Pardono.
Sciigita de Godunòv, Serèbrjanij venis en la caran korton kun ĉiuj
siaj rabistoj.
En disŝiritaj, diversspecaj vestoj, unuj en kaftanoj, aliaj en
ŝafpeltoj, kelkaj en bastŝuoj aŭ nudpiedaj, multaj vunditaj, kun
bandaĝitaj kapoj kaj vizaĝoj, ĉiuj sen ĉapoj kaj sen armaĵo, ili
silente amase staris en la korto de la palaco, atendante la vekiĝon de
l' caro.
Ne por la unua fojo la rabistoj nun vidis la antaŭurbon; ili vizitadis
ĝin kiel harpistoj, kiel almozuloj aŭ kiel ursaj kondukantoj. Kelkaj
eĉ partoprenis la lastan brulatencon, dum kiu Ringo kun Vulturo venis
liberigi Serèbrjanij'n. Multe da konataj figuroj ni trovus inter ili,
sed ne ĉiuj ĉeestis. Forestis tiuj, kiuj, defendante Ruslandon, mortis
antaŭnelonge sur Rjazanja batalkampo, forestis tiuj, kiuj, post la
venko, ŝatante la liberan nomadan vivon, ne deziris prezenti al la caro
siajn kulpajn kapojn. Forestis Ringo, Dmiĉjo, la flavruĝa kantisto kaj
Vulturo! Ringo, kiu la lastan fojon vizitis la antaŭurbon la tagon post
la dia juĝo, malaperis Dio scias kien; Dmiĉjo sekvis lin; la
kantiston, kiel ni scias, mortpunis Serèbrjanij, kaj la kadavron de
Vulturo nun disŝiregis hundoj kaj bekpikis korvoj apud la muroj de
Kremlo...
Dum du horoj jam staris la bravuloj, kun mallevitaj okuloj; ili ne
sciis, ke la caro de longe ilin observas el sia malgranda fenestreto
super la doma pordo. Ĉiuj silentis same kiel Serèbrjanij, kiu staris
aparte, enpensiĝinte kaj ne atentante la homojn, amasiĝantajn apud la
pordego kaj en la korto. Meze de scivoluloj troviĝis la nutristino de
l' caro. Ŝi staris sur la perono, sin apogante sur bastonon, kaj
rigardis ĉirkaŭen per siaj senvivaj okuloj, atendante la aperon de
Ivano, eble, kun celo malhelpi lin per sia ĉeesto fari novan
kruelaĵon.
Ivano Vasìljeviĉ, satrigardinte el la kaŝita fenestro siajn
malfavoratojn, kun ĝojiga penso, ke nun ili troviĝas inter vivo kaj
morto kaj ke ne agrable ili devas sin senti, subite aperis sur la
perono, akompanata de kelkaj stolnikoj[43].
Ĉe la apero de l' caro, en orŝtofa vesto kaj kun desegnita bastono en
la mano, la rabistoj genufleksis kaj kliniĝis ĝisteren.
Ivano silentis iom da tempo.
--Bonan tagon, ĉifonuloj!--fine li diris kaj, sin turnante al
Serèbrjanij, li aldonis: pro kio vi venis la antaŭurbon? Ĉu vi enuas
sen malliberejo?
--Via cara moŝto,--respondis Serèbrjanij modeste: la malliberejon mi
forlasis ne propramove, min perforte forkondukis la rabistoj. Ili poste
venkis la Ŝirinan ĥanon Ŝiĥmàt, pri kio vi jam devas scii, via cara
moŝto. Kune ni batalis kontraŭ tataroj, kune ni venis prezenti al vi
niajn kulpajn kapojn: bonvolu ekzekutigi aŭ pardoni, laŭ via bontrovo!
--Ĉu vi lin estis forkondukintaj el la malliberejo?--demandis Ivano la
rabistojn: kial vi lin konas?
--Via cara moŝto!--duonvoĉe respondis la rabistoj: li estis savinta
nian hetmanon, kiam en Medvedevka oni volis lin pendigi. La hetmano
siaflanke lin forkondukis el la malliberejo!
--En Medvedevka?--ripetis la caro kaj ekridetis: tio estis, kiam vi
regalis Ĥomjàk'n per vipbatoj? Mi memoras la okazintaĵon. Mi pardonis
al vi tiun unuan kulpon kaj, laŭ nia interkonsento, vi estis
malliberigita post via dua kulpo, kiam ree vi atakis miajn servistojn en
la domo de Morozov. Kiel vi klarigos al mi ĉi tion?
Serèbrjanij volis respondi, sed Onùfrievna sin enmiksis en la
interparoladon.
--Por kio kalkuli liajn kulpojn?--kolertone ŝi sin turnis al
Ivano.--Anstataŭ rekompenci lin pro tio, ke li venkis la tatarojn kaj
defendis la sanktan preĝejon, vi nur penas trovi iun lian kulpon. Ĉu
ne sufiĉas por vi la moskvaj ekzekutoj? fi, lupo nesatigebla!
--Silentu, maljunulino!--diris Ivano severtone: ne decas al virinaĉo
min instrui!
Sed kolerante kontraŭ Onùfrievna, la caro ne deziris ŝin inciti kaj,
sin turnante al la rabistoj, ĉiam starantaj surgenue, li diris:
--Kie estas via hetmano, kanajloj? Li eliru antaŭen!
Serèbrjanij respondis anstataŭ la rabistoj.
--Ilia hetmano forestas, via cara moŝto! Tuj post la Rjazanja batalo li
forlasis nin. Mi proponis al li iri kune, sed li ne konsentis!
--Li ne konsentis?--ripetis Ivano.--Ŝajnas al mi, ke via hetmano estas
la sama blindulo, kiu kun maljunulo penetris en mian dormoĉambron!
Aŭskultu, ĉifonuloj! Mi ordonos trovi vian hetmanon kaj mortpuni lin!
--Atendu, kion faros al vi mem la diabloj post via morto!--ekmurmuretis
la nutristino.
Sed la caro ŝajnigis, ke li ne aŭdas, kaj daŭrigis, rigardante la
rabistojn:
--Kaj vin ĉiujn, pro tio, ke vi mem venis al mi kun viaj kulpaj kapoj,
mi pardonas. Oni donu al ili tuj kvin barelojn da mieltrinkaĵo! Nu,
maljuna malsaĝulino, ĉu vi estas kontenta?
La nutristino ekmaĉis siajn lipojn.
--Vivu nia caro!--ekkriis la rabistoj. Ni servos al via cara moŝto! Ni
meritos la pardonon per niaj kapoj!
--Oni donu al ili,--daŭrigis Ivano,--bonajn kaftanojn kaj po unu ora
monero al ĉiu! Mi faros ilin miaj opriĉnikoj! Ĉu vi deziras,
kanajloj, servi al mi kiel opriĉnikoj?
Iuj el la rabistoj ŝanceliĝis, sed plej multaj tuj ekkriis:
--Ni estas feliĉaj servi al via cara moŝto laŭ via ordono!
--Kia estas via opinio?--sin turnis Ivano al Serèbrjanij kun kontenta
mieno: ĉu taŭgas ili esti militistoj?
--Sendube, ili taŭgas,--respondis Serèbrjanij: sed mi kuraĝas peti
vin, via cara moŝto, ne faru ilin opriĉnikoj!
La caro opiniis, ke Serèbrjanij konsideras la rabistojn neindaj tian
honoron.
--Se mi iun pardonas,--li diris majeste,--mi pardonas tutplene kaj donas
mian tutan favoron.
--Kia favoro, via cara moŝto?--interrompis Serèbrjanij.
Ivano ekrigardis lin kun miro.
--Via cara moŝto,--daŭrigis Serèbrjanij, iom ŝanceliĝante: ili ja
faris bonan agon, sen ilia venko eble la tataroj atakus la urbon
Rjazanjo.
--Nu, pro kio do ili ne povas fariĝi opriĉnikoj?--demandis Ivano,
trapikante Serèbrjanij'n per siaj okuloj.
--Pro tio, via cara moŝto!--ne tuj eldiris Serèbrjanij, vane penante
trovi pli konvenan esprimon,--pro tio, ke ili, kvankam rabistoj, tamen
estas pli laŭdindaj, ol viaj krimuloj!
Ĉi tiu neatendita kaj neintenca arogantaĵo de Serèbrjanij mirigis
Ivanon. Li ekmemoris, ke jam pli ol unu fojon Serèbrjanij tiel malkaŝe
parolis kun li. Tamen Serèbrjanij, kondamnita al morto, propramove
revenis en la antaŭurbon kaj sin prezentis al lia cara volo. Pri multo
oni povis kulpigi lin, nur ne pri malobeemo, kaj la caro ne povis
decidi, kiel konsideri ĉi tiun arogantaĵon, sed subite nova homa
figuro altiris lian atenton.
En la aron da rabistoj tute nerimarkite enŝteliĝis maljunulo preskaŭ
sesdekjara, bone vestita, kiu, sin kaŝante por ne esti vidata de la
caro, penadis atingi Serèbrjanij'n. Jam pli ol unu fojon li etendis
sian manon el post la unua vico de la rabistoj, penante kapti la baskon
de l' princo kaj post malsukceso ree sin kaŝante post la dorsoj de l'
rabistoj.
--Kiu estas tiu rato?--demandis la caro.
Sed la maljunulo jam sin kaŝis en la aro.
--Deflankiĝu, homoj!--komandis la caro.--Montru al mi tiun, kiu sin
kaŝas tie!
Kelkaj opriĉnikoj disŝovis la aron kaj ekkaptis la maljunulon.
--Kiu vi estas?--demandis la caro kun suspektplena mieno.
--Li estas mia ĉevalservisto!--rapide diris Serèbrjanij, rekoninte
sian maljunan Miĥeiĉ'n: li min ne vidis, de kiam...
--Jes, jes, via cara moŝto!--jesis Miĥeiĉ, balbutante pro timego kaj
ĝojo: lia princa moŝto estas tute prava, mi lin ne vidis de kiam oni
malliberigis lin. Permesu do, via cara moŝto, ke mi nun rigardu mian
karan bojaron! Sinjoro Dio, mia karulo! Mi jam perdis esperon vin iam
revidi!
--Kion vi deziris diri al li?--demandis la caro ankoraŭ suspekteme: por
kio vi vin kaŝis post la dorsoj?
--Mi timas, via cara moŝto, Ivano Vasìljeviĉ, mi timas viajn
opriĉnikojn! Vi ja scias mem, ili estas tiaj...
Kaj Miĥeiĉ haltigis sian langon.
--Kiaj!--demandis Ivano, penante ŝajnigi bonkorecon: diru do,
maljunulo, diru senĝene, kiaj estas miaj opriĉnikoj?
Miĥeiĉ ekrigardis la caron kaj trankviliĝis.
--Ili estas tiaj, via cara moŝto, kiujn ni neniam estis vidintaj antaŭ
la litova militiro!--li tuj diris, kuraĝigita de l' bonkora mieno de l'
caro: mi ne volas ilin ofendi, sed ne fidindaj ili ĉiuj estas, certe,
nefidindaj, via cara moŝto!
La caro fikse rigardis Miĥeiĉ'n, mirante vidi la serviston same
sincera, kiel lia mastro.
--Nu, pro kio vi malfermegas la okulojn?--ree enmiksiĝis Onùfrievna:
Ĉu vi volas lin formanĝi? Ĉu ne la veron li diris? Tiajn kanajlojn
ĉu ni antaŭe vidis en Ruslando?
Miĥeiĉ ĝojis, trovinte helpantinon.
--Jes, avinjo, vi estas tute prava!--li diris: ili estas kulpaj pri ĉiu
malbono, kiu okazas en Ruslando! Ili ankaŭ kalumniis mian bojaron! Ne
fidu al ili, via cara moŝto, ne fidu! Ĉe la selo ili havas hundajn
kapojn kaj en la buŝo hundan langon! Mia mastro estas via plej fidela
servisto, tamen Vjàzemskij kun tiu Ĥomjàk lin kalumniis. Jen la avino
diras la veron, ke tiaj rabistoj neniam estis vidataj en Ruslando.
Kaj rigardante la ĉirkaŭstarantajn opriĉnikojn, Miĥeiĉ aliris pli
proksimen al Serèbrjanij: kvankam lupoj, vi nin nune ne formanĝos!--li
kvazaŭ deziris diri.
Kiam la caro eliris en la korton, li jam estis decidinta pardoni la
rabistojn. Li nur intencis ĝui kelke da tempo ilian konfuzon! La
enmiksiĝo de l' nutristino venis ne ĝustatempe kaj preskaŭ kolerigis
Ivanon, sed feliĉe li havis sian bonkoran humoron, kaj, anstataŭ
ekkoleri, li elpensis ridindigi la maljunulinon kaj senvalorigi ŝin en
la okuloj de siaj korteganoj kaj samtempe moketi la ĉevalserviston de
Serèbrjanij.
--Do vi ne ŝatas la opriĉninon?--li demandis Miĥeiĉ'n kun bonkora
mieno.
--Kiu ĝin ŝatas? Via cara moŝto, de kiam ni revenis el Litovlando,
ĉiuj malfeliĉoj de mia bojaro okazas pro via opriĉnino. Se ne estus
ĉi tiuj senfeligistoj, Dio nin gardu, mia mastro estus, kiel antaŭe,
via favorato.
Miĥeiĉ ree ĵetis singardan rigardon al la caraj korpogardistoj kaj
samtempe pensis: Diablo ilin prenu! Mi volonte pereigus mian kapon, se
mi nur sukcesus senkulpigi mian karan bojaron antaŭ la caro!
--Bonegan serviston vi havas!--diris la caro al Serèbrjanij.--Mi estus
kontenta havi similajn servistojn! Ĉu de longe li estas ĉe vi?
--Via cara moŝto,--enmiksiĝis Miĥeiĉ, tute rekuraĝigita de la cara
laŭdo: mi servas al mia princo de lia infaneco. Eĉ al lia karmemora
patro mi servis, kaj mia patro servis al lia avo, kaj miaj infanoj, se
mi ilin havus, servus al liaj infanoj!
--Ĉu vi ne havas infanojn, avĉjo?--demandis Ivano ankoraŭ pli
bonkore.
--Du filojn mi havis, via cara moŝto, sed Dio forprenis ilin ambaŭ.
Ili falis en batalkampo apud Polock, kiam mi kun mia princo Nikito
Romànoviĉ kaj kun princo Pronskij defendis la urbon. Al mia pli aĝa
filo Bazilo iu polo dishakis la kapon, kaj mia pli juna filo Stefano
ricevis pafvundon en la bruston, jen tien ĉi, iomete pli supren ol la
maldekstra mampinto.
Kaj Miĥeiĉ per fingro montris sur sia brusto la lokon, kie Stefano
havis la vundon.
--Domaĝe!--diris Ivano, balancante la kapon, kvazaŭ li multe kompatis
Miĥeiĉ'n kaj liajn filojn.--Sed kion fari, maljunulo? Se Dio prenis
ilin, oni devas ricevi aliajn.
--Kiamaniere, via cara moŝto? Mia maljunulino jam mortis, ĉu el maniko
mi ricevos infanojn?
--Nu!--respondis la caro, kvazaŭ por konsoli la serviston: se estos Dia
volo, novan edzinon oni povas trovi!
--Sendube, oni povas, se oni deziras,--diris Miĥeiĉ, kontente
ridetante: sed mi ne tre ŝatas virinaĉojn, via cara moŝto, kaj pasis
jam la tempo, kiam mi min okupadis per tiaj aferoj!
--Estas virinaĉo kaj virinaĉo!--diris Ivano kaj prenante Onùfrievna'n
je ŝia talivesto: jen edzino por vi!--li diris kaj antaŭenŝovis la
nutristinon.
--Prenu ŝin, maljunulo, amu ŝin kaj vi nasku infanojn!
La opriĉnikoj, ĉe la ŝerco de l' caro, laŭte ridegis. Miĥeiĉ
mirigite rigardis la caron, esperante ekvidi rideton sur lia vizaĝo,
sed Ivano restis serioza.
La senvivaj okuloj de la nutristino ekflamis.
--Senhontulo!--ŝi ekkriis: malpiulo! mi ne permesos, ke vi min moku!
Senhontulo, fi, herezulo senkonscienca!
La maljunulino ekfrapis per sia bastono la peronon, ŝiaj lipoj
ekmaĉadis ankoraŭ pli multe kaj la nazo bluiĝis.
--Ne koleru, avino,--diris la caro: mi svatas al vi bonan edzon: li vin
amos, faros al vi donacojn, instruos vin! Hodiaŭ post la vespera preĝo
ni festos vian edziĝan feston! Ĉu plaĉas al vi la fianĉino,
maljunulo?
--Indulgu, via cara moŝto!--ekkriis Miĥeiĉ, postenirante.
--Amo venos kun la tempo,--diris Ivano: kaj mi donos al ŝi bonan
doton!
Miĥeiĉ konsternite ekrigardis Onùfrievnan, kiun la caro ĉiam tenis
je la talivesto.
--Via cara moŝto, Ivano Vasìljeviĉ,--li ekkriis genuante: ekzekutigu
min, nur ne senhonorigu tiamaniere! Pli volonte mi iros eŝafodon, ol
edziĝos kun ŝi!
La caro iom pripensis kaj subite laŭte ridegis.
--Nu, bone!--li diris, fine ellasante la nutristinon, kiu rapide
foriris, insultante kaj kraĉante: ne prenis pastro la donon, rekaŝu
sako la monon. Mi deziris fari vian feliĉon, sed mi tute ne intencis
vin geedzigi perforte. Servu al via bojaro, kiel antaŭe, bona
maljunulo, kaj vi, Nikito, proksimiĝu! Mi pardonas al vi vian duan
kulpon. Kaj viajn kanajlojn mi ne faros opriĉnikoj, efektive miaj
bravuloj povus ofendiĝi. Ili iru Ĵizdro'n, al gvardia regimento. Se
ili volonte batalas kontraŭ tataroj, ili havos tie laboron! Kaj vi,--li
daŭrigis kun speciala favoro, sen ordinara ironio kaj metinte la manon
sur la ŝultron de Serèbrjanij:--vi restu ĉe mi. Mi pacigos vin kun la
opriĉnino. Kiam vi nin pli bone ekkonos, vi ĉesos nin eviti. Bone
estas batali kontraŭ tataroj, sed miaj malamikoj estas ne nur tataroj;
ekzistas ankaŭ pli malbonaj. Tiujn vi devas scii mordeti per dentoj kaj
forbalai per balailo!
Kaj la caro ekfrapis la princon je la ŝultro.
--Nikito!--li aldonis bonkore, ne forprenante la manon de lia
ŝultro:--vi havas veramantan koron, via lango ne scias ruzecon; ĝuste
tiajn servistojn mi bezonas! Fariĝu opriĉniko, mi donos al vi oficon
de Vjàzemskij! Al vi mi fidas, vi min ne perfidos!
Ĉiuj opriĉnikoj kun envio rigardis Serèbrjanij'n, ili jam antaŭvidis
novan naskiĝantan stelon, kaj multaj jam komencis intermurmureti kaj
esprimi sian malkontenton, ke la caro, malatentante iliajn meritojn,
starigas super ili malfavoraton altrangan el antikva princa familio.
Sed la koro de Serèbrjanij dolore kunpremiĝis ĉe la vortoj de Ivano.
--Via cara moŝto,--li diris ne sen peno: mi vin treege dankas por via
favoro, sed bonvolu permesi, ke mi aliĝu al la gvardia regimento. Ĉi
tie mi ne scias, kion fari, mi ne estas alkutiminta vivi en la
antaŭurbo, kaj tie mi estos servanta al via cara moŝto ĝis miaj
fortoj sufiĉos!
--Jen kiel?--diris Ivano kaj demetis sian manon de l' ŝultro de
Serèbrjanij: tio signifas, ke ni ne plaĉas al via princa moŝto? Eble
vi opinias, ke estas pli honorinda afero vivi kun viaj kanajloj, ol
fariĝi mia batalilestro? Bone,--li daŭrigis sarkasme:--mi ne deziras
kontraŭvolajn amikojn, mi ne deziras trudi mian amikecon kaj neniun mi
perforte detenas. Se vi bone kunvivas, estu tiel: servu ĉiuj kune!
Bonan vojaĝon, kanajlara vojevodo!
Kaj kun rigardo, plena de malestimo, la caro turnis al Serèbrjanij la
dorson kaj eniris en sian palacon.