van zelf, dat ook bij de MacedoniÎrs de wensch naar bevrijding te
sterker werd. Het uitblijven van de noodige hervormingen heeft ook hun
een gereede aanleiding verschaft om op te staan, maar de kwestie werd
hier bijzonder moeilijk. MacedoniÎ heeft een zeer gemengde bevolking;
er is geen sprake van ÈÈn volk, dat naar vrijheid streeft, men heeft
hier rekening te houden met verscheidene nationaliteiten: Boelgaren,
Grieken en ServiÎrs, waarbij dan nog een groot aantal Turken komen. Wat
moest er met MacedoniÎ gebeuren, als het van het Turksche gezag bevrijd
werd? Moest het een zelfstandige staat vormen? Maar daarvÛÛr was het
niet genoeg ÈÈn natie. Moest het Boelgaarsch worden? Maar dit wilden
de Grieken en de ServiÎrs niet. MacedoniÎ werd het terrein, waar de
rivaliteit der Balkan-staten onderling, die alle groote begeerten
hadden in herinnering aan vroegere idealen, zich openbaarde. De
Porte maakte er van gebruik hen tegen elkander uit te spelen door
er dan de ÈÈn en dan de ander voordeelen, bep. op kerkelijk gebied,
te verleenen. De MacedoniÎrs trachtten tevergeefs een eigen bestaan
als staat te verwerven. Hunne organisatie hiertoe werd door Turkije
vernietigd. Toen kwam het tot meerdere opstanden en veel strijd,
waarin tevens de Balkanvolkeren feitelijk elkander bevochten. In 1903
werd de crisis zeer acuut. De steun, dien de opstandelingen ontvingen
uit Boelgarije, scheen een oorlog tusschen dit land en Turkije ten
gevolge te zullen hebben. Toen kon men hooren, dat Griekenland neiging
toonde Turkije te gaan ondersteunen tegen de Bulgaren, natuurlijk niet
uit pure liefde voor de Porte! Het kwam echter niet tot openlijken
oorlog. De mogendheden gaven duidelijk genoeg te kennen, dat zij
niet van zins waren zich met geweld in dit wespennest te steken. Zij,
bep. Oostenrijk en Rusland, ditmaal broederlijk samengaand, sloegen
den reeds zoo vaak gebruikten weg in en boden den sultan een programma
van hervormingen aan, welke stap ondersteund werd door de andere
mogendheden. De Porte nam dit programma aan, Boelgarije stelde er
zich voorloopig tevreden mede en ging afzonderlijk met den sultan
een overeenkomst aan over het terugbrengen van groote aantallen
Macedonische vluchtelingen uit Boelgarije naar hun land. Er werd
o.a. een gendarmerie onder een Europeesch officier en onder toezicht
der mogendheden ingesteld tot handhaving der orde. Men hoopte op een
dergelijken toestand als op Kreta, maar kwam hier bedrogen uit. De
onderlinge bestrijding der Balkan-volkeren in MacedoniÎ duurde voort,
werd eigenlijk al erger. En de mogendheden lieten het verder begaan
evenals Turkije. Men zou zoo denken, dat deze zaak Turkije buitengewoon
ter harte moest gaan, want, verloor het op de een of andere manier
MacedoniÎ, dan bleef van het gebied in Europa maar heel weinig over
en bovendien werd dit gebied dan in twee niet aan elkander grenzende
helften verdeeld! De gelijkenis werd al grooter met den omvang, dien
het Grieksche rijk in den laatsten tijd van zijn bestaan had. Een
bedenkelijk verschijnsel, maar dat de regeering van Abdoel-Hamid niet
tot flink ingrijpen bracht. Het is uiterst merkwaardig, hoe lijdelijk
deze sultan zag gebeuren, wat er om hem heen voorviel. Zeker, hij was,
zegt men, een meester in de kunst der diplomatie, hij wist van de
oneenigheden der groote mogendheden en der Balkanstaten een handig
gebruik te maken. Maar hiermede redde hij zijn land niet. Hij hield
zich krampachtig vast aan het absolutistisch rÈgime, dat hij van meet
af had begunstigd. Onder zijne regeering had de hervormingspartij
niets te verwachten. De geest, die een oogenblik gevaren was in het
bestuur ten tijde van Fuad-pacha en Ali-pacha, vervloog geheel. De
op hervormingen beluste partij deed zich wel eenigszins krachtiger
gelden, maar werd op de geniepigste wijze vervuld. Meer en meer deed
Abdoel-Hamid zich kennen als een argwanend en listig despoot, die van
zijne onderdanen sterk vervreemdde. Het is voor ons, Westerlingen,
haast onbegrijpelijk, dat men den man zoo lang heeft laten begaan. Het
Turksche volk is wel zeer apatisch en het stelt de persoon van zijn
heerscher wel bizonder hoog!
De teekenen der tijden waren overigens zoo duidelijk. Niet alleen
in Europa, ook daar buiten brokkelde het rijk af of dreigde dit te
doen. Van het gebied in Afrika en AziÎ was in den loop der negentiende
eeuw heel wat afgevallen. Algiers werd een Fransche kolonie (1838),
Tunis nam een Fransch protectoraat aan (1881). Dit verlies is wel zoo
heel groot niet, omdat die beide landen evenals Tripoli zich nooit veel
om het gezag van den sultan bekommerd hadden. Maar anders was ÈÈnmaal
het geval in Egypte en ook dit land, dat reeds onder Mehemet-Ali
een groote mate van zelfstandigheid gekregen had, ontsnapte, sedert
Engeland in binnenlandsche ongeregeldheden een aanleiding vond
het te bezetten (1822), geheel aan de Turksche heerschappij. De
Engelsche "occupatie" heette tijdelijk, een Europeesche commissie
kreeg toezicht op het financieel beheer, maar niemand heeft verwacht,
dat Engeland met zijn voortdurend aanwassende belangen in Egypte en
in geheel Afrika het Nijldal ooit weÍr zou ontruimen. In AziÎ heeft
Rusland de Turken in het Kaukasusgebied en in ArmeniÎ een heel eind
teruggedreven, maar elders staat de Turksche heerschappij in AziÎ nog
uiterlijk ongeschonden. Zal dit nog lang duren? Er is ÈÈne kwestie,
de Armenische, die in Klein-AziÎ voortdurend de rust bedreigt. Op
schandelijke wijze zijn de Roomsch-Katholieke ArmeniÎrs meermalen,
v.n. in 1894-1896, door de Turken mishandeld; de tooneelen, die
in Boelgarije zoo sterk de aandacht van geheel Europa trokken,
werden hier herhaaldelijk vertoond; duizenden ArmeniÎrs werden
door CircassiÎrs en Koerden vermoord. Herhaaldelijk werd de Porte
aangespoord deze gruwzame vervolging te staken. Te Berlijn was in
1878 ook deze kwestie ter sprake gebracht en Turkije legde heel
gewillig beloften tot verbetering af. Het bleek echter spoedig, dat,
wilde men iets bereiken, ook hier een andere weg zou moeten worden
ingeslagen. De groote moeilijkheid was: welke? Van hun naasten
beschermer, Rusland, waren de ArmeniÎrs, als Roomsch-Katholieken,
bitter weinig gediend; de ondervinding, door die ArmeniÎrs opgedaan,
die onderdanen zijn geworden van den Russischen keizer, schijnt
weinig bemoedigend. Dan maar Amerikaansch, denken de ArmeniÎrs, die,
ook bewerkt door Amerikaansche zendelingen, eenige jaren geleden
werkelijk neiging vertoonden de Amerikaansche nationaliteit aan
te nemen. Het sprak van zelf, dat de Porte dit trachtte tegen te
werken, en dien ten gevolge ontstonden zelfs enkele malen kleine
verwikkelingen tusschen de groote Republiek aan de overzijde van den
Oceaan en Turkije; in 1904 vertoonde een Amerikaansch eskader, in
naam om een schuldeischerskwestie, zooals verschillende mogendheden
die bij de slecht van geld voorziene Porte meermalen hebben, de vlag
van de Republiek in de haven van Smyrna. Verdere gevolgen heeft dit
echter niet gehad. Maar evenmin hebben de Europeesche mogendheden
deze aangelegenheid definitief kunnen regelen.
In het begin der 20ste eeuw wordt het beeld van den "zieken man" al
meer geaccentueerd. Overal verval, overal ontbinding. In den Balkan
zelf lieten zich enkele stemmen hooren, dat de Balkan-staten van
Christelijken huize zich moesten aaneensluiten, om aan het lijden
een einde te maken. Rusland begon zich na de zware nederlaag, die
het in den oorlog met Japan van 1904-1905 in Oost-AziÎ geleden had,
ten gevolge waarvan het zich wat uit de Aziatische Zaken terugtrok,
opnieuw, in sterkere mate dan het na 1878 gedaan had, met den Balkan
te bemoeien, natuurlijk niet in voor Turkije gunstigen zin. Op een
beschermen bij een ernstige crisis kon de sultan niet meer zooals
vroeger hopen. Dit was een gevolg van de veranderde Europeesche
politieke verhoudingen. Deze hadden na het uiteenvallen van den
driekeizersbond, gevolg van de anti-Russische houding van Duitschland
en Oostenrijk beide op het congres van Berlijn, geleid tot de vorming
van een drievoudig verbond van de twee laatstgenoemde landen en
ItaliÎ eenerzijds en het tweevoudig verbond van Rusland en Frankrijk
anderzijds, terwijl Engeland zich, uit vrees voor het vooral in
economisch opzicht steeds sterker wordende Duitschland, bij de twee
laatste mogendheden aansloot (de entente). Het haast noodzakelijk
gevolg van deze Engelsch-Fransch-Russische entente was, dat verwacht
mocht worden, dat Turkije door Engeland niet meer beschermd zou
worden. Wel bleef voor Oostenrijk-Hongarije alle reden bestaan voor
het behoud van den status quo te ijveren, terwijl Duitschland, niet
alleen als bondgenoot van dit land, maar ook om de belangen, die het
zelf in het Oosten begon te krijgen, neiging vertoonde den Sultan de
hand boven het hoofd te houden. Keizer Wilhelm†II wijdde door zijne
reis naar Zuid-Oost-Europa en SyriÎ in 1900, een op zich zelf eenig
verschijnsel, deze politiek als het ware in. De concessie voor den
belangrijken spoorweg door Klein-AziÎ naar Bagdad aan een Duitsch
syndicaat werd er stellig door bevorderd. Deze en andere economische
voordeelen, aan Duitschers in Klein-AziÎ verleend, werkten ook weÍr de
zich overal openbarende tegenstelling van Duitschland en Engeland in
de hand. Toch mocht niet met zekerheid verwacht worden, dat Turkije aan
Oostenrijk en Duitschland zoo goede helpers zou hebben, als het in den
Krimoorlog aan Engeland en Frankrijk gehad had. Het blijkt volstrekt
niet, dat Abdoel-Hamid†II zich van de veranderde omstandigheden iets
aantrok en daarnaar zijne maatregelen nam. Trouwens, ten opzichte
van den Balkan deden de geschillen tusschen de beide groepen van
Europeesche mogendheden zich eerst niet zoo heel sterk gevoelen. In
MacedoniÎ, op Kreta werkten ze zelfs taliter qualiter samen.
Evenmin als ten opzichte van Turkije manifesteerde zich in den aanvang
der 20ste eeuw duidelijk een verschillende politiek der beide groepen
van mogendheden ten opzichte van de overige Balkan-staten. Wel
waren Oostenrijk en ServiÎ op den duur van elkander vervreemd,
v.n. onder de regeering van koning Peter uit het geslacht der
Karageorges, dat n· den moord op den laatsten der Obrenowitch,
koning Alexander, en diens gemalin, koningin Draga (1903), opnieuw
aan de regeering gekomen was. ServiÎ en Rusland, dat van ouds in
Montenegro een trouwen bondgenoot had, naderden daarentegen tot
elkander. In het eerste land ontstond de hoop, dat de ServiÎrs in
BosniÎ en Herzegowina nog eenmaal van Oostenrijk bevrijd zouden
worden; een groot-Servisch rijk zou misschien met Russische hulp
kunnen ontstaan. Voor Oostenrijk beteekende dit een groot gevaar,
want een groot-Servisch rijk, dat zich wellicht tot de Adriatische
Zee zou gaan uitbreiden, zou het in het Zuiden op zeer ernstige wijze
bedreigen. RoemeniÎ was na 1878 vrij sterk tegen Rusland ingenomen
en had met Oostenrijk een verbond gesloten. Van Bulgarije mocht men,
nu ServiÎ den Russischen kant opging, verwachten, dat het zich eer
bij Oostenrijk zou aansluiten. Ook dit alles ging buiten de Turksche
regeering om, die--om MacedoniÎ--Bulgarije misschien het allerslechtst
gezind was, zonder dat het daarom op vriendschappelijken voet met de
andere staten stond.
"Drijvend" mag men het Turksche rijk in Europa, als een schip zonder
zeilen of riemen en roer noemen. EÈn duw, ÈÈn groote crisis--en het
ware gedaan geweest. Maar daarvÛÛr kwam een revolutie in het rijk zelf,
waarvan men ook nu nog niet kan zeggen, of zij het dreigend gevaar
voor ondergang heeft voorkomen. Hebben de Jong-Turken--want hun opstand
van 1908 bedoelen wij--de kracht gevonden het verval te beÎindigen? De
zeer gecompliceerde geschiedenis na 1908 tot nu geeft nog geen recht
deze vraag ontkennend of bevestigend te beantwoorden. Wij vertellen
deze geschiedenis, blijvend binnen ons korte bestek, het best is
een aanhangsel, het aan de toekomst overlatend te beslissen, of dit
aanhangsel nog moet worden ingelascht bij ons lange hoofdstuk over het
verval van het Turksche rijk dan wel of het het begin moet worden van
een nieuw hoofdstuk, waaraan pas later een titel gegeven kan worden.
AANHANGSEL.
Van de Jong-Turken maakten wij in ons verhaal nog slechts terloops
melding. Zij vormden vÛÛr 1908 geen kracht van beteekenis in het
rijk. Velen der hervormingsgezinden, die vooral vÛÛr 1878 van zich
hadden doen hooren, waren onder het rÈgime van Abdoel-Hamid gedwongen
het land te verlaten. Zij leefden als ballingen in de Westersche
wereld, vooral te Parijs, en maakten in ruime mate kennis met
Westersche wetenschap en Westersche cultuur. De denkende koppen onder
hen beraamden programma's van hervormingen. Zij dweepten niet als de
vroegere Jong-Turken met het West-Europeesche parlementaire systeem,
oordeelende, dat die voor een zeer gecompliceerden staat als den
Turkschen minder zou deugen. Zij voelden het meest voor een Republiek,
maar aanvaardden de constitutioneele monarchie als overgangssysteem,
als eerste stadium voor den nieuwen tijd. Hoofdzaak was: aan de
absolute regeering van Abdoel-Hamid een einde te maken. Het duurde
vrij lang, voordat het Turksche volk, zoo phlegmathiek van aard, zelfs
deze regeering moede werd. De Jong-Turken zochten hun aanhang vooral
in het leger en langzamerhand kreeg de propaganda van het door hen
gestichte comitÈ voor Unie en Vooruitgang hier invloed, bepaaldelijk
onder de troepen, die in MacedoniÎ waren bijeengetrokken. Moeilijkheden
van den sultan met de Albaneezen gaven toen in 1908 het sein tot het
uitbreken van een militairen opstand onder dezen.
In Juli van dit jaar proclameerden het pas genoemde comitÈ en
eenige Jong-Turkschen officieren in MacedoniÎ het herstel van de
constitutie van 1878. Van AlbaniÎ uit werd hierop bij den sultan
aangedrongen. Abdoel-Hamid, bevreesd voor een opmarsch der troepen
naar Constantinopel, voorkwam het gevaar door toe te geven: Op
den 24sten Juli decreteerde hij zelf, dat de constitutie hersteld
was. Een volksvertegenwoordiging werd meteen samengeroepen. Nu werd
het een uitbundige vreugde in den Balkan, voor zoover nog onder
Turksch bewind. Men meende, dat een geheel nieuw vooruitzicht zich
opende en dat de Macedonische en andere kwesties van zelf zouden
verdwijnen. Christenen en Mohammedanen waren gelijk. Hun algeheele
verbroedering was aanstaande. Het verleden kon vergeten worden....
Te midden van den jubel deden zich twee onaangename tonen hooren. In
October verklaarde keizer Frans Jozef, dat hij BosniÎ en Herzegowina
annexeerde en dus de tijdelijke occupatie in een definitieve
veranderde, terwijl hij het Sandsjak van Novi-Bazar aan Turkije
teruggaf. Ongeveer tegelijkertijd proclameerde vorst Ferdinand van
Boelgarije zich tot tsaar van dit land en Oost-RoemeliÎ beide: hij
ontdeed zich dus van de Turksche suzereiniteit. Feitelijk veranderde
dit niet veel aan den bestaanden toestand. Er was eigenlijk niemand,
die nog verwachtte, dat Oostenrijk-Hongarije de geoccupeerde gewesten
ooit vrijwillig zou teruggeven of dat vorst Ferdinand Oost-RoemeliÎ
zou ontruimen. De nieuwe staatsrechtelijke toestand in Turkije, die
ook voor de nog slechts in naam Turksch heetende gebieden gevolgen
zou kunnen hebben, had voor Oostenrijk en Boelgarije, die hier niet
zonder onderling overleg gehandeld hadden, de gelegenheid geschapen,
om den vorm van het bezit te wijzigen. Het meeste verzet tegen deze
formeel-rechtelijk niet te billijken handelingen kwam van de zijde der
entente-mogendheden, v.n. van Engeland en Rusland, terwijl in ServiÎ
een zeer scherpe beweging tegen de annexatie ontstond. Ook ItaliÎ,
waar de publieke opinie Oostenrijk gemeenlijk weinig goed gezind
was, toonde er zich allerminst mede ingenomen; de regeering, ofschoon
vasthoudend aan het drievoudig verbond, deed het voor Oostenrijk minder
aangename voorstel een Europeesche conferentie samen te roepen, om de
zaken op den Balkan opnieuw te regelen. In dezen tegenstand openbaarde
zich eigenlijk de Europeesche verhoudingen: de gebeurtenissen op den
Balkan gaven er slechts de aanleiding toe, dat de beide Europeesche
staten-groepen elkander haast in de haren vlogen. Duitschland schaarde
zich zonder voorbehoud aan de zijde van zijn bondgenoot. Een groote
Europeesche oorlog heeft toen zeer ernstig gedreigd. Het schijnt,
dat vooral Rusland, dat zich militair nog niet voldoende hersteld
had, niet met kracht heeft durven doortasten. Tot vermindering
van de spanning, die sedert October 1908 in Europa heerschte,
droeg veel bij, dat Oostenrijk-Hongarije er in slaagde Turkije te
bewegen zich in het fait accompli te schikken. Hier was de beweging
tegen de annexatie lang niet zoo heftig geweest als in de landen der
entente, en in ServiÎ. De regeering had geprotesteerd en er was een
boycotbeweging in enkele Turksche havens ontstaan. Ernstigeren vorm
had het conflict niet aangenomen. En Abdoel-Hamid bleek spoedig
bereid voor de betrekkelijk aanzienlijke schadeloosstelling van
2-1/2 millioen Turksche ponden zijne souvereine rechten--rechten,
die alleen nog in naam bestonden!--af te staan; hij bedong bij de
voor hem lang niet onvoordeelige overeenkomst van Februari 1909
nog bovendien, dat zijne geestelijke rechten als khalief over de
Mohammedanen in de beide gewesten, ten deele althans, bewaard
bleven en dat Oostenrijk de toezegging deed er toe te zullen
medewerken, dat de nog altijd bestaande capitulatiÎn der vreemde
mogendheden zouden opgeheven worden. Kort daarna erkende de sultan
bij een overeenkomst met Boelgarije ook den nieuwen stand van zaken
hier. Zij was mogelijk geworden, doordat Rusland aanbood de 5 millioen
Turksche ponden, die het nog van Turkije te eischen had als rest
van de oorlogsschatting van 1878, aan dit land kwijt te schelden,
terwijl Boelgarije zich verplichtte 3 millioen dergelijke ponden
aan Rusland te betalen. Ook hier deed de sultan geen onvoordeelige
zaken. Een afzonderlijke regeling werd getroffen over de belangen
der Mohammedanen in Boelgarije. Na deze schikkingen luwde de storm
in Europa. Het laatst moest ServiÎ zich gewonnen geven. Oostenrijk
eischte van dit land toen de uitdrukkelijke belofte, dat het zich
bij de annexatie neerlegde. Maar de goede verhouding keerde niet
terug; de tegenstellingen waren hier en elders in Europa door deze
gebeurtenissen veeleer verscherpt.
Deze voor het enthusiasme, door de Jong-Turksche revolutie veroorzaakt,
minder aangename, maar niet te veel storende geluiden werden spoedig
door erger gevolgd. Abdoel-Hamid maakte van de zwarigheden gebruik,
om zich aan den invloed van de Jong-Turken te onttrekken. Spoedig na de
overeenkomsten met Oostenrijk en Boelgarije waagde hij een staatsgreep;
hij wist zich van den steun der Oud-Turken zeker en hoopte op dien
van de Liberale Unie, die zich in hare hervormingsneigingen vrij
sterk van het onder de Jong-Turken overheerschende comitÈ van Unie en
Vooruitgang onderscheidde. In April 1909 werd het parlementsgebouw te
Constantinopel door soldaten bezet en het ministerie, toen grootendeels
uit voorstanders van het comitÈ bestaande, geheel gewijzigd. Maar
onmiddellijk rukte nu het Macedonische leger, dus het leger van de
Jong-Turken, naar Constantinopel op en het deed dit onder opperbevel
van Mahmoed-Sjefket-pasja in de beste orde. Straatgevechten in
de hoofdstad liepen ten voordeele van dit leger af. Nu kwam een
nationale vergadering--als hoedanig zich de volksvertegenwoordiging
geconstitueerd had--te Constantinopel bijeen. Zij zette Abdoel-Hamid
af en proclameerde een jongeren broeder van dezen als Mohammed†V tot
diens opvolger. Den gevallen Sultan werd een woonplaats te Saloniki
aangewezen; hij behield zijn leven en zijne vrouwen, maar zijn rijkdom
werd hem afgenomen. Onder den nieuwen sultan begon de regeering van
het comitÈ zelf.
Nu mocht men verwachten, dat de in Juli 1908 verkondigde idealen hare
verwezenlijking nabij waren. Maar juist het omgekeerde gebeurde. Wel
bleef de constitutie gehandhaafd, maar in allen deele uitgevoerd
werd zij niet. En tusschen de Christenen en de Jong-Turksche
regeering werd de verhouding spoedig heel slecht. Dit is buiten
kijf de schuld der laatste. In de praktijk toonde zich deze zeer
chauvinistisch-Turksch. Niet om gelijkstelling bleek het haar te doen,
maar om gelijkmaking, om assimilatie van de verschillende deelen
aan de Turksche norm. Afschaffing van alle bijzondere rechten, den
onderdeelen in verschillende mate toegekend, en sterke centralisatie
van de regeering werden de leus. Het moge waar zijn, dat de Jong-Turken
hiermede de verwezenlijking van zekere moreele idealen hoopten mogelijk
te maken, zij lieten zich, om hun doel te bereiken, van geen middelen,
hoe slecht en onpractisch ook, afschrikken en toonden daarbij weinig
staatkundig talent. Zij deden, zooals dwepers veelal doen, en men
is geneigd hen met eenige zachtheid te beoordeelen, juist omdat ze
dwepers waren en omdat ze voor zulk een geweldig zware taak stonden:
de bereddering van Abdoel-Hamid's nalatenschap!
Wat al plannen hebben zij geÎntameerd! Ze wilden de Turken in de niet
meer onder Turksch bewind staande landen, in en buiten Europa, naar
Turkije overbrengen, daarmede de Turksche bevolking versterken en over
de Christelijke den baas worden. Ze wilden de scholen overal naar ÈÈn
model, een Turksch model natuurlijk, inrichten. Tot Ottomanen zouden
alle onderdanen van den Turkschen staat gemaakt worden,--naar ÈÈn
uniform model. En dat in een staat, waar juist de grootst mogelijke
verscheidenheid van taal, godsdienst, gewoonten bestond! Verzet, dat
natuurlijk niet uit kon blijven en ook waarlijk niet uitbleef, zou
met geweld worden bedwongen. Ontwapening van de deelen, waar verzet
gepleegd werd, was hiertoe een eerste schrede. Nu verdween de geest
van verbroedering van 1908 zeer snel. Niet alleen in de Christelijke
streken van den Balkan, ook in de door Mohammedanen bewoonde werd het
roerig, tot in SyriÎ toe, waar juist de Arabieren in den beginne den
Jong-Turken zeer goed gezind geweest waren, maar--van de centralisatie
waren ook zij volstrekt niet gediend. Evenmin als de Albaneezen,
ze mochten dan den Islam of het Christendom aanhangen, die juist
op hunne groote mate van zelfstandigheid prat waren geweest. Van
1909-1911 kwam het onder hen van opstand tot opstand. In MacedoniÎ
begonnen de gevechten opnieuw; de toestand van vÛÛr 1908 keerde
terug. De regeering toonde zich ontegenzeggelijk krachtiger dan die
van Abdoel-Hamid. In 1911 behaalde ze niet onbelangrijke voordeelen
in AlbaniÎ en in MacedoniÎ schenen de benden het nu tegen de Turksche
troepen te moeten afleggen. De laatsten hadden het misschien nog verder
kunnen brengen, ware de kracht van het leger, doordat vele officieren
te veel aan politiek deden, waardoor de tucht verslapte, niet ten
deele ondermijnd. Ook het opnemen van de Christenen in het leger,
gevolg van den nieuwen toestand, had op den samenhang een nadeeligen
invloed. Het is moeilijk te zeggen, wat het einde van deze ontwikkeling
zou geweest zijn, indien deze in volle vrijheid, zonder belemmering
van buiten af, had plaats gegrepen. Maar dit was niet het geval.
In September 1911 ondernam ItaliÎ een expeditie naar Tripoli. De stad
werd vrij gemakkelijk bezet. In het binnenland boden de Arabieren,
door een klein aantal Turken versterkt, hevigen tegenstand. Het
zou niet anders gegaan zijn, ware Abdoel-Hamid nog aan de regeering
geweest. Maar nu kregen de Jong-Turken de schande der nederlaag te
dragen en dit verhoogde hun aanzien niet. Men mocht hun met eenig
recht verwijten, dat zij zeer weinig gedaan had, om de in diep verval
verkeerende marine op te beuren, zij had in drie jaar toch niet genoeg
kunnen doen, om ItaliÎ ter zee te weerstaan--en dit zou het eenige
middel geweest zijn, om Tripoli te behouden. Terwijl de strijd in Libye
nog voortduurde, sloot de Turksche regeering met ItaliÎ te Lausanne
vrede (October 1912): zij stond Tripoli af, waar de sultan dergelijke
rechten behield als in BosniÎ en Herzegowina; zij verplichtte zich de
Turksche troepen uit Libye terug te roepen; tot zoo lang zou ItaliÎ
eenige eilanden in de AegeÔsche Zee (waaronder Rhodos), die het tijdens
den oorlog bezet had, behouden. Zeer onvoordeelig was dit einde; geen
geld zelfs was tot afkoop bedongen! Turkije had den afloop verhaast,
omdat het wist, dat veel grooter gevaar dreigde.
Het optreden der Jong-Turken en het gevaar voor een mogelijke
versterking van den Turkschen staat had de Christelijke staten
op den Balkan tot elkander gebracht. Het plan tot hunne onderlinge
aaneensluiting was reeds lang van enkele zijden bepleit. Het leek ook
zoo aannemelijk en zoo eenvoudig: de Christenen samen, om den Turk te
verdrijven! In werkelijkheid waren de moeilijkheden even groot als die
een aaneensluiting van de groote mogendheden in Europa tot hetzelfde
doel sedert de 18e eeuw in den weg hadden gestaan; wat moest er
gebeuren met het land, dat men den Turken zou ontnemen? Met MacedoniÎ,
waarop Bulgarije, ServiÎ en Griekenland alle drie aasden. Met AlbaniÎ,
dat ServiÎ, Montenegro en Griekenland al even zeer begeerden. Met
Constantinopel! En natuurlijk zouden de groote mogendheden de
definitieve regeling niet buiten zich om laten geschieden. Rusland
had de hoop op Constantinopel niet definitief opgegeven. Oostenrijk
en ItaliÎ wenschten geen sterken staat aan de Adriatische Zee. Hierin
stemden de belangen dezer beide, anders meer en meer divergeerende
landen overeen. In het laatste stadium der Turksche kwestie in
Europa zouden al deze belangen stellig tot hun recht trachten te
komen. Het was onmogelijk ze alle vooraf met elkander te verzoenen. De
aaneensluiting van Bulgarije, ServiÎ, Montenegro en Griekenland in
1912, die men gewoon is den Balkanbond te noemen, was slechts een
bescheiden poging, om althans enkele onderlinge geschilpunten uit
den weg te ruimen en zoo het gezamenlijk optreden mogelijk te maken.