor eidem testi, in presencia aliorum, quod
abnegaret Jhesum, et ipse testis abnegavit Jhesum ore, non corde. Deinde
duxit ipsum testem ad angulum dicte capelle, ex parte dextra, intra
altare et chorum, et dixit ei quod spueret in dicto loco, quia ibi erat
quedam crux, quam tamen ipse testis non vidit, quia locus erat obscurus,
et ipse testis spuit in dicto loco; non tamen declaravit ei quod
predicta essent de punctis ordinis. Alia illicita non intervenerunt in
dicta sua recepcione nec post, et de dictis illicitis dixit se fuisse
confessum, nescit cui. Item, dixit quod sunt circiter XXII anni quod
ipse testis, quia frequenter audiverat cantari _Jhesu salvator seculi_,
peciit secreto a fratre P. Dalbo quondam, preceptore tunc domus Templi
de Ulmo Tuandi Bituricensis diocesis, antiquo homine, quare
precipiebatur fratribus ordinis quod abnegarent Jhesum, cum hoc malum
esset, quia dictus hypnus dicebat quod erat salvator seculi et filius
Virginis Marie; et dictus frater Petrus respondit ei quod non esset
curiosus ad inquirendum de hoc, quia ex hoc posset incurrere
indignacionem fratrum et superiorum ordinis, et quod iret ad [p. 230]
comedendum, quia non erat inceptum in eo, et intelligebatur de quodam
propheta, quod longum esset ennarare; et ipse testis dixit quod quidam
erat propheta qui vocabatur Josue, adjiciens quod nullo modo ausus esset
petere de predictis a superioribus suis. Requisitus si predicta illicita
communiter et ubique interveniebant in recepcionibus aliorum fratrum
ordinis vel post, respondit se credere quod sic, sed hoc aliter
nesciebat, quia non viderat fieri, licet viderit aliquos recipi in
ordine supradicto, et specialiter fratrem Bertrandum de Villaribus
preceptorem de Rupe Sancti Pauli, testem supra examinatum, in predicta
capella de Paulhaco, per dictum fratrem Johannem las Chausadas, sunt
circiter XX anni, presentibus fratribus Dionisio predicto, Petro
Raynaudi et Gerardo de Sancto Martineto, in dicta domo residentibus,
deffunctis; et fratrem Aymericum de Masualier juniorem servientem,
Lemovicensis diocesis, quem receperat frater Aymericus de Masualier
senior, avunculus dicti Aymerici, preceptor tunc domus Templi Mansi Dei
de Lobertz Lemovicensis diocesis, in capella dicte domus, sunt circiter
XV anni, presentibus fratribus Guillelmo Aymerici preceptore domus
Templi de Champens Lemovicensis diocesis, detento in Lemovicinio, et
Arnaudo de Brolio quondam de Pictavia serviente; sed voto emisso per
predictos et imposito eis mantello, ipse testis recessit, quia
receptores dicebant quod recederent qui recedere volebant et officia
gerebant; et ideo nescit quod extunc agebant, sed credit quod
abnegacionem et spuicionem facerent supradictas. Plurium recepcionibus
se non recolit adfuisse. Item, dixit quod in die Veneris sancta devote
et reverenter adorabant crucem, et quod confitebantur sacerdotibus
ordinis et communicabant ter in anno; et credit quod bene crederent
ecclesiasticis sacramentis, quibus ipse bene credebat, et quod eorum
sacerdotes debite celebrarent. Clandestine recipiebantur, nullis
presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo multi murmurabant contra eos;
et ipse testis frequenter dixit fratribus ordinis quod multum fuisset
expediens ordini quod eorum recepciones fierent publice, in capitulis
generalibus eorumdem, in presencia prelatorum, religiosorum et [p. 231]
aliorum. Ex ordinacione beati Bernardi cingebantur, in signum
castitatis, cordulis unde volebant assumptis, super camisias cum quibus
jacebant. Revelantes secreta capitulorum et modum recepcionis
incarcerati et puniti fuissent. Quamdiu poterant confiteri sacerdotibus
ordinis eorum, non debebant absque eorum licencia aliis confiteri.
Fratres ordinis quibus communiter credit notas fuisse abnegacionem et
spuicionem predictas [quas credit ortum habuisse ultra mare, sed nescit
quando, audivit tamen quod non ab antiquo] negligentes fuerunt, quia non
correxerunt nec denunciaverunt ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem
vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus extitit
commoratus. Precipiebatur eis per sacramentum quod bene servarent bona
ordinis, et quod ei debite acquirerent. Audivit dici quod eorum
capitulia generalia tenebantur post missam et sermonem, tempestive,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, et providebatur ne audirentur
exterius que interius agebantur. Ordinata per Magistrum cum conventu
servasset totus ordo, contra quem nunc grandia scandala, suspicio et
infamia sunt exorta; et credit quod dictus Magister et alii abnegacionem
et spuicionem de quibus deposuit sint confessi. Non obtulerat se ad
deffensionem ordinis, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Petrus Pufandi serviens, Lemovicensis diocesis, testis supra
juratus, quadraginta trium annorum vel circa, barbam sed non mantellum
defferens, quia ipsum dimiserat vetustate consumptum, cum quo inquisitum
fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum Lemovicensem episcopum,
lectis et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit quod nullum alium viderat recipi in ordine, nec fuerat ultra
mare, nec adfuerat capitulis eorumdem, et ideo nesciebat quod [p. 232]
servabatur in recepcionibus aliorum, sed credit quod communiter
reciperentur sicut deposuit se fuisse receptum a fratre Gerardo de
Sanzeto milite quondam, in hac estate erunt circiter XXX^a anni, in
capella domus Templi de Manso dicti de Lobertz Lemovicensis diocesis,
presentibus fratribus Helia de Brigolio, Seguino de Stanhac et Johanne
Arestan servientibus, Lemovicensis diocesis, deffunctis. A quo receptore
peciit panem et aquam et societatem ordinis; quibus ei concessis fecit
eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio,
servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis, et non revelare
secreta capituliorum, de modo recepcionis speciali non habita mencione;
et imposito sibi mantello, receptor et astantes fuerunt eum osculati in
ore, et ipse testis fuit osculatus dictum receptorem in humero, a parte
anteriori, super vestes. Post que instructo ipso teste quot _Pater
noster_ pro horis suis diceret, et qualiter in ordine se regeret, dicti
fratres Seguinus et Helias, de mandato dicti receptoris, duxerunt ipsum
testem seorsum in eadem capella, subtus campanile, et preceperunt eidem
submissa voce quod spueret ter super terram, ostenso sibi loco
spuicionis, in quo idem testis non vidit aliquod signum crucis, nec de
cruce predicta Seguinus et Helias fecerunt sibi aliquam mencionem, nec
quare deberet spuere expresserunt: et ipse testis, ad mandatum eorum,
spuit ibi ter. Postea precepit ei idem Helias quod abnegaret Jhesum, et
ipse testis abnegavit Jhesum ore, non corde, ut dixit, quia dixit ei
quod ita debebat facere, non tamen declaravit quare deberet hoc facere,
nec ipse testis, quia erat multum juvenis, hoc inquisivit. Item, dixit
quod in die Veneris sancta devote et reverenter adorabant crucem, et
quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii
fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite
celebrarent. Statim pro professis habebantur. Clandestine recipiebantur,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit quod esset
suspicio contra eos. Cordulis unde volebant assumptis cingebantur super
camisias cum quibus jacebant, ex ordinacione beati Bernardi.
Injungebatur eis quod absque licencia non confiterentur aliis [p. 233]
quam sacerdotibus ordinis, cujus fratres, quibus credit notas fuisse
abnegacionem et spuicionem predictas, fuerunt negligentes, quia non
correxerunt nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem
vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus extitit
commoratus, et precipiebatur eis quod bene conservarent bona ordinis, et
quod debite acquirerent ei. Audivit dici quod eorum capitulia generalia
in aurora aliquando tenebantur, clandestine, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis. Credit quod ordinata per Magistrum cum conventu
fuissent servata in toto ordine, et quod nunc grandia scandala, suspicio
et infamia exorta sint contra ipsum, et quod dictus Magister et alii
abnegacionem et spuicionem de quibus ipse testis deposuit sint confessi.
Plura de contentis in dictis articulis dixit se nescire, nec credere,
nec audivisse dici.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate; et non obtulerat
se ad deffensionem ordinis.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Mercurii et vigilia festi Ascencionis Domini, que fuit
XVIIII dies dicti mensis maii, convenerunt domini Mimatensis et
Lemovicensis episcopi, Matheus de Neapoli et archidiaconus Tridentinus,
aliis ut supra excusatis, in dicta domo domini Petri de Sabaudia, et
fuerunt ibidem adducti pro testibus ad presenciam eorumdem fratres Hugo
de Janzac, Guillelmus Aprilis, Petrus Maurini, Durandus Charnerii,
Petrus Blavi, Stephanus de Cellario, Michael de Podio, Petrus Bonafont
Claramontensis, Johannes Sarraceni Bituricensis, et Stephanus Glotonis
Lemovicensis diocesium, servientes. Qui tactis sacrosanctis evangeliis
juraverunt dicere in isto negocio plenam et meram veritatem, secundum
formam juramenti aliorum testium superius registratam, expositam et
vulgarizatam eisdem; et fuerunt protestati ante juramentum [p. 234]
predictum quod non intendunt recedere a deposicionibus per eos alias
factis coram domino episcopo Claramontensi, et si quid plus vel minus
dicerent, quod non prejudicet eis. Quo facto, dictus frater Hugo de
Jansac, quadragenarius vel circa, qui mantellum voluntarie dimiserat et
radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Claromontensem, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur:
videlicet quod ipse receptus fuerat per fratrem Petrum de Madito militem
quondam, in capella domus Templi de Folhos diocesis Xantonensis, circa
medium Augustum instantem erunt XX anni, presentibus fratribus Ysarno de
Petragoricinio serviente, cujus cognomen ignorat, Stephano de Monte
Acuto Claramontensis diocesis, quos credit vivere; Guillelmo Pictavini
preceptore de Castro Bernardi, et Roberto Guideti servientibus,
deffunctis. A quo receptore petita societate ordinis et ei concessa,
fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio,
servare bonos usus qui tunc erant in ordine et qui in posterum
imponerentur de consilio proborum ordinis, non revelare secreta
capituliorum, et quod non dimitteret ordinem pro forciori vel debiliori.
Post que precepit ei idem receptor, in presencia aliorum, quod abnegaret
Deum, quia hoc erat ex precepto ordinis, et ipse testis, qui juvenis
erat tunc, ut dixit, abnegavit Deum ore, non corde. Deinde allata nescit
per quem ex dictis fratribus quadam cruce metallina in qua erat ymago
Crucifixi, et in gremio ejusdem receptoris collocata, precepit eidem
testi quod spueret super dictam crucem, et ipse testis non spuit supra
sed juxta. Postmodum dixit ei quod fratribus ordinis poterat carnaliter
commisceri, et ipsi cum eo; hoc tamen non fecit, nec fuit requisitus,
nec credit quod in ordine fieret. Quo facto, idem receptor fuit
osculatus ipsum testem in umbilico super vestes, et postmodum imposuit
sibi mantellum, sed nec ipse receptor nec astantes, quod ipse recolat,
fuerunt ipsum testem osculati in ore. Alia illicita non [p. 235]
intervenerunt in dicta sua recepcione nec post. Requisitus si predicta
illicita interveniebant communiter et ubique in recepcionibus aliorum
vel post, respondit quod sic, et quod ipse secundum predictum modum
receperat fratrem Petrum de Nuce servientem, Turonensis diocesis, quem
credit vivere, in capella domus Templi de Nuce dicte diocesis, sunt
circiter XIII anni, presentibus fratribus Galtero de Biso Bituricensis
et Andrea Bernii Macloviensis diocesium, deffunctis, ut credit.
Requisitus quare fecerat predicta fieri, respondit quod pro eo quia
dictus receptor dixerat ei quod predicta illicita debebant fieri ex
precepto ordinis. Item, dixit quod per eundem modum viderat recipi
fratrem Gerardum de Folhos Xantonensis diocesis servientem, de cujus
vita vel morte non habet certitudinem, in capella dicte domus de Folhos,
per fratrem Petrum de Turonis preceptorem de Fretay Turonensis diocesis,
sunt circiter X anni, presentibus fratribus Petro de Asiniaco, et
Stephano de Monte Acuto predicto, et Guillelmo de Bissac servientibus,
de quorum vita vel morte non habet certitudinem. Vidit eciam per eundem
modum recipi fratrem Petrum et nepotem fratris Guillelmi Juyto militis,
cujus cognomen ignorat; erat tamen miles, et fuit receptus in capitulo
generali, in capella domus Templi de Auso Pictavensis diocesis, non
recolit bene per quem, sunt circiter XV anni, et fuerunt presentes
frater Guillelmus du Leige preceptor de Rupella, et frater Johannes de
Sancto Benedicto, testes supra examinati, et dictus Guillelmus Juytos,
avunculus ipsius Petri. Vidit eciam per eundem modum recipi quemdam
militem, cujus nomen et cognomen ignorat, qui fuit in servicio dicti
preceptoris de Rupella, et fuit receptus in dicto capitulo de Auso cum
dicto Petro, per eundem et eisdem presentibus; plurium recepcionibus non
recolit se adfuisse. Item, dixit quod in die Veneris sancta reverenter
et devote adorabant crucem, et quod ipse bene credebat ecclesiasticis
sacramentis, et credit quod alii fratres ordinis eodem modo crederent,
et quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Clandestine recipiebantur,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit quod esset
suspicio contra eos. Cordulis unde volebant assumptis [p. 236]
cingebantur super camisias cum quibus jacebant. Qui revelassent secreta
capituliorum, graviter puniti fuissent. Fratres ordinis qui sciebant
dictos errores fuerunt negligentes, quia non correxerunt eos nec
denunciaverunt Ecclesie. Ex precepto superiorum suorum fiebat elemosina
generalis ter in ebdomada omnibus venientibus et cotidie peregrinis, et
precipiebatur quod eorum capellas bene tenerent ornatas, et quod non
acquirerent indebite ordini. Capitulia vidit teneri, missa celebrata, in
aurora, januis clausis, et providebatur ne audiretur exterius quod
interius agebatur. Ordinata per Magistrum cum conventu servasset totus
ordo, contra quem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt
exorta; et audivit dici a fratribus Geraldo la Vernha preceptore de
Petragoricinio, et Petro Daubo tunc preceptore in Vienesio, servientibus
deffunctis, sunt circiter VII anni, dum simul equitarent de Villagast
apud Civray Pictavensis diocesis, quod dicti errores non duraverant
longo tempore in ordine, et quod, si Deo placeret, corrigerent, et
credit ipse testis quod alii fratres ordinis communiter scirent dictos
errores confessatos per eum, et quod Magister et alii fratres ordinis
eadem sint confessi. Non obtulerat se ad deffensionem ordinis, nec
fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate; et intelligebat
Latinum.
Frater Guillelmus Aprilis serviens, Claramontensis diocesis, testis
supra juratus, sexagenarius vel circa, qui habitum voluntarie dimiserat
et radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Claramontensem, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur:
videlicet quod ipse testis fuerat receptus in capella domus Templi de
Barleta in Apulia, sunt circiter XXXV anni, per fratrem Petrum [p. 237]
de Griferio militem quondam de Arvernia, presentibus fratribus Petro de
Malbec et Guillelmo Guinamant Arvernigenis servientibus, deffunctis. A
quo receptore requisivit societatem ordinis; qua concessa, fecit eum
vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare
bonos usus qui tunc erant in ordine et qui in posterum imponerentur per
Magistrum, non revelare secreta capituliorum, de ejus recepcione in
speciali non habita mencione, et quod non dimitteret ordinem pro meliori
vel pejori; et imposito sibi mantello, ipse receptor fuit osculatus
dictum testem in umbilico super vestes, et ipse testis astantes in ore.
Post que instructo ipso teste per dictum receptorem quot _Pater noster_
pro horis suis diceret, dictus receptor precepit eidem testi, in
presencia aliorum, quod abnegaret Jhesum, et ipse testis abnegavit
Jhesum ore, non corde. Deinde allata per fratrem Ypolitum presbyterum,
qui eciam dicte recepcioni aderat, quadam cruce metallina parva in qua
nulla erat ymago Crucifixi, dictus receptor precepit eidem testi quod
spueret super dictam crucem, et ipse testis non spuit supra sed juxta;
et per eundem modum, et ab eodem et in eodem loco fuit receptus una cum
eo supradictus frater Guillelmus Guinamant, qui decessit in capcione
Acon, sed alia illicita non intervenerunt in dictis eorum recepcionibus
nec post. Per eundem eciam modum vidit recipi, per fratrem Guidonem
Dalphini militem, testem supra examinatum, fratrem Guillelmum Aynardi
servientem, in capella domus Templi de Cellis Claramontensis diocesis,
per annum vel circa ante capcionem eorum, presentibus fratribus
Guillelmo Mazayas milite, Guillelmo Textoris presbitero, testibus supra
examinatis. Plurium recepcionibus non recolit se adfuisse ultra mare,
ubi fuit septem annis, nec citra; credit tamen quod communiter et ubique
reciperentur secundum modum confessatum per eum. Item, dixit quod ipse
bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens quod alii fratres
ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite
celebrarent. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos.
Cordulis unde volebant assumptis cingebantur super camisias cum [p. 238]
quibus jacebant, non tamen audivit quod tangerent capita ydolorum; nec
ultra mare, nec citra, audivit fieri mencionem de capitibus de quibus
deposuerant magister Antonius de Vercellis et frater Hugo de Fauro;
audivit tamen communiter dici ultra mare quod antiquitus, antequam
essent instituti ordines Templi et Hospitalis, apparebat interdum in
mari, in gurgite vocato de Setalias, quoddam capud post cujus
apparicionem periclitabantur naves in dicto gurgite existentes. Si qui
revelassent secreta capituliorum, graviter puniti fuissent, et dicebatur
in ordine quod absque licencia non poterant aliis quam sacerdotibus
ordinis confiteri; cujus ordinis fratribus credit notos fuisse errores
confessatos per eum, in quorum correccione fuerunt negligentes, et quia
non denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem vidit
convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus extitit
commoratus, et inhibebatur eis ne illicite acquirerent ordini. Audivit
dici quod eorum capitulia clam tenebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis. Ordinata per Magistrum cum conventu servasset totus
ordo, contra quem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt
exorta. Non obtulerat se ad deffensionem ordinis.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Petrus Maurini serviens, Claramontensis diocesis, testis supra
juratus, quinquagenarius vel circa, qui voluntarie mantellum dimiserat
et radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Claramontensem, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur:
videlicet quod ipse receptus fuerat ultra mare, in quadam camera domus
Templi de Castro Peregrini, per fratrem Theobaldum Galdi militem
quondam, tunc preceptorem dicti loci, circa instans festum [p. 239]
nativitatis beati Johannis Baptiste erant circiter XXV anni, presentibus
fratribus Petro Meravillas Gallico, et Nayssement de Lenda Cathalano, et
Guillelmo de Novas Provinciali, et Adam de Valencourt de Belna
militibus, ac Jacobo de Garda Guarini serviente, Mimatensis diocesis,
deffunctis, ut credit. A quo receptore ipse testis, qui fuerat
portenarius dicti Castri Peregrini, peciit societatem ordinis; qua
concessa, fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere
sine proprio, servare bonos usus qui tunc erant in ordine et qui in
posterum imponerentur, non revelare secreta capituliorum, de modo
recepcionis in speciali non habita mencione, non dimittere ordinem pro
alio, et quod acquireret super Sarracenos quibuscumque modis posset; et
imposito sibi mantello, dictus receptor fuit osculatus ipsum testem in
umbilico super vestes. Post que dictus receptor precepit ei quod
abnegaret Jhesum Christum, et ipso teste respondente qualiter abnegaret
dominum Deum nostrum, dixit ei quod, ex quo alligatus erat ordini,
oportebat eum hoc facere; et tunc ipse testis abnegavit ore, non corde.
Deinde allata nescit per quem ex astantibus quadam cruce metallina, in
qua erat ymago Crucifixi, precepit ei quod spueret super eam, et ipse
testis spuit non supra sed juxta. Postmodum dixit ei quod fratribus
ordinis poterat carnaliter commisceri, et ipsi cum eo; hoc tamen non
fecit, nec fuit requisitus, nec credit quod in ordine fieret. Et per
eundem modum vidit recipi, in quadam camera domus Templi de Jussiaco
Bituricensis diocesis, sunt circiter X anni, fratrem Petrum Bergerium
dicte Bituricensis diocesis, per fratrem Guidonem Dalphini militem,
testem supra examinatum, presente fratre Raynaldo de Bordes preceptore
tunc dicte domus; sed alia illicita non intervenerunt in dictis
recepcionibus nec post, quod ipse sciverit, nec plures vidit recipi;
credit tamen quod communiter et ubique reciperentur secundum modum
predictum confessatum per eum. Item, dixit quod ipse bene credebat
ecclesiasticis sacramentis, credens quod alii eodem modo crederent, et
quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Clandestine recipiebantur,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit quod [p. 240]
esset suspicio contra eos. In cujus recepcione fuit sibi tradita quedam
cordula cum qua cingeretur super camisiam cum qua jacere debebat. Cum
autem processu temporis, elapsis duobus vel tribus annis, audivisset
dici in dicto Castro Peregrini, a fratre Petro de Vienna milite, quod in
thesauro Templi erat quoddam capud quo tangebantur cordule predicte,
ipse testis noluit ex tunc portare dictam cordulam. Requisitus quare,
respondit quod dubitabat de dicto capite an esset bonum vel malum.
Requisitus si audierat prius vel post dici quod aliquod malum capud vel
ydolum esset in dicto ordine, respondit quod non, adjiciens quod dictus
Petrus dixerat ei quod predictum capud erat sancti Petri vel sancti
Blasii; de aliis capitibus de quibus deposuerunt magister Anthonius de
Vercellis et frater Hugo de Fauro non audiverat fieri mencionem, ut
dixit. Item, dixit quod illi qui noluissent facere illicita confessata
per eum, vel ea revelassent aut secreta capituliorum, fuissent
incarcerati et graviter puniti. Item, dixit quod elapsis tribus annis
vel circa post recepcionem suam, fuit confessus de predictis illicitis
de quibus deposuit, in dicto Castro Peregrini, fratri Petro de Caturco
ordinis fratrum Minorum, episcopo de Gibelet, quem credit vivere, et
absolutus ab eo, et imposita ei penitencia quod jejunaret sextis feriis
per annum in pane et aqua, quod et fecit; et dictus episcopus fuit de
predictis plurimum admiratus et stupefactus. Fratres ordinis quibus
credit notos fuisse errores confessatos per eum fuerunt negligentes,
quia non correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in
quibus extitit commoratus, et audivit dici quod eorum capitulia clam
tenebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis. Ordinata per
Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem nunc propter
predicta grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta, et credit
quod Magister et alii sint confessi illicita confessata per eum. Non
obtulerat se ad deffensionem ordinis.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc [p. 241]
suam deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Veneris in crastinum Ascensionis, que fuit XXI dies dicti
mensis maii, fuit adductus ad presenciam predictorum dominorum
commissariorum, in dicta domo domini Petri de Sabaudia, frater Durandus
Charnerii serviens, Claromontensis diocesis, testis supra juratus, ut
deponeret dictum suum, XXX annorum vel circa, qui habitum voluntarie
dimiserat et radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat,
absolutus et reconciliatus per dominum episcopum Claromontensem. Lectis
autem et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit se nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in
eis nisi quod sequitur: videlicet quod ipse receptus fuerat, in Paschate
proximo preterita fuerunt VIII anni, per fratrem Petrum de Madico
quondam, in quadam camera domus Templi de Cellis Claromontensis
diocesis, presentibus fratribus Johanne Senandi et Hugone Charnerii,
testibus supra examinatis, et Humberto Charnerii, qui aufugit in
capcione aliorum, et Durando Charnerii defuncto. A quo receptore petita
societate ordinis et ei concessa, fecit eum vovere et jurare supra
quemdam librum castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare
bonos usus qui tunc erant in ordine et qui in posterum imponerentur per
Magistrum cum concilio presbiterorum ordinis; et imposito sibi mantello,
receptor fuit osculatus ipsum testem in umbilico supra vestes, et testis
ipsum et alios astantes in ore. Post que dictus receptor dixit ei quod
ex precepto ordinis debebat abnegare Jhesum, et ipse testis abnegavit
ore, non corde. Deinde allata quadam cruce lignea in qua erat ymago
Crucifixi per fratrem Guisbertum de Carlato presbyterum, defunctum, qui
eciam adherat, et supra quoddam scamnum collocata, precepit ei dictus
receptor quod spueret supra eam; et cum ipse testis [p. 242]
respondisset quod hoc malum erat, dictus receptor tacuit, et ipse testis
spuit non supra sed juxta dictam crucem. Post que dixit ei quod,
secundum dicta precepta ordinis, poterat carnaliter commisceri fratribus
ordinis, et ipsi cum eo; hoc tamen non fecit, nec fuit requisitus, nec
credit quod in ordine fieret. Credit tamen quod dicta illicita, acta et
dicta in presencia aliorum qui adherant, et non alia intervenirent
communiter et ubique in recepcionibus aliorum fratrum ordinis vel post,
quia per eundem modum vidit recipi, in quadam camera domus Templi de la
Folhosa dicte Claromontensis diocesis, per prefatum receptorem fratrem
Petrum Moncelli servientem, dicte diocesis, detentum apud Riomum, circa
instans festum Pentecostes erunt VI vel VII anni, presentibus dicto
fratre Johanne Senandi, ad cujus instanciam recipiebatur, et fratribus
Guillelmo Vivayrol de Arvernia, quem credit vivere, et quibusdam aliis
de quibus non recolit. Item, dixit se audivisse dici a dicto fratre
Durando Charnerii, avunculo suo, in predicta camera de Cellis, elapsis
duobus mensibus vel circa post recepcionem ipsius testis, nullis aliis
presentibus, cum ipse testis peteret ab eo quod informaret eum de
punctis religionis, quod Jhesus non fuerat passus nec crucifixus pro
peccatis nostris, sed pro suis; de quo idem testis fuit vehementer
turbatus contra dictum avunculum suum, ut dixit. Et dictus avunculus
dixit ei, cum ipse testis reprehenderet eum, quare posuerat ipsum in
tali religione, quod taceret quia satis haberet de infortunio, et ipse
testis respondit quod tempestive inceperunt sibi dicta infortunia
evenire. Item, dixit quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis,
et credit quod alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum
sacerdotes debite celebrarent. Jurabant ordinem non exire; statim pro
professis habebantur. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos.
Cordulis unde volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus
jacebant. Qui noluissent facere predicta illicita confessata per eum,
vel revelassent secreta capituliorum, que ipse et dictus Petrus [p. 243]
Moncelli, impositis mantellis, juraverunt non revelare, incarcerati vel
alias graviter puniti fuissent, ut credit. Absque licencia non poterant
aliis quam sacerdotibus ordinis confiteri, prout audivit dici. Fratres
scientes dictos errores fuerunt negligentes, quia non correxerunt eos
nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinam et hospitalitatem vidit
convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus exstitit
commoratus. Precipiebatur eis quod debite acquirerent ordini, et audivit
dici quod eorum capitulia clam tenebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis. Ordinata per Magistrum cum conventu servasset totus
ordo, contra quem propter predicta nunc grandia scandala, suspicio et
infamia sunt exorta. Credit quod illicita confessata per eum essent nota
fratribus ordinis, et quod Magister et alii eadem sint confessi. Non
obtulerat se ad deffensionem ordinis, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Stephanus de Cellario serviens, Claramontensis diocesis, testis
supra juratus, XLV annorum vel circa, qui mantellum voluntarie dimiserat
et radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Claramontensem, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur:
videlicet quod volebat se tenere in confessione per eum facta coram
dicto domino episcopo Claromontensi, et quod ipse et fratres Stephanus
de Boce et Guido Moteti milites de Arvernia, defuncti ultra mare,
fuerunt simul recepti in quadam insula prope Massiliam, in capella domus
Templi dicte insule, per fratrem Gaufredum de Vicheyo milite quondam,
sunt circiter XXIII anni, presentibus fratribus Petro de Brolio [p. 244]
serviente, quem credit vivere, Petro de Madico milite, Petro Charboneli
et Quone de Brueco servientibus, deffunctis, in hunc modum: nam petita
ab eis societate ordinis et ei concessa, receptor fecit eos vovere et
jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, et servare bonos
usus qui tunc erant in ordine et qui in posterum imponerentur; et
impositis mantellis primodictis militibus et postmodum ipsi testi,
receptor fuit osculatus eos in umbilico super vestes, ipsi tamen, quod
recolat, non fuerunt osculati ipsum receptorem nec alios astantes in
ore. Deinde precepit eis quod abnegaret Deum vel Jhesum, et ipse testis
fecit hoc ore, non corde; et credit quod eodem modo ore non corde
abnegaverunt dicti milites. Deinde allata nescit per quem quadam cruce,
nescit quali, precepit eis quod spuerent supra eam, et spuerunt non
supra sed juxta eam. Dixit eis insuper quod fratribus ordinis poterant
carnaliter commisceri, et ipsi cum eis, et quod predicta omnia facta et
dicta in presencia aliorum erant et fiebant ex precepto ordinis. Alia
illicita non intervenerunt in dictis recepcionibus nec post, et credit
quod eadem et non alia intervenerunt communiter et ubique in
recepcionibus aliorum fratrum ordinis vel post: quia vidit secundum
modum confessatum per eum recipi fratrem Johannem de Monte Marlhone
militem quondam, in capella domus Templi de Chanat Claromontensis
diocesis, sunt circiter XX^ti anni, per fratrem Hugonem Saycelli
militem, de cujus vita vel morte non habet certitudinem, presentibus
fratribus Raymundo Vinee et Petro Pothayro servientibus, deffunctis, et
Petro Blavi, teste supra jurato, post hunc examinato. Vidit eciam recipi
per eumdem modum fratrem Galterum de Massi militem, detentum Parisius,
in dicta capella domus Templi de Folhosa, circiter per annum ante
capcionem eorum, per quemdam militem cujus nomen et cognomen ignorat,
presentibus fratribus Johanne Senandi et B. de Alsonio, testibus supra
examinatis, et eciam Durando Charnerii, teste proximo examinato, ut sibi
videtur. Plurium recepcionibus non recolit affuisse, licet fuit ultra
mare quater vel quinquies tanquam messagerius ordinis, postquam [p. 245]
fuit in ordine, sed modicum morabatur ibidem. Item, dixit quod in die
Veneris sancta, lotis et nudis pedibus, reverenter et devote adorabat
crucem, et quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens
quod alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes
debite celebrarent. Jurabant ordinem non exire; statim pro professis
habebantur. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus
ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos. Cordulis unde
volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant.
Jurabant non revelare secreta capituliorum, de modo recepcionis in
speciali non habita mencione; et qui revelassent, graviter puniti
fuissent. Quamdiu poterant confiteri sacerdotibus ordinis, non debebant
confiteri aliis. Fratres ordinis scientes dictos errores fuerunt
negligentes, quia non correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie.
Elemosinam et hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in
domibus ordinis in quibus exstitit commoratus, et audivit dici quod
eorum capitulia secrete tenebantur. Ordinata per Magistrum cum conventu
servasset totus ordo, contra quem nunc grandia scandala propter
predicta, suspicio et infamia sunt exorta, adjiciens quod fratres
superiores ordinis erant valde superbi et elati; et credit quod
confessata per eum essent nota fratribus ordinis, et audivit dici quod
Magister et alii aliqua confessi sunt contra ordinem, ad cujus
deffensionem se non obtulerat.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Petrus Blavi serviens, Claromontensis diocesis, testis supra
juratus, qui voluntarie habitum dimiserat et radi fecerat sibi barbam,
quadragenarius vel circa, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Claromontensem, lectis et [p. 246]
diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se
nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod
sequitur: videlicet quod ipse receptus fuerat in capella domus Templi de
Chanac Claromontensis diocesis, Dominica ante instans festum beati
Martini hiemalis erunt circiter XIX anni, per fratrem Hugonem Saycelli
militem, detentum, ut credit, apud Exodunum Bituricensis diocesis,
presentibus fratribus Aymerico Deleheyr preceptore de Rauseria,
Bertrando de Chanrois preceptore Montisferandi, Petro Porchayro et R.
Vinee servientibus, deffunctis. A quo receptore requisita societate
ordinis et ei concessa, prestito per juramentum quod non erat alteri
religioni, nec matrimonio, nec debitis que non posset solvere obligatus,
nec erat excommunicatus, nec habebat infirmitatem latentem, fecit eum
vovere et jurare quod non revelaret secreta capituliorum nec precepta
ordinis, quod servaret castitatem, obedienciam, et viveret sine proprio,
servaret bonos usus et bonas consuetudines ordinis que tunc erant et que
in posterum imponerentur per Magistrum et presbiteros ordinis, quod
juraret pro posse suo ad acquirendum Terram sanctam, et quod non
dimitteret dictum ordinem pro alio. Quo facto, dixit ei quod bene
deliberaret, quia, ex quo habuisset mantellum, non posset retrocedere;
et cum ipse testis instaret pro recepcione sua, imposuit sibi mantellum
in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, ad honorem Dei et beate
Marie et omnium sanctorum, et receptor et omnes astantes fuerunt eum
osculati in ore. Post que dixit ei receptor quod, ex quo alligatus erat
ordini, oportebat quod sciret secreta eorum, et dixit ei quod ex
precepto ordinis debebat abnegare Deum, precipiens ei quod abnegaret; et
ipse testis, ex hoc exterritus, abnegavit Deum ore, non corde, ut dixit.
Deinde allata per dictum fratrem Petrum quadam cruce metallina in qua
erat ymago Crucifixi, precipit ei quod spueret supra dictam crucem, et
ipse testis noluit spuere supra, sed juxta spuit. Post que dixit ei quod
secundum dicta precepta ordinis poterat carnaliter commisceri fratribus
ordinis, et ipsi cum eo; hoc tamen non fecit, nec fuit requisitus,
nec credit quod in ordine fieret. Alia illicita non [p. 247]
intervenerunt in dicta sua recepcione nec post, et credit quod eadem
illicita et non alia communiter et ubique intervenirent in recepcionibus
aliorum fratrum ordinis vel post, quia intervenerant in sua, et quia per
eundem modum vidit recipi fratrem Johannem de Monte Morlhone quondam
militem, in dicta capella de Charnaco, sunt circiter XVI anni, per
dictum fratrem Hugonem Saycelli, presentibus dictis quatuor fratribus
qui adfuerant sue recepcioni, et fratre Stephano de Cellario, teste
proximo examinato; plurium recepcionibus se non recolit affuisse. Item,
dixit quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens quod
alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes
debite celebrarent. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, ex quo murmurabant plurimi contra eos. Cordulis unde
volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant.
Credit quod nolentes facere predicta illicita confessata per eum, et
quod ea vel secreta capitulorum revelantes, duro carceri mancipati
fuissent. Injungebatur eis quod non confiterentur nisi sacerdotibus
ordinis, et in eorum deffectu, Carmelitis. Fratres ordinis quibus credit
nota fuisse illicita confessata per eum fuerunt negligentes, quia non
correxerunt nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinam ter in ebdomada
omnibus advenientibus et qualibet die peregrinis, et hospitalitatem
vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus extitit
commoratus. Precipiebatur eis quod debite acquirerent ordini. Audivit
dici quod eorum capitulia clam et secrete tenebantur, aliquando de
nocte, aliquando de die. Ordinata per Magistrum cum conventu servasset
totus ordo, in quo dicti errores dicuntur fuisse introducti ultra mare,
et non durasse ultra tempus IIII^or Magistrorum ultimorum, contra quem
ordinem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta propter
predicta, propter que credit aliquos dictum ordinem exivisse, et quod
Magister et alii eadem sint confessi. Non obtulerat se ad deffensionem
ordinis, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, [p. 248]
odio, vel temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed
pro veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Petrus de Bono Fonte serviens, Claromontensis diocesis, testis
supra juratus, quadragenarius vel circa, qui voluntarie mantellum
dimiserat et radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat,
absolutus et reconciliatus per dominum episcopum Claromontensem, lectis
et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se
nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod
sequitur, quia non interfuerat capitulis eorum, nec aliquem alium
viderat recipi in ordine, nec fuerat ultra mare. Dixit autem se fuisse
receptum in quadam camera domus Templi de Marchia Claromontensis
diocesis, per fratrem Ymbertum Blanchi militem, detentum in Anglia,
circa instans festum Omnium Sanctorum erunt VII anni, presentibus
fratribus Michaele de Podio, teste supra jurato sed nondum examinato,
Johanne Roberti presbitero de Arvernia, detento, ut credit, apud
Exodunum Bituricensis diocesis, Durando de Lastic, detento apud Riomum.
A quo receptore petitis pane et aqua ac societate ordinis et ei
concessis, fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere
sine proprio, servare bonos usus et bonas consuetudines que tunc erant
in ordine et que in posterum imponerentur cum consilio presbiterorum
ordinis, et non revelare secreta capituliorum et ordinis, sub pena
perdendi habitum et incarceracionis, de modo recepcionis sue non
revelando speciali habita mencione; et imposito ei mantello, receptor
fuit eum osculatus in ore, et postmodum in pectore super vestes, et
dicti fratres Durandus et Michael et Johannes presbiter fuerunt eum
osculati in ore. Post que idem receptor dixit ei in presencia aliorum
quod oportebat eum abnegare Deum, de quo ipse testis fuit turbatus et
stupefactus; abnegavit tamen Deum ore, non corde, ut dixit. [p. 249]
Deinde allata per dictum presbiterum quadam cruce metallina in qua erat
ymago Crucifixi, precepit ei dictus receptor quod spueret supra eam, et
ipse noluit spuere supra, sed spuit juxta eam. Dixit insuper quod,
secundum precepta dicte religionis, poterat carnaliter commisceri
fratribus ordinis, et ipsi cum eo; hoc tamen non fecit, nec fuit
requisitus, nec credit quod in ordine fieret. Dixit eciam quod sibi
tradita fuit per dictum receptorem una cordula, et preceptum quod
cingeret se de ea supra camisiam cum qua jaceret. Postmodum elapsis viii
diebus vel circa, cum dictus presbiter et ipse irent spaciatum versus
molendinum eorum dicti loci, dixit ei dictus presbiter quod dicte
cordule cum quibus cingebantur tangebant ultra mare quoddam capud, non
declarando quale capud esset, et dictus testis, propter predicta
illicita que ei injuncta fuerunt et que fecerat, suspicans dictum capud
esse malum, abjecit dictam cordulam, et ex tunc non portavit dictam
cordulam; nec de capitibus et de idolis de quibus agitur in articulis
non audivit fieri mencionem nisi cum inquirebatur cum eo, et postquam
captus fuit; et credit quod communiter et ubique dicta illicita et non
alia intervenirent in recepcionibus aliorum fratrum ordinis vel post,
quia non credit quod talis novitas facta fuerit sibi soli. Item, dixit
quod in die Veneris sancta adorabant reverenter et devote, nudis
pedibus, crucem, et quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis,
credens quod alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum
sacerdotes debite celebrarent. Juravit ordinem non exire pro meliori vel
pejori, credens quod alii eodem modo jurarent. Clandestine
recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit
quod esset suspicio contra eos. Credit quod qui noluissent facere
predicta illicita confessata per eum, male tractati fuissent, et quod
negligentes fuerunt qui predicta sciebant, quia non correxerunt nec
denunciaverunt Ecclesie, et credit quod eis essent nota predicta.
Elemosinam et hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in
domibus ordinis in quibus extitit commoratus. Contra Sarracenos [p. 250]
poterant acquirere quibuscumque modis. Audivit dici quod eorum capitulia
clam tenebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis. Ordinata per
Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem propter
predicta nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta; et
audivit dici quod magnus Magister et alii aliqua confessi sunt contra
dictum ordinem, ad cujus deffensionem se non obtulerat.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Johannes Sarraceni serviens, Bituricensis diocesis, testis supra
juratus, LV annorum vel circa, qui voluntarie mantellum dimiserat et
radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Claromontensem, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur:
videlicet quod ipse receptus fuerat in capella domus Templi de Turreta
Claromontensis diocesis, circa instans festum beati Martini hiemalis
erunt circiter X anni, per fratrem Humbertum Blanchi militem, detentum
in Anglia, presentibus fratribus Johanne de Menac preceptore de Marchia,
teste supra examinato, Bonito presbitero de Alvernia, Hugone de Borneto
et Stephano de Sanzeto servientibus, deffunctis. A quo receptore petitis
pane et aqua ordinis et ei concessis, fecit eum vovere et jurare
castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare bonos usus et
bonas consuetudines que tunc erant in ordine et que in posterum
imponerentur cum consilio presbiterorum ordinis, non revelare secreta
capituliorum; et prestito per ejus juramentum quod non erat obligatus
alteri religioni, nec matrimonio, nec debitis, et quod non erat
excommunicatus, nec habebat infirmitatem latentem, nec dederat nec
promiserat aliquid quod in ordine reciperetur, receptor imposuit
sibi mantellum, et ipse et omnes astantes fuerunt eum osculati [p. 251]
in ore. Post que dictus receptor precepit ei quod abnegaret Deum, quia
hoc erat de preceptis ordinis, et ipse testis, qui habebat mantellum et
non poterat retrocedere, abnegavit Deum ore, non corde, turbatus et
dolens, ut dixit. Deinde allata per dictum presbiterum quadam cruce
lignea in qua erat ymago Crucifixi depicta, ante eos collocata, precepit
ei spuere supra dictam crucem, et ipse testis spuit juxta, non supra.
Postmodum dixit ei dictus receptor quod secundum puncta dicti ordinis
poterat aliis fratribus ordinis carnaliter commisceri, et ipsi cum eo;
hoc tamen non fecit, nec fuit requisitus, nec credit quod in ordine
fieret. Alia illicita non intervenerunt in dicta sua recepcione nec
post, et credit quod eadem illicita et non alia intervenerunt communiter
et ubique in recepcionibus aliorum vel post. Nullum alium tamen vidit
recipi, nec fuit ultra mare, nec interfuit capitulis eorumdem. Item,
dixit quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens quod
alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes
debite celebrarent. Juravit ordinem non exire, credens quod alii idem
jurarent. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus
ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos. Cordulis unde
volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant.
Predicta illicita confessata per eum facere recusantes et secreta
capituliorum vel modum recepcionis revelantes fuissent graviter puniti,
ut credit. Fratres ordinis quibus credit nota fuisse dicta illicita
confessata per eum fuerunt negligentes, quia non correxerunt, nec
denunciaverunt Ecclesie. Elemosinam et hospitalitatem vidit convenienter
fieri et servari in domibus ordinis in quibus exstitit commoratus.
Audivit dici quod eorum capitulia, januis clausis, post matutinum,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, tenebantur. Ordinata per
Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem nunc grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta. Et ipse testis, propter dicta
illicita confessata per eum et propter asperitates ordinis, libenter
exivisset dictum ordinem, nisi sibi timuisset de excommunicacione
et carcere, et dixit quod magis voluisset, in crastinum sue [p. 252]
recepcionis, fuisse mortuus, quam quia fecerat illicita supradicta.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate; et non obtulerat
se ad deffensionem ordinis memorati.
Acta fuerunt hec predictis die et loco, et predictus dominus
archidiaconus Tridentinus qui in mane interfuerat examinacioni trium
testium, excusavit se quia post dormicionem non potuit interesse
examinacioni aliorum duorum ultimo examinatorum, et voluit quod
examinarentur per alios dominos commissarios, prout retulerunt Petrus
Cavalerii et Petrus de Breno; domicelli dictorum dominorum episcoporum
missi propter hoc specialiter ad eum; in presencia magistri Amisii ac
mei Floriamonti, et aliorum notariorum supra ultimo nominatorum.
Post hec die sabbati sequenti, que fuit XXII dies dicti mensis maii,
fuit adductus ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, in domo
predicta domini Petri de Sabaudia, frater Michael de Podio serviens,
Claromontensis diocesis, testis supra juratus, quinquagenarius et ultra,
qui mantellum voluntarie dimiserat et radi fecerat sibi barbam, cum quo
inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum
Claromontensem; et fuit protestatus quod non intendebat recedere a
deposicione per eum facta coram dicto domino episcopo Claromontensi.
Lectis autem et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis,
respondit se nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in
eis nisi quod sequitur: videlicet quod ipse receptus fuerat in quadam
camera domus Templi de Ysde Claromontensis diocesis, circa instans
festum nativitatis beati Johannis Baptiste erunt circiter XXVIII anni,
per fratrem Geraldum de Salzeto militem quondam, presentibus fratribus
Petro Vinee, Guillelmo Arnaldi servientibus, deffunctis, et Stephano
Ortoli presbitero, qui recessit de dicto ordine, nescit ex qua [p. 253]
causa, de cujus vita vel morte non habet certitudinem. A quo receptore
petita societate ordinis et ei concessa, fecit eum vovere et jurare
castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare bonos usus et
bonas consuetudines que tunc erant in ordine et que in posterum
imponerentur cum consilio presbiterorum ordinis, quod non dimitterent
dictum ordinem pro meliori vel pejori, quod daret operam suum
(secundum?) posse ad recuperandum Terram sanctam, et quod transfretaret
quando preciperetur eidem, et quod non revelaret secreta capitulorum nec
modum sue recepcionis, predicto sibi quod, si contrarium faceret,
incarceraretur; et imposito sibi mantello, receptor fuit eum osculatus
in ore et in pectore super vestes, et astantes in ore. Post que, allata
quadam cruce metallina in qua erat ymago Crucifixi per dictum
presbiterum, receptor precepit eidem testi quod abnegaret Crucifixum, et
spueret super eum, et ipse testis abnegavit dictum Crucifixum, et spuit
non supra sed juxta ipsum, et hoc fecit dolens, ut dixit, ore, non
corde. Deinde dixit idem testis se audivisse a fratribus ordinis, non
recolit a quibus, quod poterat fratribus ordinis carnaliter commisceri,
et ipsi cum eo, et quod hoc erat de punctis ordinis. Ipse tamen hoc non
fecit, nec fuit requisitus, nec credit quod in ordine fieret, sed credit
quod dixerint mendacium; receptor tamen non dixit ei istud, sed de
abnegacione et spuicione, et quod erant de punctis ordinis, et credit
quod dicta abnegacio et spuicio et non alia illicita intervenirent
communiter et ubique in recepcionibus aliorum fratrum ordinis, quia ista
et non alia illicita intervenerunt in recepcione sua, et quia vidit per
dictum modum recipi fratrem Petrum de Bono Fonte, testem heri
examinatum, in quadam camera domus Templi de Marchia Claromontensis
diocesis, per fratrem Humbertum Blanchi militem, sunt circiter quinque
anni, presentibus fratribus Johanne de Menat, teste supra examinato, et
Johanne Roberti presbitero, detento apud Exodunum Bituricensis diocesis;
et fratrem Petrum Poyntet bergerium de Bituria, servientem, de cujus
vita vel morte non habet certitudinem, receptum per fratrem [p. 254]
Guidonem Dalphini militem, testem supra examinatum, in capella domus
Templi de Jussi Bituricensis diocesis, sunt circiter IX anni,
presentibus fratribus Johanne de Monat presbitero, detento apud Riomum
in Arvernia, Petro Maurini, teste supra examinato, et Raymundo Vinet
serviente, deffuncto. Plurium recepcionibus non recolit se affuisse.
Item, dixit quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens
quod alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes
debite celebrarent. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos.
Cordulis unde volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus
jacebant. Injungebatur eis quod non confiterentur nisi fratribus
presbiteris ordinis, sed hoc non servabatur. Fratres ordinis quos credit
scivisse illicita confessata per eum fuerunt negligentes, quia non
correxerunt ea nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinam et hospitalitatem
vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus
exstitit commoratus, et deffendebatur eis ne injuste acquirerent ordini.
Audivit dici quod eorum capitulia clam tenebantur. Ordinata per
Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem nunc propter
predicta grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta. Audivit dici
Magistrum et alios aliqua fuisse confessos contra ordinem, ad cujus
deffensionem se non obtulerat, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Stephanus de Glotonis serviens, Lemovicensis diocesis, supra
juratus, quadragenarius vel circa, qui voluntarie mantellum dimiserat et
radi fecerat sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Claromontensem, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod [p. 255]
sequitur: videlicet quod ipse receptus fuerat in capella domus Templi de
Bella Chassana Lemovicensis diocesis, circa instans festum beati Martini
hiemalis erunt circiter XXI anni, per fratrem Franconem de Bort militem
quondam, presentibus fratribus Matheo de Molendinis, Bonito de Ussello,
Guidone de Chambaret, et Hugone de Chambanas servientibus, deffunctis,
ut credit. A quo receptore petita societate ordinis et ei concessa,
fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio,
servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis que tunc erant in
ordine et que in posterum imponerentur per Magistrum cum consilio
presbiterorum ordinis, non revelare secreta capituliorum nec modum sue
recepcionis, et quod non dimitteret ordinem dictum pro meliori vel
pejori; et imposito sibi mantello, ipse testis fuit osculatus ipsum
testem in ore, nec alibi. Postea allata quadam cruce lignea, nescit per
quem, nec si in ea erat ymago Crucifixi, dictus receptor precepit ei
quod spueret supra dictam crucem, et quod abnegaret Jhesum, et ipse
testis non spuit supra sed juxta dictam crucem, et abnegavit Jhesum ore,
non corde, ut dixit, adjiciens per dictum receptorem dictum fuisse eidem
quod aliis fratribus ordinis poterat carnaliter commisceri, et ipsi cum
eo; hoc tamen non fecit, nec fuit requisitus, nec credit quod fieret in
ordine; et credit quod predicta illicita et non alia intervenirent
communiter et ubique in recepcionibus aliorum, quia hec et non alia
illicita intervenerunt in recepcione sua, et quia per eumdem modum
viderat recipi, per fratrem Petrum de Madico militem quondam, sunt
circiter XII anni; fratrem Stephanum Jarrossa presbiterum,
Claromontensis diocesis, tunc detentum in diocesi Parisiensi, in capella
domus Templi de Posgia Lemovicensis diocesis, presentibus fratribus
Dionisio de Castris, Stephano de Briudeu et Fulcone de Vernegia
servientibus, deffunctis; plurium recepcionibus se non recolit affuisse.
Item, dixit quod in die Veneris sancta adorabant devote et reverenter,
nudis pedibus, crucem, et quod ipse bene credebat ecclesiasticis
sacramentis, credens quod alii fratres ordinis eodem modo crederent, et
quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Clandestine recipiebantur,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit quod [p. 256]
esset suspicio contra eos. Cordulis unde volebant assumptis cingebantur
super camisias cum quibus jacebant. Nolentes facere predicta illicita
confessata per eum fuissent incarcerati, ut audivit dici, et qui
revelassent secreta capituliorum, graviter puniti fuissent. Fratres quos
credit scivisse errores confessatos per eum fuerunt negligentes, quia
non correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinam et
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in
quibus exstitit commoratus. Audivit dici quod eorum capitulia clam
tenebantur. Credit quod totus ordo servasset ordinata per Magistrum cum
conventu, et quod nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta
contra ordinem, contra quem dictus Magister et alii dicuntur aliqua
fuisse confessi; ad cujus ordinis deffensionem se non obtulerat, nec
fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate; et videbatur
esse valde simplex, intelligebat tamen Latinum.
Post hec fuerunt adducti pro testibus, ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum, fratres Johannes de Noviomo, Bertrandus Guasc
Ruthenensis et Guillelmus Cardalhac Convenarum diocesium, servientes,
qui tactis sacrosanctis evangeliis juraverunt dicere veritatem plenam et
meram in isto negocio, secundum formam juramenti aliorum testium
superius registratam, expositam et vulgarizatam eisdem.
Quo facto, dictus frater Guillelmus de Cardalhac, mantellum defferens,
barbam rasam habens, XXXV annorum vel circa, cum quo inquisitum fuerat
per dominum episcopum Parisiensem, lectis et diligenter expositis sibi
omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec credere, nec
audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur: [p. 257]
videlicet quod ipse receptus fuerat in quadam camera domus Templi de
Bendra diocesis Convenarum, circa instans festum Omnium Sanctorum erunt
circiter XIII anni, per fratrem Senebrunum de Prani militem, de cujus
vita vel morte non habet certitudinem, preceptorem tunc de Montsannes
ejusdem diocesis, presentibus fratribus Arnaldo de Bucourt quondam,
Dominico de Linhac et Petro de Bisors servientibus, de quorum vita vel
morte non habet certitudinem. A quo receptore petita societate ordinis
et sibi concessa, prestito quod erat bonus Christianus, et quod servabat
fidem Romanæ ecclesie, fecit eum vovere et jurare castitatem,
obedienciam, vivere sine proprio, servare bonos usus et bonas
consuetudines que tunc erant in ordine et que in posterum imponerentur,
et quod nichil injuste acquireret ordini, et quod acquisita pro posse
suo deffenderet, et quod si non posset deffendere, suis superioribus
nunciaret, quod non exiret ordinem, et quod non revelaret secreta
capituliorum, de modo recepcionis in speciali non habita mencione; et
imposito sibi mantello, receptor et astantes fuerunt eum osculati in
ore. Post que dicti fratres Dominicus et Arnaldus, et quidem alius
frater serviens qui adherat, cujus nomen et cognomen ignorat, duxerunt
ipsum testem ad aliam cameram, ut indueret vestes religionis: quibus
indutis, fuit allata per dictum Dominicum quedam crux lignea antiqua, in
qua non bene apparebat ymago Crucifixi, et precepit eidem testi quod
abnegaret Deum, et ipse testis respondit quod hoc nullo modo faceret.
Postea precepit ei quod spueret supra dictam crucem, et ipse respondit
quod hoc nullo modo faceret; et tunc dictus Dominicus et alii dixerunt
ei quod hoc oportebat eum facere, quia tales erant consuetudines ordinis
quas ipse juraverat observare; et cum ipse testis responderet quod hoc
nullo modo faceret, quia non erant boni usus et bone consuetudines nec
tenebantur ad hoc faciendum, dictus Dominicus cum una manu arripuit eum
ad vestes supra pectus, et evaginato ense, ipse et alii duo astantes
dixerunt ei quod, aut predicta faceret, vel infortunium eveniret eidem,
et tunc ipse testis, dicto timore ductus, spuit non super sed juxta
dictam crucem, sed Deum noluit abnegare: et dum sic [p. 258]
contenderent, et predicta comminarentur eidem, prefatus receptor,
contencione audita, superveniens et intrans cameram, precepit quod
dimitterent eum. Alia illicita non intervenerunt in dicta sua recepcione
nec post, et quia nullum alium vidit recipi nec interfuit capitulis
eorumdem, nescit si ista vel alia interveniebant communiter et ubique in
recepcionibus aliorum vel post; nescit quod super hoc credat. Item,
dixit quod infra dimidium annum a recepcione sua fuit de predictis
confessus domino episcopo Tarvensi, in ecclesia domus Templi de
Bordellas diocesis Tarvensis, qui ad dictam ecclesiam visitandam
accesserat, et fuit absolutus ab eo. Item, dixit quod ipse bene credebat
ecclesiasticis sacramentis, credens quod alii fratres ordinis eodem modo
crederent, et quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Clandestine
recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo credit
quod esset mala suspicio contra eos. Cordulis unde volebant assumptis
cingebantur super camisias cum quibus jacebant ad restringendum carnes.
Audivit dici quod qui revelasset secreta capituliorum, perdidisset
domum. Si qui erant fratres ordinis scientes in eo esse errores fuerunt
negligentes, quia non correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie.
Elemosinam et hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in
domibus ordinis in quibus exstitit commoratus. Audivit dici quod eorum
capitulia clam tenebantur. Ordinata per Magistrum cum conventu servasset
totus ordo, contra quem nunc propter predicta grandia scandala, suspicio
et infamia sunt exorta; non fuit ultra mare, et obtulerat se ad
deffensionem ordinis.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Bertrandus Guasc serviens, Ruthenensis diocesis, testis supra
juratus, quinquagenarius vel circa, mantellum defferens, barbam rasam
habens, cum quo inquisitum fuerat per dominum episcopum [p. 259]
Parisiensem, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et singulis
articulis, respondit quod nunquam viderat aliquem alium recipi in
ordine, unde nesciebat, nec credebat, nec audiverat dici de contentis in
eis nisi quod sequitur: videlicet quod, illo anno quo Acon fuit
perditum, ipse testis fuit receptus ultra mare, in capella domus Templi
de Sydone, per fratrem Ademarum de Perussa militem quondam, presentibus
circiter XL fratribus, inter quos erant fratres Ricardus et Raymundus
Stephani, Guillelmus de Ruppe, Raymundus d'Espinasses milites, Petrus
Tarassone de Lingua Occitana serviens, quos credit esse in Chipro. A quo
receptore, cum ipse testis fuisset peregrinus ultra mare et defficerent
sibi expense, requisivit per se et per amicos suos se ad dictum ordinem
recipi; et cum ei responsum fuisset quod bene deliberaret, quia
oporteret eum a se abdicare propriam voluntatem, et multa dura et aspera
sustinere, et ipse respondisset quod bene omnia sustineret, concessit
dictus receptor, de voluntate aliorum, quod reciperet eum, prestito
prius per juramentum ab eo quod erat bonus Christianus, et quod non erat
excommunicatus, nec habebat infirmitatem latentem, nec erat alteri
religioni, matrimonio nec debitis que non posset solvere obligatus; et
dixit ei quod, si aliquid ex predictis impedimentis ex post facto
reperiretur in eo, expelleretur de ordine supradicto. Post que fecit cum
vovere et jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare
bonos usus et bonas consuetudines que tunc erant in ordine et que in
posterum imponerentur per Magistrum cum consilio presbiterorum ordinis,
et non revelaret secreta capituliorum, de modo recepcionis speciali non
habita mencione; et imposito sibi mantello, receptor et astantes fratres
de Lingua Occitana fuerunt in ore osculati eumdem. Post que dictus
receptor instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro horis suis, et
qualiter regeret se in ordine. Quo facto, frater Raynerius Lorgni miles
Gallicanus et tres fratres servientes, quorum nomina et cognomina
ignorat, dixerunt eidem testi sedenti coram dicto receptore, quod
surgeret, quia ducerent eum ad induendum vestes religionis; et cum
duxissent cum ad sacristiam propinquam dicte ecclesie, et induisset
dictas vestes, predictus frater Raynerius precepit eidem testi [p. 260]
quod abnegaret Deum; et cum ipse testis respondisset quod hoc nullo modo
faceret, dixit ei dictus Raynerius quod oportebat eum facere, quia talis
erat consuetudo ordinis, et ipse juraverat servare usus et consuetudines
ordinis; et cum ipse testis adhuc contradiceret, dictus Raynerius,
arrepto quodam ense de capite lecti qui erat in dicta sacristia, et eo
evaginato, dixit ei quod, aut predicta faceret, aut mala morte
moreretur; et interim Sarraceni invaserunt dictam civitatem Sydonem, et
fuit clamatum ad arma, et capitulium fuit separatum, et dictus Raynerius
et alii tres, volentes una cum aliis ad arma currere, fecerunt ipsum
testem jurare quod predicta non revelaret: et ita non abnegavit, nec
aliquid illicitum egit, sed exiverunt contra Sarracenos, et fuerunt
interfecti viginti ex ipsis Sarracenis. Cum autem regressi fuissent a
dicto conflictu, et predictus testis peteret a dicto fratre Raynerio
quare fecerat supradicta, respondit quod ad probandum eumdem et causa
joci seu truphe, nec scit, nec credit, nec audivit dici ante capcionem
eorum, ultra mare nec citra mare, quod aliqua illicita intervenerunt in
recepcionibus fratrum ordinis vel post, nec quod haberent ydola nec
capita ydolorum de quibus agitur in articulis, et de quibus deposuerunt
magister Antonius de Vercellis et frater Hugo de Fauro. In signum tamen
castitatis cingebantur cordulis super camisias cum quibus jacebant.
Item, dixit quod bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens quod
alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes
debite celebrarent. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, quod displicebat ipsi testi, et credit quod ex hoc
esset suspicio contra eos, et quod perdidisset habitum, qui secreta
capitulorum revelasset. Si qui erant fratres scientes errores esse in
ordine, male fecerunt, quia non correxerunt eos nec denunciaverunt
Ecclesie. Decimam partem panis dabant amore Dei, et elemosinam et
hospitalitatem debite servabant. Inhibebatur eis ne in fraudem dominorum
temporalium et pedagiorum eis debitorum ducerent cum suis animalia
aliena, et si contrarium fecissent, habitum perdidissent. Inhibebatur
eis ne indebite acquirerent ordini. Eorum generalia capitulia, [p. 261]
sermone facto, celebrabant tempestive, nullis presentibus nisi fratribus
ordinis, et providebatur ne audiretur exterius quod interius agebatur.
Ordinata per Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem
nunc propter predicta grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta,
et contra quem Magister et alii dicuntur aliqua fuisse confessi; ad
cujus ordinis defensionem se obtulerat, et intelligebat Latinum.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Johannes de Noviomo serviens, testis supra juratus, octogenarius
vel circa, qui mantellum in concilio Senonensi dimiserat et postmodum
radi fecerat sibi barbam, et in dicto concilio absolutus et
reconciliatus fuerat, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et
singulis articulis, respondit quod volebat persistere in deposicione per
ipsum facta in dicto concilio, et quod nesciebat, nec credebat, nec
audiverat dici de contentis in dictis articulis nisi quod sequitur:
videlicet quod ipse receptus fuerat in capella domus Templi de Puteolis
juxta Laudunum, per fratrem Petrum Normanum militem quondam, tunc
preceptorem de Laudunesio, in instanti Quadragesima erunt circiter
XXVIII anni, presentibus fratribus Guillelmo Normani presbitero dicte
domus, Petro Bergerii serviente, deffunctis, in hunc modum: nam petita
societate ordinis et ei concessa, dictus receptor fecit eum vovere et
jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare bonos usus
et bonas consuetudines ordinis, non revelare secreta capitulorum, de
modo recepcionis speciali non habita mencione, et quod non exiret dictum
ordinem; et prestito ab eo per juramentum quod non erat excommunicatus,
nec alteri religioni nec matrimonio nec debitis que non posset solvere
obligatus, nec habebat infirmitatem latentem, imposuit sibi mantellum,
et ipse et astantes fuerunt eum osculati in ore; et instruxit [p. 262]
eum quot _Pater noster_ diceret pro horis suis, et qualiter regeret se
in ordine, et quod bene servaret elemosinas ordinis. Postea dictus
receptor precepit ei quod abnegaret Deum, et ipse testis abnegavit ore,
non corde. Deinde precepit ei quod spueret contra crucem que erat in
altari erecta, et ipse noluit spuere. Aliquid aliud illicitum non
intervenit in dicta sua recepcione nec post, et pocius credit quod
predicta illicita vel alia non intervenerunt in recepcionibus aliorum
fratrum ordinis vel post quam contrarium, quia non vidit, nec scivit,
nec audivit dici ante capcionem eorum, licet viderit recipi fratrem
Petrum de Gressibus servientem, Ambianensis diocesis, de cujus vita vel
morte non habet certitudinem, in capella domus Templi de Montesart
Noviomensis diocesis, per fratrem Guarinum de Grandevillarii servientem
quondam, preceptorem tunc de Pontivo, sunt circiter VII anni,
presentibus fratribus Arberto presbitero dicte domus, Picardo, cujus
cognomen ignorat, et Roberto de Sarnoy preceptore dicte domus. Item,
dixit quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens quod
alii fratres ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes
debite celebrarent. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, et statim pro professis habebantur. Cordulis unde
volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant.
Injungebatur eis quod absque necessitate non confiterentur nisi
sacerdotibus ordinis. Si qui erant fratres scientes errores esse in
ordine, fuerunt negligentes, quia non correxerunt eos nec denunciaverunt
Ecclesie. Elemosinam et hospitalitatem vidit convenienter fieri et
servari in domibus ordinis in quibus exstitit commoratus. Ordinata per
Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem nunc propter
predicta grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta; ad cujus
ordinis deffensionem se obtulerat, et non fuit ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc [p. 263]
suam deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Mercurii sequenti, que fuit XXVI dies dicti mensis maii,
fuerunt adducti pro testibus ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum, in domo predicta domini Petri de Sabaudia, fratres
Johannes de Chali et Petrus de Moydies Vienensis et Raynaldus Belli Pili
de Capella de Daminhie Cabilonensis diocesium, servientes. Qui tactis
sacrosanctis evangeliis juraverunt in isto negocio dicere meram et
plenam veritatem, secundum formam juramenti aliorum testium superius
registratam, expositam et vulgarizatam eisdem.
Quo facto, dictus frater Johannes de Chali, vestes radiatas deferens,
cum quibus captus fuisse dicebatur dum fugeret, aliorum capcione audita,
barbam rasam habens, XXX annorum vel circa, cum quo inquisitum fuerat,
absolutus et reconciliatus per dominum episcopum Matisconensem, lectis
et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se
nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod
sequitur: videlicet quod ipse receptus fuerat in quadam camera domus
Templi de Buris Lingonensis diocesis, circa instans festum Nativitatis
Domini erunt X anni, per fratrem Hugonem de Penrando visitatorem
Francie, presentibus fratribus Stephano de Volenis, quem credit vivere,
Aymone Duzelet, ut sibi videtur, qui transfretavit et postmodum non
rediit, servientibus, Poncio de Grandi Campo et Ricardo de Botincuria
militibus, deffunctis, in hunc modum: nam petita ter societate ordinis
et ei concessa, fecit eum dictus receptor vovere et jurare castitatem,
obedienciam, vivere sine proprio, et quod non revelaret secreta
capituliorum, nec aliquid quod tunc fieret vel diceret ei, predicto
quod, si revelaret, poneretur in carcere, in quo cito moreretur vel
nunquam de eo exiret; et imposito sibi mantello, receptor et alii
fuerunt eum osculati in ore, et ipse testis fuit osculatus dictum
receptorem in umbilico supra vestes. Postque dictus receptor, [p. 264]
allata nescit per quem quadam cruce metallina in qua erat ymago
Crucifixi, precepit ei quod abnegaret Deum et dictam crucem; et cum
dictus testis responderet quod hoc nullo modo faceret, dixit ei dictus
receptor quod, ex quo alligatus erat eis, oportebat eum facere supra
dicta, et si non faceret, poneretur in tali loco in quo nunquam forsitan
videret pedes suos, quia hoc erat de punctis religionis; et tunc ipse
testis abnegavit Deum et dictam crucem ore, non corde, ut dixit. Postea
dixit ei dictus receptor in presencia aliorum quod non crederet
sacramento misse, et inhibuit ei ne aliquem de sacro fonte susciperet,
et quod domum in qua mulier jaceret in puerperio non intraret, et quod
non offerret ad missam. Alia illicita quod recolat non intervenerunt in
dicta sua recepcione nec post, credens quod communiter et ubique
reciperentur alii fratres in ordine secundum modum confessatum per eum,
quia vidit per dictum modum recipi fratrem Johannem cognominatum de
Monte Belletout, ut sibi videtur, Matisconensis diocesis servientem,
deffunctum, ut credit, in dicta capella de Buris, per fratrem Petrum de
Civreyo servientem quondam, sunt circiter octo anni, presente fratre
Janseranda presbitero, curato de Buris; et videtur eciam sibi quod
interfuit frater Hugo de Frey serviens, quos presbiterum et Hugonem
credit vivere et non fuisse captos. Plures non vidit recipi, nec
interfuit generalibus capitulis eorumdem. Item, dixit quod sibi
videbatur, sed non plene recordatur de hoc, quod dictus receptor
precepit eidem testi in recepcione sua quod conculcaret dictam crucem,
sed ipse testis non conculcavit eam; et audivit dici a multis fratribus
ordinis, de quibus non recolit, quod de precepto conculcande crucis
satis faciliter pertransiebant quando receptus respondebat quod nolebat
conculcare eam, ita quod de XX^ti non conculcabat unus. Item, dixit quod
ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et quod jurabant ordinem
non exire. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus
ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos. Cordulis unde
volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus [p. 265]
jacebant. Credit quod nolentes facere illicita confessata per eum, vel
ea aut secreta capituliorum revelantes, perpetuo incarcerati fuissent.
Injungebatur eis quod absque licencia non confiterentur aliis quam
sacerdotibus ordinis. Fratres ordinis quibus credit nota fuisse illicita
confessata per eum, fuerunt negligentes, quia non correxerunt, nec
denunciaverunt Ecclesie. Elemosinam et hospitalitatem vidit convenienter
fieri et servari in domibus ordinis in quibus exstitit commoratus. Clam
eorum capitulia tenebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis.
Ordinata per Magistrum cum conventu servasset totus ordo, contra quem
propter predicta nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta;
ad cujus ordinis deffensionem se non obtulerat, nec fuerat ultra mare.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate. Requisitus quare
fugerat in capcione aliorum, respondit quod propter timorem dicte
capcionis, et quia voluntarius erat et fuerat, per longa tempora ante,
ad exeundum dictum ordinem propter predicta illicita confessata per eum,
et exivisset ante capcionem, nisi timuisset captus fuisse ab eis.