Ses semajnoj estis pasintaj de post la alveno de la kolonelo en
Antverpeno.
En la subtegmenta chambro de malricha dometo, che la Ora Monto,
maljunega virino je la komenco de l' vespero apud lampeto
puntfaradis. Mizera aspektis shia loghejo, char shi loghis sub la
nudaj tegoloj kaj havis kiel tutan meblaron tableton, du seghojn kaj
liton, kies kovrilo estis farita el chiuspecaj kunekudritaj
shtofpecoj. Tiu chi virino shajnis indiferente intermovi siajn
plektiletojn; tamen, de temp' al tempo shi strechis la orelon al la
alkovo, kie staris la lito, kaj auskultis atente neaudeblan bruon.
Shi do jhus estis metinta siajn du manojn senmove sur la
puntkusenon, kiam la pordo de la subtegmenta chambreto malfermighis
kaj alia virino eniris. La maljunulino metis sian fingron sur la
bushon kaj per mallauta pst! shi petis la enirantinon silenti.
Levighante, shi iris al shi, shin kondukis per la mano ghis la
tablo, kaj montrante la seghon, shi diris:
«Trien, estu iom senbrua, mia kara; char li dormas tiel kviete!»
Trien eltiris trikajhon el sia posho kaj diris kun same mallauta
vocho:
«Ha! tiu estas la homo, kiun vi alprenis en vian domon! Chu vi
kredus, Avinjo Teerlinck, ke vi faris bonan agon, se estas tiel kiel
oni diras?»
«Jes, Trien, estu certa pri tio: sen mi la junulo estus mortinta
kaj enterigita, la kompatindulo!»
Post kiam shi estis unu momenton rigardinta chiujn angulojn de la
subtegmentejo, Trien denove diris mallaute:
«Sed, Avinjo, se mi ne eraras, vi jam havas tiun homon dum kvin au
ses semajnoj en via chambro. Kie do vi dormas?»
«Jes, Trien, kie do vi dormas? En tiu angulo sur segho, kun mia kapo
sur la tablo. Estas ja al mi ne multe plu perdebla: mi havis mian
tempon, kara!»
«Nu, nu, kiel vi povas tion suferi! Chu ses semajnojn ne kushinta
sub la littukoj? Tio estas mortdanghera!»
«Jes, Trien, chiu donas al sia proksimulo kion li havas; la richaj
homoj donas sian monon, kaj mi,--mi ankau donas kion mi havas: mian
liton kaj mian ripozon.»
«Nu, mi konfesas, ke mi ne kapablus tion fari; sed estas tamen bela
ago, kaj vi havos pro ghi meriton che Dio, Avinjo.... Sed mi ne jam
konas la finan klarigon de la historio; unu diras tion chi, alia
diras tion, kaj fine oni nenion scias. Kiamaniere nun precize tio
okazis?»
«Nu, mi foje diros tion al vi; sed venu, sidighu pli proksime, por
ke li ne vekighu.--Estis antau kvin au ses semajnoj, je sabato,
estis jam la dekunua vespere. Mi estis achetinta iom da lieno por
mia kato, kaj char ghi de la tuta posttagmezo ne jam estis veninta
hejmen, mi prenis mian ferladan lampeton, kaj mi iris tie che la
senfenestra muro, inter la charetoj kaj sharghveturiloj, por serchi
mian sorchistinon.--Dum mi tiele chirkaupenadas kaj krias: puseto!
puseto! mi subite audas ekghemon kiel homan; mi tiel impresighas ke
mi eksaltas, kaj mi direktas miajn okulojn teren. Sed vidu, mi ne
povas klarigi mian teruron: tie kushas homo sur la dorso kun sia
vizagho tutmakulita de sango!»
«Ho Dio! de sango!»
«Jes, Trien, de sango. Vi povas imagi: mi rapide kuris che la
najbarojn, ili alkuris kun lumo, kaj tiam mi vidis ke estas junulo,
kiu vershajne estis kushighinta sur karbocharo por dormi, kaj estis
de ghi falinta. Li kredeble jam de longe kushis tie, char la sango,
kiu shprucetis el lia kapo estis preskau tute malfluidighinta.»
«Kaj chu li estis mortinta, Avinjo?»
«Ho, mortinta! kompatindulino, kia vi estas,--li ja dormas tie en la
lito!»
«Jes, Avinjo, kion vi povas al tio helpi, kara? La memoro estas for!
Nu, kion oni faris tiam?»
«Jes, kion oni faris? Nu, kiel chiam. Multe da konsiloj kaj
malmulte da agoj; sed intertempe la junulo kushis tie en sia sango
sur la malvarmaj shtonoj,--kaj mia koro shirighis tion vidante. Mi
diris al mi mem: nu, nu, la homoj estas gefratoj; kaj mi ne atendis,
ghis kiam venos la kuracisto por portigi la malfelichulon al la
malsanulejo. Mi deprenigis lin kaj lin kushigis chi tie en mian
liton.»
«Sed, Avinjo, kiel vi kapablis lin flegi kaj nutri? au chu eble vi
havas ie shtrumpon sub la tegoloj[10]?»
«Ho, ne, Trien, mi multe laboris kaj faris kelkajn shuldojn; sed tio
estas nenio; tion kio estas bonkore donacita, nia Sinjoro redonos.»
«Tio estas ja stranga! Chu vi konas liajn gepatrojn, kaj scias de
kie li venis?»
«Ne, mi ne jam demandis lin pri tio. Sed kiam li havis kapfebron, li
chiam songhis lautvoche, kaj mi audis ja ke lia patro kaj lia
patrino estas mortintaj.»
«Kaj chu vi nenion alian povis kompreni el liaj vortoj?»
«Ne, mi ne scias kion li babilis pri fago, pri l' erikejo kaj pri
abiaroj. Latine li ankau parolis, kaj kelkfoje li kriis: Monica!
Monica! Estas vershajne la nomo de lia patrino au de lia fratino.
Li konas kanteton, Trien, kiun mi por dekses kaj duono[11] dezirus ke
vi audus! Estas chiam pri Rikke-tikke-tak, tiel ke vi povus lau
ghi danci. Plej strange estis, ke li chiam parolis kvazau oni volis
kontrauvole igi lin pastro au ekleziulo,--kaj mi iris por rigardi
che lia kapo, chu oni ne tonsuris lin; sed nenia razilo tushis lian
blondan buklaron.»
«Ho, Dio, estas eble malfelicha junulo, kiu ebriighis au
frenezighis.»
«Frenezighis, Trien? Frenezighis? Se vi audus lin parolantan, vi
surgenuighus. Chio kion li diras, estas kvazau skribita, kaj la
plej bela prediko de nia vikario estas nenio kompare al ghi. Tie
pendas liaj vestajhoj; vidu, ili estis faritaj el delikata drapo,
Trien. Chiufoje kiam li malfermas la bushon por danki min, larmoj
elshprucas el miaj okuloj: estas kvazau anghelo kiu parolas! Vi
povas kredi min, mi multe pli amas lin ol se li estus mia propra
infano, kaj se li volas resti apud mi, mi laboros por li ghis sur
mia mortlito.--Li nomas min patrino, Trien; vi devus audi tiun
vorton el lia busho!»
«Sed kiel li nun fartas? Chu li resanighas?»
«Nu jes, dum tuta monato li estis nekonscia kaj suferis kapfebrojn,
sed de ok tagoj estas iomete pli bone. Li iom post iom rekonsciighas
kaj revokas sian memoron. Krom tio li nun tute estas spiritsana. Se
li estus pli babilema, mi ankau scius pli multe; sed li neniam
diras ion escepte por danki min; kaj pri nenio mi lin demandas. Li
estas nomata Jan, tion li diris al mi hierau; la cetero ja venos,
Trien, kiam li estos pli bonfarta; nun li estas ankorau tiel
maldika kiel fishosto kaj tiel pala kiel via kufo: la unuan fojon
kiam li levighis, li estis tiel malforta, ke mi devis lin subteni en
miaj brakoj, se ne, li estus falinta.»
«Ho ve, tiu kompatindulo!»
«Nun li tamen fartas multe pli bone, kaj kapablas jam bone marshi;
char hierau li diris ke hodiau vespere li eliros por spiri freshan
aeron.»
Apenau Avinjo Teerlinck estis dirinta tiujn lastajn vortojn, kiam
malantau la litkurtenoj sonis dolcha, amema vocho, kiu diris:
«Patrino, bona patrino!»
Tiu nomo kaj la akcento al ghi donita, certe havis neordinaran
sorchpotencon sur la koron de la maljuna virino; char shiaj okuloj
brilis pro emocio, dum shi rapide prenis la lampon kaj glason da
laktakvo, kaj iris al la lito.
La malsanulo shin rigardis en la okulojn, kun tiom da amo kaj
dankemo, ke Avinjo deturnis la kapon por forvishi larmon de siaj
okulharoj. Dume la junulo prenis unu el shiaj manoj kaj metis sur
ghin siajn lipojn per longa kiso.
«Bona patrino!» li ripetis ankorau.
Trien sin klinis antauen kun batanta koro por vidi la vizaghon de
la malsanulo; profunda timo shin tremigis, kiam liaj kavaj okuloj
shin rigardis, kaj shi malantauenshovis sian seghon, kvazau shi
volus malproksimighi de timiga aperajho.
La malsanulo chirkauprenis per sia maldika brako la kapon de Avinjo
kaj tiris shin pli proksime al si; li vershajne diris al shi ion en
la orelon, char tuj shi iris por preni liajn vestajhojn kaj refermis
la kurtenojn tuj post kiam shi estis ilin metinta sur la liton.
Tiam, venante apud la tablon, shi diris mallaute kaj ghojege al la
tremanta Trien:
«Li tuj levighos!»
Tiu diro shajnis tute ne trankviligi la najbarinon; char shia
vizagho palighis kaj time shi rigardis la pordon. Sendube timego
shin incitis forlasi la chambron, antau ol la fantoma junulo
aperos; virina scivolemo tamen shin tenis kvazau najlita sur shia
segho.
Post kelkaj minutoj malfermighis la litkurteno. Tiam Avinjo kuris
al la malsanulo,--helpis lin por ellitighi kaj subtenis lin dum lia
irado al la tablo.
Chu tiu vivanta skeleto vere estas la juna kamparano, kiun ni konas?
Jes, estas li, la malfelichulo. Lia ostaro traboras la senkoloran
hauton; liaj okuloj estas enprofundighintaj en mallumaj kavajhoj;
lia dorso kurbighis, lia kapo flanken klinighis. Tiaj malpuraj kaj
maldelikate flikitaj vestajhoj povas kovri nur almozulon. Kia estis
do la sorto de l' junulo?
Nun li staris antau la bonkora Avinjo kaj tenis unu el shiaj manoj;
li rigardis shin kun tiu milda vizaghesprimo, kiu nur estas propra
al karesanta infano, kaj diris:
«Bona patrino, mi deziras eliri. Chu mi per tio ne chagrenos vin?»
«Sed, Jan, mia knabo,» respondis la maljuna virino, «vi estas
ankorau tiel malforta, mia kara! Vi riskas fali,--kaj pripensu kiel
maltrankvila mi estos.»
La zorgemo de Avinjo tiel klare estis videbla sur shia sulkighinta
vizagho, ke Jan, pro shiaj amplenaj rigardoj, ghis la fundo de l'
koro emociighis.
«Ho, patrino,» li ekghemis, «kial vi tiom amas min? Jes, estu vi mia
gardanghelo! Tion kion neniu kapablis fari, tion faros eble
ankorau la oferema amo de malricha virino! Mirinda animo de boneco!
Che la rando de l' tombo estas ankorau sufiche da amo en via koro,
por dolchigi la vivon de mizerulo kiel mi estas, kaj restarigi lin
el la plej profunda abismo de l' malespero. Ho! mi preghis al Dio
por ke Li benu vin!--Kaj, prijughu mian dankon al vi, bona patrino:
ghi estas la unua seninterrompa pregho, kiun de sep jaroj mi
kapablas alsendi al la Chielo!»
La vocho de la junulo havis strangan kaj entuziasman tonon, kiu
profunde impresis la animon de Trien; shia timo estis tute
malaperinta, kaj nun shi auskultis kun malfermita busho kaj
grandegaj okuloj la vortojn de l' junulo, kiuj ravis kaj kortushis
shin kvazau shi audus bonsonan kordmuzikon. Avinjo shin rigardis
demande kaj shajnis diri: «Nu, kion vi diras pri mia filo? Chu li
estas freneza?» Sed Trien auskultis silente, ech ankorau kiam Jan
ne plu parolis.
«Kompatinda junulo,» ghemis Avinjo, «kuraghu nur. Mi estas malricha
kaj malforta, estas vere; sed, se vi volas resti apud mi, mi chiam
amos vin,--kaj mi forlaboros por vi la fingrojn de miaj manoj.»
La junulo metis la manon de la maljunulino al siaj lipoj, sed ne
respondis.
«Jan,» diris Avinjo dolche, «se vi deziras eliri, vi devus tion ne
preterlasi pro mi: mi iros kun vi.»
«Bona patrino,» respondis Jan petegante, «mi deziras eliri; sed mi
devas esti sola. Mia kapo brulas; en la soleco mi trovos
refreshighon. Morgau, bona patrino, mi diros al vi kiu mi estas kaj
kia nekomprenebla chagreno venenis mian vivon. Lasu min nun
foriri,--kaj trankvila restu hejme; post unu horo mi revenos.»
Avinjo enmanigis al Jan sian lambastoneton, kondukis lin suben,
diris ankorau kelkajn dolchajn vortojn kaj shlosis la pordon
malantau li.
Jen iras la malsana junulo kun shancelighantaj pashoj, laulonge de
la domoj, tra la mallumo; li apogas sin sur la manbastoneto, kiun
Avinjo al li donacis, kaj malfacile spiregas, pro laceco. Certe lia
irado havas celon, char li ne hezitas pri la elekto de la stratoj.
Kelkfoje li haltas kaj ripozas; tiam li daurigas sian vojiron kaj
senchese antaueniras ghis la Meirplaco. Tie li iras tute apude de
la domoj kaj malrapide sin antauenshovas en la senlumeco, kvazau
shtelisto au spiono. Baldau li haltas che la fermita fenestro de
belega domo; li apogas sin per la kubuto sur la blushtona
fenestrorando kaj provas trarigardi tra la kovriloj. Interne en la
domo estas lumo; char oblikva radio lumigas la vizaghon de l'
auskultanta junulo, kiu, longtempe tie starinte, pro laceco tute
fleksighas, kaj, kvazau sensenta, kun la kapo sur la fenestrorando
restas kushanta.