Η ξαντική και το μισό μέρος του αργαλιού και όσαι τέχναι ξεπλέκουν τα
συμπλεγμένα ατάκτως μεταξύ των, ολόκληρον αυτό ως έν λαμβανόμενον,
είναι μεν και μέρος της πλεκτικής βεβαίως, είπαμεν όμως και άλλοτε
ότι αποτελούν τας δύο περιεκτικάς τέχνας, την συνθετικήν και την
αποσυνθετικήν.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Λοιπόν μέρος της αποσυνθετικής είναι και η ξαντική και όλα όσα
είπαμεν προ ολίγου. Διότι η τέχνη, η οποία αποσυνθέτει με μαλλιά και
με στήμονας, και αλλέως εκτελείται με την σαΐτταν, αλλέως όμως με το
χέρι, έλαβε όλα τα ονόματα όσα είπαμεν.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Τόρα πάλιν όμως ας λάβωμεν το μέρος της συνθετικής το οποίον είναι
και μέρος της πλεκτικής. Όσα δε ανήκον εις την αποσυνθετικήν, ας τα
αφήσωμεν όλα μαζί κατά μέρος, διχοτομούντες την πλεκτικήν εις το
αποσυνθετικόν και το συνθετικόν τμήμα.
Νέος Σωκράτης.
Ας υποθέσωμεν ότι την διαιρέσαμεν.
Ξένος.
Τάρα λοιπόν πάλιν, καλέ Σωκράτη, πρέπει συ να διχοτόμησες το
συνθετικόν και πλεκτικόν συγχρόνως μέρος, εάν πρόκειται να συλλάβωμεν
τελείως την υφαντικήν που είπαμεν προηγουμένως.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως πρέπει.
Ξένος.
Μάλιστα, πρέπει. Και ας ειπούμεν ότι το έν μέρος αυτής είναι
στρεπτικόν, το δε άλλο συμπλεκτικόν.
Νέος Σωκράτης.
Μήπως άραγε το ενόησα; Δηλαδή νομίζω ότι ονομάζεις στρεπτικήν την
εργασίαν του στημονιού.
Ξένος.
Όχι μόνον αυτού άλλα και του υφαδιού. Ή μήπως θα εύρωμεν κανένα
τρόπον να παράγεται αυτό χωρίς στρίψιμον;
Νέος Σωκράτης.
Διόλου μάλιστα.
Ξένος.
Χώρισε λοιπόν και το καθέν από αυτά τα δύο, διότι πιθανόν ο χωρισμός
να σε ωφελήση.
Νέος Σωκράτης.
Πώς;
Ξένος.
Ιδού πώς: Όταν το προϊόν της ξαντικής απλωθή και πλατύνη, δεν το
ονομάζομεν πέπλον;
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Από αυτό λοιπόν, όσον μεν στρίφεται με το αδράχτι και γίνεται σφιχτόν
νήμα ονόμασέ το στημόνι και την τέχνην η οποία το στρίφει ονόμασέ την
στημονοκλωστικήν.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Όσα όμως στρέφονται απαλά, πλέκονται όμως με το στημόνι το οποίον
συγκρατεί την μαλακότητα από την ορμήν της βαφής, αυτά βεβαίως πρέπει
να τα ονομάσωμεν υφάδι, και την τέχνην η οποία επιστατεί εις αυτά
υφάδιασμα.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Και βεβαίως το μέρος της υφαντικής το οποίον εθέσαμεν ως ζήτημα,
είναι πλέον σαφές εις τον καθένα. Δηλαδή το μέρος της συνθετικής το
οποίον ανήκει εις την πλεκτικήν, όταν κατασκευάζη πλέγμα με ευθείαν
πλοκήν του υφαδιού, ολόκληρον μεν το πλεγμένον το ονομάζομεν μάλλινον
ύφασμα, την δε τέχνην η οποία επιμελείται αυτό υφαντικήν.
Νέος Σωκράτης.
Έχεις δίκαιον.
Ξένος.
Πολύ καλά. Αλλά τόρα διατί άραγε δεν απαντήσαμεν αμέσως ότι η
υφαντική είναι πλεκτική του υφαδιού και του στημονιού, αλλά εφέραμεν
γύρον και ανελύσαμεν εις μάτην τόσα πολλά;
Νέος Σωκράτης.
Εις εμέ τουλάχιστον, καλέ Ξένε, τίποτε δεν εφάνη ότι ελέχθη εις μάτην
από όσα ελέχθησαν.
Ξένος.
Διόλου παράδοξον. Αλλά, αξιομακάριστε φίλε, πιθανόν να σου φανή. Δι'
αυτήν λοιπόν την ασθένειαν, αν τύχη να σου συμβή εις το μέλλον — και
δεν είναι διόλου παράδοξον — άκουσε να σου ειπώ ένα λόγον, ο οποίος
αρμόζει να λεχθή εις πάσαν τοιαύτην περίπτωσιν.
Νέος Σωκράτης.
Λέγε και μη σε μέλει.
Ξένος.
Πρώτον λοιπόν ας παρατηρήσωμεν πάσαν υπερβολήν και έλλειψιν, ώστε
λογικώς να επαινούμεν και να κατακρίνωμεν, όσα μέσα εις τας παρούσας
συζητήσεις λέγονται μακρότερα από όσον πρέπει ή αντιθέτως.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως πρέπει.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν νομίζω ότι θα ήτο ορθόν να ομιλήσωμεν περί αυτών των
ιδίων.
Νέος Σωκράτης.
Ποίων;
Ξένος.
Περί μήκους και συντομίας και εν γένει περί υπερβολής και ελλείψεως.
Διότι η μετρική βεβαίως ασχολείται εις όλα αυτά.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Λοιπόν ας διαιρέσωμεν αυτήν εις δύο μέρη. Διότι τούτο είναι αναγκαίον
δι' αυτό το οποίον επιδιώκομεν.
Νέος Σωκράτης.
Λέγε, σε παρακαλώ, πώς να διαιρέσωμεν.
Ξένος.
Ιδού πώς: Το έν μέρος αναλόγως της σχέσεως του μεγέθους και της
μικρότητος μεταξύ των, το δε άλλο αναλόγως της σχέσεως ενός πράγματος
προς την ορθήν φύσιν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς το εννοείς;
Ξένος.
Άραγε δεν σου φαίνεται ότι πρέπει κατά φύσιν να λέγωμεν ότι το
μεγαλίτερον δεν είναι από κανέν άλλο μεγαλίτερον, παρά από το
μικρότερον, και το μικρότερον πάλιν ότι είναι μικρότερον από το
μεγαλίτερον και όχι από κανέν άλλο;
Νέος Σωκράτης.
Αυτό μου φαίνεται.
Ξένος.
Τότε λοιπόν πρέπει να παραδεχθώμεν αυτά τα δύο είδη της καταστάσεως
των πραγμάτων και της κρίσεως διά το μεγάλον και το μικρόν, και όχι
καθώς είπαμεν προ ολίγου να τα σχετίζωμεν μόνον μεταξύ των, αλλά
μάλλον καθώς το είπαμεν τόρα, η μία να γίνεται μεταξύ των και η άλλη
ως προς το ορθόν μέτρον. Διά ποίαν δε αιτίαν έχομεν άραγε όρεξιν να
το μάθωμεν;
Νέος Σωκράτης.
Ακούς εκεί;
Ξένος.
Εάν δεν συγκρίνη ποτέ κανείς την φύσιν του μεγαλιτέρου προς κανέν
άλλο, παρά μόνον προς το μικρότερον, ποτέ δεν θα εξετασθή εν σχέσει
προς το ορθόν μέτρον. Δεν είναι έτσι;
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Λοιπόν αυτάς τας ιδίας τέχνας και όλα τα προϊόντα αυτών δεν θα τα
καταστρέψωμεν με αυτόν τον λόγον, και μάλιστα και την πολιτικήν την
οποίαν εξετάζομεν τόρα και την υφαντικήν που είπαμεν; Διότι όλαι
αυταί προσέχουν πολύ να αποφεύγουν το περισσότερον και το ολιγώτερον
από το ορθόν μέτρον, όχι διότι δεν υπάρχει, αλλά ως πολύ δύσκολον εις
την εφαρμογήν, και κατ' αυτόν ακριβώς τον τρόπον διατηρούν το ορθόν
μέτρον και κατασκευάζουν τα πάντα καλά και ωραία.
Νέος Σωκράτης.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Λοιπόν, αν καταστρέψωμεν την πολιτικήν, δεν θα είναι πλέον ασύλληπτος
η έρευνα της βασιλικής επιστήμης;
Νέος Σωκράτης.
Πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Πώς λοιπόν; Άραγε καθώς εις τον σοφιστήν κατ' ανάγκην απεδείξαμεν ότι
υπάρχει το μη ον, διότι ως προς αυτό μας διέφευγε ο ορισμός, ομοίως
και τόρα να αναγκάσωμεν το περισσότερον και το ολιγώτερον να
μετρούνται όχι μόνον μεταξύ των αλλά και προς την φύσιν του ορθού
μέτρου; Διότι βεβαίως δεν είναι δυνατόν να υπάρξη αναντιλέκτως ούτε
πολιτικός ούτε άλλος κανείς επιστήμων των πράξεων, αν αυτό δεν γίνη
παρεδεκτόν.
Νέος Σωκράτης.
Τότε λοιπόν και τόρα ακόμη πρέπει να κάμωμεν το ίδιον.
Ξένος.
Είναι πολύ μεγαλίτερον, Σωκράτη μου, τούτο το έργον από εκείνο.
Μολονότι και εκείνο το ενθυμούμεθα πόσον ήτο μακρόν. Αλλά είναι πολύ
δίκαιον να προϋποθέσωμεν δι' αυτά το εξής·
Νέος Σωκράτης.
Τι πράγμα;
Ξένος.
Ότι τέλος πάντων θα μας χρειασθή αυτό που είπαμεν, διά να αποδείξωμεν
αυτό το ίδιον το ορθόν. Αλλά ακόμη εκτός του ότι θα αποδειχθούν αυτά
με αρκετήν σαφήνειαν, νομίζω ότι αυτός ο λόγος μας βοηθεί
μεγαλοπρεπώς, ότι δηλαδή όλας τας τέχνας πρέπει να τας θεωρούμεν ότι
μετρούνται όχι μόνον με το μεγαλίτερον και το μικρότερον, αλλά και με
την φύσιν του ορθού μέτρου. Διότι, όταν υπάρχη τούτο, υπάρχουν και
εκείναι, και όταν υπάρχουν εκείναι, υπάρχει και τούτο, αν όμως το έν
από αυτά τα δύο δεν υπάρχη, τότε και το άλλο δεν είναι δυνατόν να
υπάρξη ποτέ.
Νέος Σωκράτης.
Αυτό μεν είναι ορθόν, αλλά τόρα τι εξάγεται από αυτό;
Ξένος.
Είναι φανερόν ότι δυνάμεθα να διαιρέσωμεν την μετρικήν, καθώς
είπαμεν, χωρίζοντες αυτήν εις δύο συμφώνως με αυτό, και να θεωρήσωμεν
ως έν μέρος αυτής όλας τας τέχνας, όσαι μετρούν τους αριθμούς και τα
μήκη και τα βάθη και τα πλάτη και τας ταχύτητας εν σχέσει προς το
αντίθετον. Ως δεύτερον δε εκείνας αι οποίαι μετρούν εν σχέσει προς το
ορθόν μέτρον και το πρέπον και την ευκαιρίαν και την ανάγκην και όλα
όσα αποτελούν το μέσον των δύο άκρων.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά είπες το καθέν τμήμα, και έχουν μεγάλην διαφοράν μεταξύ
των.
Ξένος.
Διότι βεβαίως, καλέ Σωκράτη, εκείνο το οποίον λέγουν πολλοί από τους
κομψευομένους (= Πυθαγορείους), οι οποίοι νομίζουν τάχα ότι λέγουν
καμμίαν σοφίαν, ότι δηλαδή η μετρική εις όλα τα συμβαίνοντα, είναι
αυτό το ίδιον που είπαμεν. Διότι με ένα οποιονδήποτε τρόπον όλα όσα
είναι έργα της τέχνης έχουν ανάγκην μετρήσεως. Επειδή όμως δεν
συνήθισαν, όταν τα μετρούν, να τα εξετάζουν αναλόγως του είδους, αφ'
ενός μεν αυτά ενώ είναι τόσον ανόμοια τα τοποθετούν αμέσως μαζί,
διότι τα νομίζουν όμοια, αφ' ετέρου δε πάλιν κάμνουν το αντίθετον και
χωρίζουν άλλα, ενώ δεν είναι μέρη. Και όμως είναι ανάγκη, όταν κανείς
εννοήση τα κοινά γνωρίσματα των πολλών πραγμάτων, να μην απομακρυνθή
πριν να εύρη όλας τας διαφοράς όσαι υπάρχουν εις τα διάφορα είδη, και
πάλιν όταν παρατηρήση εις έν πλήθος πραγμάτων διαφόρους ανομοιότητας
να είναι αδυσώπητος και να μην παύη, προτού να περικλείση όλα τα
κοινά μέσα εις μίαν ομοιότητα και να τα περιλάβη με την φύσιν ενός
οποιουδήποτε γένους. Αυτά λοιπόν ας τα θεωρήσωμεν αρκετά και δι' αυτά
και διά τας ελλείψεις και υπερβολάς. Ας προσέχωμεν όμως τούτα μόνον,
ότι δύο γένη της μετρικής ευρέθησαν, και αυτά, καθώς τα είπαμεν,
πρέπει να μην τα λησμονούμεν.
Νέος Σωκράτης.
Δεν θα τα λησμονήσωμεν ποτέ.
Ξένος.
Κατόπιν λοιπόν από αυτόν τον λόγον, ας προσέξωμεν εις ένα άλλον, ο
οποίος αφορά και αυτά τα εξεταζόμενα ζητήματα και εν γένει κάθε
ασχολίαν εις τους τοιούτους λόγους.
Νέος Σωκράτης.
Ποίον;
Ξένος.
Υπόθεσε ότι μας ερωτά κανείς δι' όσους μανθάνουν γράμματα, αν ερωτηθή
κάποιος από αυτούς δι' οποιονδήποτε όνομα από ποία γράμματα
αποτελείται, τότε θα ειπούμεν άραγε ότι η εξέτασις έγινε μόνον δι'
αυτό το έν το οποίον επροτάθη, ή διά να γίνη αναγνωστικώτερος δι'
οτιδήποτε του προτείνει κανείς να αναγνώση;
Νέος Σωκράτης.
Είναι φανερόν ότι δι' όλα.
Ξένος.
Και τόρα πάλιν; Η ερώτησις διά το πολιτικόν ζήτημα τάχα δι' αυτό το
ίδιον μάλλον επροτάθη, ή διά να γίνωμεν δι' όλα συζητητικώτεροι;
Νέος Σωκράτης.
Και πάλιν είναι φανερόν ότι δι' όλα.
Ξένος.
Πολύ ολιγώτερον βεβαίως θα ήθελε κανείς να κυνηγά τον λόγον χάριν
μόνον της υφαντικής, εάν έχη ολίγον νουν. Νομίζω όμως ότι οι
περισσότεροι δεν αντελήφθησαν, ότι εις μερικά μεν από τα όντα
υπάρχουν κάποιαι φανεραί ομοιότητες, τας οποίας δεν είναι δύσκολον να
δείξωμεν, όταν θέλωμεν, εις εκείνον ο οποίος ζητεί εξήγησιν περί ενός
πράγματος, όχι με πολύν κόπον και χωρίς λόγον αβασανίστως. Εις άλλα
όμως τα οποία είναι μέγιστα και σπουδαιότατα δεν υπάρχει κανέν
ομοίωμα καθαρόν κατασκευασμένον συμφώνως με την φύσιν των ανθρώπων,
ώστε, όταν αυτό εξηγηθή, να ημπορή κανείς να παραγεμίση την ψυχήν του
ερωτώντος, προσαρμόζων αυτό προς καμμίαν από τας αισθήσεις. Δι' αυτό
πρέπει κανείς να προσπαθή να γίνη ικανός να δώση και να λάβη λόγον
από τον καθένα. Διότι τα ασώματα όντα, τα οποία είναι τα ωραιότερα
και τα σπουδαιότερα, μόνον με λόγον εξηγούνται σαφώς και όχι με άλλο
τίποτε, όλα δε όσα λέγομεν τόρα, τα λέγομεν προς χάριν αυτών, Είναι
δε η μελέτη περί παντός ζητήματος ευκολωτέρα εις τα μικρότερα παρά
εις τα μεγαλίτερα.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ καλά το είπες.
Ξένος.
Ας ενθυμηθώμεν λοιπόν εκείνα, χάριν των όποιων είπαμεν όλα αυτά περί
αυτών.
Νέος Σωκράτης.
Χάριν ποίων;
Ξένος.
Και χάριν αυτής της δυσκολίας προ πάντων διά την πολυλογίαν περί
υφαντικής, την οποίαν δεν ηθέλαμεν να παραδεχθώμεν, και διά την
αναδρομικήν περιστροφήν του σύμπαντος και διά τον σοφιστήν περί της
υπάρξεως του μη όντος. Διότι ενοήσαμεν ότι επήρε πολύ μάκρος, και δι'
αυτό δι' όλα αυτά επεπλήξαμεν τον εαυτόν μας, επειδή εφοβήθημεν μήπως
λέγομεν όχι μόνον μακρά αλλά και περιττά. Διά να μην πάθωμεν λοιπόν
και άλλην φοράν κανέν τοιούτον, δι' αυτό και μόνον ειπέ ότι ελέχθησαν
τα προηγούμενα.
Νέος Σωκράτης.
Αυτό θα γίνη. Εξακολούθει την συνέχειαν και μη σε μέλει.
Ξένος.
Λέγω λοιπόν ότι δι' αυτό πρέπει εγώ και συ ενθυμούμενοι όσα είπαμεν
τόρα, και την επίκρισιν και τον έπαινον της συντομίας και
διεξοδικότητος εις όσα λέγομεν, να μην τον σταθμίζωμεν συγκρίνοντες
τα μήκη μεταξύ των, αλλά συμφώνως προς το άλλο μέρος της μετρικής, το
οποίον είπαμεν τότε ότι πρέπει να το ενθυμούμεθα, δηλαδή το ορθόν
μέτρον.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Και πάλιν όμως όχι όλα με αυτό. Διότι ούτε διά την ηδονήν θα λάβωμεν
ανάγκην κανενός ορθού μήκους εκτός εάν υπάρχη κανέν πάρεργον. Επίσης
δε και ως προς την έρευναν ενός προβλήματος, το να εύρωμεν αυτό όσον
το δυνατόν ευκολώτερον και ταχύτερον, τούτο ο λόγος μας το απαιτεί
κατά δεύτερον λόγον και όχι κατά πρώτον. Πολύ περισσότερον όμως και
πρώτον απαιτεί να τιμώμεν αυτήν την μέθοδον του να είμεθα ικανοί να
διαιρούμεν κατ' είδη και μάλιστα και αν ένας λόγος είναι παμμέγιστος
και όμως καθιστά τον ακροατήν ευρετικώτερον, να τον προσέχωμεν και να
μην οργιζώμεθα, διότι είναι μακρός και όχι σύντομος. Ακόμη δε πάλιν
ότι, όστις εις τοιαύτας συζητήσεις κατακρίνει τους μακρούς λόγους και
τας ανακεφαλαιώσεις, αυτόν δεν πρέπει τόσον γρήγορα να τον αφήσωμεν
να κατακρίνη απλώς ότι είναι μακρά τα λεχθέντα, αλλά να τον
αναγκάσωμεν να αποδείξη συγχρόνως, ότι, αν εγίνοντο συντομώτερα, θα
έκαμναν τους ακροατάς συζητητικωτέρους και ευρετικωτέρους εις την
προφορικήν διατύπωσιν των όντων. Διά δε τας άλλας και δι' άλλους
σκοπούς γινομένας επικρίσεις και επαίνους να μη σκοτιζώμεθα, και όλως
διόλου ούτε να φαινώμεθα ότι προσέχομεν εις τοιούτους λόγους. Και
αυτά μεν είναι αρκετά, αν έχης και συ την ιδίαν γνώμην. Τόρα λοιπόν
ας προχωρήσωμεν πάλιν προς τον πολιτικόν, εφαρμόζοντες εις αυτόν το
παράδειγμα της προρρηθείσης υφαντικής.
Νέος Σωκράτης.
Καλά είπες, και ας κάμωμεν καθώς λέγεις.
Ξένος.
Λοιπόν ο βασιλεύς από τας περισσοτέρας ποιμενικάς ασχολίας, ή μάλλον
από όλας τας ασχολουμένας εις τας αγέλας απεχωρίσθη. Μας μένουν δε
δύο, είπαμεν, όσαι είναι εντός της πόλεως ως συντελεστικαί και ως
πρωταίτιαι, και αυτάς πρέπει πρώτον να διακρίνωμεν μεταξύ των.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Γνωρίζεις λοιπόν ότι είναι δύσκολον να τας διαιρέσωμεν αυτάς εις δύο;
Η δε αιτία, καθώς νομίζω, όσον προχωρούμεν θα γίνη περισσότερον
ευνόητος.
Νέος Σωκράτης.
Τότε λοιπόν έτσι πρέπει να κάμωμεν.
Ξένος.
Και λοιπόν ας τας διαμελίσωμεν ωσάν σφαχτό εις τα μέλη των, αφού δεν
ημπορούμεν να τας διχοτομήσωμεν. Διότι είναι ανάγκη πάντοτε να
χωρίζωμεν όσον το δυνατόν εις μικρότερον αριθμόν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς να κάμωμεν λοιπόν;
Ξένος.
Καθώς προηγουμένως, όσαι κατεσκεύαζαν όργανα διά την υφαντικήν, όλας
μαζί τας εθεωρήσαμεν τότε ως συντελεστικάς.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Και τόρα λοιπόν ας κάμωμεν το ίδιον, Ή καλλίτερον ας κάμωμεν κάτι
περισσότερον από τότε. Δηλαδή όσαι κατασκευάζουν εντός της πόλεως
κανέν μικρόν ή μεγάλον εργαλείον, όλας αυτάς πρέπει να τας
θεωρήσωμεν, ως συντελεστικάς. Διότι άνευ αυτών δεν θα ήτο δυνατόν να
υπάρξη πόλις ουδέ πολιτική, από αυτάς όμως πάλιν καμμίαν δεν θα
θεωρήσωμεν ακόμη ως έργον της βασιλικής τέχνης.
Νέος Σωκράτης.
Όχι βεβαίως.
Ξένος.
Και όμως αρχίζομεν μίαν δύσκολον εργασίαν, όταν αποχωρίζωμεν τούτο
από το γένος των άλλων, διότι οτιδήποτε πράγμα το ειπούμεν ότι είναι
όργανον ενός άλλου, είναι δυνατόν να φαινώμεθα ότι λέγομεν κάτι τι
λογικόν. Αλλά ας ειπούμεν έν διαφορετικόν πάλιν από τα πράγματα της
πόλεως, το εξής.
Νέος Σωκράτης.
Τι πράγμα;
Ξένος.
Ότι δεν έχει αυτήν την δύναμιν. Διότι δεν κατασκευάζεται με σκοπόν
παραγωγής, καθώς το όργανον, αλλά χάριν σωτηρίας του
κατασκευασθέντος.
Νέος Σωκράτης.
Ποίον είναι αυτό;
Ξένος.
Εκείνο το οποίον με έν όνομα ονομάζομεν δοχείον και είναι
κατασκευασμένον διαφόρων ειδών διά τα ξηρά και υγρά και τα διάθερμα
και αδιάθερμα, το οποίον είναι πολύ συχνόν είδος, και δεν είναι
διόλου ανάρμοστον, καθώς νομίζω, διά την εξεταζομένην επιστήμην.
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Κατόπιν από αυτά λοιπόν πρέπει να παρατηρήσωμεν ένα τρίτον είδος
κτημάτων εκτεταμένον πεζόν και ένυδρον και πολυπλάνητον και απλανές
και πολύτιμον και περιφρονημένον, το οποίον όμως έχει έν όνομα, διότι
πάντοτε υπάρχει ως θρανίον διά να καθήμεθα.
Νέος Σωκράτης.
Ποίον;
Ξένος.
Υποστήριγμα, νομίζω, το λέγομεν, και δεν είναι τόσον πολύ έργον της
πολιτικής, αλλά μάλλον όλως διόλου της αρχιτεκτονικής και της
κεραμευτικής και της χαλκοτυπίας.
Νέος Σωκράτης.
Σε εννοώ.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν; Δεν πρέπει άραγε να θεωρήσωμεν τέταρτον από αυτά, εκείνο
το οποίον περιέχει τα περισσότερα από όσα είπαμεν προ πολλού, δηλαδή
ολόκληρον την ενδυματοποιίαν και τα περισσότερα από τα όπλα και τα
τείχη και όσα είναι προφυλακτήρια από χώμα και από λίθους και χίλια
άλλα; Επειδή δε όλα αυτά έγιναν διά προφύλαξιν, είναι πολύ δίκαιον το
όλον να το ονομάσωμεν προφυλακτήριον και πολύ ορθότερον είναι να
νομίζεται έργον τέχνης οικοδομικής και υφαντικής μάλλον παρά
πολιτικής;
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Ως πέμπτον δε θα θελήσωμεν άραγε να θεωρήσωμεν τον διάκοσμον της
ζωγραφικής και των άλλων απομιμήσεων αι οποίαι εκτελούνται με αυτήν
και με την μουσικήν, απλώς χάριν τέρψεως ημών, και να τας περιλάβωμεν
δικαίως με έν όνομα;
Νέος Σωκράτης.
Ποίον;
Ξένος.
Βεβαίως ονομάζομεν κάτι τι παιγνίδι.
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Αυτό λοιπόν το ενιαίον όνομα θα είναι κατάλληλον να το αποδώσωμεν εις
όλα αυτά. Διότι κανέν από αυτά δεν γίνεται σοβαρώς, αλλά προς
διασκέδασιν γίνονται όλα.
Νέος Σωκράτης.
Και αυτό πάλιν σχεδόν το εννοώ.
Ξένος.
Εκείνο δε το οποίον παρέχει εις όλα αυτά υλικά, από τα οποία και με
τα οποία εργάζονται όσαι τέχναι ελέχθησαν προ ολίγου, τα οποία είναι
πολλών ειδών και παράγονται από άλλας τέχνας, δεν θα το θεωρήσωμεν ως
έκτον;
Νέος Σωκράτης.
Ποίον εννοείς λοιπόν;
Ξένος.
Τον χρυσόν και τον άργυρον και όλα τα μεταλλεία και όσα η ξυλική και
η κούρευσις ολόκληρος κόπτει και προσφέρει εις την αρχιτεκτονικήν και
την πλεκτικήν. Ακόμη δε και η απολεπιστική η οποία αφαιρεί τους
φλοιούς των φυτών και τα δέρματα των εμψύχων σωμάτων, και όλαι αι
τέχναι όσαι καταγίνονται εις αυτά και παράγουν φελλούς και βύβλους
και δέματα, και συνθέτουν νέα γένη από ακατέργαστα είδη. Ας το
θεωρήσωμεν δε έν ολόκληρον αυτό το πρωτόγονον διά τους ανθρώπους
απόκτημα και ας το ονομάσωμεν ακατέργαστον, και ότι δεν ανήκει διόλου
εις την βασιλικήν επιστήμην.
Νέος Σωκράτης.
Πολύ καλά.
Ξένος.
Και τόρα πάλιν την απόκτησιν της τροφής και όσα αναμιγνύονται με
ιδικά των μέρη εντός του σώματός μας διά να ωφελήσουν καμμίαν
λειτουργίαν αυτού, πρέπει να την θεωρήσωμεν ως εβδόμην και να την
ονομάσωμεν διατροφήν, εάν δεν έχωμεν να της δώσωμεν κανέν άλλο όνομα.
Και θα είναι ορθότερον ολόκληρον αυτό να το παραχωρήσωμεν εις την
γεωργικήν και κυνηγετικήν και γυμναστικήν και ιατρικήν και
μαγειρικήν, παρά εις την πολιτικήν.
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Λοιπόν όλα σχεδόν όσα σχετίζονται με την απόκτησιν, εκτός των ημέρων
ζώων, νομίζω ότι έχουν το όνομα της παραγωγής των μέσα εις αυτά τα
επτά. Λογάριαζε λοιπόν: Ορθότερον είναι βεβαίως να θέσωμεν εις την
αρχήν τας ακατεργάστους ύλας, κατόπιν δε από αυτάς το όργανον,
δοχείον, υποστήριγμα, προφυκτήριον, παιγνίδι, διατροφήν. Όσα δε
παρελείψαμεν, εάν δεν μας διέφυγε κανέν σπουδαίον, είναι δυνατόν να
προσαρμοσθούν εις κανέν από αυτά, λόγου χάριν το είδος του νομίσματος
και των σφραγίδων και όλης της χαρακτικής. Διότι όλα αυτά δεν
αποτελούν έν μέγα κοινόν γένος, αλλά ημπορούν να συμβιβασθούν άλλα
μεν ως διακοσμητικά, άλλα δε ως όργανα, αν όχι με ευκολίαν, πάντως
όμως με κάποιον τέντωμα. Όσα δε σχετίζονται με την απόκτησιν ημέρων
ζώων, χωρίς να συμπεριλάβωμεν τους δούλους, αποδεικνύεται ότι τα
ανέλαβε όλα η προηγουμένη αγελαιοτροφική, την οποίαν εδιχοτομήσαμεν.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν υπολείπονται οι δούλοι και οι υπηρέται, μεταξύ των οποίων
μαντεύω ότι θα παρουσιασθούν όσοι διαφιλονικούν με τον βασιλέα το
κύριον έργον, καθώς τότε διεφιλονίκουν με τους υφάντας όσοι κλώθουν
και ξαίνουν και κάμνουν όσα άλλα είπαμεν. Όλοι δε οι άλλοι, οι οποίοι
εχαρακτηρίσθησαν ως συντελεστικοί, εκαθαρίσθησαν και απεχωρίσθησαν
από την βασιλικήν και πολιτικήν εργασίαν μόλις είπαμεν τα προ ολίγου
έργα.
Νέος Σωκράτης.
Έτσι φαίνεται τουλάχιστον.
Ξένος.
Εμπρός λοιπόν ας υπάγωμεν να εξετάσωμεν εκ του πλησίον τους άλλους
όσοι μένουν, διά να τους εννοήσωμεν ασφαλέστερον.
Νέος Σωκράτης.
Πρέπει βεβαίως.
Ξένος.
Λοιπόν οι μεν κυριώτεροι υπηρέται, καθώς εξάγεται από εδώ, θα εύρωμεν
ότι έχουν την αντίθετον ενέργειαν και το αντίθετον πάθος από ό,τι
υπωπτεύθημεν.
Νέος Σωκράτης.
Ποίοι;
Ξένος.
Όσοι αγοράζονται και αποκτώνται με παρόμοιον τρόπον, τους οποίους
χωρίς αμφιβολίαν ημπορούμεν να τους ονομάσωμεν δούλους, και οι οποίοι
διόλου δεν διαφιλονικούν την βασιλικήν τέχνην.
Νέος Σωκράτης.
Πώς όχι;
Ξένος.
Και τόρα; όσοι από τους ελευθέρους οικειοθελώς υποτάσσουν τον εαυτόν
των εις την υπηρεσίαν αυτών που είπαμεν τόρα δα, και μεταβιβάζουν τα
έργα της γεωργίας και των άλλων τεχνών ο είς εις τον άλλον και τα
ισοφαρίζουν, άλλοι μεν εις τας αγοράς, άλλοι δε μεταβαίνοντες από
πόλιν εις πόλιν και διά θαλάσσης και διά ξηράς, και ανταλλάσσουν και
νόμισμα με άλλα πράγματα, και νόμισμα με νόμισμα, τους οποίους
ονομάζομεν αργυραμοιβούς και εμπόρους και φορτωτάς και μεταπωλητάς,
άραγε αυτοί διαφιλονικούν τίποτε με την πολιτικήν;
Νέος Σωκράτης.
Ίσως το πολύ πολύ κανείς από τους εμπορικούς.
Ξένος.
Και όμως, αφού τους βλέπομεν προθύμους να υπηρετούν με μισθόν και με
ημερομίσθιον, δεν είναι δυνατόν ποτέ να τους εύρωμεν ότι διεκδικούν
την βασιλικήν.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαίως πώς είναι δυνατόν;
Ξένος.
Αλλά τότε τι θα ειπούμεν άραγε διά τους εκτελούντας την εξής
υπηρεσίαν;
Νέος Σωκράτης.
Ποίαν εννοείς και ποίους;
Ξένος.
Αυτούς που αποτελούν το γένος των κηρύκων, και όσοι γίνονται σοφοί
εις την ανάγνωσιν, διότι εχρημάτισαν πολλάκις υπηρέται και
παιδονόμοι, και μερικοί άλλοι, οι οποίοι είναι επιτηδειότατοι να
κάμνουν πολλά άλλα πλησίον των αρχόντων, τι θα ειπούμεν δι' αυτούς;
Νέος Σωκράτης.
Αυτό που είπες τόρα, ότι δηλαδή είναι υπηρέται και όχι άρχοντες μέσα
εις τας πόλεις.
Ξένος.
Αλλά βεβαίως, καθώς νομίζω, δεν είδα όνειρον, όταν σου είπα ότι με
αυτόν τον τρόπον θα φανερωθούν όσοι διαφιλονικούν υπερβολικά με την
πολιτικήν. Αν και βεβαίως θα φανή πολύ παράλογον να ζητούμεν αυτούς
εις καμμίαν υπηρετικήν τάξιν.
Νέος Σωκράτης.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Εμπρός λοιπόν ας πλησιάσωμεν περισσότερον όσους δεν εδοκιμάσαμεν
ακόμη. Αυτοί δε είναι όσοι έχουν κανέν μέρος τέχνης υπηρετικής διά
την μαντικήν. Αυτοί βεβαίως θεωρούνται εξηγηταί από τους θεούς εις
τους ανθρώπους.
Νέος Σωκράτης.
Μάλιστα.
Ξένος.
Αλλά και το γένος των ιερέων πάλιν, καθώς λέγουν τα καθιερωμένα, όσον
διά τας δωρεάς τας οποίας ημείς κάμνομεν εις τους θεούς έχει την
επιστήμην να τας εκτελή καθώς επιθυμούν εκείνοι, και να ζητή με τας
προσευχάς απόκτησιν αγαθών από εκείνους δι' ημάς. Αυτά όμως και τα
δύο βεβαίως είναι μικρά μέρη διακονικής τέχνης.
Νέος Σωκράτης.
Έτσι φαίνεται τουλάχιστον.
Ξένος.
Τόρα πλέον λοιπόν μου φαίνεται ότι ευρήκαμεν ένα ίχνος διά εκείνο εις
το οποίον θέλομεν να φθάσωμεν. Διότι βεβαίως η τάξις των ιερέων και
των μάντεων αποκτά πολύ μεγάλην πεποίθησιν και απολαμβάνει εκτίμησιν
σεβάσμιον ένεκα της σπουδαιότητος των πράξεών της, εις τρόπον ώστε
εις την Αίγυπτον δεν είναι καν επιτετραμμένον να κυβερνά ο βασιλεύς
χωρίς να έχη την ιερατικήν τέχνην. Αλλά και αν τυχόν έγινε από άλλο
γένος διά της βίας, πάλιν κατόπιν πρέπει αυτός να καταταχθή
ιεροτελεστικώς εις αυτό το γένος. Αλλά και εις πολλά ελληνικά μέρη
ημπορείς να παρατηρήσης ότι η ανωτάτη εξουσία έχει εντολήν να εκτελή
τας θυσίας διά παρόμοια πράγματα. Και μάλιστα και εις ημάς εδώ εξ
ίσου φαίνεται αυτό το οποίον λέγω. Διότι όστις κληρωθή άρχων
βασιλεύς, λέγουν ότι εις αυτόν ανήκουν αι σεμνοπρεπέστεραι και αι
περισσότερον πατροπαράδοτοι από τας αρχαίας θυσίας.
Νέος Σωκράτης.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Αυτούς λοιπόν τους κληρωτούς βασιλείς και ιερείς συγχρόνως πρέπει να
εξετάσωμεν, και τους υπηρέτας αυτών και κάποιαν άλλην πολυπληθή
ακολουθίαν, η οποία τόρα πάλιν εφανερώθη εις ημάς, αφού απεχωρίσθησαν
οι προηγούμενοι.
Νέος Σωκράτης.
Ποίους εννοείς;
Ξένος.
Κάποιους παρά πολύ παραδόξους.
Νέος Σωκράτης.
Διατί δηλαδή;
Ξένος.
Όσον ενόησα τόρα που το εξετάζω, μου φαίνεται ότι είναι ποικιλώτατον
το γένος αυτών. Διότι πολλοί μεν από αυτούς τους ανθρώπους ομοιάζουν
με Κενταύρους και άλλα παρόμοια, άλλοι δε πολύ περισσότεροι με
Σατύρους και με τα ανίσχυρα και επιτήδεια ζώα. Και γρήγορα
ανταλλάσσουν μορφήν και δύναμιν μεταξύ των.... Αλλά τόρα πάλιν, καλέ
Σωκράτη, αυτήν την στιγμήν μου φαίνεται ότι τους ενόησα αυτούς τους
κυρίους.
Νέος Σωκράτης.
Λέγε, αν θέλης. Διότι φαίνεσαι ωσάν να παρετήρεις κάτι τι παράδοξον.
Ξένος.
Μάλιστα. Διότι το παράδοξον συμβαίνει εις όλους μας από την αμάθειαν.
Και λοιπόν τόρα αυτό έπαθα και εγώ. Έξαφνα εταλαντεύθη η γνώμη μου,
όταν παρετήρησα την χορείαν των ασχολουμένων εις τα πράγματα της
πόλεως.
Νέος Σωκράτης.
Ποίαν;
Ξένος.
Τον σπουδαιότερον μάγον από όλους τους σοφιστάς και εμπειρότατον
αυτής της τέχνης. Τον οποίον πρέπει να αποχωρίσωμεν από τους
αληθινούς πολιτικούς και βασιλείς, αν και είναι πολύ δύσκολον, εάν
θέλωμεν να εννοήσωμεν καθαρά το ζήτημά μας.
Νέος Σωκράτης.
Και βεβαίως αυτό δεν πρέπει να το παραμελήσωμεν.