verscheidene dagen niet anders dan vleesch geproefd; wel stond
het nieuwe diëet mij volstrekt niet tegen, maar ik gevoelde, dat
ik het niet dan met groote moeite zou volhouden. Ik heb gehoord,
dat patiënten in Engeland, van wie verlangd werd zich uitsluitend
tot een dierlijk diëet te bepalen, zelfs met de hoop op levensbehoud
voor oogen bijna niet in staat waren het te verdragen. Toch eet de
Gaucho in de Pampas maanden lang niet anders dan rundvleesch. Maar,
wil ik opmerken, zij eten ook eene zeer groote hoeveelheid vet,
dat van minder dierlijk gehalte is, en hebben vooral tegen op droog
vleesch, zooals dat van het aguti. Ook heeft Dr. Richardson [116]
opgemerkt, dat "als menschen langen tijd alleen van mager dierlijk
voedsel hebben geleefd, de begeerte naar vet zoo onverzadelijk
wordt, dat zij eene groote hoeveelheid klaar en zelfs olieachtig vet
verteren kunnen zonder te braken." Dit, dunkt mij, is een merkwaardig
physiologisch feit. Misschien is het een gevolg van hun vleesch-diëet,
dat de Gauchos, evenals vleeschetende dieren, zoo lang buiten voedsel
kunnen. Men vertelde mij, dat eenige soldaten te Tandeel vrijwillig
een troep Indianen drie dagen lang vervolgden, zonder eten of drinken.
In de winkels zagen wij vele artikelen, als paardedekken, gordels
en kousebanden, door Indiaansche vrouwen geweven. De patronen waren
zeer aardig, met schitterende kleuren; de bewerking der kousebanden
was zoo goed, dat een Engelsch koopman te Buenos Aires beweerde,
dat zij in Engeland gemaakt moesten zijn, tot hij ontdekte, dat de
kwasten met gespleten zenuwen waren vastgehecht.
[18 September.]
Dezen dag hadden wij een zeer langen rit. Bij den twaalfden post,
die zeven leagues ten zuiden van de Rio Salado ligt, kwamen wij aan
de eerste estancia met vee en blanke vrouwen. Daarna moesten wij vele
mijlen door een overstroomd land rijden, waar onze paarden tot boven
de knieën door het water liepen. Door de stijgbeugels te kruisen,
en op zijn Arabisch met opgetrokken beenen te rijden, wisten wij
ons tamelijk droog te houden. Het was ongeveer donker toen wij aan
de Salado kwamen: de stroom was diep en omtrent 40 yards breed;
maar in den zomer wordt hare bedding bijna droog, en is het weinige
overgebleven water haast zoo zout als zeewater. Wij sliepen in een
der groote estancias van generaal Rosas. Deze was versterkt en zoo
uitgestrekt, dat ik, in donker aankomende, eene stad of vesting
voor mij dacht te zien. Des morgens zagen wij onafzienbare kudden
vee--het eigendom van den generaal, die hier 47 vierkante leagues
land had. Vroeger waren ongeveer 300 man rondom deze estancia
geposteerd, die alle aanvallen der Indianen afsloegen.
[19 September.]
Wij trokken door La Guardia del Monte. Dit is een aardig uitgebouwd
stadje met vele tuinen vol perzik- en kweepereboomen. De vlakte
had hier hetzelfde voorkomen als die om Buenos Aires, met kort en
lichtgroen gras, met klaver- en distelvelden, en ook bizcacha-holen. Ik
stond zeer verrast door de zichtbare verandering in voorkomen van
het land, nadat ik de Salado was overgetrokken. Uit een grove weide
kwamen wij op een tapijt van fraai groen gras. Eerst schreef ik den
overgang toe aan eene kleine verandering in den aard van den grond;
maar de inwoners verzekerden mij, dat hier zoowel als in Oost-Banda,
waar een even groot verschil bestaat tusschen het land om Montevideo
en de dun bevolkte savanas van Colonia--het geheele verschijnsel was
toe te schrijven aan de bemesting en het grazen van het vee. Volmaakt
hetzelfde feit is waargenomen in de prairiën van Noord-Amerika,
[117] waar grof gras van tusschen de vijf en zes voet hoogte in
gewoon weiland verandert, zoodra er vee op graast. Ik ben niet genoeg
plantkundige om te zeggen, of de verandering hier is toe te schrijven
aan den invoer van nieuwe species, aan den gewijzigden groei van
dezelfden, òf aan een verschil in hare getalverhoudingen. Ook Azara
heeft met verbazing deze verandering opgemerkt; ook hij is zeer
verrast door de plotselinge verschijning van planten, niet in den
omtrek voorkomende, aan de kanten van een pad of spoor, dat naar eene
nieuw gebouwde hut leidt. Elders zegt hij: "ces chevaux (sauvages)
ont la manie de préférer les chemins et le bord des routes pour déposer
leurs excréments, dont on trouve des monceaux dans ces endroits." [118]
Wordt het feit niet gedeeltelijk hieruit verklaard? Zoo dienen strooken
vetbemest land als verbindingswegen door uitgebreide districten.
In de nabijheid van Guardia vinden wij de zuidelijke grens van twee
Europeesche planten, die nu buitengewoon talrijk worden. De Venkel
(Anethum foeniculum) bedekt in grooten overvloed de slootkanten in
den omtrek van Buenos Aires, Montevideo en andere steden. Maar de
Cardón of Spaansche (Stekelige) Artisjok (Cynara cardunculus) [119]
heeft eene veel grootere verspreiding, en komt op deze breedten in
het werelddeel aan beide zijden van de Cordilleras voor. Ik zag haar
op onbewoonde plaatsen in Chili, Entre Rios en Oost-Banda. Alleen
in laatstgenoemd land zijn talrijke (waarschijnlijk vele honderden)
vierkante mijlen met een dicht, voor mensch en dier ondoordringbaar
bosch van deze stekelige planten bedekt. Op de golvende vlakten, waar
deze groote bosschen voorkomen, kan tegenwoordig niets anders leven;
maar vóór hare invoering moet de grond, evenals op andere gedeelten,
eene welige gras-vegetatie hebben gehad. Ik betwijfel of een tweede
voorbeeld bekend is, dat eene plant op zoo groote schaal een inval op
inheemsche planten heeft gedaan. Zooals ik reeds gezegd heb, zag ik den
cardón nergens ten zuiden van de Salado; maar het is waarschijnlijk,
dat deze plant haar gebied zal uitbreiden, naarmate het land meer
bewoond wordt. Anders staat het met den Reuzendistel der Pampas (met
bespikkelde bladeren); want dezen vond ik in het dal van de Rio Sauce.
Volgens de zoo juist geschreven "Principles" van Charles Lyell,
hebben weinige landen meer merkwaardige veranderingen ondergaan dan
La Plata, sedert er in 1535 de eerste kolonist met 72 paarden voet
aan land zette. De tallooze kudden paarden, vee en schapen hebben
niet alleen het geheele aanzien der flora veranderd, maar bijna het
guanaco, het hert en den struisvogel verdreven. Evenzoo moeten tal van
andere veranderingen hebben plaats gehad; het wilde zwijn vervangt in
sommige gedeelten waarschijnlijk het pecari; troepen wilde honden kan
men hooren huilen op de begroeide oevers der minder bevaren stroomen,
en de gewone kat, nu veranderd in een groot en wild dier, bewoont
de rotsachtige heuvels. Zooals d'Orbigny heeft opgemerkt, moet de
vermeerdering in aantal van de aasgieren sedert den invoer der tamme
of huisdieren verbazend groot geweest zijn; en wij hebben de redenen
genoemd waarom wij gelooven, dat zij hunne zuidelijke grens hebben
uitgebreid. Zonder twijfel zijn, behalve de cardón en de venkel,
vele planten genaturaliseerd. Zoo zijn de eilanden bij den mond der
Parana dicht met perzik- en oranjeboomen bedekt, afstammende van zaden,
die er door het water der rivier zijn heengevoerd.
Toen wij te Guardia van paarden verwisselden, ondervroegen vele lieden
ons over het leger; en nooit zag ik eene geestdrift als daar betoond
werd over Rosas en het succes van "den rechtvaardigsten aller oorlogen,
omdat hij tegen barbaren gevoerd werd." Deze uitdrukking is--het
moet erkend worden--zeer natuurlijk; want tot voor korten tijd waren
mannen, vrouwen noch paarden voor de aanvallen der Indianen veilig. Wij
hadden een langen dagrit over dezelfde welige groene vlakte, waarin
talrijke afwisselende kudden, en hier en daar eene eenzame estáncia
in gezelschap van haar eenigen ombu-boom. Des avonds kwamen wij onder
een hevigen regen aan een posthuis, waar ons door den eigenaar gezegd
werd, dat, zoo wij geen behoorlijk paspoort hadden, wij dan moesten
voorbijgaan, aangezien er zooveel roovers waren, dat hij niemand
meer vertrouwde. Toen hij echter mijn paspoort las, dat begon met de
woorden: "El Naturalista Don Carlos," was hij even uitbundig in zijn
eerbied en beleefdheid, als te voren in zijn achterdocht. Wat een
natuuronderzoeker eigenlijk was--daarvan had hij, noch hadden zijn
landgenooten, geloof ik, eenig begrip. Doch waarschijnlijk verloor
mijn titel hierdoor niets in waarde.
[20 September.]
Omstreeks het midden van den dag kwamen wij te Buenos Aires. De
voorsteden der stad met hare hagen van Agave, [120] hare boschjes
olijf-, perzik- en wilgeboomen, die alle juist hunne frischgroene
bladeren ontplooiden, zagen er zeer aardig uit. Ik reed naar het
huis van Lumb, een Engelsch koopman, aan wiens vriendelijkheid
en gastvrijheid gedurende mijn verblijf in het land ik zeer veel
verplicht ben.
Buenos Aires is eene groote stad [121] en, naar mijn idee, eene van de
regelmatigste ter wereld. Alle straten kruisen elkander rechthoekig;
en daar de evenwijdige op onderling gelijke afstanden liggen, zijn de
huizen gegroepeerd in vierkanten van gelijke afmetingen, die quadras
worden genoemd. Anderzijds zijn de huizen zelve holle vierkanten,
daar alle kamers op een net binnenplaatsje uitkomen. Meestal zijn
zij slechts ééne verdieping hoog, met platte daken waarop stoelen
geplaatst zijn en waar de bewoners des zomers veel zitten. In het
midden der stad is de Plaza, waar de openbare gebouwen, het fort,
de hoofdkerk, e.a. staan. Vóór de omwenteling hadden hier ook de
oude onderkoningen hunne paleizen. Alle gebouwen, te zamen genomen,
bezitten veel architectonische schoonheid, ofschoon geen enkel daarop
in 't bijzonder kan roemen.
De groote corrál, waar de dieren bewaard en geslacht worden, die als
voedsel moeten dienen voor deze vleeschetende bevolking, is een gebouw,
dat de bezichtiging overwaard is. De kracht van het paard vergeleken
bij die van den os is bepaald verwonderlijk: een man te paard, die
zijn lazo om de horens van een beest heeft geworpen, kan het trekken
waarheen hij wil. Met uitgestrekte pooten den grond omploegende, tracht
het dier te vergeefs de kracht te weerstaan, en rent dan meestal in
volle vaart naar één kant. Maar onmiddellijk zwenkt het paard om den
schok te breken, en staat dan zoo pal, dat de os bijna omver wordt
geworpen, en men zich verwonderen moet dat daarbij zijn nek niet
breekt. Het is echter geen strijd waarin het alleen op kracht aankomt,
want de buikriem van het paard weegt op tegen den gestrekten hals
van den os. Op gelijke wijze kan een man het wildste paard bedwingen,
zoo hij het met den lazo vlak achter de ooren heeft gevangen. Als de
os naar de plek is getrokken waar hij geslacht moet worden, snijdt de
matadór [122] met groote voorzichtigheid zijne kniepezen door. Daarna
geeft men den doodelijken slag. Hartverscheurender geluid dan van
dezen wilden doodstrijd heb ik nooit gehoord. Dikwijls heb ik het op
verren afstand onderscheiden, en wist dan altijd dat het einde van den
strijd nabij was. De geheele aanblik is verschrikkelijk en walgelijk:
de grond is als met beenderen bezaaid, en ruiters en paarden zijn
doorweekt van geronnen bloed...
HOOFDSTUK VII.
VAN BUENOS AIRES NAAR SANTA FÉ.
[27 September.]
Des avonds ondernam ik een uitstapje naar Santa Fé, dat ongeveer 300
Engelsche mijlen van Buenos Aires aan de oevers der Parana gelegen
is. Na het regenachtige weder waren de wegen in de nabijheid der stad
buitengewoon slecht. Ik had nooit gedacht, dat een ossenwagen hier over
kon; zooals de wegen nu waren, vorderde men nauwelijks een mijl in het
uur, en vooruit liep een man om de beste richting aan te wijzen. De
ossen werden verschrikkelijk afgemat. Het is eene groote dwaling zoo
men meent, dat bij betere wegen en een versnelden gang het lijden
der dieren in dezelfde verhouding zou toenemen. Wij reden voorbij een
tros wagens en een troep beesten op weg naar Mendoza. De afstand is
ongeveer 580 geographische mijlen (1075 kilom.), en meestal wordt de
tocht in 50 dagen volbracht. Deze wagens zijn zeer lang, smal en met
riet overkapt; zij hebben slechts twee wielen, waarvan de middellijn
soms tien voet bedraagt. Elke wagen wordt door zes ossen getrokken,
die door een drijversprikkel van minstens 20 voet lengte voortgedreven
worden. Dit werktuig hangt in de kap; voor de disselossen houdt men
een kleineren prikkel in de hand, en voor het middelste paar dient
een punt, welke rechthoekig uit het midden van den langen steekt. Het
geheele toestel had veel weg van een of ander oorlogswerktuig.
[28 September.]
Wij trokken door het stadje Luxan, alwaar een houten brug over de
rivier ligt--iets wat in dit land een zeer ongewoon gebruik is, en
gingen ook door Areco. De vlakten waren schijnbaar effen, doch in
werkelijkheid niet, want op verschillende plaatsen was de horizon
niet te peilen. De estáncias staan hier ver van elkander, omreden
het land bedekt is met velden van een wrange soort klaver of van den
grooten distel, en er dus weinig goed weiland is. De laatsten, wel
bekend uit de heldere beschrijving van Sir F. Head, waren in dezen
tijd van het jaar voor twee derden volwassen; op sommige plaatsen
bereikten zij de hoogte van een paarderug, doch op andere waren
zij nog niet uitgekomen, en was de grond kaal en stoffig als op een
tolweg. De velden waren van het glanzigste groen en vertoonden eene
fraaie miniatuur-gelijkenis met gebroken boschland. Als de distels
volwassen zijn, zijn de groote velden ondoordringbaar, behalve langs
enkele paden, even ingewikkeld als in een doolhof. Deze zijn alléén
aan de roovers bekend, die hen in dit seizoen bewonen en 's nachts te
voorschijn komen om ongestraft te stelen en te moorden. Toen ik ergens
aan een huis vroeg of de roovers talrijk waren, kreeg ik ten antwoord:
"De distels zijn nog niet uit"--waarvan de beteekenis op het eerste
gehoor niet heel duidelijk was. Een tocht langs deze paden biedt weinig
belangrijks, wijl zij door weinig dieren of vogels bewoond worden,
met uitzondering van de bizcacha en haar vriend, den kleinen uil.
De bizcacha of het Peruaansch Konijntje [123] vormt naar men weet, een
sprekend kenmerk in de zoölogie der Pampas. Men vindt het zuidelijk
tot aan de Rio Negro op 41° breedte, maar niet lager. Het kan niet,
zooals het aguti, op de woeste grintvlakten van Patagonië leven,
maar verkiest een kleiachtigen of zandigen bodem, die een anderen en
meer overvloedigen plantengroei voortbrengt. Bij Mendoza, aan den voet
der Cordilleras, komt het dicht in de buurt der verwante hooglandsche
species voor. Het is een zeer opmerkelijk feit in zijne geographische
verspreiding, dat het, gelukkig voor de bewoners van Oost-Banda,
nooit ten oosten van de Uruguay-rivier gezien is, niettegenstaande
dat er vlakten in deze provincie zijn, welke uitmuntend voor zijne
leefwijze geschikt schijnen. De Uruguay heeft een onoverkomelijken
hinderpaal gevormd voor zijne verhuizing, ofschoon de breedere slagboom
van de Parana overschreden werd, en de bizcacha in de tusschen deze
twee groote rivieren gelegen provincie Entre Rios inheemsch is. Bij
Buenos Aires komen deze dieren uiterst veel voor. Hun meest gezocht
verblijf schijnen die gedeelten der vlakte te zijn, welke een half
jaar lang met geen andere planten dan reuzendistels bedekt zijn. De
Gauchos zeggen, dat het van wortels leeft, hetgeen wegens de groote
sterkte zijner knaagtanden en de soort plaatsen die het bezoekt, wel
waarschijnlijk lijkt. Des avonds komen de bizcachas in menigte naar
buiten, en zitten bij den ingang harer holen kalm op de hurken. Op
zulke oogenblikken zijn zij zeer mak; en een man, die ze te paard
voorbijrijdt, schijnt dan slechts een voorwerp van ernstige beschouwing
voor ze te zijn. Zij loopen zeer plomp, en hebben, als zij zich voor
een gevaar uit de voeten maken, met hare opgeheven staarten en korte
voorpooten veel weg van groote ratten. Haar vleesch, gekookt, is zeer
blank en goed, maar wordt zelden gebruikt.
De bizcacha heeft eene zeer zonderlinge gewoonte, hierin bestaande,
dat zij elk hard voorwerp naar de opening van haar hol sleept. Vele
beenderen van vee, steenen, distelstengels, harde aardkluiten, droge
mest, enz. worden in een ongeregelden hoop--dikwijls zooveel als
een kruiwagen bevatten kan--om elke groep holen bijeengebracht. Van
geloofwaardige zijde werd mij verteld, dat een heer gedurende een rit
in een donkeren nacht zijn horloge verloor. Des morgens keerde hij
terug, onderzocht den grond bij elk bizcacha-hol dat langs den weg lag,
en vond het spoedig, gelijk bij verwacht had. Deze gewoonte om alles
op te rapen wat ergens op den grond in de buurt zijner woning ligt,
moet het dier heel wat werk geven. Wáárom het gedaan wordt, kan ik in
de verste verte zelfs niet gissen: voor verdediging kan het niet zijn,
daar de afval in hoofdzaak boven de opening van het hol gelegd wordt,
dat onder een zeer kleinen hoek in den grond dringt. Ongetwijfeld
moet er een goede reden voor bestaan; maar aan de bewoners van het
land is zij geheel onbekend. Het eenige mij bekende feit, dat daarmeê
overeenkomt, is de gewoonte van dien buitengewonen Australischen
vogel (Calodera maculata), die een sierlijk gewelfden doorgang van
takjes maakt om in te spelen, en bij de plek land- en zeeschelpen,
beenderen en vogelveêren, vooral lichtkleurige, verzamelt. Gould, die
deze feiten beschreven heeft, meldt mij, dat de inboorlingen, als zij
een hard voorwerp verliezen, de speeldoorgangen onderzoeken; en hem
is bekend, dat op die manier eens een tabakspijp werd teruggevonden.
De kleine uil (Athene cunicularia), die zoo dikwijls genoemd is,
bewoont op de vlakten van Buenos Aires uitsluitend de holen der
bizcacha; maar in Oost-Banda is hij zijn eigen werkman. Overdag, doch
meer in 't bijzonder des avonds, kan men deze vogels dikwijls bij paren
in alle richtingen op de heuvels bij hunne holen zien staan. Zoo men
hen stoort, gaan zij òf in het hol, òf zij vliegen onder het uiten van
een schellen, rauwen kreet in merkwaardige bochten een kort eind weg,
keeren zich dan om en kijken onbeweeglijk naar hun vervolger. Soms
kan men hen des avonds hooren krassen. In de door mij geopende magen
van twee hunner vond ik overblijfsels van muizen, en eens zag ik
een kleine doode slang wegvoeren. Men zegt, dat slangen hun gewone
buit zijn gedurende den dag. Als een bewijs van welke verschillende
soorten voedsel uilen kunnen leven, wil ik hier vermelden, dat bij
een exemplaar hetwelk op de eilanden van den Chonos-Archipel gedood
werd, de maag vol tamelijk groote krabben was. In Indië bestaat een
visschende uilensoort, die eveneens krabben vangt. [124]
Des avonds staken wij op een eenvoudig, uit saamgebonden vaten
gemaakt vlot over de Rio Arrecife, en sliepen in het posthuis aan den
overkant. Ik betaalde dien dag voor 31 leagues paardenhuur; en hoewel
de zon blakerend heet was, gevoelde ik mij maar weinig vermoeid. Als
kapitein Head spreekt van 50 leagues rijden per dag, stel ik mij
den afstand niet voor als gelijk aan 150 Engelsche mijlen. In elk
geval bedroegen de 31 leagues, in rechte lijn gemeten, slechts 76
Eng. mijlen; dit vermeerderd met vier mijlen voor omwegen in geval
van een open land, zou, naar ik denk, een voldoenden maatstaf geven.
[29 en 30 September.]
Wij vervolgden onzen rit over vlakten van dezelfde gesteldheid. Te San
Nicolás zag ik voor het eerst de statige rivier Parana. Aan den voet
der rots, waarop San Nicolás ligt, lagen eenige groote schepen voor
anker. Voordat wij te Rosario kwamen, staken wij de Saladillo over, een
stroom van helder vlietend water, maar te zout om te drinken. Rosario
is eene groote stad [125] in eene doodsche effen vlakte, die een
zestig voet hoogen rotswand vormt boven de Parana. De rivier is hier
zeer breed, met vele eilandjes, die, evenals de overstaande oever,
laag en begroeid zijn. Men zou wanen een groot meer voor zich te zien,
indien de eilandjes met hunne rechtlijnige vormen niet terstond aan
stroomend water herinnerden. De klippen zijn het schilderachtigste
gedeelte: soms zijn zij zuiver loodrecht en van eene roode kleur;
andere keeren vormen zij groote gebroken rotsen, die met cactussen
en mimosa-boomen bedekt zijn. Het werkelijk grootsche van eene
reusachtige rivier als deze, beseft men eerst uit de overweging, welk
een belangrijk middel van gemeenschap zij vormt voor den handel van
het eene volk met het andere; welk een afstand zij doorloopt, en hoe
uitgestrekt het gebied is, waaraan zij het groote volume zoetwater
onttrekt, dat voorbij uwe voeten vloeit.
Vele leagues ten noorden en ten zuiden van San Nicolás en Rosario
is het land inderdaad vlak. Van hetgeen reizigers over dit zeer
vlakke voorkomen geschreven hebben, kan bijna niets overdreven
worden geacht. Toch kon ik bijna nooit een plek vinden, van waar,
als ik mij langzaam omdraaide, de voorwerpen in sommige richtingen
niet verder af gezien werden, dan in andere; en klaarblijkelijk wijst
dit op oneffenheid van terrein. Op zee ligt de horizon van iemand,
wiens oog zes voet boven de oppervlakte van het water is geplaatst,
op 2 4/5 mijl afstand. [126] Hoe vlakker het terrein, des te meer
ook nadert de horizon deze enge grenzen; en naar mijn idee, ontneemt
dit aan eene uitgestrekte effen vlakte geheel die grootschheid,
welke men denken zou dat zij bezat.
[1 October.]
Wij reden bij maanlicht weg, en kwamen bij zonsopgang aan de Rio
Tercero. Deze rivier wordt óok de Saladillo genoemd, en verdient dien
naam, want het water is brak. Ik bleef hier het grootste deel van
den dag, bezig met het zoeken naar fossiele beenderen. Behalve een
volledigen tand van den Toxodon en vele verspreide beenderen, vond ik
twee reusachtige skeletten, die, dicht bij elkander, als een verheven
beeldwerk uit den loodrechten oeverwand der Parana staken. Zij waren
echter zoo vergaan, dat ik slechts twee kleine stukken van een der
groote maaltanden kon meênemen; maar deze bewijzen voldoende dat de
overblijfsels tot een Mastodon [127] behooren--waarschijnlijk dezelfde
soort als die voorheen de Cordilleras in Opper-Peru in zoo groot aantal
bewoonde. De mannen, die mij in hunne kano vervoerden, zeiden dat
zij deze skeletten al lang gekend en zich dikwijls verwonderd hadden,
dat zij daar gekomen waren; maar het noodzakelijke van eene theorie
beseffende, waren zij tot de gevolgtrekking gekomen dat de Mastodon,
evenals de bizcacha, voorheen een graafdier was geweest! Des avonds
reden wij naar een ander veer en staken de Monge over: wederom eene
brakwater-rivier, die den droesem van het spoelwater der Pampas
medevoert.
[2 October.]
Onze tocht leidde door Corunda, dat om zijn bloeiende tuinen een der
aardigste dorpen was, die ik ooit zag. Van af dit punt naar Santa Fé
is de weg niet heel veilig. De westzijde der Parana is in noordelijke
richting onbewoond; dit heeft tengevolge, dat de Indianen soms tot
hier doordringen en de reizigers belagen. Ook is de gesteldheid
van het land daartoe gunstig; want in plaats van eene grasvlakte,
is hier een open boschland, bestaande uit lage stekelige mimosae. Wij
gingen langs eenige huizen, die geplunderd en sedert verlaten waren,
en zagen tegelijk een schouwspel dat mijne gidsen met de hoogste
voldoening bekeken. Het was het skelet van een Indiaan, die met de
droge huid om zijn gebeente, aan de takken van een boom hing.
Des morgens kwamen wij te Santa Fé, waar ik tot mijn verrassing
bemerkte welke groote klimaatverandering een breedte-verschil van
slechts drie graden tusschen deze plaats en Buenos Aires ten gevolge
had gehad. Dit bleek uit de kleeding en het uiterlijk der menschen,
uit de meerdere hoogte der ombu-boomen, het aantal nieuwe cactussen
en andere planten, maar vooral uit de vogels. In den loop van een uur
bespeurde ik een half dozijn vogels, die ik nooit te Buenos Aires
had gezien. In aanmerking genomen, dat er tusschen beide plaatsen
geen natuurlijke grensscheiding is, in de gesteldheid van het land
bijna dezelfde, zoo was het onderscheid veel grooter dan ik had
mogen verwachten.
[3 en 4 October.]