_¡Ang pakikipagkita ni Kadiliman sa canyang m~ga casama!_
¡Ay Bakokoy! ganito ang unang taghoy ni Kadiliman, na akmang paiyak,
¡bigyan mo ako n~g kaunting Hiniébra! ¡hindi pa ako nag-aalmusal! si
Bakokoy naman tila n~ga ibig mahabag sa kanyang maestro n~g mapagmalas
ang anyo, na tulad sa corderong maamo, dahil na si Bakokoy baga man
hindi pipe, talagang may ugaling sacristan kahit tanto niyang likô ang
gawa n~g kanyang maestro, amén na lamang n~g amén, kaya't ganito ang
unang tanong n~g ating Bakokoy: ¿Bakit ano pong nangyari sa iyo? pag
hindi ko sila hinamon n~g away talo ako! sapagka't si Bakokoy ay
magaling daw na estocador natatalastas ninyo ang pasigaw na sabi ni
Agong pinatamaan kayo, ¿hermano mayor po ba sa kandila? ang sabad ni
Bakokoy sagot ako sa huli, limang piso pa ang aking contribución;
hindi, ang marahang sagot ni Agong kundi noong palabas n~g ikalawa n~g
Mayo n~g taong 1908 di umano'y m~ga han~gal daw kayo kaya n~gayon din
tawagin sila Tarorang Susô, Ponsa Kaligay, at Giday Lasenga n~g
matalos nila ang kanilang gagawin; kumaraykay naman n~g takbo si
Bakokoy na iimbol-imbol ang tiyan pinagtatawag ang kanyang m~ga
kasama; natawá n~g lihim si Agong Kadiliman at sinabi sa kanyang
sarili: Ako ang pinatama-an n~g obra ni Hitô sasabihin ko kina Bakokoy
na hindi ako, kundi silang aking m~ga kasama at sina Tarorang Susô;
oo, oo, ito n~ga ang mabuti, halos walang kalahating oras narito na
ang m~ga tinawag, lugay pa ang buhok ni Tarora at si Ponsa naman hindi
na nakuha ang magtapis, at si Giday naman ay may kalasin~gang humarap
sa pulong, ganito ang unang lantak ni Kadiliman: M~ga kapatid:
Isinasauli ko ang aking tungkol na pagka presidente n~g ating
kapisanan, ang pamagat n~g kanilang kapisanan ay «Pinag-uulapan»;
isinasauli ko ang aking tungkol na pagka secretario, isinasauli ko ang
tungkol kong pagka Tesorero, sa makatuid ang tatlong tungkuling aking
taglay isinasauli ko na dahil sa maraming naiingit; noon naman ay
nakasubok si Tenteng Kamagong na isa din sa m~ga kasapi n~g samahang,
Pinagu-ulapan, sapól ang sikmura at nag-iihit n~g tawa,
nalin~gon-lin~gunan siya ni Lasenga, kaya't tinanong n~g: ¿Bakit
nag-iihit ka n~g tawa? tumugon si Tenteng Kamagong n~g: niloloko tayo
at sinabayan n~g kaskas n~g takbo pagka't alam niyang Lasengo't
Lasenga ang kanyang kausap, ipinatuloy ni Kadiliman ang kanyang sermón
na waring namamaos ang voces n~g pagsasalita; kagabi anya nanood ako
n~g teatro; ay pinalabas doon ang buhay ninyo at hindi ang buhay ko,
hindi ko na sasaysayin ang kalahatlahatan, kundi lahat na lamang n~g
makailan~gan; kayo di umano'y pipe, bulag, kimaw, pilay at bin~gi, si
Hitô anya'y kaibigan ko, kaya't hindi niya ginawa iyón para sa akin
kundi udyok lamang nang m~ga naiingit sa akin; (tumalikod ang
Kadiliman natin at n~gumitî n~g lihim, sinabi sa kanyang sariling:
Hindi ko sasabihin sa inyong ako ang pinatatamaan n~g di ninyo wikaing
ako n~ga'y talagang ganoon), hinarap na naman ang m~ga kausap at
ipinatuloy ang pagsasalita kaya't ang marapat lahat n~g palabas na
gagawin ni Hitô huag ninyong papasukin, sa á diez y seis may palabas
na naman, sabihin sa ating m~ga kapanalig na huwag pasukin; ang
panabay na sagot n~g m~ga kausap, lalakad na kami n~g maibansag sa
lahat na huwag pasukin at boycotage ang gawin sa sa palabas na iyan,
naghiwahiwalay na patumba-tumba ang laseng at lan~go.