Και όμως εις τα προηγούμενα υπάρχει η ομολογία μας, ότι κανέν πλήθος
δεν είναι δυνατόν να αποκτήση μίαν τέχνην οποιανδήποτε.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως υπάρχει.
Ξένος.
Τότε λοιπόν, εάν υπάρχη βασιλική τέχνη, δεν είναι δυνατόν να αποκτήση
αυτήν ως επιστήμην το πλήθος των πλουσίων και ολόκληρος ο λαός.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως πώς είναι δυνατόν;
Ξένος.
Αν λοιπόν αυτά τα πολιτεύματα θέλουν ίσως να μιμηθούν όσον το δυνατόν
καλώς το πολίτευμα εκείνου του ενός ο οποίος κυβερνά με τέχνην,
πρέπει, εφ' όσον υπάρχουν εις αυτά νόμοι, να μην κάμνουν τίποτε έξω
από τα γραμμένα και τα πατροπαράδοτα έθιμα.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ωραία το είπε.
Ξένος.
Επομένως, όταν μιμούνται αυτό το πολίτευμα οι πλούσιοι, τότε
ονομάζομεν το πολίτευμα των αριστοκρατίαν, όταν όμως δεν σέβωνται
τους νόμους, το ονομάζομεν ολιγαρχίαν.
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν έτσι είναι.
Ξένος.
Και βεβαίως πάλιν όταν κυβερνά είς άρχων συμφώνως με τους νόμους, και
μιμήται τον επιστήμονα, τον ονομάζομεν βασιλέα, χωρίς να διακρίνωμεν
με ιδιαίτερον όνομα τον μονάρχην που κυβερνά με επιστήμην ή με
δοξασίαν.
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν.
Ξένος.
Επομένως, και όταν είς άρχων είναι αληθινός επιστήμων, βεβαίως το
ίδιον όνομα του βασιλέως θα του αποδώσωμεν. Ώστε, δι' όλα αυτά, τα
πέντε ονόματα των πολιτευμάτων τα οποία ελέγαμεν προηγουμένως τόρα
έγιναν έν και μόνον.
Νέος Σωκράτης.
Αυτό φαίνεται τουλάχιστον.
Ξένος.
Τόρα όμως; Εάν κανείς μονάρχης κυβερνά όχι συμφώνως με τους νόμους
και με τα έθιμα, προσποιήται όμως καθώς ο επιστήμων ότι τάχα έξω από
τους γραπτούς νόμους πρέπει να εκτελή το καλλίτερον, αυτή δε η
μίμησις συνοδεύεται από κάποιον πάθος ή από αμάθειαν, άραγε τότε δεν
πρέπει να ονομάζωμεν πάντοτε τύραννον τον τοιούτον;
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Ιδού λοιπόν ότι ο τύραννος, καθώς είπαμεν, και ο βασιλεύς και η
ολιγαρχία και η αριστοκρατία και η δημοκρατία γίνεται, όταν δεν
ανέχωνται οι άνθρωποι εκείνον τον ένα μονάρχην, και δεν πιστεύουν ότι
υπάρχει κανείς άξιος να λάβη αυτήν την εξουσίαν, ώστε να προθυμήται
και να είναι ικανός να εξουσιάζη με αρετήν και επιστήμην, και να
απονέμη δικαιοσύνην και τιμήν εις όλους ορθώς, παρά να καταστρέφη και
να φονεύη και να κακοποιή όποιον θέλει από ημάς. Άλλως τε αν
ανεδεικνύετο καθώς τον είπαμεν θα ήτο αγαπητός και θα εκυβέρνα
μακαρίως μόνος αυτός με τελείαν ακρίβειαν την πολιτείαν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Τόρα όμως αφού δεν φυτρώνη, καθώς είπαμεν βεβαίως, μέσα εις τας πόλεις
ο βασιλεύς καθώς εις τα μελίσσια, ο οποίος να είναι εξ αρχής ανώτερος
και εις το σώμα και εις την ψυχήν μόνος του, τότε λοιπόν πρέπει να
συνέλθωμεν και να γράψωμεν συγγράμματα, καθώς φαίνεται, ακολουθούντες
τα ίχνη του αληθεστάτου πολιτεύματος.
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν αυτό πρέπει να γίνη.
Ξένος.
Λοιπόν, φίλε Σωκράτη, είναι να απορή κανείς δι' όσα κακά συμβαίνουν
εις τας τοιαύτας πολιτείας και όσα θα συμβαίνουν, αφού το θεμέλιόν
των είναι τοιούτον, ώστε να εκτελούν τας πράξεις των συμφώνως με
γραπτούς νόμους και με έθιμα χωρίς επιστήμην, τα οποία εάν τα
εφαρμόση μία άλλη προσθέτως, είναι φανερόν εις τον καθένα ότι θα
καταστρέψη παν ό,τι γίνεται συμφώνως με αυτά; Ή μήπως περισσότερον
πρέπει να απορούμεν, πόσον ισχυρόν πράγμα είναι εκ φύσεως μία πόλις;
Διότι τοιαύτα παθήματα υποφέρουν αι πόλεις έως τόρα από αμέτρητον
χρόνον, και όμως μερικαί από αυτάς είναι ασάλευτοι και δεν
ανατρέπονται. Εξ άλλου όμως κάποτε μερικαί βυθίζονται ωσάν πλοία και
χάνονται και εχάθησαν και εις το μέλλον θα χάνωνται, ένεκα της
μοχθηρίας των πλοιάρχων και των ναυτών, οι οποίοι εις τα σπουδαιότερα
πράγματα είναι τα μέγιστα αμαθείς, και ενώ τίποτε δεν εννοούν από
διοίκησιν, νομίζουν ότι καθ' όλα τελειότερον από όλας τας επιστήμας
αυτήν απέκτησαν.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Από αυτά λοιπόν τα σφαλερά πολιτεύματα, τα οποία είναι όλα επιζήμια,
πρέπει ημείς να εξετάσωμεν ποίον είναι το ολιγώτερον κακόν εις τους
πολίτας και ποίον το βαρύτερον. Αν και τούτο είναι πάρεργον
συγκρινόμενον με αυτό που είπαμεν προηγουμένως. Οπωσδήποτε όμως
γενικώς ίσως όλοι εκτελούμεν όλας τας πράξεις μας αναλόγως αυτού.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως πρέπει. Διατί όχι;
Ξένος.
Από τα τρία λοιπόν, πολιτεύματα δέξου ότι το ίδιον είναι πολύ
περισσότερον και ανυπόφορον και υποφερτόν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς το εννοείς αυτό;
Ξένος.
Δεν λέγομεν τίποτε άλλο, παρά ότι η μοναρχία και η αρχή των ολίγων
και του λαού, αυτά τα τρία είναι τα πολιτεύματα συμφώνως με την αρχήν
του λόγου τον οποίον αναπτύσσομεν τόρα.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως έτσι είπαμεν.
Ξένος.
Αυτά λοιπόν ας τα διχοτομήσωμεν το καθέν και ας τα κάμωμεν όλα έξ και
ως έβδομον ας ξεχωρίσωμεν από όλα αυτά το ορθόν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς;
Ξένος.
Από την βασιλείαν ας χωρίσωμεν την βασιλικήν και την τυραννικήν.
Έπειτα πάλιν από την εξουσίαν των ολίγων, είπαμεν ότι η μία η καλή
είναι η αριστοκρατία και η άλλη η ολιγαρχία. Την δε εξουσίαν του λαού
τότε μεν την εθεωρήσαμεν ως απλήν και την ωνομάσαμεν δημοκρατίαν,
τόρα όμως πρέπει να την θεωρήσωμεν ως διπλήν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς λοιπόν; Και πώς να την διαιρέσωμεν;
Ξένος.
Διόλου διαφορετικά από τας άλλας δεν θα κάμωμεν, και αν τόρα
θεωρήσωμεν ως διπλούν και το όνομα αυτής. Διότι και εις αυτήν, καθώς
και εις τας άλλας, υπάρχει και η νόμιμος και η παράνομος διοίκησις.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως υπάρχει.
Ξένος.
Λοιπόν, τότε που εζητούσαμεν την ορθήν, αυτό το τμήμα δεν μας
εχρησίμευε δι' όσα απεδείξαμεν προηγουμένως. Αφού όμως τόρα
εχωρίσαμεν εκείνην, τας δε άλλας τας εθεωρήσαμεν ως αναγκαίας, τόρα
λοιπόν πάλιν αυτάς τας διχοτομεί η διαφορά της παρανομίας και της
νομιμότητος.
Νέος Σωκράτης.
Τόρα που το εξήγησες έτσι μου φαίνεται ορθόν.
Ξένος.
Λοιπόν η μοναρχία, εάν συνενωθή με καλά γραπτά, τα οποία ονομάζομεν
νόμους, είναι το καλλίτερον πολίτευμα από όλα. Εάν όμως είναι
παράνομος, τότε είναι βαρύ και το πλέον ανυπόφορον.
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν.
Ξένος.
Την δε εξουσίαν των ολίγων, καθώς μεταξύ του ενός και των πολλών ο
μέσος όρος είναι τα ολίγα, ομοίως και αυτήν ας την θεωρώμεν μέσον
όρον και εις τα δύο αυτά. Η δε εξουσία πάλιν του λαού είναι εις όλα
ανίσχυρος και δεν ημπορεί να κάμη ούτε κανέν μέγα καλόν ούτε κανέν
μέγα κακόν σχετικώς με τας άλλας, διότι εις αυτήν η εξουσία
μοιράζεται από ολίγη εις πολλούς. Δι' αυτό, εάν όλα αυτά τα
πολιτεύματα αναδειχθούν νόμιμα, αυτή είναι η χειροτέρα, εάν όμως όλα
γίνουν παράνομα, αυτή είναι η καλλίτερα. Και όταν όλαι εκτροχιασθούν,
εις την δημοκρατίαν είναι προτιμοτέρα η ζωή, εάν όμως όλαι
ευρίσκωνται εν τάξει, ολιγώτερον πρέπει να προτιμήσωμεν να ζήσωμεν
εις αυτήν, και είναι πολύ προτιμότερον και καλλίτερον να ζήσωμεν εις
την πρώτην, εκτός όμως της εβδόμης. Διότι εκείνην πρέπει να την
προτιμήσωμεν από όλα τα άλλα πολιτεύματα, ωσάν θεόν μεταξύ των
ανθρώπων.
Νέος Σωκράτης.
Φαίνεται ότι αυτό εκτελείται και συμβαίνει καθώς λέγεις, και πρέπει
να κάμωμεν καθώς λέγεις.
Ξένος.
Λοιπόν και όσοι μετέχουν εις όλα αυτά τα πολιτεύματα, εκτός του
επιστημονικού, πρέπει να τους αποχωρίσωμεν και να μη τους θεωρούμεν
ότι είναι πολιτικοί, αλλά αναρχικοί και επιστάται μεγάλων ειδώλων και
όμοιοι οι ίδιοι με αυτά, και επειδή είναι πολύ μεγάλοι
ταχυδακτυλουργοί και λαοπλάνοι, γίνονται οι μεγαλίτεροι σοφισταί από
όλους τους σοφιστάς.
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν αυτός ο χαρακτηρισμός εφαρμόζεται ορθότατα εις τους λεγομένους
πολιτικούς.
Ξένος.
Καλά λοιπόν. Τούτο πραγματικώς ομοιάζει με θεατρικήν παράστασιν,
καθώς είπαμεν προ ολίγου ότι παριστάνει κάποιος θίασος Κενταύρων και
Σατύρων, και πρέπει να το χωρίσωμεν από την πολιτικήν τέχνην. Τόρα δε
με αυτά μόλις κατωρθώθη να χωρισθή.
Νέος Σωκράτης.
Έτσι φαίνεται.
Ξένος.
Τόρα όμως υπολείπεται άλλο χειρότερον από αυτό, ως προς την
στενοτέραν συγγένειαν με το βασιλικόν γένος και δυσκολώτερα
μανθανόμενον. Και παρομοιάζω τον εαυτόν μας ότι επάθαμεν, ό,τι
παθαίνουν εκείνοι οι οποίοι καθαρίζουν τον χρυσόν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς;
Ξένος.
Και εκείνοι οι εργάται πρώτα από όλα αποχωρίζουν το χώμα και τους
λίθους και πολλά άλλα. Κατόπιν μένουν ανάμικτα μέταλλα πολύτιμα
συγγενή με τον χρυσόν, τα οποία μόνον με το πυρ αποχωρίζονται, δηλαδή
ο χαλκός και ο άργυρος και κάποτε ο αδάμας, ο οποίος με δυσκολίαν
αποχωρίζεται διά της πυρακτώσεως και αφήνει μόνον τον καθάρειον
λεγόμενον χρυσόν, και μας επιτρέπει να τον ιδούμεν χωρισμένον.
Νέος Σωκράτης.
Λέγουν τουλάχιστον ότι αυτά γίνονται ούτω πως.
Ξένος.
Συμφώνως λοιπόν με αυτόν τον λόγον φαίνεται ότι και ημείς τα μεν άλλα
όλα όσα είναι ξένα και εχθρικά με την πολιτικήν επιστήμην τα
απεχωρίσαμεν, μένουν δε μόνον τα πολύτιμα και τα συγγενή. Από αυτά δε
βεβαίως είναι και η στρατηγική και η δικαστική, και όση ρητορεία
συγκοινωνεί με την βασιλικήν και πείθουσα εις το δίκαιον κυβερνά και
αυτή ομού τας πράξεις της πολιτείας. Ταύτα πλέον είναι κάπως εύκολον
να αποχωρίση κανείς και να παρουσιάση γυμνόν και μόνον του εκείνον
τον οποίον ερευνώμεν.
Νέος Σωκράτης.
Είναι φανερόν ότι πρέπει κάπως να προσπαθήσωμεν να κάμωμεν αυτό.
Ξένος.
Όσον εξαρτάται από την προσπάθειάν μας βεβαίως θα τον ανακαλύψωμεν.
Πρέπει όμως να προσπαθήσωμεν να τον εξηγήσωμεν διά μέσου της
μουσικής. Και λοιπόν λέγε.
Νέος Σωκράτης.
Τι θέλεις να ειπώ;
Ξένος.
Υπάρχει, νομίζω, κάποια μάθησις της μουσικής και εν γένει των
χειροτεχνικών επιστημών.
Νέος Σωκράτης.
Υπάρχει.
Ξένος.
Τόρα όμως; Το να γνωρίζωμεν αν καμμίαν οποιανδήποτε από αυτάς είναι
πρέπον ή δεν είναι πρέπον να μάθωμεν, άραγε και αυτό πάλιν θα το
ειπούμεν ότι είναι επιστήμη δι' αυτά τα ίδια; Ή πώς;
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως, θα ειπούμεν ότι είναι.
Ξένος.
Λοιπόν δεν θα ειπούμεν ότι αυτή είναι άλλη, διαφορετική από εκείνας;
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Αλλ' άραγε από αυτάς δεν πρέπει η μία να διοική την άλλην, ή εκείναι
αυτήν ή αυτή να διοική όλας τας άλλας ως επίτροπος;
Νέος Σωκράτης.
Αυτή πρέπει να διοική εκείνας.
Ξένος.
Επομένως φρονείς ότι η δίδουσα γνώμην αν πρέπει να μάθωμεν ή όχι,
πρέπει να διοική την μανθανομένην, η οποία μας διδάσκει;
Νέος Σωκράτης.
Πάρα πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Και η δίδουσα γνώμην αν πρέπει να καταπείθωμεν ή όχι, να διοική
εκείνην η οποία ημπορεί να πείθη;
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Καλά. Εις ποίαν λοιπόν θα αποδώσωμεν την ικανότητα του να πείθωμεν
τον λαόν και τον όχλον με διηγήσεις και όχι με εξηγήσεις;
Νέος Σωκράτης.
Είναι φανερόν, νομίζω, ότι και τούτο πρέπει να το αποδώσωμεν εις την
ρητορικήν.
Ξένος.
Όταν δε είτε με την πειθώ είτε με κάποιαν βίαν επιβάλλωμεν εις κανένα
να κάμη οτιδήποτε ή εντελώς να ησυχάζη, αυτό πάλιν εις ποίαν τέχνην
θα το κατατάξωμεν;
Νέος Σωκράτης.
Εις εκείνην η οποία διοικεί την πειστικήν και την ρητορικήν.
Ξένος.
Και αυτή, καθώς νομίζω, δεν είναι άλλο τίποτε παρά η δύναμις του
πολιτικού.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ωραία το είπες.
Ξένος.
Και όσον δι' αυτό το ρητορικόν εύκολα εχωρίσθη, καθώς φαίνεται, από
την πολιτικήν ως διάφορον είδος, το οποίον υπηρετεί εις αυτήν.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Τόρα όμως τι πρέπει να σκεφθώμεν διά την εξής δύναμιν πάλιν;
Νέος Σωκράτης.
Ποίαν;
Ξένος.
Την γνώμην αν πρέπει να πολεμήσωμεν με όσους αποφασίσωμεν να
πολεμήσωμεν, άραγε πρέπει αυτήν να την θεωρήσωμεν άτεχνον ή έντεχνον.
Νέος Σωκράτης.
Πώς είναι δυνατόν να την θεωρήσωμεν άτεχνον, αυτήν την οποίαν εκτελεί
η στρατηγική και ολόκληρος η πολιτική;
Ξένος.
Εκείνην δε η οποία είναι ικανή και γνωρίζει επιστημονικώς να
αποφασίση αν πρέπει να συμβιβασθώμεν φιλικώς, πρέπει να την
θεωρήσωμεν ως διάφορον από αυτήν, ή ως την ιδίαν με αυτήν;
Νέος Σωκράτης.
Διά να συμφωνούμεν με τα προηγούμενα, πρέπει να την θεωρήσωμεν ως
διάφορον.
Ξένος.
Τότε λοιπόν δεν θα ειπούμεν ότι αυτή διοικεί την άλλην, εάν η γνώμη
μας πρέπη να συμφωνή με τα προηγούμενα;
Νέος Σωκράτης.
Νομίζω.
Ξένος.
Ποίαν λοιπόν θα τολμήσωμεν να παραδεχθώμεν ως κυρίαρχον της τόσον
φοβεράς και σπουδαίας πολεμικής εν γένει τέχνης, παρά βεβαίως την
αληθινά βασιλικήν;
Νέος Σωκράτης.
Καμμίαν άλλην.
Ξένος.
Τότε λοιπόν την επιστήμην των στρατηγών, αφού είναι υπηρεσιακή, δεν
πρέπει να την θεωρήσωμεν ως πολιτικήν.
Νέος Σωκράτης.
Δεν είναι ορθόν βεβαίως.
Ξένος.
Εμπρός λοιπόν ας εξετάσωμεν και την δύναμιν των δικαστών όσοι
δικάζουν ορθώς.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ καλά.
Ξένος.
Άραγε λοιπόν αυτή έχει καμμίαν περισσοτέραν δικαιοδοσίαν, παρά να
παραλάβη όλα τα νόμιμα όσα ενομοθετήθησαν από τον νομοθέτην διά τα
συμβόλαια και τα να κρίνη μελετώσα εις εκείνα τι ωρίσθη ως δίκαιον
και τι ως άδικον, και ως ιδικήν της αρετήν να δείξη το να μη υποχωρή
ούτε από κάποια δώρα, ούτε από απειλάς, ούτε από συγκίνησιν, ούτε από
καμμίαν άλλην, έχθραν ή φιλίαν, ώστε έξω από τας διατάξεις του
νομοθέτου να δικάζη τας καταγγελίας του ενός εναντίον του άλλου;
Νέος Σωκράτης.
Δεν έχει άλλην· παρά αυτή την οποίαν είπες είναι η δικαιοδοσία αυτής.
Ξένος.
Αλλά τότε και η παντοδυναμία των δικαστών ευρίσκομεν ότι δεν είναι
βασιλική, αλλά υπηρέτρια και φύλαξ των νόμων.
Νέος Σωκράτης.
Έτσι φαίνεται βεβαίως.
Ξένος.
Τότε λοιπόν ας ρίψωμεν έν βλέμμα εις όλας ανεξαιρέτως τας επιστήμας
τας οποίας είπομεν, και θα παρατηρήσωμεν ότι καμμία από αυτάς δεν
εθεωρήθη ως πολιτική. Διότι εκείνη, η οποία είναι όντως βασιλική, δεν
πρέπει να εκτελή η ιδία, αλλά να διοική τας άλλας όσαι είναι ικαναί
να εκτελούν, και να γνωρίζη πώς αρχίζουν και προχωρούν τα μεγαλίτερα
ζητήματα εις τας πόλεις υπό έποψιν επικαίρου και ακαίρου ενεργείας,
αι δε άλλαι να εκτελούν ό,τι διετάχθησαν.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Δι' αυτό λοιπόν, όσας ανεφέραμεν προ ολίγου, αύται δεν διοικούν ούτε
η μία την άλλην ούτε τον εαυτόν των, αλλά εκάστη καταγίνεται εις
κάποιαν ιδιαιτέραν πράξιν και αναλόγως της ιδιότητος της πράξεώς της
δικαίως έλαβε ιδιαίτερον όνομα.
Νέος Σωκράτης.
Έτσι φαίνεται τουλάχιστον.
Ξένος.
Εκείνην όμως η οποία διοικεί όλας αυτάς, και μεριμνά δι' όλους τους
νόμους της πόλεως ανεξαιρέτως και όλα τα συμβιβάζει ορθότατα,
συμπεριλαμβάνοντες εις το κοινόν όνομα την δύναμιν αυτής είναι
δικαιότατον, καθώς φαίνεται, να την ονομάσωμεν πολιτικήν.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν άραγε δεν θα θελήσωμεν πάλιν να ερευνήσωμεν και αυτήν
κατά το παράδειγμα της υφαντικής, αφού πλέον και όλα τα άλλα είδη όσα
υπάρχουν εις την πόλιν εξηγήθησαν;
Νέος Σωκράτης.
Πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Τότε λοιπόν πρέπει, καθώς φαίνεται, να ομιλήσωμεν διά την βασιλικήν
πλεκτικήν, τι είδους είναι και με ποίον τρόπον πλέκει και τι φόρεμα
μας κατασκευάζει.
Νέος Σωκράτης.
Αυτό είναι φανερόν.
Ξένος.
Και τόρα, καθώς φαίνεται, έγινε ανάγκη να αποδείξωμεν ένα δύσκολον
πράγμα.
Νέος Σωκράτης.
Και όμως χωρίς άλλο πρέπει να το ειπούμεν.
Ξένος.
Ότι δηλαδή έν μέρος της αρετής, είναι κάπως διάφορον με έν άλλο είδος
της αρετής καθώς διισχυρίζονται οι συζητηταί των ορισμών, αυτό
επιδέχεται ευκόλως αντιλογίαν συμφώνως με την γνώμην του λαού.
Νέος Σωκράτης.
Δεν σε ενόησα.
Ξένος.
Αλλ' άκουσε πάλιν. Δηλαδή πιστεύω ότι συ παραδέχεσαι την ανδρείαν ως
έν μέρος της αρετής.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Αλλά και την σωφροσύνην βεβαίως την θεωρείς διάφορον από την
ανδρείαν, πάντοτε όμως και αυτήν την θεωρείς έν μέρος της αρετής
καθώς εκείνην.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Λοιπόν ως προς αυτά πρέπει να τολμήσωμεν να διατυπώσωμεν ένα
παράδοξον ορισμόν.
Νέος Σωκράτης.
Ποίον;
Ξένος.
Ότι αυταί αι δύο με όλα τα σωστά των έχουν κάπως μεταξύ των έχθραν
και διχόνοιαν εις πολλά πράγματα.
Νέος Σωκράτης.
Πώς το εννοείς;
Ξένος.
Δεν λέγω διόλου συνηθισμένα λόγια. Δηλαδή είναι γνωστόν ότι όλα τα
μέρη της αρετής θεωρούνται μεταξύ των φιλικά.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Λοιπόν ας εξετάσωμεν με πολύ μεγάλην προσοχήν, άραγε τόσον απλούν
είναι αυτό, ή μήπως ασφαλέστατα ανήκει εις εκείνα τα οποία έχουν
διαφοράν με τα συγγενή των.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα, λέγε πώς θέλεις να εξετάσωμεν.
Ξένος.
Πρέπει να ερευνήσωμεν εις όλα ανεξαιρέτως, όσα τα θεωρούμεν καλά, τα
κατατάσσομεν όμως εις δύο αντιθέτους μεταξύ των κατηγορίας.
Νέος Σωκράτης.
Ειπέ με περισσοτέραν σαφήνειαν.
Ξένος.
Την ορμήν και την ταχύτητα, είτε ως προς τα σώματα είτε ως προς τας
ψυχάς, είτε αυτών των ιδίων, είτε μέσα εις τα απομιμήματά των, όσα
εκτελεί η μουσική και η ζωγραφική, άραγε δεν έτυχε εις κανέν από αυτά
να την επαινέσης συ ή να ακούσης άλλον να την επαινή εμπρός σου;
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Άραγε ενθυμείσαι ακόμη με ποίον τρόπον το εκτελούν αυτό εις το καθέν
από αυτά;
Νέος Σωκράτης.
Δεν ενθυμούμαι διόλου.
Ξένος.
Ξεύρω και εγώ αν θα ημπορέσω να σου το παραστήσω με λόγους ακριβώς
καθώς το συλλογίζομαι;
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Μου φαίνεται ότι πολύ εύκολα το πιστεύεις αυτό. Οπωσδήποτε όμως ας το
εξετάσωμεν εις τα υπεναντία (ημιαντίθετα) γένη. Δηλαδή την ταχύτητα
εις πολλάς πράξεις και συχνά κάθε τόσον, και την σφοδρότητα και την
ορμήν και της διανοήσεως και του σώματος, ακόμη δε και της φωνής,
όταν την αποθαυμάζωμεν, την χαρακτηρίζομεν επαινετικώς και
μεταχειριζόμεθα δι' αυτήν το κοινόν όνομα της ανδρείας.
Νέος Σωκράτης.
Πώς;
Ξένος.
Λέγομεν βεβαίως ορμητικόν και ανδρείον, και ταχύν και ανδρείον, και
σφοδρόν επίσης. Και ωρισμένως αφού προσθέτομεν κατόπιν το όνομα το
οποίον είπα κοινόν εις όλας αυτάς τας φυσικάς ιδιότητας βεβαίως τας
επαινούμεν.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Τόρα όμως; Άραγε πάλιν το είδος της αταράχου εκτελέσεως, δεν το
επαινούμεν πολλάκις εις πολλάς πράξεις;
Νέος Σωκράτης.
Πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Μήπως όμως δεν λέγομεν τα αντίθετα από εκείνα, όταν προφέρη το στόμα
μας τούτο;
Νέος Σωκράτης.
Πώς;
Ξένος.
Νομίζω ότι τα θεωρούμεν ως ήσυχα και φρόνιμα, και πάλιν τα
αποθαυμάζομεν και όταν εφαρμόζωνται εις την διάνοιαν και εις τας
πράξεις, τα λέγομεν σιγανά και μαλακά, και πάλιν όταν εφαρμόζωνται
εις τας φωνάς τα λέγομεν ομαλά και χαμηλά, και πάσαν ρυθμικήν κίνησιν
και ολόκληρον την μουσικήν όταν εις κατάλληλον ώραν μεταχειρίζεται
την αργοπορίαν, εις όλα αυτά ναι μεν δεν εφαρμόζομεν της ανδρείας,
εφαρμόζομεν όμως το όνομα της αξιοπρεπείας.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Όταν όμως πάλιν αυτά τα δύο γίνωνται παράκαιρα, μεταβάλλομεν το καθέν
και τα κατακρίνομεν και αποδίδομεν τα αντίθετα ονόματα εις αυτά.
Νέος Σωκράτης.
Πώς;
Ξένος.
Όταν αυτά γίνωνται ορμητικώτερα από το ορθόν μέτρον και μας φαίνωνται
σκληρότερα κάπως, τα ονομάζομεν περιφρονητικά και μανιώδη, τα δε
βραδύτερα και τα μαλακώτερα περισσότερον από το πρέπον τα λέγομεν
δειλά και βλακώδη. Και σχεδόν τας περισσοτέρας φοράς όλα αυτά, και το
φρόνιμον φυσικόν μαζί με την ανδρείαν των αντιθέτων, τα θεωρούμεν ως
είδη εις τα οποία έπεσε ο κλήρος της εχθρικής διχονοίας, και δεν τα
ευρίσκομεν συνηνωμένα εις τας σχετικάς πράξεις, και αν θελήσωμεν να
ερευνήσωμεν εκείνους οι οποίοι τα έχουν εις την ψυχήν των, θα τους
εύρωμεν ασυμβιβάστους μεταξύ των.
Νέος Σωκράτης.
Εις ποίους εννοείς;
Ξένος.
Εις όλους αυτούς που είπαμεν προηγουμένως, αλλά φυσικά και εις άλλους
πολλούς. Διότι αναλόγως της συγγενείας των αυτοί άλλα μεν τα επαινούν
ως ιδικά των, τα δε των ανομοίων των τα κατακρίνουν ως ξένα, και δι'
αυτό καταντούν εις μεγάλην έχθραν μεταξύ των και διά πολλά ζητήματα.
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν.
Ξένος.
Αυτή λοιπόν η διαφορά τούτων των ειδών είναι βεβαίως μία παιδική
άσκησις. Εις τα σπουδαία όμως ζητήματα καταντά να γίνη η χειροτέρα
ασθένεια διά μίαν πόλιν.
Νέος Σωκράτης.
Ποία εννοείς λοιπόν;
Ξένος.
Φυσικά εννοώ όλην την προπαίδευσιν διά την ζωήν. Διότι βεβαίως άλλοι
μεν είναι υπερβολικά αξιοπρεπείς και είναι πρόθυμοι να ζουν πάντοτε
ήσυχα, και όσον εξαρτάται από αυτούς φροντίζουν μόνον διά τας ιδικάς
των υποθέσεις, διότι και μέσα εις τον τόπον των φέρονται κατ' αυτόν
τον τρόπον προς όλους, και απέναντι των εξωτερικών πολιτειών είναι
επίσης πρόθυμοι με πάσαν θυσίαν να έχουν ειρήνην. Και λοιπόν εξ
αιτίας αυτής της μεγάλης κλίσεως η οποία είναι υπέρ το δέον
υπερβολική, όταν ζουν κατά την προαίρεσίν των, και οι ίδιοι γίνονται
απόλεμοι χωρίς να το καταλάβουν και τους νέους τους διαθέτουν κατά
τον ίδιον τρόπον, και κάθε στιγμήν είναι εις την διάθεσιν των εχθρών
των, και δι' αυτό εις ολίγα έτη και οι ίδιοι και τα παιδιά των και
όλη η πόλις από ελεύθεροι γίνονται πολλάκις δούλοι χωρίς να το
καταλάβουν.
Νέος Σωκράτης.
Είπες ένα πάθος ανυπόφορον και τρομερόν.
Ξένος.
Αλλά πάλιν τι γίνονται όσοι έχουν κλίσιν περισσοτέραν προς την
ανδρείαν; Άραγε δεν προδιαθέτουν τας πόλεις των πάντοτε προς κάποιον
πόλεμον, και ένεκα της υπερβολικής επιθυμίας της τοιαύτης ζωής
καταντούν να γίνουν εχθροί με πολλούς και δυνατούς, και ή τας
καταστρέφουν ολότελα, ή τας κάμνουν υποδούλους και υποτελείς εις τους
εχθρούς των τας ιδικάς των πατρίδας;
Νέος Σωκράτης.
Αυτό είναι αληθές.
Ξένος.
Πώς λοιπόν να μην ειπούμεν ότι εις αυτά τα πράγματα και τα δύο αυτά
γένη έχουν μεταξύ των πάντοτε την μεγίστην έχθραν και διχόνοιαν;
Νέος Σωκράτης.
Δεν υπάρχει τρόπος να μην το ειπούμεν αυτό.
Ξένος.
Λοιπόν δεν ευρήκαμεν τόρα εκείνο που εζητούσαμεν εις την αρχήν, ότι
όχι μικρά μέρη της αρετής έχουν εκ φύσεως διαφοράν μεταξύ των, και
εκείνους οι οποίοι έχουν αυτά τους διαθέτουν ομοίως;
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν ας πάρωμεν πάλιν να εξετάσωμεν το εξής.
Νέος Σωκράτης.
Τι πράγμα;
Ξένος.
Εάν καμμία από τας βιομηχανικάς επιστήμας έν οποιονδήποτε έργον της,
έστω και το μηδαμινώτερον, δέχεται να το συναρμόση από κάποια μέρη
κακής ποιότητος και κάποια καλής, ή μήπως πάσα επιστήμη παντού τα μεν
ελαττωματικά όσον της είναι δυνατόν τα πετά έξω, τα δε κατάλληλα και
καλά τα δέχεται, από αυτά δε τα οποία είναι και όμοια και ανόμοια,
αφού τα συναρμόση όλα εις έν, κατασκευάζει ένα πράγμα και μίαν
μορφήν.
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Τότε λοιπόν ούτε η αληθής πολιτική, η οποία συμφωνεί με την φύσιν των
πραγμάτων, θα δεχθή ποτέ να συναρμολογήση μίαν πόλιν από καλούς και
κακούς ανθρώπους, αλλά είναι φανερόν ότι κατά πρώτον θα τους εξελέγξη
με τας παιδικάς ασκήσεις, κατόπιν δε θα τους παραδώση πάλιν εις τους
ικανούς διά να τους εκπαιδεύσουν και να τους ωφελήσουν εις αυτό το
ίδιον, ενώ θα δίδη αυτή τας οδηγίας και θα επιστατή, καθώς η υφαντική
παρακολουθεί εκείνους οι οποίοι ξαίνουν και προετοιμάζουν τα υλικά
της, και δίδει οδηγίας και επιστατεί και επιβάλλει εκάστην να κάμη τα
έργα της, όπως νομίζει ότι είναι καταλληλότερα διά το ιδικόν της
πλέξιμον.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Αυτό το ίδιον λοιπόν μου φαίνεται ότι κάμνει και η βασιλική εις τους
νομίμους διδασκάλους και παιδαγωγούς, Δηλαδή αυτή επέχει θέσιν της
επιστατικής τέχνης και δεν επιτρέπει εις κανένα να ασκή τους νέους
αλλέως παρά με εκείνα τα οποία συντελούν εις την αρμονίαν αυτής και
οικοδομούν ήθος πρέπον, και μόνον εις αυτά διατάσσει να τους
προγυμνάζουν. Και όσοι μεν ημπορούν να αποκτήσουν ήθος ανδρείον και
φρόνιμον και με όλα τα άλλα όσα συντελούν εις την αρετήν, και όμως
εξοκέλλουν εις ασέβειαν και αυθάδειαν και αδικίαν ένεκα της κακής και
βιαίας φύσεως των, τους ξεκάμνει και με θανατικήν ποινήν και με
εξορίαν, και τους τιμωρεί με τας μεγαλιτέρας ατιμώσεις.
Νέος Σωκράτης.
Τουλάχιστον έτσι λέγουν κάπως.
Ξένος.
Όσοι δε έχουν κλίσιν μεγάλην εις την αμάθειαν και την χαμέρπειαν τους
υποβιβάζει εις την τάξιν των δούλων.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Και λοιπόν τους άλλους, όσων η φύσις όταν λάβη μόρφωσιν είναι
πρόσφορος προς την γενναιότητα, και επιδέχονται μίαν συγχώνευσιν
μεταξύ των γινομένην με τέχνην από όλους αυτούς, όσοι έχουν
περισσοτέραν κλίσιν προς την ανδρείαν, θεωρεί το στερεόν αυτών ήθος
ως είδος στημονίου, τους δε άλλους όσοι έχουν αξιοπρεπές και πολύ
μαλακόν και συμφώνως με την παρομοίωσιν κατάλληλον νήμα διά να γίνη
υφάδι, έχουν όμως αντιθέτους κλίσεις με εκείνους, προσπαθεί να τους
συναρμόση και να τους συμπλέξη με τον εξής τρόπον περίπου.
Νέος Σωκράτης.
Ποίον δηλαδή;
Ξένος.
Πρώτον μεν συμφώνως με την συγγένειαν το μεν αθάνατον μέρος της ψυχής
των το προσαρμόζει με θείον δεσμόν, έπειτα δε πάλιν το συγγενικόν
ζωικόν με ανθρωπίνους.
Νέος Σωκράτης.
Πώς το εννοείς αυτό πάλιν;
Ξένος.
Όταν η αληθής κρίσις των καλών και δικαίων και αγαθών και όλων των
αντιθέτων εις αυτά εισέρχεται εις τας ψυχάς με επίγνωσιν, τότε λέγω
ότι γίνεται θεία μέσα εις αγγελόμορφον γένος.
Νέος Σωκράτης.
Έτσι πρέπει βεβαίως.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν άραγε ενοήσαμεν ότι πρέπει ο πολιτικός και ο καλός
νομοθέτης να είναι μόνος του ικανός με την βασιλικήν του σπουδήν να
εμφυτεύση αυτό το ιδίον εις τους ορθώς εκπαιδευθέντας τους οποίους
είπαμεν προ ολίγου;
Νέος Σωκράτης.
Αυτό είναι βεβαίως ορθόν.
Ξένος.
Όστις όμως, φίλε Σωκράτη, είναι ανίκανος να κάμνη αυτό, ας μην τον
ονομάσωμεν με τα ονόματα τα οποία εξετάζομεν εις τούτον τον λόγον.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.