En la luksa salono, sur kies fenestro la laca junulo ripozigis sian
kapon, estis du personoj. Kolonelo van Milgem sidis en velura
apogsegho apud la marmora fajrejo; li shajnis profunde enpensighinta,
char li medite rigardis antauen sur la planktapishon. Apud tablo, sur
kiu kushis arghenta kudrilaro, sidis juna fraulino trapikante perlojn
sur shnureton. Palega estis shia vizagho, kaj portis chiujn signojn de
longa konsuma malsano; tiu paleco shajnis ankorau plisenkolorighi
pro la korvonigreco de shiaj longaj harbukloj, kiuj je chiu ekmoveto
karesis shiajn vangojn. Post longa silento la juna fraulino kantis
per tre mallauta vocho la rekantajhon de la kanteto Rikke-tikke-tak.
Vershajne tio ne plezurigis la kolonelon, char li malgaje skuis la
kapon kaj diris al la fraulino:
«Monica, kantu do ne chiam tiun chi kanton; ghi estas nutrajho por
via malghojo,--kaj vi scias ke tio chagrenas min.»
«Dio! chu mi denove kantis?» kriis Monica kvazau mirante. «Mi tion
ne sciis, patro. Pardonu mian malatenton.»
«Nu,» demandis la kolonelo, «chu la saketo estos baldau
finita?--Malfelicha Adolf, kiom via donaco ghojigos lin! Lin, kiu
tiel ege amas vin.»
«Kie li nun povas esti?»
«Ho, tio estus malfacile sciebla. Kiu povus diri, chu li ne ie
kushas en malsanulejo, au chu malamika kuglo ne jam estas lin
trafinta sur la honorkampo?»
«Chielo! mia patro, vi tremigas min!»
«Vere, chu mi tremigas vin? Chu vi do iomete interesighas pri lia
sorto, Monica?»
«Mi ja amas lin kiel fraton.»
«Vi devus alimaniere lin ami, Monica. Li nepre tion meritas: li
estas bela junulo, posedanta chion kio povas altigi viron en la
okuloj de virino. Krom tio, li estis la savinto de via patro che la
sanga batalkampo apud Dresdeno. Se la amo ne trovas la vojon al via
koro, dankemo devus vin inciti por plenumi mian konsilon, mian
peton, kaj doni al li la rekompencon de lia grandanimeco kaj de lia
amo.»
«Ho, patro, rigardu min! Kion mi povus doni al Adolf? En mia koro ne
estas loko flanke de mia amo al vi.--Esti nesentema edzino! Chu mi
malfelichigos lin per mia indiferenteco? Char edzo postulas por sia
felicho pli ol malvarman amikecon. Cetere, mi sentas nevenkeblan
malshaton por ligiloj, kiuj forrabus de mi mian liberecon.»
«Kian liberecon, Monica? La liberecon por revadi kaj pensadi? Faru
Dio, ke ghi estu de vi forprenita, la libereco, kiu igas vin
malforta kaj malsana. Pripensu, infano, kiam ni loghos en la
kampobieno apud Moll, kiom felichige tiam estus, se vi havus amikon
por trakuri kun vi la erikejon, por viziti kun ni la fagon kaj la
rivereton,--por esti al ni kunulo en la soleco? Char chio tio chi,
infano, estas malvarma kaj kvazaumorta, se amsento ne venas ghin
vivigi; la koro sekighas, kiam oni ne povas ghin elvershi en alian
koron.»
«Patro, tio povas esti vera; sed Adolf ne estas filo de l' erikejo.
Chu li komprenus kion diras la reviga bruetado de l' griloj? Chu
abiaroj ombrokovris la ludojn de lia infaneco? Chu la senlimeco de
l' erikeja maro kaj ghia nemezurebla chielo ne shajnus al li
unutonaj,--al li, infano el la montaro? Ho, jes, konfesu tion,
patro; inter mi kaj mia erikejo li estus fremdulo, kiu ne komprenus
nian lingvon.»
La vortoj de Monica ne plachis al shia patro; lia vizagho alprenis
malgajan esprimon, kaj, sin plene turnante al sia filino, li diris
per akcentita vocho:
«Monica, mia infano, chu la peto de via patro do havas nenian
potencon sur vian koron? Dum longaj jaroj mi por Adolf apud vin
petegis; mi rimarkigis lian belecon, lian kuraghon, lian famon, por
naski en via koro ameman senton; mi diris, ke en Dresdeno li savis
vian patron je kosto de sia sango,--kaj mi petis, kiel rekompencon
por li kaj por mi, ke vi konsentu alligi lin al nia familio per
solenaj ligiloj. Vi rifuzis kaj rifuzas ankorau. Kial? Por resti
tute liverita al revoj, kiuj mortigas vin!--Chu char vi ne amas lin?
Sed li ne petas de vi amon.»
Monica mire rigardis sian patron kaj ripetis:
«Li ne petas de mi amon?--Kion li do postulas de mi?»
La kolonelo daurigis kun premanta tono:
«Fine tamen, ho Monica, vi devigas min diri al vi ion kio neniam
devis eliri el mia busho. Auskultu do, kaj admiru la viron, kiun vi
malshatas. Monica, de multaj jaroj vi marshas kun rapidaj pashoj al
la tombo; neniam mi jhetas sur vin miajn rigardojn, mia karega kaj
sola infano, ne vidante la morton che via flanko. Ho, la certeco ke
mi perdos vin, dum jaroj jam disshiras mian koron: tiu minacanta
glavo super mia kapo ankau plimallongigas mian vivon, kaj mi
suferas nedireblajn suferojn. Mi legigis Adolf en mia timanta koro;
mi diris ke restas nur unu rimedo por liberigi vin de viaj misteraj
revoj kaj de certa morto. Mi mem, mi, via patro, petegis lin ke li
montru al vi amon kaj petu vian manon; li, kiu iam savis la patron,
ankau volis savi la infanon. Li havis aliajn amligilojn: richecon,
honoron, belecon, chion posedis lia fianchino; kaj tamen, incitita
de grandanimeco, de sinoferemo, li rompis tiujn promesojn por fari
al mi kaj al vi netakseblan bonfaron. Li, la bela junulo, al kiu
chio ridetis en la mondo, li konsentis ligi sian vivon al tiu de
malsana kaj por li sensenta junulino; li rezignis la esperon iam
vivi en la montaro apud sia maljuna patrino kaj sekvus nin en la
dezertojn de l' erikejo. Kaj chio tio chi por konservi la vivon al
vi, kiu malshatas lin; por, kvazau protektanta anghelo, forpeli la
morton de via flanko. Ho, Monica, chu tia grandanimeco en vi naskos
nenion pli ol dankeman senton? Chu chiuj kordoj estas rompitaj en
via koro, tiel ke vi nenion alian havas por respondi ol ne?»
Profunde kortushita estis Monica, shia vizagho ja sufiche tion
montris. Shi respondis jene la demandon al shi faritan:
«Patro, mi estis maldanka al Adolf kaj al vi, mi tion konfesas
malghojanime; sed, kion vi ja postulas de mi! Komprenu do, bona
patro, ke oni petas la neniigon de chiuj miaj memorajhoj. Efektive,
se mi konsentus farighi la edzino de Adolf, mi donus al li vastan
lokon en mia koro. Ne maldanka mi restus: mi kompensus al li lian
animnoblecon per milda amikeco, se ne per varma amo. Kaj tiam mi
devus rezigni chion, kion lasis al mi mia antaua vivo.»
Esprimo de ghojo aperis sur la vizagho de la kolonelo; li prenis la
manon de sia filino kaj diris:
«Kara Monica, la ofero de viaj revoj estas necesa por la plilongigo
de via vivo. Mi petas vin, estu kuragha; diru al mi ke vi akceptas
Adolf kiel edzon; igu min felicha. Ho, karega infano, vidu, mi
petegas vin kun kunigitaj manoj, diru ke vi konsentas, diru jes!»
Videble la junulino tremis, dum shi mute antauenklinis la kapon.
«Infano, infano!» ripetis la kolonelo, «ne lasu preterighi la bonan
inspiron. Diru jes, ho, diru jes!»
Malrapide Monica relevis la kapon kaj respondis decidite:
«Nu, patro, se tio povas felichigi vin...»
Subite shin trafis neatendita emocio; shi altigis la fingron kaj
auskultis tremante al murmuranta bruo.
«Kion vi audas?» kriis la kolonelo mirigite.
«Auskultu! auskultu!» respondis Monica kun felichega rideto.
Nun de malantau la fenestro penetris kelkaj sonoj en la salonon,
kaj la kolonelo audis distingeble la kanton:
Rikke-tikke-tak, Rikke-tikke-tu!
Fero varmighas,
Brako levighas.
Frapu vi, nu!
Rikke-tikke-tu.
La kolonelo konis la nekompreneblan potencon de tiu kanto sur la
animon de sia filino; krom tio li tiun chi fojon konsideris ghin
kiel insulton, faritan al li pri lia humila deveno; kolero forportis
lin, kaj, tiregante la sonorilshnuron, li malbonhumore piedfrapis
sur la planktapishon.
«Mi volas scii,» li kriis, «kiu tie chi kuraghas min insulti!»
Servisto aperis por ricevi la ordonon de sia mastro; tiu chi kolere
diris:
«Senhontulo staras ekstere kantante sub la fenestro. Iru kun viaj
kunuloj; kaptu lin; mi volas lin vidi. Se li kontraustaras, uzu
perforton.»
«Ho, patro,» kriis Monica levighante, «kion vi diras, perforton?
Chu vi scias kontrau kiu?»
«Ni vidos,» respondis la kolonelo kolere.
La juna fraulino reiris al la tablo kaj sidighis kun videbla timo.
Oni audis malfermi kaj refermi la dompordegon. Tiam la servisto
venis en la chambregon kaj diris al sia mastro:
«Kolonelo, estas malricha almozulo, tiel malforta kaj malsana, ke li
apenau povas antaueniri. La malfelichulo ne povis al ni longe
kontraustari. Li estas en la vestiblo. Chu ni simple lasos lin
foriri?»
«Ne, ne,» kriis la kolonelo, «mi volas ke tiu enigmo estu
klarigata.--Monica, kio tiel tremigas vin? Chu vi do konas la
almozulon?--Iru, oni konduku lin chi tien!»
Apenau la malfelicha viro, kun klinita kapo kaj mallevitaj okuloj,
aperis che la pordo de l' salono, kiam Monica eligis kriegon, kaj,
al li kurante, shi prenis lian manon dum shi ekkriis:
«Jan, Jan, chu estas vi?»
«Estas mi, fraulino,» respondis la junulo, ne levante la okulojn.
La kolonelo staris unu momenton mirigite kaj frotis sian frunton,
kvazau subita penso levighis en lia spirito. Li tamen rapide
forpelis sian suspekton, kaj, prenante la brakon de l' junulo, li
delikate fortiris lin ghis velura segho kaj devigis lin sur ghi
sidighi. Monica ne estis ellasinta la manon de Jan; shi ankau mute
rigardis teren.
La kolonelo, reirinte en sian apogseghon, diris al la junulo:
«Jan Daelmans, kial vi ne rememoris min dum la malfelicho? Chu mi ne
diris apud la izolita farmdomo, ke mi estos via protektanto, se iam
vi iun bezonus? Mi vidas kian gradon de mizero vi atingis; sed de
hodiau vi ne plu suferos malrichecon, junulo. Havu kuraghon; mi ne
estas maldanka kaj volas ekkvitigi mian kalkulon kun vi.»
Tion dirante, la kolonelo iris al komodo, prenis el ghi plenmanon da
Napoleonoj, kaj, metante ilin sur tableton, apud la junulo, li
diris:
«Vidu, mia amiko, ne estas almozo, kiun mi al vi prezentas; estas
malgranda kompensajho de tio kion vi iam faris por mia filino. Mi
petas vin, akceptu tion de mi, kiu volas esti por vi amiko kaj
protektanto.»
Jan altigis siajn profunde mallevitajn okulojn de la tableto al la
kolonelo kaj sopiris, chagrene grincridante:
«Oron! chiam oron!»
Kaj rigardante siajn disshiritajn vestojn, li aldiris:
«Jes, oro al mi utilus; mi tiam povus acheti vestojn kaj rekompenci
shin kiu min flegis.--Sed, sinjoro, shparu al mi tiun humiligon: ne
estas el viaj manoj, ke mi akceptus monon, ech se ghi servus al mi
por elacheti mian morton!»
Dum tiuj vortoj Jan estis movinta la manon kaj eltirinta ghin el la
mano de Monica. La emociita kaj chiam tremanta fraulino estis
irinta al sia segho kaj sidis tie, mute kaj fikse rigardante la
junulon.
«Sed, Jan, mia amiko,» daurigis la kolonelo, «vi estas maljusta
kontrau mi kaj kontrau vi mem. Se vi ne volas monon, diru do al mi
kion mi povas por vi fari; estos por mi felicho fari al vi ian
servon. Se vi permesas al mi fari al vi komplezon, mi estos al vi
danka.»
«Vi volas fari al mi servon!» respondis la junulo. «Nu, mi petas de
vi unu favoron. Chu vi al mi ghin donos?»
«Parolu, Jan, mi plenumos vian deziron. Kion vi volas?»
La junulo iom plirektigis sur la segho siajn lacegajn membrojn kaj
shajnis sin pretigi por io solena. Tiam li diris:
«Kolonelo van Milgem, morgau komencighos por mi nova vivo: mi
starigos netransireblan limmuron inter mia estinteco kaj mia
estonteco. Oni ne tiel facile sin elshiras el memorajhoj, kiuj
kunkreskis kun nia cerbo kaj nia koro kiel partoj de nia vivo. Kaj
eble mi estus falinta en tiu batalo sur la randon de tombo
malfermita; la sorto servis al mi: mi estas nun en la cheesto de
shi, kiu sole en la mondo povas min kompreni! Ke mi povu paroli, ke
mi longatempe kaj seninterrompe povu paroli, ke shi audu kia estis
mia sorto sur tiu chi tero,--kaj tiam, tiam mi, ne ghoje sed
submetighe, adiaudiros al la revo kiu min mortigas. Jen, kolonelo
van Milgem, jen estas la favoro, kiun mi de vi petegas. Konsentu, ke
mi parolu,--ne koleru pri tio kion mi diros: vi donas al mi pli ol
la vivon!»
Estis io tiel dolcha kaj sufera en la vocho de l' junulo, ke la
kolonelo sin sentis profunde kortushita. Cetere li estis treege
scivola por audi klarigon, en kiu li esperis trovi certigitaj iajn
konjektojn. Li do diris afable:
«Parolu, mia amiko, kaj nenion timu: mi atente auskultos vin.»
La junulo do komencis per malrapida kaj sufera vocho:
«Mi estis juna, kontenta pri mia sorto kaj amanta la vivon. Mia
sentema koro min pushis por konsideri nian servistinon kiel mian
fratinon; lau shia sufero kaj shia mizero, kreskis mia amikeco al
shi,--naiva kaj pura sento, kiu nekonscie enradikighis en mia koro,
kaj poste, farighinte detruanta fajro, konsumos min interne.
Kolonelo, mi sentas ankorau brulanta en mia mano la lokon, en kiu
sur la erikejo vi metis la Napoleonojn de la humiligo. Kio! vi
pensis per iom da koto de l' tero min konsoli pri la rabo de mia
fratino? Kaj vi mortigis min! Tiam, ho, tiam mi jam komprenis la
senlimecon de mia malfelicho; dubo kaj malespero dispremegis tiun
chi koron, en kiu via foriro estis lasinta la sangan glavon de l'
amdoloro. Chion mi forgesis por nutri nur unu plorigan rememoron;
dum multaj jaroj mi vershis miajn larmojn che la fago; mi ankau
atendis kaj esperis sur la Sablomonto; mi ankau maldikighis
kaj malfortighis. Nenio povis min konsoli, nenio min tushi;
nekapabla por labori, indiferenta por chio, mi vivis en suferiga
revmondo;--kaj mi vidis mian patrinon malsana sur shia lito, ne
trovante lokon en mia koro por ia nova doloro. Chiuj, kiuj konis
min, kompatis min, malfelichan frenezulon. Mi enamighis en miajn
proprajn larmojn, char ili fluis pro shi kiun mi bedauris. Plorado
estis mia vivo, ghemado mia parolo. Mia fortika korpo fandighis
kvazau negho sub la pasieco de mia koro;--kaj, pashanta ombro, mi
vagadis kvazau fantomo tra la foliaro, kiu ankau estis audinta
shiajn plendojn.--Iama amiko de mia patro volis perforte min fortiri
de la loko de mia naskigho; li esperis min resanigi. Sed mi
kontraustaris la petojn de chiuj, kiuj min amis. Kial? Chu pro tio
ke la chielo de l' erikejo estas pli blua? Ke la aero tie portas
aromajn bonodorojn? Ke la senlimeco de l' ebenajho charmas kaj
altigas la spiriton? Ho, ne, ne. Tie shi estis vivinta, tie estis la
vojeto de shi lauirita. Ho, mi sciis kiuj herberoj iam estis
fleksighintaj sub shia korpo; mi sciis retrovi sur la sheloj de l'
arboj la lokon, kie shi iam metis sian manon, kaj la kreskajhojn,
kiuj iam brilis per la perloj de shiaj okuloj.--La arboj, la
erikejo, la rivereto, chio havis tie por mi lingvon, kiu parolis pri
shi. Tie mi neniam estis sola; shi chiam staris flanke de mi,
chirkauita kun mi per la nebulo de l' mondforgeso. El la aleeto la
suda vento portis al mi shian vochon; el la bruetado de l' griloj
shi kantis por mi la allogan Rikke-tikke-tak!--Neesprimebla estis
tamen mia sufero; mi konsciis kiel premantan verajhon, ke shi plu
neniam venos. Mi por chiam estis perdinta mian fratinon kaj ghojis
pro l' espero de baldaua morto.--La maljuna pastro de Desschel kaj
la larmoj de mia malsana patrino fine min vokis al pli bonaj
sentoj, kaj donis al mi, dum unu momento, sufichan forton por
kontraustari shian rememoron. Mi volis forpeli tiun turmentantan
bildon, min eltiri el shia tiraneco sur mian animon, min savi el la
dolorabismo en kiu mi estis enprofundighinta, denove plenumi miajn
forgesitajn devojn al Dio kaj mia patrino. Mi iris al Mehhleno por,
post jarojn dauranta studado, serchi en la ekleziula profesio
armilon kontrau shia persekutado.--Ve, kiu diros kion mi suferis en
la izoleco de la Seminario! Kiu diros, kiel ghissange mia koro kaj
mia animo estis vunditaj en tiu malespera batalo kontrau shi! Kion
ajn mi faris au decidis, au kien ajn mi iris, chiam shi cheestis,
por, kiel tiranino, eltiri chiujn aliajn pensojn el mia spirito!
Shi, chiam shi!--Kun la scienco kreskis ankorau la forto de mia
imago, kaj nur tiam shi ekposedis ech la plej intimajn aspirojn de
mia revanta animo. Chiam silenta, mi apartigis min de miaj
kunlernantoj; mi kashis min en mallumaj anguloj por ke mi povu
nemokate kanteti la kanton de Rikke-tikke-tak; mi estis la objekto
de ghenerala malestimo; nenio povis resanigi min, nek la severeco de
miaj profesoroj, nek iliaj afablaj admonoj. Fine alproksimighis la
tempo kiam mi devos decidi, chu mi akceptas la ekleziulan profesion.
Sed, ho Dio, por kio povis al mi utili pripensado? Mi estis neinda
por proksimighi al la altaro, kaj nekapabla ech por preghi; neniam
mi altigis mian vochon au mian penson al la chielo, sen ke inter
Dio kaj mi shia bildo sin intermetis! Mi rifuzis, tiom pro
konvinkigho pri mia malindeco kiom pro konsilo de miaj kompatemaj
profesoroj. Mi forlasis la Seminarion. Mia patrino estis mortinta:
mi havis ankorau malgrandan parton de mia heredajho. Mia vivo
farighis senzorga revovagado; nezorganta pri estonteco, kiu estis al
mi indiferenta, mi rapide elspezis tion kion mi ankorau posedis.
Mizero min ankau trovis sensenta; mi dormis sub la blua chielo, sub
charetoj au sur la urbaj fortikajhoj; mi lasis malsaton trabori
mian inteston; kaj, kun mokrido sur la lipoj, mi akceptis la panon
de l' kompato. Kio estis por mi la vivo kaj kio la suferoj de l'
korpo kompare kun la konsumanta doloro de mia koro? Nenio en la
mondo povis min tushi, nenio min veki el mia apatio. Senchese vidi
shian bildon antau miaj okuloj, shin enpense alparoli, murmure
ripeti la kanton,--tio estis mia vivo: chio cetera estis en mi
mortinta.»
Nun la junulo silentis unu momenton; li spiregis pro laceco.
Monica kapkushis sur la tablo kaj kredeble maldolche ploris, char
dum tiu pauzo oni audis la spiregadon de shia premata brusto.
Kurbighinte kaj teren rigardante, la kolonelo sidis senmove sur sia
segho.
La junulo daurigis:
«Unufoje ankorau, lau la konsilo de amikoj, mi provis fortan
kuracilon. Mi vershis alkoholajhojn per plengorghoj en mian korpon,
kaj ebria falis teren.--Nenio, nenio povis al mi helpi; antau miaj
malkvietegaj okuloj staris ankorau shia bildo!.... Iun tagon, mi
neniam forgesos ghin, kiam mi malrapide laupashis la Meirplacon, mi
subite ekvidis shin rapide preterveturantan. Shia nedaura rigardo
kvazau sago traboris mian animon, mia koro rompighis en mia
malkvietega brusto; mi svenante falis teren. Baldau tamen mi povis
restarighi kaj foriri por kashi mian maltrankvilighon en la izoleco.
Vespere mi kushighis sur sharghveturilo por dormi. Cerbofebro brulis
kvazau fajro en mia kapo; en mia nekonscieco mi renversighis de la
charo kaj falis kun la kranio sur la shtonojn, tiel ke sangofluo el
mi elshprucis.--Malricha virino akceptis min en sia subtegmenta
chambro; shi flegis min kvazau patrino; al shi mi de nun dedichas
mian vivon. Shia dolcha kaj sinoferema amo estas trovinta la vojon
al mia koro kaj okupanta lokon flanke de l' altrudighema bildo. Nun
mi konscias la eblecon por reakiri mian liberecon: mi devas vivi
por ami kaj rekompenci mian novan patrinon. Faru Dio, ke ankau tiu
chi lasta espero ne estu vana,--se ne, la tombo, kiu por mi
malfermighas, punos mian malestimindan malfortecon. Morgau mi ne
plu konos vin, fraulino, nek vin, kolonelo van Milgem! Forgesu vi
ankau, ke iu suferis neesprimeblajn turmentojn pro la rememoro de
via infano; mi kvitigas vin pri tio kion vi al mi shuldas. Pardonu
al mi, la malfelicha frenezulo, la sentimajn vortojn kiujn mi
kuraghas paroli; se iafoje vi iom interesighis je la juna kamparano,
pardonu la senkarnan skeleton kiu sidas antau vi. Kaj vi,
fraulino, ho, mi petegas vin, rememoru min en viaj preghoj, por ke
mi trovu fortojn por mia lasta batalo kontrau vi.--Lasu min nun
foriri, vi plu neniam audos nek vidos min.--Adiau, Dio vin
supershutu ambau per felicho!»
Dum la elparolo de tiuj chi lastaj vortoj, Jan estis levighinta kaj
volis alproksimighi al la pordo; sed subite Monica restarighis, shi
malantauen jhetis siajn harbuklojn, forigis la larmojn el siaj
okuloj, kaj tiam, etendante la fingron kiel ordonon, shi kriis:
«Restu! Restu!»
Kaj surgenuighante kun kunigitaj manoj antau sia patro, shi
petegis:
«Ho, patro, pardonu min, pardonu min! Restigu lin, se ne, mi mortos!
En miaj revoj shvebis ankau lia bildo; li estis mia frato, mia
protektanto, mia amato! Ho, Dio, li foriras! Nur li povas min savi.
Donu lin al mi! donu lin al mi! Vi ankau vershas larmojn, vi sentis
kion li suferis! Ho, nur li, au la tombo min posedos! Patro, bona
patro, ne lasu min al la morto! Mi vivos, mi resanighos, mi vin
benos! Pro la memoro de mia mortinta patrino, donu lin al mi!»
La kolonelo faris subitan movon kaj restarigis sian filinon per la
mano; tiam, kun emociita vocho, li diris:
«Jen estis do la enigmo! Tia koro!--Nu, Monica, estu savita, mia
infano! Li estu via edzo!»
Akra krio elighis el la brusto de Jan; li unue peze apogis sin sur
la segho, sed falis svenante sur la tapishon, dum Monica kun
etenditaj brakoj al li kuris.