Cornelius Sulla cum parvulus a nutrice ferretur, mulier obvia "Salve"
inquit "puer tibi et rei publicae tuae felix," et statim quaesita quae
haec dixisset, nôn potuit inveniri.
Hic bello Iugurthino quaestor Marii fuit. Qui cum usque ad quaesturae
comitia vitam libidine, vino, ludicrae artis amore inquinatam
perduxisset, C. Marius consul moleste tulisse traditur, quod sibi
gravissimum bellum gerenti tam delicatus quaestor sorte obvenisset.
Eiusdem tamen, postquam in Africam venit, virtus enituit. Bello
Cimbrico, legatus consulis bonam operam navavit. Consul ipse deinde
factus, pulso in exsilium Mario, adversus Mithridatem profectus est.
Mithridates enim, Ponticus rex, vir bello acerrimus, virtute eximius,
odio in Romanos non inferior Hannibale, occupata Asia necatisque in ea
omnibus civibus Romanis, quos quidem eadem die atque hora per omnes
civitates interimi iusserat, Europae quoque Italiaeque imminere
videbatur. Ac primo Sulla illius praefectos duobus proeliis in Graecia
profligavit; dein transgressus in Asiam Mithridatem ipsum fudit; et
oppressisset, nisi ad bellum civile adversus Marium festinans
qualemcumque pacem componere maluisset. Mithridatem tamen pecunia
multavit; Asia aliisque provinciis, quas occupaverat, decedere
paternisque finibus contentum esse coegit.
Sulla propter motus urbanos cum victore exercitu Romam properavit; eos,
qui Mario favebant, omnes superavit. Nihil autem ea victoria fuit
crudelius. Sulla, urbem ingressus et dictator creatus, vel in eos, qui
se sponte dediderant, iussit animadverti. Quattuor milia deditorum
inermium civium in Circo interfici iussit. Quis autem illos potest
computare, quos in urbe passim, quisquis voluit, occidit, donec
admoneret Fufidius quidam vivere aliquos debere, ut essent, quibus
imperaret. Novo et inaudito exemplo tabulam proscriptionis proposuit,
qua nomina eorum, qui occidendi essent, continebantur; cumque omnium
orta esset indignatio, postridie plura etiam adiecit nomina. Ingens
caesorum fuit multitudo. Nec solum in eos saevivit, qui armis contra se
dimicavissent, sed etiam quieti animi cives propter pecuniae
magnitudinem proscriptorum numero adiecit. Civis quidam innoxius, cui
fundus in agro Albano erat, cum legens proscriptorum nomina se quoque
videret ascriptum, "Vae" inquit "misero mihi! me fundus Albanus
persequitur." Neque longe progressus a quodam, qui eum agnoverat,
confossus est.
Depulsis prostratisque inimicorum partibus Sulla Felicem se edicto
appellavit, cumque eius uxor geminos eodem tunc partu edidisset, puerum
Faustum puellamque Faustam nominari voluit. Sed paucis annis post
repente contra omnium exspectationem dictaturam deposuit. Dimissis
lictoribus diu in Foro cum amicis deambulavit. Stupebat populus eum
privatum videns, cuius modo tam formidolosa fuerat potestas; quodque non
minus mirandum fuit, privato ei non solum salus, sed etiam dignitas
constitit, qui cives innumeros occiderat. Unus adulescens fuit, qui
auderet queri et recedentem usque ad fores domus maledictis incessere.
Atque ille, cuius iram potentissimi viri maximaeque civitates nec
effugere nec placare potuerant, unius adulescentuli contumelias patienti
animo tulit, id tantum in limine iam dicens: "Hic adulescens efficiet ne
quis posthac tale imperium deponat."
Sulla deinde in villam profectus rusticari et venando vitam agere
coepit. Ibi morbo correptus interiit, vir ingentis animi, cupidus
voluptatum, sed gloriae cupidior; litteris Graecis atque Latinis
eruditus et virorum litteratorum adeo amans, ut sedulitatem etiam mali
cuiusdam poetae aliquo praemio dignam duxerit: nam cum ille epigramma in
eum fecisset eique subiecisset, Sulla statim praemium ei dari iussit,
sed ea lege, ne quid postea scriberet. Ante victoriam laudandus, in iis
vero, quae secuta sunt, numquam satis vituperandus, urbem enim et
Italiam civilis sanguinis fluminibus inundavit. Non solum in vivos
saeviit, sed ne mortuis quidem pepercit: nam Gai Marii, cuius, etsi
postea hostis, aliquando tamen quaestor fuerat, erutos cineres in flumen
proiecit. Qua crudelitate rerum praeclare gestarum gloriam corrupit.
#XXIV. Lûcius Cornêlius Sulla# [[as printed]]