Όχι βέβαια κατά την γνώμην μου. Και λοιπόν ειπέ μου το εξής.
Νέος Σωκράτης.
Τι πράγμα;
Ξένος.
Άραγε η μοναρχία δεν είναι έν από τα πολιτεύματα;
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Και κατόπιν της μοναρχίας νομίζω ότι ημπορούμεν να αναφέρωμεν την
ολιγαρχίαν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Τρίτον είδος πολιτεύματος δεν είναι η κυριαρχία του λαού, η οποία
ονομάζεται δημοκρατία;
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Ενώ όμως είναι τρία, δεν γίνονται πέντε, αφού παράγουν εξ ιδίων άλλα
δύο ονόματα ακόμη;
Νέος Σωκράτης.
Ποία δηλαδή;
Ξένος.
Λαμβάνοντες υπ' όψιν μας βεβαίως την βιαιότητα και την προαίρεσιν και
την πτωχείαν και τον πλούτον και τον νόμον και την παρανομίαν, τα
οποία συμβαίνουν εις αυτά, και διαιρούντες εις δύο έκαστον από τα δύο
πρώτα, την μεν μοναρχίαν, επειδή μας δίδει δύο είδη, την ονομάζομεν
με δύο ονόματα, ως προς το πρώτον μεν τυραννίδα, ως προς το δεύτερον
δε βασιλείαν.
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Το δε πολίτευμα μιας πόλεως, η οποία διοικείται από ολίγους, το
ονομάζομεν αριστοκρατίαν και ολιγαρχίαν.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Της δημοκρατίας όμως βεβαίως κανείς δεν συνηθίζει να μεταβάλλη το
όνομα, είτε βιαίως είτε οικειοθελώς εξουσιάζει ο λαός τους έχοντας
τας περιουσίας, και πάλιν είτε φυλάττει ακριβώς τους νόμους είτε όχι.
Νέος Σωκράτης.
Έχεις δίκαιον.
Ξένος.
Και λοιπόν; Νομίζομεν άραγε ότι είναι ορθόν κανέν από αυτά τα
πολιτεύματα όταν ορισθή με αυτούς τους όρους, δηλαδή με τον ένα και
τους ολίγους και πολλούς και τον πλούτον και την πτωχείαν και την
βίαν και την προαίρεσιν και με γραπτούς νόμους και χωρίς νόμους;
Νέος Σωκράτης.
Και τι εμποδίζει βεβαίως;
Ξένος.
Πρόσεξε λοιπόν καλλίτερα παρακολουθών κατά τον εξής τρόπον.
Νέος Σωκράτης.
Ποίον τρόπον;
Ξένος.
Εις αυτόν που είπαμεν εις την αρχήν άραγε θα επιμείνωμεν ή θα
διαφωνήσωμεν;
Νέος Σωκράτης.
Ποίον λοιπόν εννοείς;
Ξένος.
Είπαμεν, νομίζω, ότι η βασιλική εξουσία είναι μία από τας επιστήμας.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Και από αυτάς όχι από όλας, αλλά ως θεωρητικήν και διατακτικήν κάπως
την είχαμεν χωρίσει από τας άλλας.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Και από την διατακτικήν το έν μέρος της διά τα άψυχα, το δε άλλο διά
τα ζωντανά. Και βεβαίως με αυτόν τον τρόπον διχοτομούντες διαρκώς
εφθάσαμεν έως εδώ, χωρίς να λησμονήσωμεν ότι πρόκειται περί
επιστήμης. Ποία όμως είναι αυτή δεν ημπορέσαμεν ακόμη να το
εξακριβώσωμεν.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά ομιλείς.
Ξένος.
Λοιπόν αυτό ακριβώς το εννοούμεν άραγε, ότι δηλαδή όχι ο όρος οι
ολίγοι, ούτε οι πολλοί, ούτε το προαιρετικόν, ούτε το βίαιον, ούτε η
πτωχεία, ούτε ο πλούτος είναι ανάγκη να υπάρχουν εις αυτήν, αλλά
κάποια επιστήμη, εάν πρόκειται να συμφωνούμεν με τα προηγούμενα;
Νέος Σωκράτης.
Και βεβαίως αυτό είναι αδύνατον να μη το κάμωμεν.
Ξένος.
Τότε λοιπόν εξ ανάγκης τούτο πρέπει να εξετάσωμεν ούτω πως, δηλαδή
εις ποίον άραγε από αυτά συμβαίνει να υπάρχη επιστήμη της κυβερνήσεως
ανθρώπων, η οποία σχεδόν είναι η δυσκολωτέρα και η σπουδαιοτέρα προς
απόκτησιν. Και βεβαίως πρέπει να την εννοήσωμεν αυτήν, διά να
γνωρίζωμεν ποίους, πρέπει να απομακρύνωμεν από τον φρόνιμον βασιλέα,
οι οποίοι προσποιούνται μεν ότι είναι πολιτικοί και πείθουν πολλούς,
δεν είναι όμως διόλου.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως πρέπει να κάμωμεν τούτο, καθώς προηγουμένως μας είπε ο λόγος.
Ξένος.
Μήπως λοιπόν μας φαίνεται ότι ο λαός μέσα εις την πόλιν είναι δυνατόν
να αποκτήση αυτήν την επιστήμην;
Νέος Σωκράτης.
Και πώς είναι δυνατόν;
Ξένος.
Αλλ' άραγε μέσα εις μίαν πόλιν με χίλιους κατοίκους είναι δυνατόν να
έχουν αυτήν την επιστήμην επαρκώς εκατόν ή πενήντα άτομα;
Νέος Σωκράτης.
Τότε αυτή βεβαίως θα ήτο η ευκολωτέρα από όλας τας τέχνας. Διότι
γνωρίζομεν ότι μεταξύ χιλίων ανδρών τέλειοι ταβλισταί τόσον πολλοί
σχετικώς με τους άλλους Έλληνας δεν ήτο δυνατόν να υπάρξουν ποτέ,
πολύ δε ολιγώτερον βασιλείς. Διότι βεβαίως όστις κατέχει την
βασιλικήν επιστήμην, είτε εξουσιάζει είτε όχι, αυτόν πρέπει συμφώνως
με τα προηγούμενα να τον ονομάσωμεν πάλιν βασιλικόν.
Ξένος.
Καλά το ενθυμήθης. Νομίζω δε ότι έπεται από αυτό, ότι την ορθήν
εξουσίαν πρέπει να την ζητήσωμεν εις ένα άτομον ή δύο και όλως διόλου
ολίγους, αν ημπορή να υπάρξη ορθή.
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Αυτούς δε, είτε διοικούν οικειοθελείς είτε ανυποτάκτους, είτε με
γραπτούς νόμους είτε άνευ νόμων, είτε είναι πλούσιοι είτε πτωχοί,
πρέπει να τους θεωρήσωμεν, καθώς τόρα, ότι κυβερνούν κατά μίαν
οποιανδήποτε τέχνην. Και βεβαίως τους ιατρούς εξ ίσου τους εκτιμώμεν,
είτε οικειοθελώς είτε με την βίαν μας ιατρεύουν, και αν μας κόπτουν,
ή μας καυτηριάζουν, ή μας προξενούν κανένα άλλον πόνον, και αν είναι
πτωχοί ή πλούσιοι, βεβαίως εξ ίσου τους ονομάζομεν ιατρούς, εν όσω
επιστατούν με την τέχνην των, και μας καθαρίζουν ή αλλέως μας
λιγναίνουν ή μας παχαίνουν, αρκεί μόνον ότι διά το καλόν του σώματός
μας, το οποίον κάμνουν καλλίτερον από χειρότερον, σώζουν όσοι
θεραπεύουν τους θεραπευομένους. Συμφώνως με αυτά θα ειπούμεν, νομίζω,
ότι μόνον αυτός ο όρος είναι ορθός και διά την ιατρικήν και δι'
οποιανδήποτε άλλην εξουσίαν.
Νέος Σωκράτης.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Έπεται λοιπόν, καθώς φαίνεται, ότι και από τα πολιτεύματα εκείνο
είναι το ορθόν και μόνον, εις το οποίον ευρίσκει κανείς ότι οι
άρχοντες είναι επιστήμονες πραγματικώς και όχι φαινομενικώς. Και είτε
με νόμους είτε χωρίς νόμους κυβερνούν, και οικειοθελώς ή διά της
βίας, και πτωχοί ή πλούσιοι, αυτά δεν πρέπει να θεωρηθούν τίποτε με
κανένα τρόπον και με καμμίαν ορθότητα.
Σωκράτης.
Πολύ καλά.
Ξένος.
Και είτε φονεύουν κανένα, ή εξορίζουν και καθαρίζουν προς το συμφέρον
της την πόλιν, είτε στέλλουν αποικίας πολλάς ωσάν μελίσσια και την
σμικρύνουν, είτε από κανέν μέρος από έξω φέρουν άλλους και τους
κάμνουν πολίτας διά να την μεγαλώσουν, εν όσω μεταχειρίζονται την
επιστήμην και το δίκαιον, και όσον το δυνατόν την σώζουν και από
χειροτέραν την κάμνουν καλλιτέραν, αυτό το πολίτευμα μόνον, εις αυτό
το διάστημα, και με αυτούς τους όρους πρέπει να το ονομάσωμεν ορθόν.
Όσα δε άλλα αναφέρομεν δεν πρέπει να τα θεωρούμεν γνήσια ούτε
αληθινά, αλλά απομιμήσεις αυτού, και όσα μεν θεωρούμεν ως εύνομα,
είναι απομιμήσεις προς το καλλίτερον, τα δε άλλα προς το χειρότερον.
Νέος Σωκράτης.
Τα μεν άλλα, καλέ Ξένε, μου φαίνεται ότι τα είπες ορθώς. Ότι όμως και
χωρίς νόμους επιτρέπεται να κυβερνά, αυτό δεν μου κτυπά καλά το αυτί.
Ξένος.
Μόλις επρόλαβες, καλέ Σωκράτη και με ερώτησες. Διότι σε βεβαιώ, είχα
σκοπόν να σε ερωτήσω, άραγε τα παραδέχεσαι όλα αυτά, ή έχεις
αντίρρησιν εις κανέν από όσα είπα. Τόρα δε πλέον είναι φανερόν, ότι
θα αποφασίσωμεν να εξετάσωμεν αυτό, δηλαδή αν είναι ορθόν να υπάρχουν
άρχοντες χωρίς νόμους.
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Λοιπόν είναι κάπως φανερόν ότι εις την βασιλικήν ανήκει η νομοθετική.
Το καλλίτερον δε είναι όχι οι νόμοι να ισχύουν, αλλά ο ανήρ ο οποίος
είναι με φρόνησιν βασιλικός. Γνωρίζεις διατί;
Νέος Σωκράτης.
Τι εννοείς;
Ξένος.
Διότι ο νόμος δεν ημπορεί ποτέ συγχρόνως να επιβάλλη εις όλους το
καλλίτερον και το δικαιότερον και το ωφελιμώτερον. Διότι αι
ανομοιότητες και των ανθρώπων και των πράξεων και με μίαν λέξιν το
γεγονός ότι τίποτε από τα ανθρώπινα δεν μένει ήσυχον, δεν αφίνουν
καμίαν τέχνην να εκτελέση κανέν πράγμα απλούν εις κάτι τι δι' όλον
τον καιρόν. Αυτά λοιπόν τα παραδεχόμεθα ίσως;
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Ο δε νόμος βεβαίως βλέπομεν ότι εις αυτό τείνει ωσάν κανείς άνθρωπος
αυτάρεσκος και αμαθής, ο οποίος δεν επιτρέπει εις κανένα να κάμη
τίποτε έξω από τας διατάξεις του, ουδ' ερωτά κανένα, και αν ακόμη
υπάρχη κανέν νέον πράγμα τελειότερον εις κανένα, έξω από την διαταγήν
την οποίαν αυτός επέβαλε.
Νέος Σωκράτης.
Αυτό είναι αληθές. Βεβαίως ο νόμος κάμνει εις όλους μας ακριβώς αυτά
τα οποία είπες τόρα.
Ξένος.
Λοιπόν άραγε δεν είναι αδύνατον να μην είναι ποτέ ορθόν, εκείνο το
οποίον εκτελείται πάντοτε ομοιομόρφως εις πράγματα τα οποία δεν είναι
ομοιόμορφα;
Νέος Σωκράτης.
Σχεδόν.
Ξένος.
Διατί λοιπόν είναι αναγκαία η νομοθεσία, αφού δεν είναι τόσον ορθός ο
νόμος; Πρέπει να εύρωμεν την αιτίαν τούτου.
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Λοιπόν μήπως δεν υπάρχουν και εις ημάς, καθώς εις άλλας πόλεις,
ασκήσεις πολλών ανθρώπων ομού, είτε εις το τρέξιμον είτε εις κανέν
άλλο, χάριν διαγωνισμού;
Νέος Σωκράτης.
Και πάρα πολλαί μάλιστα.
Ξένος.
Εμπρός τόρα ας πάρωμεν πάλιν να εξετάσωμεν με το μνημονικόν μας τας
διατάξεις, όσας επιβάλλουν εις τας τοιαύτας διοικήσεις όσοι γυμνάζουν
με τέχνην.
Νέος Σωκράτης.
Τι δηλαδή;
Ξένος.
Που νομίζουν ότι δεν επιτρέπεται να λεπτολογούν διά τον καθένα
χωριστά, και να διατάσσουν ό,τι είναι καταλληλότερον εις το σώμα του,
αλλά νομίζουν συνήθως ότι πρέπει γενικώτερα και διά πολλούς συγχρόνως
να εφαρμόζουν την διάταξιν η οποία ωφελεί το σώμα.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Δι' αυτό λοιπόν τους υποβάλλουν όλους μαζί εις την ιδίαν κόπωσιν και
συγχρόνως τους αφίνουν να τρέξουν, και συγχρόνως τους σταματούν από
το τρέξιμον και από την πάλην και από όλους τους σωματικούς κόπους.
Νέος Σωκράτης.
Έτσι είναι.
Ξένος.
Και ο νομοθέτης λοιπόν, όστις θα επιστατήση εις τας αγέλας διά το
δίκαιον και διά τα μεταξύ των συμβόλαια, ας μη νομίζωμεν ότι θα γίνη
ποτέ ικανός, αφού διατάσσει δι' όλους μαζί, να αποδώση ακριβώς το
πρέπον εις τον καθένα.
Νέος Σωκράτης.
Αυτό φαίνεται λογικόν βεβαίως.
Ξένος.
Αλλά, νομίζω, θα θέση τον νόμον διά τους πολλούς, και διά τας
περισσοτέρας περιπτώσεις και κάπως γενικώτερα, είτε εις εγγραμμάτους,
είτε εις αγράμματους νομοθετεί κατά τα πατροπαράδοτα έθιμα.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Βεβαίως ορθά. Διότι, καλέ Σωκράτη, πώς θα ήτο δυνατόν ποτέ να γίνη
κανείς ικανός, ώστε εις όλην την ζωήν του να κάθηται πλησίον εις
έκαστον και με ακρίβειαν να του επιβάλλη το ορθόν; Καθ' όσον, νομίζω,
αν ήτο εις αυτό ικανός, οποιοσδήποτε έλαβε την αληθώς βασιλικήν
επιστήμην, τις η ανάγκη να θέση εις τον ίδιον εαυτόν του εμπόδια, και
να γράφη αυτούς τους νόμους που είπαμεν;
Νέος Σωκράτης.
Αυτό εξάγεται τουλάχιστον, φίλε ξένε, από όσα είπαμεν τόρα.
Ξένος.
Ή καλλίτερον, αγαπητέ μου, από όσα θα ειπούμεν κατόπιν.
Νέος Σωκράτης.
Ποία δηλαδή;
Ξένος.
Ιδού ποία. Ας υποθέσωμεν ότι ένας ιατρός ή γυμναστής πρόκειται να
ταξειδεύση και να λείψη πολύν καιρόν από τους αρρώστους του, καθώς
υπολογίζει, και επειδή νομίζει ότι δεν θα ενθυμούνται τας οδηγίας του
οι γυμναζόμενοι ή οι πάσχοντες, απεφάσισε να γράψη προς χάριν των
υπομνήσεις. Ή όχι;
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν; Εάν λείψη εις το ταξείδι ολιγώτερον χρόνον από όσον
υπελόγιζε και επιστρέψη, άραγε δεν είναι δυνατόν να τολμήση να δώση
νέας οδηγίας έξω από εκείνας τας γραπτάς υπομνήσεις, εάν η κατάστασις
των αρρώστων συμβή να γίνη καλλιτέρα, είτε από ανέμους ή διά καμμίαν
άλλην αιτίαν από όσας συνήθως επέρχονται με κάποιον άλλον τρόπον από
τον καιρόν του Διός; Και θα κρατηθή άραγε να μη παραβή τας τόσον
παλαιάς εκείνας νομοθεσίας του χωρίς ούτε και ο ίδιος να δίδη νέας
οδηγίας ούτε ο ασθενής να τολμά να κάμη διαφορετικά από τα γραμμένα,
διότι τάχα αυτά είναι ιατρικά και υγιεινά, όσα δε γίνονται κατ' άλλον
τρόπον είναι νοσώδη και χωρίς τέχνην; Ή όλως διόλου το αντίθετον
συμβαίνει και εις την επιστήμην και εις την αληθινήν τέχνην, δηλαδή
εις όλα θα εγίνοντο όλως διόλου γελοία τα τοιαύτα νομοθετήματα;
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως όλως διόλου γελοία.
Ξένος.
Δι' αυτόν λοιπόν τόρα ο οποίος έγραψε ή αγράφως ενομοθέτησε τα δίκαια
και άδικα και ωραία και άσχημα και καλά και κακά εις τας αγέλας των
ανθρώπων, όσαι βόσκονται εις τας πόλεις συμφώνως με τους νόμους των
νομοθετών, εάν τύχη να έλθη ο ίδιος νομοθέτης που έγραψε τους νόμους
με τέχνην ή κανείς άλλος όμοιός του, δεν πρέπει άραγε να του επιτραπή
να διατάξη άλλα έξω από αυτά; Ή μήπως και αυτή η απορία μας δεν είναι
πραγματικώς ολιγώτερον κωμική από την προηγουμένην;
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Γνωρίζεις λοιπόν ένα λόγον που λέγει ο λαός εις τοιαύτας περιστάσεις;
Νέος Σωκράτης.
Αυτήν την στιγμήν δεν τον ενθυμούμαι τόσον καλά.
Ξένος.
Και όμως είναι καθώς πρέπει. Λέγουν δηλαδή ότι πρέπει, εάν γνωρίζη
κανείς έξω από τους προηγουμένους νόμους άλλους ωφελιμωτέρους, ας
πείση την πόλιν του και ας τους νομοθετήση, όχι όμως αλλέως.
Νέος Σωκράτης.
Τι φρονείς λοιπόν; Δεν είναι ορθόν;
Ξένος.
Ίσως. Οπωσδήποτε όμως, εάν κανείς επιβάλλη διά της βίας το καλλίτερον
χωρίς να πείθη, ειπέ μου τι όνομα θα δώσωμεν εις την βίαν αυτήν!
Ακόμη όμως ας μη δώσωμεν όνομα εις αυτόν αλλά προηγουμένως ας
εξετάσωμεν διά τα προηγούμενα.
Νέος Σωκράτης.
Τι εννοείς λοιπόν;
Ξένος.
Εάν δηλαδή κανείς, χωρίς να πείση τον νοσηλευόμενον, κατέχη ορθώς την
τέχνην, και παρά τας γραπτάς οδηγίας αναγκάζη να κάμη το καλλίτερον ή
το παιδί ή κανείς μεγάλος ή και γυναίκα, τότε πώς θα ονομάσωμεν αυτήν
την πίεσιν; Άραγε όχι κάθε άλλο, παρά αυτό το οποίον θεωρείται σφάλμα
εις την τέχνην του, δηλαδή νοσηρόν; Και κάθε άλλο ημπορούμεν να
χαρακτηρίσωμεν τον πιεσθέντα εις αυτό το πράγμα, όχι όμως ότι έπαθε
νοσηρόν και άτεχνον πάθημα από τους ιατρούς οι οποίοι τον εβίασαν;
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν ποίου είδους είναι το σφάλμα ως προς την πολιτικήν
τέχνην; Άραγε δεν είναι το άσχημον και κακόν και άδικον;
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Δι' αυτούς λοιπόν τόρα οι οποίοι επιέσθησαν να πράξουν έξω από τα
νομοθετημένα πατροπαράδοτα άλλα δικαιότερα και καλλίτερα και
ωραιότερα από πριν, εμπρός ας εξετάσωμεν πάλιν την μομφήν των
αρμοδίων, άραγε, αν δεν θέλουν να γίνουν ο περίγελως όλου του κόσμου,
δεν πρέπει κάθε άλλο να λέγουν μάλλον, παρά ότι έπαθαν άσχημα και
άδικα και κακά όσοι επιέσθησαν από τους εκβιαστάς;
Νέος Σωκράτης.
Αυτό είναι αληθέστατον.
Ξένος.
Αλλά πάλιν μήπως όταν μεν είναι πλούσιος ο εκβιαστής, είναι δίκαια,
εάν όμως είναι τυχόν πένης, τότε είναι άδικα τα επιβληθέντα διά της
βίας; Ή μήπως και αν πείση και αν δεν πείση, και αν είναι πλούσιος ή
πτωχός, και αν συμφώνως με τους γραπτούς νόμους ή έξω από αυτούς
εκτελή ό,τι είναι συμφέρον, αυτός και μόνος πρέπει να είναι ο όρος ο
αληθινώτερος περί τη ορθής διοικήσεως της πόλεως, με τον οποίον ο
σοφός και αγαθός ανήρ θα διοικήση τους υπαγομένους εις την εξουσίαν
του; Και καθώς ο πλοίαρχος προσέχει πάντοτε εις το συμφέρον του
πλοίου και των ναυτών, και δεν νομοθετεί γραπτώς, αλλά την τέχνην του
παρουσιάζει ως νόμον και σώζει τους συναδέλφους του, το ίδιον και με
τον ίδιον αυτόν τρόπον, μόνον από εκείνους όσοι ημπορούν να
διοικήσουν ούτω πως είναι δυνατόν να ορθοποδήση η πολιτεία, διότι
προσφέρουν την δύναμιν της τέχνης των ανωτέραν από τους νόμους. Και
οτιδήποτε και αν κάμνουν οι φρόνιμοι άρχοντες δεν είναι σφάλμα, εφ'
όσον προσέχουν εις το σπουδαιότερος δηλαδή να διανέμουν πάντοτε εις
τους πολίτας το δικαιότερον με νουν και με τέχνην, και να ημπορούν να
τους σώζουν και όσον το δυνατόν να τους κάμνουν καλλιτέρους από
χειροτέρους.
Νέος Σωκράτης.
Δεν υπάρχει αντίρρησις εις όσα ελέχθησαν αυτήν την στιγμήν.
Ξένος.
Αλλά και εις εκείνα δεν πρέπει να υπάρχη βεβαίως αντίρρησις.
Νέος Σωκράτης.
Ποία εννοείς;
Ξένος.
Ότι δεν είναι ποτέ δυνατόν ο λαός, από οποιουςδήποτε και αν
αποτελήται, να αποκτήση αυτήν την επιστήμην και να διοικήση με νουν
την πόλιν, αλλά εις στενόν κύκλον και μικρόν και εις το έν άτομον
πρέπει να ζητήσωμεν το έν εκείνο πολίτευμα το ορθόν, τας δε άλλας
όλας πρέπει να τας θεωρήσης απομιμήσεις, καθώς είπαμεν και ολίγον
προηγουμένως, εκ των οποίων άλλαι μεν μιμούνται αυτήν προς το
καλλίτερον, άλλαι όμως προς το χειρότερον.
Νέος Σωκράτης.
Πώς το είπες αυτό; Διότι και προ ολίγου σε βεβαιώ δεν εννόησα καλώς
το ζήτημα των απομιμήσεων.
Ξένος.
Και όμως δεν είναι μηδαμινόν πράγμα, αν ημπορέση κανείς να σαλεύση
τούτον τον λόγον δι' αυτό και να το ρίψη κάτω, διά να μην κάθηται να
αποδεικνύη το λάθος το οποίον έγινε τόρα ως προς αυτό.
Νέος Σωκράτης.
Ποίον δηλαδή;
Ξένος.
Κάτι τι ωσάν το εξής πρέπει βεβαίως να ζητήσωμεν, το οποίον δεν είναι
πολύ συνηθισμένον ούτε ευνόητον. Και όμως ας προσπαθήσωμεν να το
συλλάβωμεν. Εμπρός λοιπόν: Αφού είναι ορθόν μόνον το πολίτευμα το
οποίον είπαμεν, γνωρίζεις ότι πρέπει τα άλλα να μεταχειρίζονται τους
ιδικούς του γραπτούς νόμους διά να σώζωνται, και επομένως να κάμνουν
αυτό το οποίον τόρα εγκρίνομεν, ενώ δεν είναι ορθόν;
Νέος Σωκράτης.
Ποίον;
Ξένος.
Το να μην τολμά κανείς πολίτης να κάμη τίποτε έξω από τους νόμους,
και όστις τολμά να τιμωρήται με θάνατον και με όλας τας βαρυτάτας
ποινάς. Και τούτο ως δεύτερον είναι το ορθότερον και το καλλίτερον,
όταν κανείς μετακινήση το πρώτον, το οποίον είπαμεν προ ολίγου. Αλλά
με ποίον τρόπον συνέβη αυτό, το οποίον παρεδέχθημεν ως δεύτερον,
πρέπει να το εξακριβώσωμεν. Δεν είναι έτσι;
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Λοιπόν τόρα πάλιν ας επιστρέψωμεν εις τας εικόνας, με τας οποίας
είναι ανάγκη να παρομοιάζωμεν διαρκώς τους βασιλικούς άρχοντας.
Νέος Σωκράτης.
Ποίας;
Ξένος.
Τον γενναίον πλοίαρχον και τον ισοδύναμον με πολλούς άλλους ιατρόν.
Δηλαδή ας εύρωμεν ένα σχήμα διά τους άρχοντας παρομοιάζοντες αυτούς
με τούτους εδώ.
Νέος Σωκράτης.
Ποίου είδους.
Ξένος.
Καθώς λόγου χάριν εάν όλοι συλλογισθώμεν, ότι υποφέρομεν από αυτούς
τα πάνδεινα. Διότι και οι δύο από αυτούς οποιονδήποτε από ημάς
θελήσουν να σώσουν, εξ ίσου τον σώζουν, οποιονδήποτε όμως θελήσουν να
τον κακοποιήσουν τον κακοποιούν, σχίζοντες και καυτηριάζοντες και
επιβάλλοντες να φέρουν τα έξοδα διά τα υλικά των ως άλλους φόρους,
ενώ αυτοί εξοδεύουν ολίγα από τα υλικά, τα δε άλλα τα χρησιμοποιούν
οι ίδιοι και οι υπηρέται των. Και μάλιστα εις το τέλος λαμβάνουν
μισθόν ή από κανένα συγγενή ή από κανένα εχθρόν του ασθενούς, και τον
δολοφονούν. Και οι πλοίαρχοι πάλιν χίλια άλλα παρόμοια κατορθώματα
κάμνουν, διότι με κάποιον κακόν σκοπόν τους αφήνουν μόνους, όταν
βγαίνουν εις το πέλαγος, και διά κανέν λάθος των τους πετούν εις την
θάλασσαν μέσα εις το πέλαγος, και άλλα κακουργήματα κάμνουν. Εάν
λοιπόν τα συλλογισθώμεν αυτά και λάβωμεν περί αυτών έν μέτρον, να μη
επιτρέπωμεν δηλαδή εις καμμίαν από αυτάς τας δύο τέχνας να υπάρχη
απολυταρχικός άρχων ούτε διά τους δούλους ούτε διά τους ελευθέρους,
να προσκαλέσωμεν δε συλλαλητήριον από όλους μας, ή από όλον τον λαόν,
ή από μόνον τους πλουσίους, και να επιτραπή και εις ιδιώτας και εις
άλλους τεχνίτας να φέρουν γνώμην περί ταξειδίων και περί ασθενειών,
πώς πρέπει να μεταχειριζώμεθα τα φάρμακα και τα ιατρικά εργαλεία διά
τους ασθενείς, και μάλιστα και τα ίδια τα πλοία και τα ναυτικά
εργαλεία διά τας ανάγκας των πλοίων και διά τους κινδύνους όχι μόνον
των ταξειδίων από τους ανέμους και από την θάλασσαν αλλά και από τας
συναντήσεις πειρατών, και αν τυχόν γίνη ανάγκη να πολεμήση κανείς με
πολεμικά πλοία προς άλλα παρόμοια· και ό,τι αποφασίση ο λαός δι'
αυτά, είτε με την συμβουλήν κανενός ιατρού είτε πλοιάρχων είτε άλλων
ατόμων, να τα γράψωμεν εις πίνακας και εις στήλας, ή να τα
νομοθετήσωμεν ως άγραφα πατροπαράδοτα έθιμα, και συμφώνως με αυτά
πλέον να ταξειδεύωμεν εις το εξής και να εκτελούμεν τας θεραπείας των
ασθενών.
Νέος Σωκράτης.
Όλως διόλου παράλογα πράγματα είπες.
Ξένος.
Ακόμη δε να διορίζωμεν κατ' έτος άρχοντας από το πλήθος, είτε από
τους πλουσίους είτε από όλους τους λαϊκούς, όποιος έβγη με τον
κλήρον. Και αυτοί οι άρχοντες αποκαθιστάμενοι εις την εξουσίαν
σύμφωνα με τους γραπτούς νόμους να πηδαλιουχούν τα πλοία και να
θεραπεύουν τους πάσχοντας.
Νέος Σωκράτης.
Αυτά είναι περισσότερον ανυπόφορα.
Ξένος.
Παρατήρησε λοιπόν τόρα και τας συνεπείας τούτων. Δηλαδή μόλις
τελειώση δι' έκαστον από αυτούς τους άρχοντας η χρονιά του, θα γίνη
ανάγκη να διορίσωμεν δικαστήρια, με μέλη ή από τους πλουσίους κατά
προτίμησιν ή πάλιν από όλον τον λαόν όσοι κληρωθούν, και ενώπιον
αυτών να καταγγέλλωμεν τους πρώην άρχοντας διά να δώσουν ευθύνας, να
τους κατηγορή δε οποιοσδήποτε θέλει ότι ο δείνα δεν επηδαλιούχησε τα
πλοία εις όλον το έτος του συμφώνως με τους γραπτούς νόμους ούτε με
τα παλαιά έθιμα των προγόνων μας. Τα ίδια δε ακριβώς και διά τους
θεραπεύοντας τους ασθενείς. Και όσοι καταδικασθούν, να ορίσωμεν τι
πρέπει να πάθη κανείς από αυτούς ή να πληρώση.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως όστις θελήση και οικειοθελώς ακόμη να γίνη άρχων υπό
τοιούτους όρους, δεν είναι δίκαιον να υποστή οποιανδήποτε ποινήν ή
πρόστιμον.
Ξένος.
Και λοιπόν εκτός όλων αυτών θα γίνη ανάγκη να θέσωμεν νόμον, εάν
κανείς αποδειχθή ότι ερευνά την τέχνην του πλοιάρχου και τα ναυτικά,
ή την υγιεινήν και τας ιατρικάς αληθείας ως προς τους ανέμους και την
θερμότητα και το ψύχος έξω από τους γραπτούς νόμους, και σοφίζεται
οτιδήποτε δι' αυτά, πρώτον μεν αυτόν να μην τον ονομάζωμεν ούτε
ιατρικόν ούτε πλοιαρχικόν, αλλά αερολόγον και κάπως αθυρόστομον
σοφιστήν. Έπειτα επειδή διαφθείρει άλλους νεωτέρους και τους
καταπείθει να επιτίθενται κατά της πλοιαρχικής και της ιατρικής διότι
όχι κατά τους νόμους, αλλά απολυταρχικώς εξουσιάζουν τα πλοία και
τους ασθενείς, να τον καταγγέλλη εις κανέν δικαστήριον, οποιοσδήποτε
θέλει από όσους έχουν το δικαίωμα. Εάν δε αποδειχθή ότι έξω από τους
νόμους προσπαθεί να πείση είτε νέους είτε γεροντοτέρους, να τον
τιμωρούμεν με τας βαρυτέρας ποινάς. Διότι δεν επιτρέπεται να είναι
σοφώτερος από τους νόμους. Ούτε αγνοεί κανείς τα θεραπευτικά και τα
υγιεινά ούτε τα ναυτιλιακά και τα ναυτικά. Διότι όστις θέλει να τα
μάθη είναι εύκολον, αφού υπάρχουν γραμμένα και θεσπισμένα
πατροπαράδοτα έθιμα. Αυτά λοιπόν αν συνέβαιναν κατ' αυτόν τον τρόπον
φίλε Σωκράτη, και εις αυτάς τας επιστήμας, καθώς τα είπαμεν, και εις
την στρατηγικήν και εις οποιανδήποτε εν γένει κυνηγετικήν, και εις
την ζωγραφικήν, ή εις οποιονδήποτε μέρος από ολόκληρον την μιμητικήν
και αρχιτεκτονικήν, και εις οποιανδήποτε εν γένει διακοσμητικήν, ή
και εις την γεωργίαν και ολόκληρον την επιστήμην των φυτών, ή ακόμη
αν εβλέπαμεν καμμίαν ιπποφορβίαν να εκτελήται συμφώνως με
συγγράμματα, ή μαντικήν, ή παν ό,τι περιλαμβάνει η διακονική, ή την
ταβλιστικήν, ή ολόκληρον την αριθμητικήν, είτε θεωρητικώς, είτε
γεωμετρικώς εις τα επίπεδα και τα εμβαδά και τους όγκους
εφαρμοζομένην, — εις όλα αυτά ποία νέα κατάστασις πραγμάτων ήθελε
προκύψη, εάν εκτελούνται συμφώνως με τα συγγράμματα και όχι με την
τέχνην;
Νέος Σωκράτης.
Είναι φανερόν ότι όλαι αι τέχναι θα εχάνοντο εντελώς, και ούτε πλέον
άλλην φοράν πάλιν θα ήτο δυνατόν να δημιουργηθούν, διότι ο νόμος
αυτός απαγορεύει πάσαν έρευναν. Ώστε η ζωή, η οποία είναι και τόρα
δύσκολος, εις εκείνην την εποχήν θα εγίνετο εντελώς ανυπόφορος.
Ξένος.
Και τόρα πάλιν; Εάν συμφώνως με τα συγγράμματα εξαναγκάζωμεν να
χειροτονήται έκαστος από όσους είπαμεν, και να επιστατή εις αυτά τα
συγγράμματά μας όστις χειροτονηθή ή κληρωθή εκ τύχης, αυτός όμως
αδιαφορών διά τα συγγράμματα ή χάριν κέρδους ή προς ατομικήν του
ευχαρίστησιν δοκιμάζη έξω από αυτά να εκτελέση άλλα, ενώ δεν γνωρίζει
τίποτε, άραγε από το προηγούμενον κακόν δεν θα είναι πολύ μεγαλίτερον
τούτο το κακόν;
Νέος Σωκράτης.
Ομιλείς πολύ ορθά.
Ξένος.
Διότι, νομίζω, έξω από τους νόμους οι οποίοι ετέθησαν με πολλήν
πείραν και με τας συμβουλάς μερικών συμβούλων οι οποίοι ωμίλησαν με
χάριν και κατέπεισαν τον λαόν να τους νομοθετήση, όστις τολμά να
πράξη παρανόμως κάμνει σφάλμα πολλαπλάσιον από άλλο σφάλμα, και
ημπορεί να ανατρέψη πάσαν πράξιν πολύ περισσότερον παρά τα
συγγράμματα.
Νέος Σωκράτης.
Πώς δεν θα ανατρέψη;
Ξένος.
Δι' αυτά λοιπόν όσοι θέτουν νόμους και συγγραφάς δι' οτιδήποτε,
πρέπει να λάβουν και τον κόπον έξω από αυτά ούτε εις έν άτομον ούτε
εις πολλούς να μην επιτρέψουν ποτέ να πράξη το παραμικρόν.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Λοιπόν δεν θα χρησιμεύουν ως απομιμήσεις της αληθείας διά τον καθένα,
όσα γραφούν από τους ειδήμονας όσον το δυνατόν καλλίτερον;
Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Και όμως είπαμεν ότι ο ειδήμων, ο αληθινός πολιτικός, εάν το
ενθυμούμεθα, με την τέχνην του θα εφαρμόση πολλά εις τας πράξεις του
χωρίς να λαμβάνη υπ' όψιν τα συγγράμματα, όταν σκεφθή άλλα καλλίτερα
από όσα είναι γραμμένα υπό του ιδίου και τυχόν εστάλησαν γραπτώς εις
κανένα ο οποίος απουσιάζει.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως το είπαμεν.
Ξένος.
Τότε λοιπόν ένας άνθρωπος οποιοσδήποτε και αν είναι, ή πλήθος
οποιονδήποτε εις το οποίον ετέθησαν νόμοι, εάν δοκιμάσουν έξω από
αυτούς να κάμουν κάτι τι ως καλλίτερον, δεν κάμνουν το ίδιον το
οποίον και εκείνος ο αληθινός;
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Επομένως, εάν μεν το έκαμναν αυτό, ενώ οι ίδιοι είναι ανεπιστήμονες,
θα εδοκίμαζαν να μιμηθούν το αληθινόν, αλλά θα το εμιμούντο κακώς
όλως διόλου, εάν όμως είναι έντεχνοι, τότε πλέον αυτό δεν είναι
μίμησις αλλά το ίδιον εκείνο το αληθινώτατον. Δεν είναι έτσι;
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.