Romulus imaginem urbis magis quam urbem fecerat; incolae deerant. Erat
in proximo lucus; hunc asylum fecit. Et statim eo mira vis latronum
pastorumque confugit. Cum vero uxores ipse populusque non haberent,
legatos circa vicinas gentes misit, qui societatem conubiumque novo
populo peterent. Nusquam benigne audita legatio est; ludibrium etiam
additum: "Cur non feminis quoque asylum aperuistis? Id enim compar foret
conubium." Romulus, aegritudinem animi dissimulans, ludos parat; indici
deinde finitimis spectaculum iubet. Multi convenere studio etiam
videndae novae urbis, maxime Sabini cum liberis et coniugibus. Ubi
spectaculi tempus venit eoque conversae mentes cum oculis erant, tum
signo dato iuvenes Romani discurrunt, virgines rapiunt.
Haec fuit statim causa belli. Sabini enim ob virgines raptas bellum
adversus Romanos sumpserunt, et cum Romae appropinquarent, Tarpeiam
virginem nacti sunt, quae aquam forte extra moenia petitum ierat. Huius
pater Romanae praeerat arci. Titus Tatius, Sabinorum dux, Tarpeiae
optionem muneris dedit, si exercitum suum in Capitolium perduxisset.
Illa petiit quod Sabini in sinistris manibus gererent, videlicet aureos
anulos et armillas. Quibus dolose promissis, Tarpeia Sabinos in arcem
perduxit, ubi Tatius scutis eam obrui iussit; nam et ea in laevis
habuerant. Sic impia proditio celeri poena vindicata est.
Deinde Romulus ad certamen processit, et in eo loco, ubi nunc Romanum
Forum est, pugnam conseruit. Primo impetu vir inter Romanos insignis,
nomine Hostilius, fortissime dimicans cecidit; cuius interitu
consternati Romani fugere coeperunt. Iam Sabini clamitabant: "Vicimus
perfidos hospites, imbelles hostes. Nunc sciunt longe aliud esse
virgines rapere, aliud pugnare cum viris." Tunc Romulus, arma ad caelum
tollens, Iovi aedem vovit, et exercitus seu forte seu divinitus
restitit. Itaque proelium redintegratur; sed raptae mulieres crinibus
passis ausae sunt se inter tela volantia inferre et hinc patres, hinc
viros orantes, pacem conciliarunt.
Romulus, foedere cum Tatio icto, et Sabinos in urbem recepit et regnum
cum Tatio sociavit. Verum haud ita multo post, occiso Tatio, ad Romulum
potentatus omnis recidit. Centum deinde ex senioribus elegit, quorum
consilio omnia ageret, quos senatores nominavit propter senectutem. Tres
equitum centurias constituit, populum in triginta curias distribuit. His
ita ordinatis, cum ad exercitum lustrandum contionem in campo ad Caprae
paludem haberet, subito coorta est tempestas cum magno fragore
tonitribusque et Romulus e conspectu ablatus est. Ad deos transisse
vulgo creditus est; cui rei fidem fecit Iulius Proculus, vir nobilis.
Orta enim inter patres et plebem seditione, in contionem processit,
iureiurando adfirmans visum a se Romulum augustiore forma, eundemque
praecipere ut seditionibus abstinerent et rem militarem colerent;
futurum ut omnium gentium domini exsisterent. Aedes in colle Quirinali
Romulo constituta, ipse pro deo cultus et Quirinus est appellatus.
#II. Rômulus, Rômânôrum rêx prîmus# [[as printed]]