begrepen dat Kees niet namens zijn ouders, maar uit zichzelf kwam. Den
middag van de begrafenis zat zij alleen, snikkende, te wachten op de
terugkomst van haar vader. Dus was al haar zorg vergeefsch geweest,
moeder was weg en een leegte heerschte reeds nu in huis.
Zacht werd een hand op haar schouder gelegd.
"O Anneke, ik heb zoo'n medelijden met je," sprak Kees. Zij had hem
niet hooren binnenkomen, en de golving van het neergelaten zeil, toen
hij het oplichtte, had haar aandacht niet getrokken; nu keek zij op,
zonder schrik echter.
"Wat ben je goed, Kees."
"Is er niemand gekomen om je te troosten?" vroeg hij verontwaardigd,
de ledige binnengaanderij ziende. "Dat is toch te erg."
"Ze zijn bang," zeide het meisje. "Allemaal behalve jij."
"En jij," viel hij in met geestdrift. "Thuis vertelden ze dat je
weggeloopen was van den dokter. Dat was flink van je; mama zei dat
het onverantwoordelijk was van mevrouw, maar ik vond het flink,
en daarom ben ik...."
Het knarsen van rijtuigwielen op het voorerf deed hem ophouden. Voor
Anneke's papa was het nog te vroeg om terug te zijn; vreemden dus. Een
onwil om door andere menschen hier te worden aangetroffen overviel hem;
"men" had altijd wat te zeggen!
"Daar komt iemand," zeide hij; "ik zal maar heengaan. Tot weerziens,
Anneke." En hij verliet de achtergaanderij, op hetzelfde oogenblik dat
de voordeur openging, om aan twee dames toegang te verschaffen. Langs
het huis heenloopende, zag Kees het rijtuig staan; hij herkende
het dadelijk.
"Papa datang?" vroeg hij in 't voorbijgaan den koetsier.
"Njonja," was het antwoord. Het deed Kees goed; de eenige die dan
nog kwam was dus zijn moeder.
Anneke was naar voren gegaan, de dames te gemoet, maar zonder
hartelijkheid. Wat wilde men nu nog, daar moesje toch dood was! Zij
liet zich de omhelzingen welgevallen, doch luisterde niet naar de
gesproken woorden, die nu geen waarde meer hadden.
"Je moest ons eens wijzen waar mama's kast staat," zeide mevrouw Duna
eindelijk. "Dan kunnen wij wat opredderen. Je pa zal er anders zoo
bitter verlegen mee zitten, kassian!"
Het klonk Anneke als heiligschennis in de ooren. "Wat, vreemde dames
zouden snuffelen in mama's kast? Zij was wel jong, maar dàt gevoelde
zij best dat zou mama nooit hebben gewild. De kast waarin zij zelf
pas in den laatsten tijd iets had mogen wegbergen, waarvan mama den
sleutel steeds bij zich gedragen had... neen, papa moest het weten,
maar zonder hem zou zij het niet toestaan.
"Ik weet niet of ik dat doen mag," zeide zij.
"Gerust hoor," verzekerde mevrouw Duna, terwijl de andere dame
bemoedigend knikte.
"Als u eens wachtte tot Papa kwam."
"Dat is juist wat we vermijden willen. Heeren hebben daar zoo weinig
begrip van; als je pa thuiskomt zal hij heel dankbaar zijn dat we
hem die moeite bespaard hebben. Kom, heb je den sleutel of is die
bij de baboe?"
"Ik heb hem," zeide Anneke.
"Geef hem mij."
"Neen mevrouw."
Zij zeide het zacht, doch beslist. Mevrouw Duna besloot nog een
laatste poging te doen.
"Kind, kind," zeide zij, "je weet niet wat je doet. Bij al het verdriet
dat je pa al heeft, wil jij hem niets sparen!"
Anneke begon te schreien.
"Zie je," ging mevrouw Duna voort, "ik wist wel dat je het zoo niet
inzag. Wees nu een flinke meid en help ons voort."
Zij sloeg haar arm om Anneke's hals; doch deze rukte zich los en door
haar tranen heen fonkelden haar groote zwarte oogen.
"Neen mevrouw," zeide zij nogmaals; "niet voor papa thuis is."
"Dan moet jij het zelf maar weten," zeide mevrouw Duna. "Goeden
middag." Zij wendde zich trotsch om en verliet met haar vriendin het
sterfhuis. "Wat 'n kat!" was haar eerste woord in het rijtuig.
De vriendin glimlachte fijn.
"Ze heeft nòg gelijk!" zeide zij.
Het waren nare oogenblikken voor Anneke, toen de dames weg
waren. Gelukkig kwam Wije spoedig daarop terug en kon zij haar gemoed
uitstorten.
"Je hebt goed gedaan," zeide hij, "er mag niets aangeroerd worden
voorloopig. Roep nu de baboe en pak voor ons beiden wat goed in;
morgenochtend gaan we samen naar boven. Ik heb voor veertien daag
verlof gevraagd; straks komt er antwoord."
Het denkbeeld was van den dokter uitgegaan. Hij had het Wije met een
paar woorden gezegd; het was vooral noodzakelijk voor Anneke. Daarop
had hij den procuratiehouder der firma gewenkt, die op het kerkhof
tegenwoordig was, en hem opgedragen voor het verlof te zorgen, wat
deze beloofde.
Terborg, Wije's assistent, bracht 's avonds antwoord. Komende in
de achtergaanderij, schrikte hij van Wije's uiterlijk. Het blonde
haar was in die weinige dagen sterk vergrijsd, en de smart had die
eens zoo zachte trekken hoekig en scherp gemaakt. Terborg moest zich
geweld aandoen, om zijn verrassing niet te laten merken.
"Ik kon van middag niet weg," zeide hij, Wije's hand vattende;
"maar toen uw boodschap kwam, verzocht ik het antwoord te mogen
brengen. Meneer heeft, evenals wij allen, erg met u te doen. Hij laat
zeggen, dat u een maand boven moogt blijven."
Den volgenden ochtend gingen Wije en Anneke op reis naar Oengaran. 's
Avonds viel de regen in dichte stroomen, de ziekte, die de plaats
zoolang geteisterd had, wegspoelende.
Dat had de tepêkong der Chineezen uitgewerkt!
VII.
HANDEL EN ROUW.
Want ook in het Chineesche kamp waren offers gevallen, en toen het
getal daarvan onrustbarend bleef stijgen, werd er een verzoek gericht
aan den resident om een grooten optocht te mogen houden met vuurwerk.
Hooge stellages, met doek en papier bekleed, versierd met allegorische
drakenfiguren en spreuken in gulden letters, en in den top een
paar jonge inlandsche kinderen, stevig vastgebonden, voorafgegaan
en gevolgd door wonderlijk toegetakelde Chineezen, werden langs de
wegen gepikold door Javaansche koelies. En overal knalde en spatte
het vuurwerk, pijlen, donderbussen en mertjons, oorverdoovend en den
adem belemmerend. Doch dat was niets, zoo het doel slechts bereikt
werd. En zie, het gelukte!
In het geheele Chineesche kamp was misschien niemand meer in
zijn schik dan Piong Pan Ho. Ook voor zijn deur hadden de djengees
stilgehouden, om zijn bijdrage te ontvangen; hij behoorde dus onder de
bemiddelden. Hij wist het wel, en het feit op zichzelf verschafte hem
natuurlijk groot genoegen, maar heden was hij voor de eerste maal in de
gelegenheid het te kunnen toonen, en dat was veel meer waard. Zoolang
toch een Chinees niet onaantastbaar rijk is, veroorlooft hij zich
niets dat naar weelde of vertoon zweemt. En zóóver was Piong Pan Ho
nog lang niet.
Even na zijn vestiging als toko-houder was hij gehuwd. Het meisje dat
hem in den beginne zoo bekoord had in de toko van Kan Liong Tjoe,
had hij van dezen overgenomen op billijke voorwaarden. Zij was een
voorbeeldige Chineesche vrouw geworden. Als Piong Pan Ho op reis
was, nam zij de zaken waar alsof het zoo behoorde; en het zou de
vraag geweest zijn in wien de ondergeschikten een gemakkelijker chef
zouden gehad hebben, in haar of in hem, gesteld dat hij zich met de
toko was blijven bemoeien. Doch dit deed hij niet. Toen hij zag hoe
goed het ging, bepaalde hij zich tot de onderhandelingen betreffende
den inkoop, en voorts reisde hij, zaken doende voor Kan Liong Tjoe
en zich, maar hoe langer hoe meer voor zich en minder voor den ander.
Het veroorzaakte geen breuk tusschen die twee. Kan Liong Tjoe had
zooveel mogelijk voordeel getrokken uit zijn voormaligen klontong;
daarmee moest hij tevreden zijn. Misschien had hij gehoopt nog meer
uit hem te halen en hem daarom de vrije hand gelaten in het aanknoopen
van nieuwe relaties, die nu van wege hun eisch om veel contant geld
en door de omstandigheid dat Piong Pan Ho het leeuwenaandeel in de
voor hem geopende credieten had weten te bemachtigen, zwaar op hem
drukten, stipt genomen was dit zijn eigen schuld, een speculatie die
tegengeloopen was.
Toen het eerste jaar om was, dacht Kan Liong Tjoe dit nadeel te
kunnen stuiten door zijn borgstelling bij de verschillende huizen op
te zeggen. Hij ging dus rond, naar hij voorgaf om eens te informeeren
naar den stand van Piong Pan Ho's rekening. Doch overal waar hij kwam
oogstte hij een onverwachten dank voor zijn recommandatie. Piong Pan
Ho betaalde prompt en zelfs liet hij in den laatsten tijd slechts
zelden prolongeeren, niettegenstaande zijn inkoopen gaandeweg grooter
werden. Om geen mal figuur te slaan sprak Kan Liong Tjoe maar niet
van zijn borgstelling, en verliet de eene firma na de ander met een
flauw bewustzijn, dat zijn gewezen klontong zoo mogelijk nog solider
stond aangeschreven dan hijzelf, zij het voor een kleiner bedrag.
Piong Pan Ho moest grooter winsten maken dan hij; dàt stond vast. Maar
hoe? Uit de binnenlanden was immers niet meer te plukken dan die
zaken voor ieder ander opbrachten; trouwens de eerste maal dat de
Singkeh voor hem uit was geweest, had hij één agent op knoeierij
betrapt en getrouwelijk aangegeven; als de anderen ook knoeiden zou
Piong Pan Ho dit evenzeer bemerkt hebben; voor medeplichtigheid was
hij toen nog te groen, dàt bewees het aanbrengen van dien één. In
de opiumpacht kon hij niet betrokken zijn, dat wist Kan Liong Tjoe,
zelf deelhebber zijnde, te goed... Het intrigeerde hem eindelijk zoo
sterk, dat hij besloot te trachten het persoonlijk uit te vinden en
daartoe Piong Pan Ho in zijn toko op te zoeken.
Dit geschiedde den dag na Wije's vertrek en den grooten Chineeschen
optocht. Hij was er niet geweest sedert het begin van Piong Pan Ho's
vestiging, want de bruiloft waarop hij genoodigd was geworden, mocht
niet meerekenen; de geheele feestelijkheid had bestaan in lekker
eten en drinken in een aangebouwde bamboe pendoppo, en veel verder
waren de gasten ook niet gekomen. Dus zag hij nieuwsgierig rond. De
indruk dien de toko maakte was: benauwd maar ordelijk. De legplanken
langs de muren, die vroeger tot berging en uitstalling van dranken
dienden, waren nu door doozen en pakken ingenomen; de ruimte in het
midden werd gevuld door stapels zwaardere goederen en glazen kasten met
galanteriewaren, precies als bij Kan Liong Tjoe, alleen de uitgespaarde
gangetjes waren veel nauwer; men kon er maar even tusschen door en
dan nog bukkende, want juist daar hingen de verschillende soorten van
lampen aan de lage zoldering, die verder geheel bekleed was met in
strikken hangende spiegels, een uitstalling die tevens als reflector
dienst deed en in alle hoeken voldoende licht wierp.
Voor het raam stond een tafeltje met Chineesche boeken, een bakje
oost-indische inkt en een telbord; daarachter zat Piong Pan Ho's
echtgenoote. Zij riep met dat eigenaardig stemgeluid, het midden
houdende tusschen het harde scherpe Chineesche en het zangerige
Javaansche, en van uit een der gangetjes trad de huisheer zijn bezoeker
te gemoet.
"Kan Liong Tjoe!" verwelkomde hij, aangenaam verrast. "Goed nieuws?"
"Goed nieuws," zeide de ander. "Ik kom je eens opzoeken."
"Ga mee naar achter," raadde Piong Pan Ho.
Hij wees den weg. Het eerste gedeelte, grenzende aan de toko en een
magazijntje daarop volgend, kende Kan Liong Tjoe, maar niet weinig was
hij verwonderd toen hij in den muur hiervan een nieuwe deur zag. Zij
gingen er door en kwamen in een ander locaal, over een erfje en weer
in een bergplaats; en zoo ging het voort door verscheiden gebouwtjes
en hokjes. Eindelijk stond Piong Pan Ho stil.
"Dit," zeide hij met de vlakke hand op een muur slaande, "moet ik er
nog bij hebben; dan is het genoeg."
"Waarvoor?" vroeg Kan Liong Tjoe. "Wil je de toko vergrooten?"
Hij zei het maar om een vraag te doen, want op hun weg had hij
opgemerkt dat Piong Pan Ho geen gebrek aan ruimte had; alleen in de
voorste localen stonden koopwaren en niet eens dicht op elkaar. Maar
waarvoor kocht de Singkeh dan al die schuren?
"Laat ons teruggaan," zeide Piong Pan Ho. "De thee staat klaar;
binnen zal ik je mijn plan vertellen."
Toen zij zaten ging hij voort:
"Dit gedeelte en de toko wil ik laten staan. Ook de goedang heel
achteraan. Die komt uit op den weg aan den anderen kant, en is van
een Arabier die haar wil verkoopen, doch op 't oogenblik nog te duur;
en.... ik moet ook nog wat wachten. Al wat er tusschen staat laat
ik afbreken."
Hij hield op en Kan Liong Tjoe zweeg eveneens; het duizelde hem. Die
Singkeh praatte over koopen en afbreken alsof hij een goudmijn ontdekt
had. "Ik moet nog wat wachten," had hij zooeven gezegd, alsof de
grootste financieele moeielijkheden daarmee vanzelf te overkomen waren.
"Dus je wilt," vroeg hij ten slotte, toen de stilte aanhield, "die
goedang voor bergplaats gebruiken?"
"Ja, voor rijst. We doen verkeerd met in de dessa enkel geld te
brengen. Ze moeten daarvoor immers toch ook weer rijst koopen?"
Kan Liong Tjoe begreep eindelijk. Piong Pan Ho wilde zijn voorschotten
in de dessa in rijst verstrekken, natuurlijk tegen den prijs die in
tijden van gebrek te maken was. Daartoe schuurde hij de rijst op, die
de dessa zelf hem leverde in goedkoope tijden. Eenvoudiger kon het
niet; en het resultaat zou zijn dat de Javaan werkte voor den kost,
en het surplus in den zak van den Chinees en consorten terechtkwam. Nu
ja, dàt was altijd zoo, maar deze Singkeh verstond de kunst om zooveel
mogelijk aan zich alleen te trekken.
"Waar berg je dan de toko-waren?"
"Ik doek de toko op, zoodra ik kan," zeide Piong Pan Ho.
"Toch geen failliet?" vroeg de ander schrikkende. Hij dacht aan het
gesprek van ruim twee jaar geleden en tevens aan zijn borgstelling.
"Neen."
"Waarom dan?"
"De toko is goed om mee te beginnen. Men moet haar echter niet te
lang aanhouden; dan wordt het moeielijk en later onmogelijk zich
ervan los te maken, en zij bindt mij de handen voor andere zaken."
Een gevoel van kleinheid beving Kan Liong Tjoe. Hij, de grootste
toko-houder in het Chineesche kamp, was op dit oogenblik de mindere
van zijn vroegeren leerling, die hem daar opeens een fout aanwees in
zijn zaken, die hij vóór dezen nooit zóó had ingezien. Het drukte
hem, zoodat hij opstond en afscheid nam, eerst toen hij thuis was
tot het besef komend, dat hij het eigenlijke doel van zijn tocht
had gemist. Piong Pan Ho had hem zijn toekomstplannen meegedeeld,
maar hoe hij zoover gekomen was als hij nu blijkbaar stond, wist Kan
Liong Tjoe nog altijd niet.
Eén geruststelling nam hij echter mee. Zijn instaan voor den Singkeh
zou hem geen nadeel berokkenen; dat had hij uit alles opgemerkt, en
dat was een heel ding; want toen Piong Pan Ho sprak over het gebonden
zijn door de toko, vermoedde hij weinig hoe juist hij den spijker
op zijn kop sloeg. Kan Liong Tjoe zat sedert het laatste jaar zoo
vast als een muur. De zaken gingen goed genoeg, maar wat uit het
eene hoekje los kwam, moest dienen om onmiddellijk het andere te
stoppen; hij had over zijn vlottend werkkapitaal te veel beschikt;
een toestand die jaren kon duren, doch door een kleinigheid in zijn
evenwicht gestoord worden. Dat Piong Pan Ho in zijn te grooten ijver
de aanleiding hiertoe geweest was, nam hij dezen alweer niet kwalijk;
hij had op zijn voorstellen niet behoeven in te gaan. De zaak was nu
vol te houden zoo goed hij kon; viel de slag, dan was het betrekkelijk
niet eens zoo erg, en misschien zelfs beter; hij zou dan weliswaar
opnieuw moeten beginnen, doch met de relaties buiten de toko om,
en het voorbeeld van Piong Pan Ho volgende, was het te doen.
In kalme rust hadden Wije en Anneke hun tijd in het gebergte
doorgebracht. Rustig en zorgeloos. Met buitengewone kieschheid
had iedereen hen in hun droefheid alleen gelaten, zonder hinderlijk
betoon van deelneming, en toch hadden zij van af den eersten dag zich
omringd gevoeld van vrienden, die zij niet zagen maar in allerlei
kleine attenties bemerkten. Wije was nog nooit verder geweest dan
Semarang. De wenk van den dokter om wat beddelakens en sloopen mede te
nemen, was hem niet bijzonder opgevallen; wie wist hoe zoo'n logement
in de bergen ingericht was! Doch te Oengaran wachtte een inlander
het rijtuig op, zeide een paar woorden tot den koetsier en sprong op
het achterplankje. Toen sloegen zij rechtsaf, achter de sociëteit om,
en hielden even daarna stil voor een kleine woning.
"Is dit het logement?" vroeg Wije, nadat zij uitgestegen waren.
"Neen meneer, een logement is hier niet," zeide de inlander. "Meneer
is toch de vriend van den toewan dokter?"
"Ja...."
"Dan moet meneer hier wezen. Ik heb gisteren avond laat bevel gekregen
om meneer op te wachten."
Later toen hij weer op Semarang terug was, vernam Wije dat het optrekje
aan een administrateur van een onderneming in 't gebergte toebehoorde,
en deze er den dokter de beschikking over liet gedurende de eerste
maanden van den Westmoeson.
De eerste dagen praatten Wije en Anneke bijna uitsluitend over hun
verlies. Maar elk onderwerp raakt uitgeput, zoo ook dit, te meer
waar de omgeving niet bijdroeg hen daar telkens en telkens weer aan
te herinneren. Thuis, met alles dat sprak van haar die heengegaan
was, zouden zij zich niet zoo spoedig over hun geweldige droefheid
heengezet hebben, doch hier ondergingen zij weldra den invloed van het
nieuwe. En daar beiden voor het eerst van hun leven het majestueuze
natuurschoon van de bergen aanschouwden, kon het niet missen of hun
aandacht werd daardoor afgeleid.
Er was een plekje, ongeveer een half uur van hun huis, waar zij
dikwijls heengingen. Daar hadden zij het steeds zoo aantrekkelijke
gezicht in de vlakte, thans in donzigen nevel gehuld, vlak en
gelijkmatig zwevend waar de zon scheen, maar witbruisend opstijgende
op die plaatsen, waar de wolken hun regen in grauwe strepen
omlaag zonden. Onder hen de kruinen der boomen in de ravijnen,
in hun zwaarmoedig donkergroen, uit de diepte langzaam opkomend,
aan weerszijden van de plek waar zij stonden, zich achter hen hoog
verheffend.
Wije leerde zijn dochter het schoone daarvan te zien, naarmate hij
zelf het in zich opnam, telkens wat nieuws. Maar toen zijn eigen
gemoedsstemming veranderde, begon hij in het landschap, dat hem de
eerste maal overweldigend had aangedaan, iets te missen. Tevergeefs
trachtte hij zich echter rekenschap te geven, van wat er dan ontbrak.
"Men schijnt het toch niet te dikwijls te moeten zien," zeide hij eens,
nadat zij langen tijd zwijgend hadden staan kijken.
"Het is zoo stil," merkte Anneke op.
Wije greep het denkbeeld.
"Je hebt gelijk," zeide hij. "Er ontbreekt leven en bedrijvigheid. Nu
voel ik het! Op een plaats als deze moet het geweest zijn dat de Ziener
zijn paradijs schiep; onder den indruk dezer natuur bevolkte hij
het met levende wezens, veranderde hij de wildernis in een lusthof,
geschikt tot opname van den mensch. Maar weldra, zich met dezen
vereenzelvigende, gevoelde hij de verveling, die hij eerst zocht te
verdrijven met de rangschikking van het bestaande, daarna door zich te
wijden aan het onderzoek naar het ontstaan. Hierin niet slagende, zag
hij om naar een ander wezen, aan wie hij zijn kennis kon mededeelen
en die hem verder helpen zou waar hij stuitte; de vrouw. Doch ook
te zamen konden zij niet doordringen in de geheimen van het heelal;
en beiden zouden zij bezweken zijn onder hun rusteloos denken, bij
de eenvormigheid van den alles voorkomenden overvloed door niets
afgeleid, zoo hun de weg niet gewezen ware naar de laaglanden, waar
behoefte hen drong tot werken; zij het in het zweet huns aanschijns,
maar werken! Daarin alleen ligt genezing voor de kranke ziel.
"Ook wij, Anneke, moeten werken. Wij hebben volop genoten van de rust
en de natuur; laat ons gaan eer het ons te veel wordt. Je hadt gelijk;
het is hier te stil."
Hij wierp nog een laatsten blik over het landschap, en wendde
zich om. Anneke volgde hem op het smalle voetpad. De woorden,
die hij gesproken had, begreep zij niet geheel; doch naar het
voorbeeld van haar overleden moeder, had zij zonder zich te bewegen
geluisterd. Alleen het slot meende zij te vatten, en het verheugde
haar. Zoodra de weg breeder werd, kwam zij naast hem, haar hand in
zijn arm leggende.
"Wanneer gaan we, papa?"
"Begin je ook te verlangen?" vroeg hij terug. "Nu, dan zullen wij
dadelijk zorgen. Overmorgen kan er een rijtuig zijn. Maar eer we
heengaan, dienen wij eenige visites te maken bij de menschen die
ons vriendelijkheid betoond hebben. Willen we daar van avond maar
mee beginnen?"
"Goed pa," zeide Anneke.
Toch zag zij er een weinig tegen op om vreemde menschen te
ontmoeten. Zij was anders niet teruggetrokken, iets dat trouwens in
Indië over het algemeen zeldzaam voorkomt. In Europa zijn de huizen
gesloten, dikwerf nog met een stevig hek voorzien, dat den bezoeker
als 't ware toeroept: ge komt er niet gemakkelijk in! Zet hij zich
over dien indruk heen en schelt hij aan, dan blikken de vensters
op hem neer, voorzien met horretjes of de meer moderne vitrage,
waarachter zich de huisgenooten verbergen zonder hun eigen uitzicht
te belemmeren, en de onaangename gewaarwording van bespied te worden
maakt zich van hem meester. Hij weet dat men door een dier vensters
hem bekijkt met de wat-is-dat-voor-'n-vent uitdrukking in de oogen,
doch uit welk kan hij zelfs niet gissen; op goed geluk af heeft hij
zijn gelaat naar links gewend, geplooid tot een trek die voorname
vriendelijkheid moet te kennen geven, maar in werkelijkheid òf knorrig
òf schaapachtig uitvalt. Maar... het zou ook kunnen wezen dat "men"
achter hem zit. Dus tracht hij met zijn keerzijde denzelfden indruk
te maken, wat de verschijnselen van lichten spierkramp in het leven
roept, en is de bezoeker, een bezoekster, een nog komischer uitwerking
heeft. Eindelijk gaat de deur open en bij al het vorige voegt zich het
kritisch onderzoek door de meid of, wat nog hatelijker is, door den
knecht. Is dit gunstig uitgevallen, het verlof gegeven om te mogen
zeggen wie er is, de bezoeker naar den indruk die zijn naam maakt,
in de mooie kamer, of het spreekkamertje gelaten, de drie minuten
verloopen waarin hij zich vervelen mag en die in de huiskamer met
het uitspreken van woorden als: wie is het, ken jij hem, neen, hm,
vervelend, zijn aangevuld, dan treedt ten slotte de heer des huizes
bij den patiënt binnen en liegt hem voor dat het een aangename
kennismaking is. De bezoeker hoopt in stilte dat zij dit op den
duur worden moge; maar tenzij hij in rang ongeveer gelijk staat met
den sultan van Turkije of den Shah van Perzië, blijven voorloopig de
bewoonsters van wat hij in de bitterheid zijner ziel den harem noemt,
voor hem onzichtbaar.
In Indië daarentegen zijn de huizen open, de erven omtuind door
een laag muurtje of een ketting in pilaartjes opgehangen, de ingang
meest zonder hek. De bezoeker ziet de familie in haar voorgaanderij
en treedt onmiddellijk bij zijn komst in den kring; en al was men
niet vóór, op het oogenblik van zijn komst, toch duurt het niet lang
of allen verschijnen en scharen zich om de groote ronde tafel. Men
verzoekt hem allereerst zich op z'n gemak te zetten, presenteert hem
iets. Dan wordt weldra het gesprek algemeen en alle gegevens zijn daar
om de kennismaking werkelijk aangenaam te doen zijn. Het behoeft geen
betoog dat door deze methode de jongeren tot conversabele menschen
worden opgevoed; waar dat niet plaats vindt ligt het aan de personen,
niet aan de omstandigheden.
Zoo was ook Anneke het thuis gewoon, en een vreemd gezicht schrikte
haar niet af.
Dat was het dus niet, wat haar dien avond met looden schoenen haar
vader deed vergezellen. Doch ieder mensch die het slachtoffer werd
van een groote ramp, draagt nog lang daarna zijn ziel als gewond met
zich om. Elke aanraking, hetzij goed of kwaad bedoeld, smart hem en
hij trekt zich schuw terug. Tot langzamerhand de tijd de wonden heelt
of ruwheid het leed afstompt.
Het werd haar gespaard. Alleen op de laatste visite, den vooravond
van hun vertrek, vroeg de gastheer aan Wije of hij dacht te blijven
wonen in zijn tegenwoordig huis.
"Jawel," meende deze. "Zoo heel groot is het niet."
"Daarom vroeg ik het niet," zeide de gastheer. "Maar om de ziekte."
"De ziekte? Die komt en treft wiens tijd het is. Wij hadden alle
voorzorgen genomen, en toch..."
"In 't geheel niet. De ziekte zit in het huis."
"De dokter verzekerde mij dat besmetting haar overbrengt. Natuurlijk
moet er aanleg zijn bij de persoon, maar voorts is het enkel
besmetting."
Doch heftig protest volgde op deze woorden, vooral van de zijde
der dames.
"Weet niet, die dokter!" riep de vrouw des huizes, een Indische,
uit. "Massa, besmetting; is-t-er niet. Tobat ... zeg jij maar man."