Elmarŝo el la antaŭurbo.
Godunòv proponis al Serèbrjanij loĝi en lia domo ĝis la elmarŝo.
Nun la propono estis farita tutkore, ĉar Godunòv, kiu bone observis
ĉiujn parolojn, ĉiujn gestojn de l' caro, konkludis, ke la ventego
preterpasis kaj ke la caro kontentiĝos per malvarmeco kontraŭ la
princo.
Plenumante la promeson, donitan de li al Maksimo, Serèbrjanij tuj el la
cara palaco iris al lia patrino por redoni al ŝi la krucon. Maluto ne
estis hejme. La maljunulino jam sciis pri la morto de la filo kaj
akceptis Serèbrjanij'n kiel parencon; sed kiam li, fininte la komision,
adiaŭis ŝin, ŝi ne kuraĝis lin deteni, timante la revenontan edzon,
kaj ŝi kun benoj akompanis la gaston ĝis la dompordo.
Vespere, kiam Godunòv lasis Serèbrjanij'n solan en dormoĉambro,
dirinte al li "bonan nokton", Miĥeiĉ donis plenan liberecon al sia
ĝojo.
--Nu, bojaro kara,--li diris: fine mi havas feliĉan tagon post tiom da
malfeliĉaj! De kiam vi estis malliberigita, mi, kara princo, kvazaŭ ne
vidis la Dian mondon! Ĉiam mi vagadis en Moskvo kaj en la antaŭurbo,
por aŭdi ion pri vi! Kiam hodiaŭ mi ekaŭdis, ke vi kun rabistoj estas
reveninta, mi flugkuris en la caran korton, kaj la caro jam staras sur
la perono! Tiam mi komencis klopodi por vin atingi el post la dorsoj de
l' rabistoj, mi ne povis min deteni kaj kaptis vin je la basko, kaj tiam
la caro min rimarkis. Jes, kiom multe mi ektimis! Kion mi travivis!
Neniam mi tion forgesos! Du dankpreĝojn mi mendos morgaŭ: la
unuan--por via sano, la duan--pro tio, ke Dio min liberigis de tiu cara
sorĉistino kaj deturnis tiun malfeliĉon.
Kaj Miĥeiĉ komencis detale rakonti ĉion, kion li travivis post la
ruinigo de l' domo de Morozov, kiel li, sciiginte Ringon kaj reveninte
al la muelisto, trovis tie Helenon kaj konsentis ŝin akompani ĝis la
bieno de Morozov, kien la servistoj de tiu lasta lin alportis dum la
brulo.
Serèbrjanij senpacience aŭskultis senĉesajn deflankiĝojn de
Miĥeiĉ.
--Kara princo,--parolis la maljunulo: mi ja ne estas blinda, mi ĉion
vidas, kvankam mi silentas. Mi devas konfesi, karulo, al mi treege ne
plaĉis viaj vizitoj al bojaro Druĵino. Neniu bono sekvos,--mi
pensis,--kaj mi eĉ hontis pro vi, kiam vi sidis kun li ĉe la sama
tablo kaj trinkis el la sama pokalo. Vi min komprenas, karulo? Kvankam,
verdire, neniu estas kulpa en tiaj aferoj,--Dio scias, de kie ĝi venas
al la homo,--tamen kontraŭ la edzo ĝi estis peko. Nun, certe, estas
alia afero; nun ŝi dependas de neniu, estu li en Dia regno! Kaj tro
juna ŝi estas por resti vidvino!
--Ne riproĉu min, Miĥeiĉ,--diris Serèbrjanij malkontente,--sed diru
al mi, kie ŝi estas nun kaj kion vi scias pri ŝi?
--Atendu, karulo, atendu, mi ĉion diros laŭorde. Jen, kiam mi revenis
de ĉe la rabistoj, la muelisto diras: "venis al mi fajrobirdo, akompanu
ŝin al reĝo Dalmato!" Komence mi ne povis kompreni, kiu birdo, kiu
Dalmato? Sed kiam li montris al mi la bojarinon, mi komprenis, ke li
parolas pri ŝi. Kaj ni ekvojaĝis ambaŭ kune al la bieno de Druĵino
Andrèeviĉ. Komence ŝi silentis kaj sidis kun mallevitaj okuloj; poste
ŝi komencis demandi pri sia edzo, pri tio kaj ĉi tio, fine pri vi; ŝi
ne rekte demandis, sed ĉirkaŭfraze, kvazaŭ kontraŭvole deturninte la
okulojn. Kompreneble, virina modo! Mi ĉion rakontis al ŝi, kion mi
estis scianta, kaj ŝi, malfeliĉulino, ankoraŭ pli multe ekmalĝojis,
mallevis la okulojn kaj la reston de l' vojaĝo ŝi ne diris eĉ unu
vorton plu! Kiam ni estis jam proksime al la bieno, ŝi, videble,
malkvietiĝis. "Kial vi malkvietiĝas, bojarino?" mi demandis. Ŝi
ekploregis. Mi devis ŝin konsoli: "ne malĝoju, mia karulino, bojaro
Druĵino ja estas sana!" Ĉe la nomo de Druĵino ŝi ankoraŭ pli
maldolĉe ploris. Mi tiam ekrigardis ŝin kaj vere mi ne sciis, kion
paroli plu. "Kaj princo Nikito Romànoviĉ"--mi fine diris--"estas
kvankam en malliberejo, tamen sendube ankaŭ sana". Mi vere ne sciis,
karulo, kion diri al ŝi, mi sentis, ke mi ne tion diras, kio decas, sed
ion ajn mi ja devis paroli! Kaj kiam mi nomis vin, karulo, ŝi tuj
haltigis la ĉevalon kaj diris: "ne, mi ne povas veturi en la bienon de
l' bojaro!"--"Kion vi diras, via bojarina moŝto, kien do vi
veturos?"--"Ĉu vi vidas oritajn krucojn tie post la arbaro?"--"Jes,
bojarina moŝto, mi vidas."--"Tie estas monaĥinejo",--ŝi diris,--"mi
rekonas la krucojn: akompanu min tien!" Mi komence rifuzis, sed ŝi
insistis kaj insistis: "Akompanu! Mi tie pasigos unu semajnon aŭ du, mi
preĝos Dion, kaj poste mi sciigos al bojaro Druĵino, kie mi estas, li
sendos iun por min akompani!" Nenio estis farebla, mi ŝin akompanis,
karulo, mi ŝin tie restigis ĉe la abatino!
--Kiom da verstoj estas ĝis la monaĥinejo?--demandis Serèbrjanij.
--De la muelejo restas ĉirkaŭ kvardek verstoj, de Moskvo iom pli ol
kvardek. Kiam ni iros Ĵizdro'n, la monaĥinejo estos preskaŭ survoje.
--Miĥeiĉ,--diris Serèbrjanij:--faru al mi servon. Pli frue ol matene
mi ne povas ekmarŝi kun mia regimento: miaj homoj devas ĵuri al la
caro per kruckisado. Sed vi tuj prenu du ĉevalojn kaj rajdu rapide, ne
kompatante la ĉevalojn; vizitu la bojarinon, rakontu al ŝi ĉion,
petegu ŝin, ke ŝi min akceptu, petegu ke ŝi nenion decidu antaŭ ol
ŝi min revidos!
--Bone, karulo, bone! Ŝajne vi supozas, ke ŝi povas fariĝi monaĥino?
Tio ne okazos, karulo. Pasos unu jaro, certe, ŝi sufiĉe ploros, afero
neevitebla, ĉu oni povas ne plori pri Druĵino? Estu li en Dia regno!
Kaj poste ni havos edziĝan feston! Mi diras la veron, ĉu ne, princo?
Ne ĉiam ni ja havos malĝojon kaj malfeliĉon!
Miĥeiĉ tuj ekrajdis al la monaĥinejo, kaj Serèbrjanij tuj post
tagiĝo iris adiaŭi Godunòv'n.
Boriso jam estis reveninta de l' matena preĝo, kiun li ĉeestis,
laŭkutime, kune kun la caro.
--Kial vi tiel frue leviĝis, princo?--demandis lin Godunòv: ni, kiuj
loĝas en la antaŭurbo, estas devigataj tion fari, sed vi povus iomete
ripozi post la hieraŭa tago. Aŭ ĉu vi ne havis komforton en mia domo?
Sed la ruzeta rigardo de Godunòv montris, ke li bone sciis la kaŭzon
de l' sendormeco de l' princo.
La afableco de Godunòv, lia sincera simpatio al Serèbrjanij, la
servoj, kiujn li jam pli ol unu fojon estis farinta al la princo, kaj,
kio estis plej grava, lia plena malsimileco al aliaj korteganoj, allogis
la princon. Li konfesis antaŭ li sian amon al Heleno.
--Ĉion ĉi jam de longe mi scias!--diris Godunòv, ridetante.--Mi
divenis ĝin ankoraŭ dum via unua vizito en la antaŭurbon laŭ viaj
rigardoj, ĵetitaj al Vjàzemskij. Kaj krom tio, kiam mi intence
ekparolis kun vi pri Morozov, vi ne volonte parolis pri li, kvankam vi
estis lia amiko. Vi, princo, nenion scias kaŝi: kion vi pensas, tio
estas videbla sur via vizaĝo. Kaj tro verema vi estas en viaj paroloj,
princo! Vi ne ofendiĝu! Hieraŭ mi ektimis pro vi kaj eĉ koleris
kontraŭ vi, princo, kiam vi tute malkaŝe respondis al la caro, ke vi
ne deziras fariĝi lia opriĉniko.
--Ĉu mi povis respondi ion alian, Boriso Teodòroviĉ?
--Vi devus danki la caron kaj akcepti lian favoron.
--Vi ŝercas, bojaro? Ĉu mi povus danki la caron por tio? Vi ja mem ne
estas opriĉniko!
--Mi estas io alia, princo. Mi scias, kion mi faras. Mi ne kontraŭdiras
al la caro, li mem ne deziras, ke mi fariĝu opriĉniko. Tia estas mia
situacio. Sed vi, ricevinte la oficon de Vjàzemskij, fariĝinte
batalilestro de l' caro, lia plej intima servisto, vi povus bone servi
al la tuta lando. Ni estas samideanoj kaj kune ni eble sukcesus faligi
la opriĉninon.
--Ne, ne, bojaro, ĉi tion mi ne povus! Vi ja mem diras, ke mia vizaĝo
aperigas ĉiujn miajn pensojn.
--La kaŭzo estas, ke vi ne volas vin devigi, princo. Se vi fine decidus
venki vian veremon kaj fariĝus opriĉniko, almenaŭ laŭaspekte, kiom
multe ni farus duope! Nun, vi scias, mi multe suferas: mi estas tute
sola, tute izolita, ĉiun homon mi devas timi, ĉiun vorton pripensi;
iafoje turniĝas al mi la kapo! Kaj se ni duope starus apud la cara
trono, niaj fortoj duobliĝus! Ne multe ekzistas da tiaj homoj, kiel vi,
princo. Se diri la veron, de post nia unua renkontiĝo mi esperis je vi!
--Mi ne taŭgas por tia rolo, Boriso Teodòroviĉ. Kiom da fojoj mi
penadis ludi fremdan rolon, ĉiam mi malsukcesis. Vi, efektive, estas
majstro en tiaj aferoj. Verdire, komence ne tre plaĉis al mi, ke vi
iafoje parolas ne tion, kion vi pensas, sed nun mi komprenas, kien vi
celas, kaj mi vidas, ke vi bone faras. Mi volonte farus same, sed mi ne
povas: Dio ne donis al mi tian kapablon. Tamen, ne penvaloras nun ĉi
tion pritrakti. Vi ja scias, ke la caro konsentis sendi min al la
gvardia regimento.
--Tio ne malhelpas, princo. Vi ree venkos tatarojn, la caro ree
ekdeziros vin vidi. Certe, li vin ne faros batalilestro, sed, se vi lin
petos, li faros vin opriĉniko. Sed, se vi ne havos la okazon venki la
tatarojn, vi ja nepre venos Moskvon, kiam finiĝos la vidvintempo por
Heleno Dmìtrievna. Vi ne timu, princo, ke ŝi fariĝos monaĥino, tio
ne okazos: la homan koron mi pli bone konas, ol vi. Ne pro amo ŝi
edziniĝis kun Morozov, nun ŝi ne havas la kaŭzon fariĝi monaĥino.
Atendu, ĝis kiam la larmoj sekiĝos, kaj, se vi deziras, mi vin
svatos.
--Dankon, bojaro, dankon, Boriso Teodòroviĉ. Mi hontas, ke vi tiom
multe jam por mi estas farinta, per nenio mi povus al vi pagi. Se mi
havus okazon suferi turmentegon por vi, morti por vi, mi volonte tion
farus. Sed ne admonu min fariĝi opriĉniko aŭ kortegano. Pro tio mi
devas aŭ tute perdi konsciencon, aŭ esti simila je vi. La laston mi ne
povas. Ĉiu havas sian propran agadmanieron, destinitan de Dio: falko
flugas laŭ sia maniero, cigno laŭ alia,--nur ĉiu gardu sian veron!..
--Do vi min plu ne kulpigas, princo, ke mi iras flankan vojon?
--Mi pekus, se mi vin kulpigus, bojaro. Ni ne parolu pri mi, sed kiom da
bonaĵo vi faris al aliaj! Ankaŭ al miaj kamaradoj ne bone estus sen
via helpo! Ne senkaŭze oni vin tre ŝatas en Ruslando, precipe la
popolamaso. Ĉiuj esperas je vi, la tuta lando rigardas vin.
La bruna vizaĝo de Godunòv iom ruĝiĝis, liaj okuloj ekbrilis pro
plezuro. Akceptigi sian agadmanieron al Serèbrjanij por li estis grava
afero kaj atestis pri lia alloganta forto.
--Miavice dankon al vi, princo,--li diris.--Pri unu mi vin petas: se vi
ne volas min helpi, bonvolu ne kredi almenaŭ, se vi aŭdos malbonan
parolon pri mi; diru al la kalumniantoj ĉion, kion vi pri mi scias!
--Estu senzorga, Boriso Teodòroviĉ! Al neniu mi permesos pensi pri vi
malbone, tiom malpli paroli. Miaj rabistoj jam preĝas por via sano, kaj
reveninte hejmen ili preĝigos ankaŭ siajn parencojn. Ke nur Dio gardu
vin!
--Dio gardas tiujn, kiuj ne faras malbonaĵon!--diris Godunòv, modeste
mallevante la okulojn,--tamen ĉio estas en Lia sankta volo! Do, adiaŭ,
princo, ĝis baldaŭa revido! Ne forgesu, ke mi deziras esti invitota al
via edziĝa festo!
Ili amike ĉirkaŭbrakis unu la alian, kaj la koro de Serèbrjanij
ĝojis. Li kutimis kredi, ke Godunòv ne faras falsajn supozojn, kaj lia
antaŭa timo pro Heleno malaperis.
Baldaŭ li forlasis la antaŭurbon kun sia infanteria taĉmento. Sed
antaŭe okazis io, kio, laŭ tiama opinio, estis malbona antaŭsigno.
Apud unu preĝejo la taĉmento devis halti pro amaso da almozuloj,
okupantaj la tutan straton antaŭ la preĝejo, atendante donacojn de iu
riĉa persono.
Malrapide rajdante kun sia taĉmento tra la homamaso, Serèbrjanij
ekaŭdis rekviemon kaj demandis, por kiu oni preĝas? Oni respondis, ke
ĝi estis meso por la filo de Maluto, de la tataroj mortigita Maksimo.
Samtempe ekaŭdiĝis laŭta plorego, kaj el la preĝejo oni elportis
maljunulinon svenintan: ŝia malgrasiĝinta vizaĝo estis larme-malseka,
kaj ŝiaj grizaj haroj senorde falis de sub velura ĉapeto. Tio estis
patrino de Maksimo.
Maluto en funebraj vestoj aperis sur la perono, kaj liaj okuloj
renkontiĝis kun tiuj de Serèbrjanij, sed la trajtoj de Maluto ne havis
ĉi tiun fojon esprimon de kutima krueleco, ili estis rigidaj, kvazaŭ
sen esprimo. Li ordonis kuŝigi la maljunulinon sur la peronon, revenis
mem en la preĝejon por aŭskulti ĝis fino la meson, kaj la rabistoj
kun la princo, sen ĉapoj kaj sin signante kruce, preterpasis la
preĝejon, de kie aŭdiĝis solena kaj malrapide kantata preĝo: "kun
sanktuloj Viaj lin en paco metu!"
Tiu malĝoja kantado kaj la rememoroj pri Maksimo ne bone impresis la
princon, sed li ankoraŭ ne forgesis la trankviligan parolon de
Godunòv, kaj la impresoj de l' rekviemo baldaŭ malaperis. Ĉe la
vojturniĝo, enirante la malluman arbaron, li ĵetis la lastan rigardon
al la Aleksandra antaŭurbo, kaj kiam la oritaj kupoloj de l' cara
palaco jam ne estis plu videblaj, li eksentis, kvazaŭ lia koro
senpeziĝis.
La mateno estis suna kaj malvarmeta. La iamaj rabistoj, bone vestitaj
kaj armitaj, regulpaŝe sekvis la princon kaj la rajdistojn lin
akompanantajn. Verda mallumo ĉirkaŭis ilin de ĉiuflanke. La ĉevalo
de Serèbrjanij, plena de malpacienca kuraĝo, deŝiradis preterpasante
foliojn de l' pendantaj branĉoj, kaj Bujano, kiu, post la morto de
Maksimo, ne forlasis plu la princon, kuris antaŭe, de tempo al tempo
levante sian vilan buŝegon, por flari la aeron, aŭ kliniĝante la
orelon, se iu malproksima sono aŭdiĝis en la arbaro.