De totali liberatione Jerusalem et dominici
sepulchri per occidentales populos.
Sepulchri dominici et civitatis Jerusalem et totius terrae sanctae
redemtio et liberatio totalis facta est sub Heinrico, hujus nominis
tertio, imperatore theutonico, Bavaro, et Urbano Papa, hujus nominis
II., quamvis antecessores eorundem in conciliis et aliis diaetis et
congregationibus principum et episcoporum de hoc saepe consilia
habuissent et factum ipsum inchoassent, sed sine profectu. Unde tempore
Heinrici II. hujus nominis imperatoris, et Victoris II. Papae,
Alemanni, in concilio apud Turonem Galliae civitatem celebrato, anno
Domini 1055. ordinatum fuit de terrae sanctae liberatione. Porro eo
tempore Othus, magni ingenii maximaeque rerum gerendarum scientiae, ad
pacem quidem et bellum perutilis, Angleriae comes Mediolanique
princeps, insignis erat. Hic ab omnibus, qui Turonensi Synodo
advenerant, ejus virtute cognita capitaneus exercitus Domini contra
Turcos et Sarracenos ad liberationem sancti sepulchri Domini in
Jerusalem electus fuit. Qui pontifici caeterisque regibus uno annuit
animo, Jerosolymamque cum reliquis in bellum profectus est. Dumque
circa eandem cum reliquis Christicolis hiemaret urbem, multa quidem
incommoda et damna Sarracenis intulit et civitatem sanctam angustavit,
eam tamen capere nullatenus valuit. Interea eo obsidente, Volucer
quidam nomine, Arabs, paganus trans Jordanem princeps, eo viso, ut erat
animo audax, ipsum Othum per interpretem ad singulares congressus
invitavit, quae res ab eo facillime exorta est, ac sic denique sextam
post diem ambo ad duellum processerunt equestres armati. Othus autem
septem in scuto serta gestabat insculpta, quia septem fortissimos
pugnatores unica gladii fulminatione prostraverat; Volux vero aliter
armabatur, nam ex ejus cono vipera aenea surgebat, miris involuta atque
implicata spiris, quae infantem exornatum ad usque costas devorasset,
humeri autem et brachia exstabant, et bipatenti ore paene vociferare
videbatur. His itaque insignibus ambo in campum processerunt in agro
fullonis ante civitatem sanctam Jerusalem, et primo quidem occursu
Othus Volucem principem ex equo praecipitem dedit et statim clava
elevata illi adeo cerebrum confregit, ut per solum universum
spargeretur. Quo mortuo Othus illi galeam exuit et ejus universa spolia
secum tulit sicque obsidione soluta in Europam remeavit propter sui
exercitus exiguitatem; cumque Mediolanum venisset, insigne illud
Christo et templo obtulit atque sibi successoribusque suis eam viperam
pro insigni portandam perpetuo transmisit, quam usque in hodiernum diem
Mediolanenses duces et reliqui Vicecomites gestare cernuntur, suamque
monetam imagine viperae signant, quae moneta usualis et cara hodie per
Alemanniam dispersa reipublicae plurimum utilis habetur, nominantque
grossiones, plaphardos antiquos, minores spagurlinas, medias vero
trigeras.
Reversus igitur praefatus Dux Othus summo pontifici et universis
occidentis principibus intimavit, Jerosolymam et terram sanctam capi
non posse, nisi immani et grandi ac robustissimo exercitu transmisso.
Deinde anno 1063 collectus est magnus exercitus Theutonicorum ad
peregrinandum in terram sanctam ad dominicum sepulchrum. Nam
archiepiscopus Moguntinus Sifridus et episcopus Trevirensis Wilhelmus
et episcopus Babenbergensis Guntherus et Otho episcopus Ratisponensis
cum multis nobilibus et comitatu terrestri[TR95] itinere usque
Jerusalem properarunt, Pontum Euxinum transire volentes; cumque
venissent in Bulgariam, valde fuerunt vexati ab illis aquilonaribus
gentibus et cum multis anxietatibus usque in Asiam provecti Syriam
finitimam attigerunt. Comperto autem provinciae praeside adventu
Christianorum collectis copiis Turcorum contra episcopos nostros
venerunt. Multitudine autem nostri arctati in vetustum quoddam
castellum transfugerunt et obturatis rupturis antiqui muri praesidium
fecerunt, Turci autem moliebantur capere praesidium, sed non potuerunt,
et duobus continuis diebus et noctibus insultum faciebant; porro die
tertia proclamata ad horam pace ad resumendum vires nostri petierunt a
Turcis, ut ad eos venirent eorum capitanaei et rectores ad tractandam
concordiam. Ingressi ergo sunt potentissimi eorum VI viri turci ad
nostros, et nostri recluso ostio longum habuerunt simul colloquium et
diversissimos Turcos invenerunt. Nam episcopi nostri omnia sua eis dare
pollicebantur et multa plura promiserunt, tantum ut salva vita remeare
possent, sed nulla fuit pietas, nec aliud volebant nisi mortem et
extremum servitium illorum dominorum. Interea, videntes nostri extremum
suum periculum, emiserunt occulte famulos, quibus nota erat regio, ut
ad Ammirandum et Capitaneum de Rama currerent et ut pecunias multas
promitterent, quae quantocius paganis istis numerarentur. Emissis autem
nuntiis petebant nostri ab illis barbaris veniam et promittebant
pecunias, illi autem non nisi eorum personas habere volebant, vel ad
mortem, vel ad vilia mancipia, nec aliud poterant habere responsum.
Verum nostri ex desperatione exacerbati insurrexerunt contra Sarracenos
ad se ingressos, eosque in vincula conjecerunt. Hoc audito exercitus
moliebatur[TR96] destruere murum et missilibus, jaculis ac machinis
invalidare, nostri autem in periculosioribus locis eorum potentes et
capitaneos ligatos apposuerunt[TR97] (#B#) super murum sicque insultum
mitigarunt. Invocato autem Deo creberrimis orationibus,[TR98] ecce,
adjutorium advenit. Nam Ammirandus de Rama, Sarracenus, collectis
copiis Sarracenorum ad[TR99] locum venit et Turcos fugavit de
obsidione, quos nostri de praesidio erumpentes insecuti, spoliis
direptis et multis captis, patibulis suspenderunt. Postea etiam captos
capitaneos diris cruciatibus percusserunt. Haec autem liberatio
episcoporum facta fuit in vigilia paschae, sabbato sancto. Decreverant
etiam in exitu eorum de Alemannia, quod in locis sanctis in Jerusalem
vellent esse per dies passionis Domini et resurrectionis, sed obsidio
ista intervenit. Igitur praedictus Sarracenus peregrinos illos salvos
perduxit in Jerusalem et remuneratus ab eis ad propria rediit. Quum
autem peregrini episcopi redeuntes marino itinere in Alemanniam
revenerunt, terrenum dimiserunt iter, ne iterum Turcis praeda fierent.
Nam Turci Asiam minorem possidentes usque in Syriam dominantur; deinde
incipit Soldani dominium, et saepe inter se Turci ac Sarraceni
discordant, quod etiam illis temporibus fuisse opinor.
Anno Domini MLXX. archiepiscopus Trevirensis Theodoricus iter
Jerosolytanum est aggressus per mare, sed tempestate maris invalescente
confracta navi cum omnibus suis servis periit.
Post haec inceperunt Sarraceni et Turci non solum Jerusalem et terram
sanctam acrius infestare et undique Christianorum terras invadere,
verum ea tempestate imperium constantinopolitanum adeo per Turcos
imminutum est, ut vix Thraciam, Galliciam, Pontum, Thessaliam,
Macedoniam et Achajam obtinere possent; e quibus provinciis nunc Turci,
nunc Sarraceni aliique cottidie sibi subtrahebant et ad amaritudinem
vitam Christianorum secum habitantium deducebant, praecipue tamen in
Jerusalem et in terra sancta male tractabantur Christiani. Nam anno
Domini MLXXXII. Boreades sive Turci armata manu Palaestinam ingressi
igne et ferro regionem vastabant, sed et civitatem sanctam Jerusalem
diripiebant et Christianos ibi repertos miserabiliter trucidabant et
dominicum sepulchrum multis turpitudinibus dehonestabant. Interim
dominus imperator constantinopolitanus legatos ad romani imperii
imperatorem Heinricum III. misit et ad principes occidentis rem gestam
intimavit et ad succursum terrae sanctae invitavit. Pontificante igitur
Urbano hujus nominis II. Papa et Heinrico III. imperante erat in
Galliis quidam eremita, Petrus nomine, prudentissimus, incomparabilis
sanctitatis vir. Hic haud dubie instinctu Spiritus motus dimissa quiete
solitudinis ad sanctam evagationem se contulit surgensque cum aliis
multis peregrinis mari transmisso ad terram sanctam in dominicum
sepulchrum pervenit et loca sanctissima deosculans magnam sui spiritus
devotionem et fervorem sensit. Videns autem loca illa sanctissima
conculcari irreverenter ab infidelibus et venerabilem Simeonem
patriarcham loci et suum clerum sperni et despici, aliosque Christianos
opprimi et vexari peregrinos, vehementer doluit, et commota sunt
viscera ejus super re tam iniqua. Instante igitur festivitate paschali
cum aliis peregrinis templum dominici sepulchri ingressus est ad
celebrandum vigilias sanctissimae noctis, ut autem quietius et
attentius divinis possit insistere laudibus, retraxit se ad secretiorem
templi angulum,[TR100] et ibi sobria mente turbato spiritu cum multis
lacrymis oravit, dicens: Usque quo Domine Deus sancta tua conculcantur,
sacerdotes tui spernuntur, fideles tui opprimuntur et peregrini tui
deridentur et vexantur? Attende Domine, et fac, et libera terram, quam
dedisti patribus meis, et civitatem hanc, quam doctrinis et miraculis
tu semper illustrasti pretiosoque sanguine et cruce sanctificasti, ac
gloriosissima resurrectione toti mundo celeberrimam esse demonstrasti.
Haec autem et similia vir sanctus dicens fatigatis membris paululum
indulgere volens in pavimentum resedit et caput ad parietem reclinavit
sicque dormitare coepit corpore, sed animo vigilantissimo attentus
mansit in oratione Domini. Et ecce vidit, quod Dominus Jesus de suo
sepulchro splendidus processit ad eumque respiciens dixit: Surge Petre
et festinus Romam proficiscere, dic Urbano romano pontifici, hoc dixit
Dominus: Sicut olim ex oriente illustravi occidentem, sic nunc ex
occidente illustrabo orientem et civitatem Jerusalem propter nomen meum
magnum, et sepulchrum meum sanctum occidentalibus dabo, ut mihi
serviant et incredulis me manifestent et loca sancta redemtionis humani
generis venerentur. Et his dictis visio disparuit. Petrus autem, illi
non incredulus oraculo, reversus in Europam curiam romanam intravit et
audacter adiens Papam Urbanum II. ei legationem sibi injunctam
simpliciter enarravit. Aperuit autem Dominus pontifici sensum, et
intellexit, rem esse a Deo, statimque concilium generale apud montem
clarum Alverniae convocavit anno Domini MXCIV, et expeditionem in
Sarracenos pro Jerosolyma recuperanda persuasit et trecenta hominum
millia cruce signavit et signatum exercitum beatissimae Virgini Mariae
dedicavit statuitque, ut horae de beata Maria Virgine a clericis
cottidie exsolverentur, quatenus protectrix exercitus sui fieret. Petro
autem eremitae credidit bullas papales misitque eum ad reges et
principes occidentis, ut in succursum terrae sanctae properarent juxta
mandatum Domini Dei Petro revelatum.
Progressus (#270 A#) ergo Petrus ad reges et principes, et terrarum
capitaneos et praefectos et tamquam angelus Domini ab omnibus susceptus
fuit et benignissime auditus, et continuo cuncti parabant se ad
obediendum praecepto Domini et Papae. Magnum profecto hoc erat
mandatum, audire hominem pauperem, ignobilem, ignotum, illiteratum,
nullo viso aut ostenso miraculo, nec audito sermone rhetorico, sed
fidem adhibere simplicibus verbis, quibus Papa et omnes doctissimi
cardinales et universus clerus et religiosi obtemperabant et imperator
mundi dominus cum omnibus regibus, praefectis et comitibus fidem dabant
sine probationibus et sine testibus simpliciter prolatis. Certe
melioris conditionis erat populus iste, quam populus Israel, qui ad
credendum Moysi etiam visis inauditis et stupendis miraculis vix induci
potuit. Cumque illi rumores per Europam volarent, concurrerunt omnes
spiritu vehementissimo propulsi, ab Hispania, a Provincia, ab
Aquitania, a Britannia, a Scotia, ab Anglia, de Normannia, a Francia, a
Lotharingia et Burgundia et Germania, ab Alemannia sive Theutonia
septemtrionali ac occidentali, maritima et mediterranea, potentissimis
regnis, ab Lombardia, ab Italia, ab Apulia, a Dalmatia, ab Hungaria et
Illyrico, ab universis insulis Oceani et Mediterranei et Ponti Euxini
marium, et a Graecia Europica, quae ad latus nostrum sita est
Hellesponti, continens Thraciam, Macedoniam, Epirum, Achajam et
Peloponnesum, quae tum temporis tota erat christiana, nunc vero est
turcica usque ad Illyricum, Ungariam, Pannoniam et Dalmatiam. De his
omnibus regionibus congregabantur et passim concurrebant quasi leones
ad praedam, nec erat uspiam in tot provinciis, quot habet occidens,
domus otiosa, vel una, dum hinc pater familias, hinc filius, illinc
tota domus ad migrandum se praepararet, cum singultibus et suspiriis
dividebantur ab invicem complectentes et supremum sibi dicentes Ave,
Ave, Vale. Excessit tamen medicina modum (morbum), quia plus quam
debuit in quibusdam voluntas eundi Jerosolymam subrepsit: nam et multi
eremitae et reclusi monachi et virgines conclusae et maritati toro
adstricti et moniales ruptis vinculis suae obedientiae sine concessu et
licentia sua claustra exsilierunt et agminibus armatorum se
immiscuerunt. Qui dum cruce signari petiverunt et ab episcopis
signatoribus inutiles judicarentur et ad regressum hortarentur, quidam
in cruce corporis sui stigmata crucis sibi divinitus impressa
ostenderunt, alii eadem se habere jactabant, etiam mulierculae et
vetulae. Alii per candens ferrum sibi cruenter adurendo crucem
impresserunt et fervor et zelus admirabilis in toto genere
Christianorum erat. Cunctis et singulis agminibus duces et capitanei a
principibus et episcopis praeficiebantur, toti tamen exercitui et
omnibus agminibus praefectus fuit auctoritate apostolica dux et
generalis capitaneus insignis et invictissimus vir, dominus Gothfridus,
Gallaciae comes et dux Lotharingiae, qui tamquam alter Machabaeus cum
fratribus suis et amicis nobilibus bellum Domini agendum suscepit
habebatque in suo agmine multos strenuosissimos bellatores, nobiles,
barones, comites et milites, quorum omnium curam in spiritualibus
suscepit vir eximius Haymarus Padiensis episcopus. Discurrebat autem
praefatus Petrus per regiones et grandem et fortem congregavit
exercitum ad quadraginta millia armatorum, quos secum ducebat. Sic et
alii viri praestantes plebibus bene visi ad se homines attrahebant, et
toto triennio profectio illa parabatur, antequam moverent se agmina.
Verum congregabantur reges, duces, comites, barones, milites,
militares, potentes quoque et tyranni, et comitatum rectores, nobiles
et ignobiles, divites et pauperes, cives et villani, liberi et servi,
saeculares et ecclesiastici, sacerdotes et monachi, episcopi, abbates,
cardinales, religiosi et religiosae, senes et juvenes, vetulae,
puellae, viduae et maritatae, (#B#) et in tantum crevit numerus
exercitus Dei viventis, quod Guilielmus dicit, numquam tot gentes coire
in unam sententiam visae fuerint et opinionem hominum vincebat numerus,
nam quadam aestimatione dicebantur sexagesies centum millia hominum
praeparatorum ad bellum [?] cruce signatorum. Inter quos, ut dixi,
eminebat dux invictissimus Gothfridus, omnium agminum capitaneus
generalis, sub quo diversi capitanei diversis agminibus sunt
praepositi. Quibus ergo paratis anno Domini 1097 inceperunt se movere
agmina de locis congregationum suarum. Sed quia tantam multitudinem nec
mare solum, nec terra sola capere poterat, diviserunt multitudinem in
agmina, et agmina in legiones, et legiones in exercitus, et exercitus
in turmas et singulis praeposuerunt cum capitaneis centuriones et
decuriones, et ita sparsim contra mare ad diversas portus
procedebant,[TR101] plurimi pedites et equites per Ungariam in
Dalmatiam et Graeciam intrabant. Aliqui autem Euxinum Pontum et palum
Maeotum cernentes per Colchidem regionem in Capadociam ascenderunt,
sicque longissima itinera quaerere multitudo compellebatur.
Quanta autem pericula populo Dei acciderint ex defectu necessariorum,
ex intemperantia, ex discordiis inter se exortis, ex peste, ex occursu
hostium, non facile narrari potest. Si cui tamen placet de his legere,
videat in Vincentio Bellovacensi in Speculo Histor. Lib. 26. Cap. 92,
et in Chron. Ant. tit. 16. part. II. c. 13, et in Fortalitio fidei de
97. bello Christianorum cum Sarracenis, et in Chron. Martin. de
Heinrico 3. et in Nic. de Lyra super Apoc. Cap. 16 et sequentibus.
Tolerabile autem fuisset, si quod passi fuissent Christiani ab inimicis
et ab infidelibus, sed mala, quae sibi ipsis inferebant, et impedimenta
Ungarorum et Graecorum, et strages, quas in bellatores faciebant, dura
nimis et intolerabilia erant. Nam, ut de multis unum referam, erat
quidam sacerdos theutonicus, nomine Gondecalcus, vir fortis et audax,
magis ad proeliandum quam ad celebrandum dispositus: hic ex Alemannia
de plebe collegit exercitum quindecim millium armatorum, qui, cum in
Ungariam venissent, et quasdam villas propter suas necessitates rebus
spoliassent, consurrexit contra eos rex Hungariae et immanissimam
stragem in eos exercuit, non distinguens inter innocentes et noxios, et
ita exercitum illum contrivit, quod non unus homo intravit ad
propositum certamen, pauci autem, qui gladium Ungarorum evaserunt, cum
dolore in Alemanniam reversi sunt. Quantas injurias imperator
constantinopolitanus populo Dei intulerit, longa narratione vix posset
exprimi. Contigit Christianis in hac expeditione sicut Romanis olim in
expeditione Carthaginensi, qui maximo collecto exercitu in Africam
profecti sunt contra Carthaginem pugnaturi, sed ad quendam fluvium
venientes erupit contra legiones ingens bestia, serpens crudelissimus,
quae multos occidit, et in tantum per unicam bestiam fuerunt infestati,
ut totius belli apparatum contra eam cogerentur dirigere. Multis ergo
pereuntibus tandem victa fuit bestia et lapidibus prostrata, cujus
corium LXX pedes fuit, quod Romam ductum cunctis admirationem intulit
et terrorem. Igitur cum magnificus vir Gothfridus cum suis copiis usque
ad Constantinopolim devenisset, caetera agmina ibi exspectare decrevit,
quia iam in finibus infidelium Turcorum erant nec ingressi Hellespontum
procedere valebant nisi manu armata per terras Turcorum. Cum ergo
legiones convenissent, factus est unus Dei viventis exercitus et
recensito legionum numero inventi sunt peditum sexcenta millia, equitum
vero loricatorum centum millia. Multi tamen continue sequebantur et se
legionibus adjungebant. Hi ergo omnes Constantinopolim relinquentes
navibus ascensis Hellespontum, hoc est, sancti Georii brachium,
transierunt de Thracia in Bithyniam. Est enim Hellespontus strictum
brachium a canali, per quod mare mediterraneum decurrit contra
aquilonem in Pontum Euxinum. Itaque hoc negotium habens potest uno die
tribus aut quatuor vicibus de Thracia in Bithyniam, de Constantinopoli
in Chalcedoniam et e contra venire. Cum autem in Bithyniam Asiae
minoris provinciam venissent, relictis omnibus villis et oppidis ad
Nicaeam urbem populosissimam descenderunt, quam obsidentes obsederunt
(#271 A#) eam atque ceperunt anno Domini 1097. die 20. Junii. Evasit
autem magister eorum, Solymannus Turcus, dominus Nicaeae, cum multis
aliis, qui currentes per provinciam collegerunt exercitum contra
nostros. Ordinata autem Nicaea movit se exercitus de loco et de
Bithynia in Pamphiliam descenderunt cum multis laboribus, et ibi
occurrit eis obviam Solymannus cum ingenti paganorum exercitu, et
coëuntes Deo propitio nostri paganos fugaverunt et tria millia
electorum armatorum prostraverunt, de nostris autem ex quasi inermi
populo ceciderunt ad sex millia. Deinde ex provincia Pamphiliae in
regionem Ciliciae descenderunt, Tarsum Ciliciae civitatem vetustissimam
et nobilissimam fugatis hostibus ceperunt cum aliis civitatibus ejusdem
regionis. De quo vide Part. II. fol. 138. Inde autem moventes exercitum
ex Cilicia per multas diaetas in Coelesyriam venerunt ad gloriosam
civitatem Antiochiam, quae quondam tertiam post Romam dignitatem
grandem sortita omnium provinciarum, quas tractus continet orientalis,
princeps et moderatrix erat. Haec priscis temporibus dicebatur
Riblatha, 2. Reg. 25. et 6., Jerem. 39. et 6., et in ea occisi fuerunt
filii Sedechiae regis Jerusalem in oculis suis, et regi oculi eruti
etc. Hanc post mortem Alexandri Magni Macedonis Antiochus muris et
turribus munitam sedem regni sui fecit eamque ex suo nomine Antiochiam
vocavit. In hac Apostolorum princeps, Petrus, septem annis episcopus
sedit, doctrinis et miraculis illustris. In ea primus fidelium habitus
est conventus, in quo etiam Christianorum nomen dedicatum est; prius
enim, qui Christi sectabantur doctrinam, Nazaraei vel discipuli
dicebantur, postmodum a Christo deducto nomine auctoritate illius
synodi universi fideles dicti sunt Christiani, sicut patet Actor. II.
Ejus vero civitatis patriarcha XX provincias in sua jurisdictione
habere dicitur.
Sita autem est ipsa in provincia Coelesyriae habetque commodissimam et
amoenissimam positionem. Est ea fontibus et rivis paene tota irrigua,
intra ambitum autem civitatis clauduntur duo montes nimiae altitudinis,
in quorum alterius vertice, qui videtur eminentior, situm est
praesidium munitissimum, qui duo montes valle profundissima sed angusta
separantur, per quam torrens dimissus per medium influit civitatem.
Longitudinem autem civitatis quidam duo, quidam tria milliaria italica
habere asserunt, et a mari distat decem vel XII milliaribus. Hujus
egregiae urbis jamdudum Turci sibi usurparunt dominium, quam tamen ipse
Machometus dum viveret, accedere ausus non fuit. Verum in suo Alcorano
ponit quatuor civitates, duas benedictas et sanctas, scilicet Jerusalem
et Mecham, et duas maledictas, scilicet Antiochiam et Romam.
In ejus obsidione dominabatur ibi quidam Turcus magnus, dictus
Evexianus de Perside. Venientes itaque nostri hanc munitissimam
civitatem octo continuis obsederunt mensibus, in qua obsidione noster
exercitus sane cruciabatur et frequenti civium inopinata eruptione
molestabatur, et multa sustinuit ante eam incommoda. Unde omnis vulgus
clamabat, ut solveretur obsidio, et nisi quidam capitaneus fuisset, qui
obstitit, ne solutio fieret, cum ignominia facta fuisset. Ille enim
capitaneus occulte practicabat civitatis proditionem sibi fieri, sicut
et facta fuit. Capta est autem urbs ista anno Domini 1098, et ingressi
urbem occurrentes occiderunt et plagam maximam in ea fecerunt. Porro
alimenta in ea non erant, quia propter longam obsidionem consumserant
omnia. Auri et argenti et omnium desiderabilium (#B#) infinitam copiam
repererunt. Die autem tertia post ejus captionem Corbonach quidam,
princeps potentissimus Persarum, advocatus ab Antiochenis in adjutorium
venit cum maximis copiis et undique civitatem vallavit. Sic populus
Christianus, qui paucis ante diebus eam obsederat et obsessam sibi
vindicaverat, violenter versa vice, sicut rerum solet esse vicissitudo,
obsidionem sustinens supra modum gravi inedia molestabatur et inclusis
nec egredi nec ingredi alicui licuit, et facta fuit conditio nostrorum
longe deterior. Tantus autem erat defectus victualium in urbe, ut
populus cogeretur ad turpia et inhumana declinare, non erat in escis
etiam apud delicatos differentia, nec erat mundorum ab immundis legalis
distinctio. Quid plura. Camelos, asinos, equos, mulos et immunda
quaelibet, quoties dabatur ex his habere, pro summis reputabant
deliciis, et pro hujusmodi habendis, quod intueri miserabile est,
transibant demissis vultibus, mendicando per vicos et plateas, robusti
et nobiles inter plebeios. Nec aliqua continet historia tantos
principes, tantum exercitum, tantum defectum, et tam patienter tulisse
molestias. Dum igitur sic affligeretur populus Christi, vidit Dominus
afflictionem illorum et consolationem jucundam immisit. Erat in
exercitu quidam vir simplex, valde devotus sancto Andreae Apostolo, cui
dormienti aperuit beatus Andreas dicens, inimicos illos fugari non
posse nisi cum lancea, qua perforatum fuit latus Domini Jesu in cruce,
et certis indiciis ostendit Apostolus suo devoto locum in ecclesia
beati Petri, ubi lancea illa sancta sub terra jacuit. Mane surrexit
homo et episcopis atque principibus visionem enarravit; ad locum ergo
praemonstratum processerunt et aliquantulum in altum effossa terra
lanceam repererunt, quam cum ingenti laetitia dum circumferrent, multi
deridebant et dubitabant, quidam autem miles in media platea ignem XIII
pedum fecit et accepta lancea per ignem eam portavit nihil laesus, ex
quo exercitus Domini valde roboratus fuit. Exorta etiam fuerat
dissensio in civitate propter tribulationes, et multi principes occulte
cogitabant et tractabant, quomodo possent saltem salva vita evadere;
sed post lanceae sacrae inventionem novis juramentis se simul
confoederavere et jurabant per Dominum, ab invicem non recedere, nisi
urbem sanctam pristinae restituerint libertati. Habito ergo consilio
prudentum et potentium diem statuerunt, quo congredi vellent et cum
inimicis dimicare. Die ergo XXV. suae obsidionis nocte praecedente non
erat requies, sed omnes se parabant ad bellandum mane et accincti armis
in ecclesiis Missas audiebant in crepusculo et confitebantur peccata
sua et communicabantur sumentes corpus Domini. Ex qua communione tanta
populo infusa est gratia, ut qui heri et nudius tertius quasi segnes et
inutiles vix [pedem supra] limen attollere poterant, nunc in publicum
prodeuntes sibi invicem palmam in acie promittebant. Episcopi vero et
alii sacerdotes sacris induti vestibus populum ad proelium
benedicebant. Ordinatis autem aciebus et portis reseratis, cum iam
populus exiret loco, ros dulcissimus descendit et exercitum nostrum
perfudit, quo tam homines quam bestiae nostrorum confortati sunt.
Gradatim ergo nostri contra hostes processerunt cum lancea Domini et
Deo auxiliante post gravissimam congressionem et pugnam confractis
cornibus adversariorum dissolutae sunt acies infidelium et cunctae
legiones eorum in fugam versae sunt, quas usque ad solis occasum
persecuti sunt caedentes et interficientes. Consummato ergo proelio
nostri ad castra hostium redierunt, ubi tantum rerum necessariarium
repererunt opulentiam, tantas orientalium (#272 A#) divitiarum copias,
ut iam auri, argenti, gemmarum et pretiosarum vestium neque numerus
esset nec mensura; etiam armentorum et victualium tanta reperta est
abundantia, ut iam non scirent, quod eligerent etc. illi, qui prius
summa laboraverant inopia; potiti autem sunt hac victoria anno Domini
1098.
Post hoc disposuerunt se ad procedendum contra Jerusalem: in primis
ergo calendis Septembris aggressi sunt iter, et transcensis multis
regionibus multisque civitatibus expugnatis per oram maris in Syriam
venerunt et ad Tripolin civitatem magnam et munitissimam super mare
sitam accesserunt, ut eam expugnarent. Tripolitani autem nostris obviam
in bellum exierunt, sed statim divinitus territi terga vertentes in
civitatem redierunt. Cum autem aliquamdiu civitatem obsedissent, coepit
populus noster murmurare prae labore et anhelatione ad Jerusalem. Erat
etiam differentia illa inter eos, quod nobiles et principes et potentes
omnem locum subjugare intendebant usque Jerosolymam, plebeji autem et
vulgus Jerosolymam primo subjugandam esse opinabantur et ex ea per
circuitum terram oppugnandam. Principes ergo populo satisfacere
volentes solverunt a Tripoli obsidionem et per oram maris descendentes
tertia die ad Berytum civitatem magnam maritimam venerunt. Berytus olim
Romana erat colonia, ut Jeronymus de vita et obitu Paullae dicit. Nunc
autem est Soldani, in eo est portus negotiatorum, Sarracenorum et
Christianorum. Inde ad Sidonem civitatem venientes et Tyrum transeuntes
in ora maris eas civitates magnas et munitas ad repugnandum paratas
invenerunt. Consequenter autem procedentes in planitiem Ptolemaidis
civitatis magnae et fortissimae maritimae processerunt. Siluit autem
omnis Palaestina maritima in conspectu exercitus nostri et in timore
grandi stabant. Ulterius[TR102] venerunt juxta montem Carmeli,
deserentes Galilaeam ad laevam, et pertranseuntes Caesaream Palaestinae
ad mare sitam non longe a Caesarea in campo castra metati sunt; ibi dum
essent, columbam desuper exercitum volantem accipiter unus graviter
percussam dejecit, circa quam repertae sunt litterae, quas deferebat,
talis sententiae: Rex Acharon duci Caesareae salutem: generatio canina,
gens contentiosa venit, contra quam per te et alios legem tuam defende,
idem annuntia aliis civitatibus. Haec epistola ad manus nostrorum
principum devenerat. Sunt etiam columbae in orientalibus regionibus
regum nuntiae, ut patet Part. II. fol. 85.
Deinde moverunt castra, et tertia die non longe a Joppe venerunt, juxta
quam in campo consederunt. Compertum autem habentes, quod in vicino
erat Ramula civitas, nobilis et bona, praemiserunt dominum Comitem
Flandrensem cum quingentis equitibus, qui urbem reperientes vacuam
nullo obsistente ingressi sunt omnes civitatem; incolae enim urbis
audito nostrorum adventu timore perterriti omnia in civitate
relinquentes ad montana Judaeae transfugerant, ut vitam salvare
possent; nostri autem hoc audito in ipsam civitatem ipsas copias
traxerunt et triduo ibi manserunt, habentes sufficientiam victualium,
quae ibi repererunt.
Qualiter Jerusalem capta fuit per nostros populos.
Jerusalem civitas sancta hoc modo capta fuit a nostris. Cum enim[TR103]
habitatores Jerusalem de Christianorum adventu facti essent certiores
atque scientes pro certo, quod omnis, quae dicebatur advenire
multitudo, speciale et praecipuum propositum habeat civitatem illam
obtinendi, unam, quanta poterat sollicitudine, communierunt, victum et
arma diversi generis conquisiverunt, portas, turres et moenia
refecerunt innovantes omnia et collapsa vetustate erexerunt et
electissimorum bellatorum (#B#) praesidium posuerunt in Jerusalem, XL
millia armatorum ad repugnandum Christianis paratos. Ipsam etiam urbem
vallis et fossatis circumduxerunt. Omnes denique piscinas vallis aquis
evacuaverunt et munitionem super fontem Siloae posuerunt, ne populus
aquas inveniret. Communi insuper consilio decreverunt, omnes fideles
secum in Jerusalem commorantes interficere et ecclesiam resurrectionis
Domini funditus dejicere et dominicum sepulchrum ab ea radicitus
evellere rupemque Calvariae eradere de terra, ne occasione illorum
adorationis gratia populus christianus deinceps accederet destructis
his. Sed tandem prudentiori consilio cognoverunt, quod per haec majora
populorum nostrorum contra se conflarent odia, idcirco omnia stare
permiserunt illaesa. Christianos autem omnes utriusque sexus, senes et
juvenes, qui in Jerusalem secum habitabant, spoliaverunt omnibus bonis
usque ad pellem et contumeliis affectos nudos de civitate cum
patriarcha expulerunt. Expulsi autem in exercitum nostrorum
descenderunt, et omnem civitatis sanctae munitionem et dispositionem
retulerunt. Haec ut nostri audiverunt, festinato castra moverunt et de
Rama in montana Judaeae ascenderunt, et cum iam sanctam urbem
conspicerent, pro qua tot labores et pericula pertulerant, prae gaudio
fusis lachrimis Deum glorificaverunt et cum jubilo et cantu civitati
appropinquabant. Et dum in agrum fullonis venissent, qui est campus
grandis ab occidentali civitatis parte, diviserunt legiones et totam
urbem circumdederunt et in monte Oliveti tentoria fixerunt et in monte
offensionis et in Gyon eamque urbem sanctam et dilectam quasi inimicam
vallaverunt. Multa autem aedificaverant Sarraceni pro munitione urbis
extra muros, quae omnia in una hora destructa sunt a nostris. Haec
obsidio facta est anno Domini 1099. die VII. mensis Junii, et duravit
XXXV dies, usque ad XI. diem Julii. Porro quid de Judaeis in civitate
sancta morantibus egerint Sarraceni, non invenio scriptum, credo autem
eos connumeratos inter Sarracenos et cum eis mansisse usque ad
interitum. Hae enim duae gentes licet sibi invicem invideant, tamen
contra Christianos semper concordant, sicut patet in chronicis. Nam
tempore Justiniani imperatoris, qui fuit anno Domini DXXIV., conglobati
Judaei et Sarraceni sunt in terra sancta contra Christianos, stragem
magnam ac crudelem fecerunt in eos conabanturque eos penitus delere,
sed praefatus imperator succurrit et horribili plaga Judaeos et
Sarracenos prostravit.
Quinta ergo die, postquam exercitus noster ad urbem pervenit, ad
impugnationem omnes unanimiter accinguntur et de muris non parva
nocumenta acceperunt nostri. Erat enim civitas, ut dixi, bene munita et
in omnibus provisa, quae ad resistendum erant necessaria. Verum illa
vice conatus nostrorum effractus est et multi vulnerati in castra
reportati sunt. Similiter aliis diebus nostri conabantur et moliebantur
destruere murum et nihil reportarunt nisi cadavera suorum fratrum et
vulneratos de muris. Insuper necessariorum defectio, panis et aquae, et
praecipue aquarum carentia incipiebat nostris fieri intolerabilis, et
quia major pars plebis infirmabatur ex ariditate et siti. Quotiens
autem civitatem oppugnare attentabant nostri, totiens tam validam manum
senserunt repugnantem, quod spem quasi nullam nostri amplius habebant
in suis viribus et clare intelligebant, se vincere urbem illam non
posse sine adjutorio divino vel sine miraculo aliquo. Quapropter
praedicatum est in omnibus legionibus, ut singuli a toto corde se ad
Dominum converterent et orando singulis diebus nudis pedibus urbem
circumirent, quod et fecerunt, non solum sacerdotes et plebeji, sed
principes et capitanei, inter quos semper primus erat magnificus
Gothfridus, totius exercitus praelatus et capitaneus. Octavo autem die
illius humiliationis, qui est XI. Julii, omnes uno animo urbem
aggrediuntur et a mane usque ad meridiem gravissime certabant et multi
de nostris occumbebant, nec proficiebant lassati: ergo tantis laboribus
remissius agere coeperunt, et paulatim populus fractus laboribus ac
(#273 A#) inedia dilabebatur et conari cessabat. Quod cernentes hostes
de muris et turribus clamabant et deridentes nostros insultabant, et
exercitibus Dei viventis maledicebant et super muros cantabant et
saltabant prae gaudio et continuis clamoribus exprobrabant invitantes
nostros ad redeundum. Sed non diu mansit gaudium illud vanum, erat enim
signum futurae ruinae, quia ante ruinam exaltabatur cor, sicut dicitur
Proverbior. XVI. In ea enim re stultos se esse monstrabant, quod tantum
exercitium in amaritudine constitutum irritabant, cum dicatur Prov.
17.: Non irrites vel irrideas hominem in amaritudine animae suae, est
enim, qui humiliat et exaltat, circumspector Deus; et Prov. XX.: Iram
concitati spiritus quis ferre potest? Nec legerunt doctrinam illius
magis philosophi inter septem sapientes mundi computati, qui dicit,
nequaquam hominem infelicem irridendum.
Cum ergo nostri improperia exprobrationem audirent, irrisiones,
maledictiones et blasphemias acciperent, stabant inter duo extrema
quasi dubiosi, nam injurias illatas sine ultione sequenti sinere nullo
modo valebant, sed qua parte civitatem exprobrantium obtinere possent,
paene desperabant. Eis sic in confusione stantibus ecce mox divina
virtus affuit, quae fidelium rebus jam desperatis intulit
consolationem. Nam de monte Oliveti miles quidam armis accinctus
fulgentibus terribili insidens equo in nostrum exercitum descendit et
signum dedit legionibus cum fulgurante hasta, ut redirent et insultum
denuo iterarent, et ita dato signo nusquam comparuit: nec dubium, quod
Michael princeps christiani exercitus fuerit, vel ut Legenda Lomb.
dicit, sanctus Georius miles erat, resuscitatus in adjutorium exercitus
christiani, sicut olim Mercurius contra Julianum Apostatam et ejus
exercitum fuit resuscitatus, ut ecclesiastica habet historia. Quo signo
viso noster exhilaratus est exercitus et majori animo ad impugnationem
rediit urbis tanto fervore animorum, ut qui fessi et laboribus fracti
ac vulneribus laesi et debiles prius operam subtraxerant, nunc receptis
animis ultro se offerentes instabant animosius. Tantaque excitata est
in castris nostrorum laetitia, ut jam quasi certi de victoria infra
unius horae spatium vallo complanato et effracto antemurali ad moenia
machinas propinquius duxerunt, sub quibus se continerent, ne lapidibus
de muris jactatis tangi possent, et de quibus ipsi ad murum accedere
possent. Illo enim tempore nondum inventum fuerat terribile bombardarum
tormentum, quod quidam, ut dicitur, theutonicus adinvenit circa annum
Christi 1360., sed solum machinas ad jactandum saxa grandia habebant.
Fecerant autem nostri bellatores grandem sportam et altam, quasi
castellum, et eam terra et lapidibus repleverant, et quicumque retro
eam stabat, securus erat a missilibus de muris extantibus et stabat
sporta vel praesidium illud super rotas et ductilis erat. Hoc ergo
praesidium paene usque ad murum admoverunt. Porro hostes procerae
magnitudinis arbores ad murum suspenderant, ut machinarum ictus
eliderent, quarum duas nostri, qui erant in praedicto praesidio vel
castello praecisis funibus, quibus erant ligatae, dejecerunt ad terram.
Quo cognito dux Gothfridus qui in ea parte urbem impugnabat, sursum in
castellum dictas trabes ferri praecepit, quibus ex una parte in machina
et altera super murum locatis vicem pontis praebuit. Ponte igitur sic
ordinato primus omnium vir illustris dux Gothfridus cum fratre suo
Eustachio ingressus est urbem, post quos multi alii secuti sunt, et
stabant super murum extensis vexillis cruce signatis tubisque
concrepantes ad advocandum legiones. Quod hostes videntes muros et
turres deseruerunt, et omnes armati (#B#) eorum ad atrium templi, quod
dicitur Salomonis, transfugerunt. Nostri autem, qui super muros
stabant, in vicum proximum descenderunt et ad portam septentrionalem
cucurrerunt et effractis seris et repagulis remotis portam patefecerunt
et exspectantem foris multitudinem intromiserunt, qui per vicos
discurrentes strictis gladiis aetati non parcentes aut sexui in ore
gladii perstringebant omnia. Porro virtus bellica hostium tota in
templo et atrio erat parata se defendere a nostris; instructa autem
acie nostrorum ad templi impugnationem magno cum robore accesserunt et
quinquies a Sarracenis repulsi fuerunt nostri. Quinto autem conserto
bello tandem cornu eorum dextrum confregerunt, quo dissipato tanta in
eos caede debacchati sunt, ut in sanguine occisorum equitarent in
nonnullis locis atrii usque ad genua equorum. Numquam fuit visus tantus
simul sanguis humanus, nam praeter eos, quos occiderant nostri per
domos, vicos et civitatis plateas, in solo templo et atrio decem millia
infidelium prostrati et gladio jugulati[TR104] sunt. Inter quos mille
gladiis confossus interiit Caliphas barbarus rex Jerusalem, quem nostri
repererunt sub murorum ruina latitantem. Sic ergo capta est civitas
sancta anno 1099. die 15. Julii, feria sexta, hora 9., anno tertio, ex
quo Christianorum populus tantae peregrinationis animos assumserat.
Subjugata autem civitate populus fidelium depositis armis in spiritu
humilitatis cum lacrimis dimisso templo cruore inquinato ad templum
Christi sanguine confertum dominici sepulchri processionaliter
properabat, episcopis et sacerdotibus in sacris vestibus
praecedentibus. Ingressi autem templum dominicae resurrectionis cum
ingenti laetitia cuncti in suis linguis et notis cantabant carmina
paschalia et omnia loca sancta templi devotissima processione
visitabant, et quod mirabile est dictu et devotum ac delicabile auditu,
in omnibus his affuerunt manifeste et patenter milites et peregrini
armati, qui dudum cum gladiis infidelium pretiosam mortem susceperant,
quos maior pars de exercitu vidit, et juramentis affirmabat, quod dum
murum civitatis ascenderunt, stabant supra murum milites defuncti apud
Antiochiam et alibi, armati et laeti, et adscendentibus scalas manus
porrigebant eosque animabant, nec aestimabatur, quod vivi hac victoria
potiti fuissent, si non affuisset adjutorium et consolatio defunctorum
in bellis prioribus. Sicut etiam ad preces sancti Basilii beata Virgo
resuscitavit Mercurium, fortissimum militem, a Juliano Apostata
martyrizatum, ut ipsum Julianum interficeret, sicut et fecit, sic
resuscitati sunt strenuissimi a Sarracenis interfecti, ut debitam de
iis vindictam sumerent, unde manifeste visi sunt pugnare cum
pugnantibus et infideles trucidare et loca sancta cum vivis circumeundo
visitare et lateraliter cum eis, quos socios in vita habuerant,
incedere. In quo manifeste dabatur intelligi, quia etsi vita
decesserant corporali, ad aeternam tamen vocati beatitudinem non sint
fraudati desiderio suo, sed quod pio expetierant studio, pleno sunt
effectu consecuti. Finita ergo processione urbem et templum
mundaverunt, ejicientes maledictorum cadavera extra muros et sanguinem
noxium abstergentes, undique erigentes coquinas per urbem et
dispensatores necessariorum disponentes, et ita transierunt octo dies.
De hac clarissima victoria habentur multae historiae heroico confectae
sermone a disertissimis et eloquentissimis oratoribus, Italicis,
Graecis, et Gallicis, qui eam suis adscribunt gentibus. Et quia nulla
memoria fit ab eis Theutonicorum, quorum tamen robore Gothfridus omnia
haec peregit, unde Aeneas Sylvius, poeta laureatus, in oratione ad
principes Alemanniae et ad nobiles Sueviae facta Francfordiae pro
occursu Turcorum sic dicit: Scio, inquit, Gothfridum, qui fuit
Lotharingiae dux, cum solis transrhenanis Theutonibus et Suevis et
aliquibus Gallis et paucis Italis terra marique regna percurrisse et
sepulchrum Domini a jugo Sarracenorum liberasse.
Catalogus latinorum regum Jerusalem et regni
Jerosolymorum principum apud Christianos.
(#274 A#) Christiani itaque occidentales anno dominicae incarnationis
1099. die quinta decima Julii ceperunt civitatem sanctam Jerusalem,
eripientes eam de manu et potentia gentilium, et veris haeredibus eam
assignaverunt, filiis regni, fonte baptismatis renatis, Christicolis, a
quibus iam alienata stetit in manibus gentilium per annos circiter
quadringentos sexaginta vel CCCCXC. Octavo igitur die liberationis
civitatis Jerusalem convenerunt principes victores, ut aliquem de suo
collegio eligerent, qui regioni praeesset et regiam sollicitudinem
impenderet provinciae acquisitae, invocataque Spiritus sancti gratia
consonantes ad invicem saepe dictum dominum Gothfridum Lotharingiae
ducem unanimiter elegerunt in regem, et a militibus humeris in regiam
delatus rex Jerusalem decernitur, regnavitque anno uno.
Hic Gothfridus fuit de regno Francorum, provincia Remensi, civitate
Bolonia, comes Gallariae. Ejus pater fuit dominus Eustachius, mater
vero, Yda dicta, soror ducis Lotharingiae. Qui Dux cum esset sine
liberis, hunc nepotem suum Gothfridum in suum filium adoptavit, verum
eodem defuncto illi in ducatu Lotharingiae successit, eratque dux ille
praeclarissimus, vir religiosus, clemens, pius, justus, serius in verbo
et stabilis, saeculi contemnens vanitates, quod in illa aetate
praesertim in militari professione rarum est. Fuit praeterea in
orationibus jugis, in operibus pietatis assiduus, erat etiam
affabiliter insignis et liberaliter gratiosus, fuit etiam corpore
pulcher et magnus, robustus, facie venusta, capillo et barba flavus, in
usu armorum et exercitio militari omnium judicio quasi singularis, ejus
opera semper fuerunt magnifica et admiratione digna. Unde quadam vice
sicut alter Samson aut David, aggressus leonem furentem interfecit, ut
dicitur in Fasciculo temporum. Promotus autem in regem Jerusalem regni
titulum licet non abnuerat, coronam tamen auream rejecit, dicens,
indignum esse, hominem christianum illic regio et aureo diademate uti,
ubi Christus rex regum spineam coronam pro humani generis redemtione
pertulit, unde quidam minus humiliter sentientes eum in catalogo regum
hierosolymorum latinorum non connumerant. Mihi autem non solum rex sed
regum optimus, lumen et speculum videtur aliorum; non enim
consecrationis munus sprevisse credendus est, sed pompam saeculi,
perituram humiliter declinasse coronam, ut immarcessibilem alibi
consequeretur. Postquam igitur Deo devotus princeps regnum obtinuit,
sicut vir religiosus erat, statim regni sui Domino coepit offerre
primitias, nam protinus in ecclesia dominici sepulchri et templo Domini
canonicos instituit regulares eisque ampla beneficia assignavit.
Adduxerat etiam secum vir Deo amabilis monachos disciplinatos de
claustris, qui toto itinere horis diurnis pariter et nocturnis divina
illi ministrabant officia. Misit etiam in Italiam et Franciam pro viris
clericis et religiosis, quibus parochias divisit, et ecclesias ac
monasteria construxit.
In illis diebus inventa est in parte ecclesiae sanctae resurrectionis
portio una dominicae crucis, quam ob metum (#B#) gentilium fideles
occultaverant, quae res magnam fidelium attulit consolationem et toti
ecclesiae gloriationem. Sane, cum usque ad illos dies Jerosolymitana
vacasset ecclesia, de communi omnium voluntate dominum Daybertum, virum
venerabilem, Pisanum archiepiscopum, qui post captionem civitatis in
terram sanctam cum multis de Italia navigio venerat, in sedem
collocaverunt patriarchalem. Ordinatis itaque ecclesiis processit
piissimus rex Gothfridus ad sacri regni Jerosolymitani ampliationem et
assumtis fratribus suis et universo bellatorum exercitu in manu forti
egressus e civitate sancta descendit in Palaestinam contra Clementem
Babyloniorum regem, qui cum grandi infidelium exercitu armatorum
Ascalonem civitatem inhabitabat ad insidiandum Christianis. Rex ergo
Gothfridus, oppugnata civitate, ipsam cepit, et ipsum Clementem cum XXX
millibus interfecit tantumque auri et argenti ibi deprehendit, quantum
umquam alio loco deprehenderat, indeque cum fratribus suis mira
felicitate victoriae usus et Joppen et Ramulam urbes obsedit
expugnavitque, atque alias similes urbes.
Tandem autem reversus Jerosolymam rex gravissima febre correptus in
lectulum incidit extremae aegritudinis; qui sentiens mortem sibi
imminere assumto salutis nostrae viatico, tamquam verus Christi
confessor, viam universae carnis ingressus est sicque consummatus in
brevi explevit tempora multa. Sepeliverunt autem eum fratres sui in
ecclesiam dominici sepulchri, in pede rupis Calvariae, cum ingenti
omnium Christianorum planctu et honore etc. De isto Gothfrido
intelliguntur et exponuntur quidam textus ad litteram in Apocalypsi
Cap. 17. et 18. ut habet Nicolaus de Lyra, et Anth. in Chron. Parte I.
Tit. 6. Cap. I. §. 14. 15. Multae narrantur de eo virtutes, de quibus
transeo.
Secundus rex.
Mortuo Gothfrido, primo Jerosolymorum Latinorum rege, anno Domini
millesimo centesimo successit in regnum dominus Balduinus, frater suus,
comes Edessanus, vir strenuus et liberalibus disciplinis convenienter
imbutus. Fuit autem naso aquilo, gravis in incessu et in verbis serus,
chlamidem semper portans in humeris, ita ut ignotis magis episcopus
quam saecularis princeps videretur. Ad ejus coronationem cum multi
advenissent principes, eduxit eos extra Jerusalem in Bethlehem et in
loco dominicae nativitatis coronam regni cum ingenti animi laetitia
accepit.
De hujus regis magnificentia, animositate et virtute et de proeliis
multisque victoriis contra infideles paucis dicere non sufficit. Hic
aliquotiens Turcos devicit, Sarracenos prostravit et ter Aegyptios
humiliavit, occiso Calipha eorum rege in triremi. In diebus ipsius
factus fuit ingens terrae motus, ita ut civitas sancta totalem ruinam
minaretur, ejus tamen augurium optimum praestabat eventum, nam post
terrae motum multas civitates paganorum cepit et multa millia
prostravit et regnum Jerosolymitanum valde auxit. Hic Ptolemaidem
civitatem potentissimam devicit, et ultra Jordanem castrum munitissimum
in Petra deserti instauravit eumque etiam montem regalem apellavit. De
quo supra fol. 244 sermo habitus est.
Ejus tempore mortalitas Syriam afflixit et populus latinus quasi
totaliter mortuus (#275 A#) periit. Videns autem rex urbem sanctam
Jerusalem habitationibus vacuam, adeo, ut non esset in civitate
populus, qui saltim ad protegendum civitatis introitum sufficeret,
anxius cogitabat, quo modo fidelibus populis eam posset implere. Tandem
didicit, quod trans Jordanem et in Arabia multi fideles in villis
habitarent, qui sub gravibus conditionibus infidelibus serviebant et
hostibus fidei sub tributo. Hos evocans rex cum uxoribus et liberis et
universa familia in Jerusalem recepit, sicque jugum grave eis abstulit.
Insuper infidelium pueros emit et baptizari fecit et eos in Jerusalem
habitare constituit.
Porro anno Domini MCXVIII, virtuosus rex, ut Aegyptiis refunderet pro
his, quae in regno saepius commiserunt, cum ingentibus copiis descendit
in Aegyptum, urbemque antiquissimam, Farannam nomine, violenter
obsessam expugnavit, praedamque militibus divisit. Sita est haec
civitas in littore maris non longe ab ostio Nili et antiquitus
dicebatur Tammis. In hac civitate cum rex consisteret parans se ad
interiora Aegypti penetrare, graviter infirmatus est. Quare indicto
legionibus reditu lectica vectus est, ubi morbo superatus migravit ad
Dominum; inde Jerosolymam reportatus dominica in ramis palmarum
sepultus est juxta fratrem Gothfridum sub Calvariae loco regia
magnificentia. Regnavit autem XVIII (annis) in Jerusalem, nec post se
reliquit sui seminis superstitem.
Tertius rex Jerusalem.
Post mortem itaque secundi regis Jerusalem, Balduini, hujus nominis I.,
successit in regnum secundus Balduinus, tertius Latinorum rex ex
nostris in Jerusalem, anno Domini MCXVIII. et XIII annis regnavit,
fuitque amborum praecedentium regum consanguineus, dictus Balduinus de
Burgow, natione Francus, de provincia Remensi, filius Hugonis comitis
de Rechest, eratque forma conspicuus, corpore procerus, facie venusta,
capillo raro et plano, canis mixto, barbam habens raram usque ad pectus
dimissam, ad usum armorum habilis, rei militaris multam habens
experientiam, erat praeterea clemens, religiosus ac timens Deum, et
adeo in oratione jugis, ut callos haberet in manibus et genubus prae
genuflexionibus ac afflixionum frequentia. His et aliis bonis
conditionibus non obstantibus multis principibus ejus promotio in
regnum valde displicuit. Quare comitem Bolaniensem, dominum Eustachium,
fratrem Balduini primi defuncti regis, per nuntios solennes
invitaverunt, ut ad regnum, quod sibi haereditario jure debebatur,
veniret. Sicque licet invitum et renitentem usque in Apuliam traxerunt,
ubi audiens Eustachius, quod medio tempore Balduinus de Burgo rex esset
in Jerusalem ordinatus, ad propria retrocedere disposuit, et
asserentibus, quod contra jus factum fuerat, nullo modo stare posse,
respondisse fertur: Absit hoc a me, ut per me in regnum Domini
ingrediatur scandalum, per cujus sanguinem mundus pacem recepit et pro
cujus tranquillitate viri virtutum et immortalis memoriae domini
fratres mei egregias animas coelo intulerunt. Quare compositis sarcinis
ad propria reversus; rex ergo Balduinus confirmatus in regno anno
secundo regni sui (#B#) Gazm, Turcorum minoris Asiae ducem, cum magnis
copiis Jerosolymam petentem bello superatum conjecit in carcerem.
Sequenti anno regem Damasci, ex improviso Jerosolymam cum exercitu
hostili animo petentem fudit fugavitque duobus hostium millibus caesis
ac mille captis, triginta tantum de suis amissis.
Porro anno quinto regni sui cum rex contra Balach regem Parthorum,
infestantem comitatum Edessanum, processisset et die quadam cum
domestico comitatu ab oppido Turbessel egressus esset et incaute
dissoluto agmine iter ageret, secutus Balach praedictus positis
insidiis dictum regem Jerusalem cepit una cum proceribus suis et secum
captivos duxit in quoddam castrum ultra Euphratem, in quo eos vinculis
alligavit et duobus annis detinuit. Interea princeps Aegyptius audita
regis Jerosolymitani captivitate cum infinita suorum multitudine marino
itinere Ascalonem pervenit, ut inde ascenderet Jerosolymam. Quod
postquam dominus Eustachius Grimer, cui regni gubernaculum commissum
fuerat, in regis absentia audivit, ipse una cum regni principibus
congregata universi regni militia contra hostes procedere se paravit,
pauci contra multos, nihil autem spei nisi Deum habentes: exemplo
Ninevitarum utrique sexui jejunium indicunt, pueris etiam lactantibus,
infantibus; universo quoque pecori pabula negantur. Dum autem exercitus
Domini de civitate sancta exiret, praecessit in acie patriarcha
Jerosolymorum, ferens pro vexillo dominicam crucem, et abbas olim
Cluniacensis dominicam lanceam portavit, quae nuper inventa fuerat, ut
dictum est fol. 271., et episcopus Bethlehemitanus in pixide lac beatae
Virginis tulit. Et ita fide armati nostri contra hostes pergunt, atque
juxta locum, qui Ybellim vocatur, eos reperientes, illorum spreta
multitudine in eos animosius irruunt atque auxilio divino invocato
gladiis instantes illos in fugam vertunt, quos nostri insecuti magna ac
horribili caede prosternunt, adeo, ut de eis septem millia absque
captivis, qui fuerunt infiniti, ea die occidisse referantur. Insuper
aliam stragem grandem nostri intulere infidelibus in mari; classem
etiam Aegyptiorum fugientem audita caede suorum nostri insecuti eam
repererunt, et tanta in eo proelio caedes facta est, ut fide carere
videatur: nam mare adjacens de praecipitatis corporibus ad duo
milliaria in circuitu colorem sanguineum contraxisse dicitur.
Post haec, dum adhuc rex in captivitate esset, ceperunt nostri
inexpugnabilem urbem Tyrum, maximo in ea fuso sanguine Sarracenorum.
Est autem Tyrus civitas antiquissima, cui Severus Romanorum imperator
ob egregiam in rempublicam Romanorum fidem jus Italicum dedit, quod
Romani principes non nisi paucissimis et bene meritis concedebant.
Quanta autem huius civitatis antiquissimis temporibus gloria fuerit,
non solum gentiles scriptores, verum etiam sacra prophetarum oracula
perhibent testimonium, ut patet Esaiae c. 23., Ezech. 26. et 27.
Ex hac civitate fuit Sichaeus et ejus uxor Dido, quae mirabilem
civitatem Carthaginem aedificavit. In hoc regnavit Hiram, Salomonis
cooperator in templi aedificatione. Capta autem Tyro rex Jerusalem
pretio redemtus est et Jerosolymam rediit ac Christianorum rempublicam
jam labentem redintegravit Antiochiamque Jerosolymitano (#276 A#) regno
adjunxit, Ascalonitarum regem Jerosolymitanos infestantem unico repulit
proelio et Balduinum, Damasci regulum, idem molientem tribus proeliis
fudit, multis passim pecudis more caesis. Post haec dedit Deus quietem
regi, nec ausus fuit quisquam ei resistere; pace ergo habita ad
augmentandum divinum cultum processit, monachos et religiosos
diversorum ordinum de partibus Christianorum advocavit et multa
monasteria tam pro viris quam pro foeminis instituit et in Tyro
universitatem vel generale studium ordinavit, ad quod multi scholares
de transmarinis partibus transierunt. Sub eo tres religiones inchoatae
sunt in sancta civitate Jerusalem. Prima fuit Hospitaliariorum, quamvis
etiam ante recuperationem terrae sanctae fuerint Hospitalarii in
Jerusalem, tamen non erat ordo. Legitur etiam, ut superius fol. 268
dixi, quod ante Gothfridum de consensu Soldani Christiani latini
aedificaverint prope ecclesiam dominici sepulchri propter peregrinos
monasterium virorum, in quo hospitio recipiebantur viri peregrini,
postea propter frequentem adventum foeminarum peregrinarum aedificatum
est aliud monasterium, in quo manebant foeminae peregrinae. Postea vero
confluente multitudine, cum non possent dicta monasteria ad receptionem
tantae multitudinis sufficere, fecerunt abbas et monachi quoddam
hospitale prope eam capellam in honorem beati Johannis Eleemosynarii,
qui fuerat patriarcha Alexandrinus, vir summae pietatis, et in illo
hospitali manebant peregrini, et de utroque monasterio ministrabantur
eis necessaria per monachos et moniales, quos puto fuisse ordinis S.
Benedicti, quia fuerunt Latini in utroque monasterio, nec adhuc
inchoatus fuit ordo Hospitaliariorum. Procedenti autem tempore, cum
terra sancta recuperata fuisset et rex tertius Latinorum, Balduinus,
pacem terrae dedisset, confluxerunt in magna copia peregrini ad
Jerusalem, unde abbas monasterii pro virorum servitio deputavit quendam
nobilem virum, qui se ad hoc voluntarie mancipaverat, Gerhardum nomine.
Abbatissa vero pro servitio foeminarum quandam nobilem Romanam
instituit. Hae duae personae Deo devotae praedicto abbati obedientiam
fovebant, secundum modum vivendi hospitaliter sc. viventium congruum,
eis ab abbate de consensu patriarchae Jerosolymitani praefixum. Eratque
vestitus eorum in officio divino mantellum nigrum cum alba cruce, et
augmentati sunt in tantum, ut per mundum grandia monasteria
constituerentur, quia religiosissimi erant nec malum fieri sinebant.
Duplici autem nomine appellari coeperunt: quidam eos nominabant
Hospitalarios, quia magisterium hospitalis habebant; alii eos
nominabant Johannitas, propter sanctum Johannem Eleemosynarium, cui
hospitale Jerosolymitanum dedicatum erat, et hoc nomen usque hodie
retinent, et ob majorem reverentiam suam S. Johannem Baptistam in
patronum susceperunt, postquam insulam Rhodum possederunt, sicut et
regulam beati Augustini profiteri coeperunt post eorum expulsionem a
Jerusalem, quia, dum erant in Jerusalem, non Johannem Baptistam
patronum habebant nec regulam beati Augustini sciebant, sed sub
directione abbatis et patriarchae vivebant. Sic ergo ordo Johannitarum
incepit anno Domini 1118. in Jerusalem sub Gelasio Papa sed ad statum
regularem deductus est anno Domini 1308. sub Clemente V. in insula
Rhodi.
Sunt et alii post hos dicti Hospitalarii, qui non sic nuncupantur ab
hospitali Jerosolymitano, sed ab aliis magnis hospitalibus, quibus
serviunt, nomen et ordinem sortiuntur et diversimode vivunt.
(#B#) Secundus ordo, qui sub illo rege Balduino initium sumsit in
Jerusalem, ex primo ordine crevit. Nam post hospitalis ordinationem et
abundantem provisionem, cum peregrini in maximo numero cottidie de
universo mundo confluerent, quidam latrunculi per vias absconditi
peregrinos spoliabant et nonnumquam necabant et magnas caedes
faciebant. Quod videntes quidam zelosi milites in manum patriarchae
Jerosolymitani devoverunt, se viam publicam defensuros, et cum hoc
professi sunt, perpetuo se velle vivere in castitate, obedientia et
sine proprio, nec erant in principio nisi decem, quibus rex in palatio
suo juxta templum concessit habitandum. Novem autem annis post eorum
institutionem in habitu fuerunt saeculari, tandem nono anno concilio in
Francia apud Trecas celebrato anno Domini 1128. instituta est eis
regula et habitus albus assignatus cum cruce rubea de mandato Honorii
Papae. Et quia prope templum habitationem habuerunt, Templarii dicti
sunt, vel milites templi, quibus beatus Benedictus regulam composuit et
frequenter eis epistolas scripsit. Sicut autem principium eorum fuit
sanctum, virtutibus plenum, ita in posterum degeneravit a prioribus,
postquam impinguati et dilatati sunt per mundum. Unde tempore Clementis
V., cum a nostris scitum fuisset, illos ad Sarracenos defecisse et in
multa vitia propter rerum abundantiam prolapsos fuisse, qui a
Christianis comprehensi fuerunt, interfecti sunt, et non modo in Asia,
sed etiam in Galliis, cum ignominiose nimium viverent, a Philippo,
Francorum rege, concedente summo pontifice Romano exterminati sunt,
eorumque bona opulentissima partim Johannitis, praedictis Rhodiis
militibus, et partim novis religiosis tributa sunt, et partim occupata
per principes saeculares. Verum hodie constat, quod fratres
Praedicatores plures possident notabiles Conventus, qui fuerunt domus
Templariorum, sicut est Conventus Viennensis, Argentoratensis,
Eslingensis, Wormatiensis et caeteri. Hos tamen Templarios quidam
excusant, dicentes, quod rex ad eorum deletionem anhelaverit, ut bona
eorum haberet, sicut patet in Chronic. Anton. Parte III. Tit. 21. C. 1.
§. 3.
Tertius ordo post duos praecedentes non diu initium sumsit in
Jerusalem, qui dicitur Sanctae Mariae Theutonicorum, cujus tale legitur
fuisse principium. Cum inter populos fidelium maxime Theutonici sint
devoti locis sanctis et in numero magno cottidie in Jerusalem venirent,
taedio affecti Hospitalarii, qui erant de Francia, minus de
Theutonicorum provisione curabant. Quidam autem Theutonicus cum uxore
sua domicilium suum transtulit in Jerusalem ibique habitabat. Videns
autem suorum Lantzmannorum miseriam et defectum, fecit maximam domum
suam hospitale parvum cum capella beatae Virginis de licentia et
consensu domini patriarchae Jerosolymitani pro receptione peregrinorum
theutonicorum. In illo ergo loco devoverunt se quidam, servituros
pauperibus et peregrinis ministraturos, et in dies crescebant ita, ut
ultra modum ditarentur, unde Coelestinus Papa hujus nominis III.
habitum album cum cruce nigra et regulam tradidit. Sunt autem quidam
medii inter ambos praecedentes ordines, nam cum Hospitalariis sive
Johannitis servierunt peregrinis et pauperibus et cum Templariis
pugnaverunt cum Sarracenis et infidelibus. Unde post terrae sanctae
amissionem jussu Papae in Scythiam Europae descenderunt et Bruthenos,
gentem adhuc idololatriae deditam, converterunt et ipsam Brussiam,
Livoniam et alias terras in oceano germanico multis laboribus
converterunt ad Christum.
His igitur ordinibus institutis et (#277 A#) aliis perfectis pius rex
Jerusalem Balduinus in gravem incidit aegritudinem, vidensque sibi
mortis imminere diem de proprio palatio egressus supplex et humilis
regio fastu deposito in conspectum Domini in palatio patriarchae, quia
locus dominicae resurrectioni erat vicinior, se transferri praecepit
ibique vocatis filia et genero pueroque Balduino jam bimilo coram
praesentibus regni principibus curam eis regni tradidit, ipse autem
verus confessor habitum religionis assumens vitam regularem professus,
si vixerit, ei, qui pater spirituum est, spiritum reddidit anno regni
sui XIII. sub monte Calvariae sepultus.
De quarto rege Jerusalem.
Quartus Latinorum Rex Jerusalem, Fulco nomine, gener praedicti
Balduini, Andegauensis, Ceromanensis et Thuronensis Comes. Adeptus est
autem regnum anno Domini MCXXXI. aetatis suae anno LX. et XI annis
regnavit in Jerusalem. Hic cum duobus filiis suis multa proelia gessit
non solum cum infidelibus, sed cum imperatore Constantinopolitano et
aliis principibus christianis, qui insidiabantur regno ejus. Ejus
tempore Aegyptii sub variis ducibus Christianos Jerusalem tenentes
infestabant et pluribus locis per eorum urbes irrumpebant; propterea
redintegratum fuit bellum, in quo nostri nonnullas urbes ceperunt, et
aliquas sibi tributarias fecerunt etc. Inter caetera hujus regis
virtutis opera Turcos agrum Persicum incolentes persaepe fudit, et non
solum fudit, sed etiam ad tria millia eorum unico impetu interfecit
totidemque cepit regnumque plurimum ampliavit.
Ejus tempore Turci Edessinum comitatum ingressi, quem Christiani
gravissimis bellis acquisiverant, conabantur Christianos ejicere. Comes
autem Edessenus, grandaevus et infirmus, mandavit filio suo, ut
assumtis secum militaribus copiis hostibus viriliter occurreret, ille
vero tamquam timidus se excusabat, asserens periculosum, cum tam paucis
multitudini tantae occurrere, quare pater iratus sibi lecticam
vectigalem vulgariter ein Rossbar, parari mandavit, cui impositus cum
his, quas collegerat copiis, ad fugandum Turcos de terra sua perrexit.
Ejus adventu cognitis Turci ejus animositatem formidantes ad propria
fugientes reversi sunt. Eadem hora in loco, de quo inimicos fugaverat,
comes lecticam in terra poni jussit et erectis in coelum oculis cum
gemitu et suspiriis gratias egit, quod in diebus suis novissimis eum
Dominus tanta gratia visitasset, quod in ipsis mortis vestibulis
constitutus hostibus christianae fidei fuerit formidabilis. Et his
dictis in campo inter armatos spiritum reddidit. Porro anno Domini
MCXLII. accidit res toti Christianitati valde damnosa. Nam cum dominus
Fulco, rex Jerusalem, ad Ptolemaidem sive Achonensem urbem moram
traheret ac extra urbem causa solatii perrexisset, casu accidit, ut
lepusculus canibus excitatus fugeret, quem fugientem clamor universi
exercitus insequitur, rex autem equo insidens et inconsulte festinans
accurrit, sed equus in praeceps agitur corruensque in terram regem
dedit praecipitem, adeo, ut sella caput regis totaliter conquassaretur,
ita ut cerebrum tam per nares quam per aures emitteret; igitur cum
universorum gemitu ad civitatem relatus triduo sine sensu adhuc
palpitans vitam protraxit, quarta vero die spiritum exhalavit. Ejus
corpus duxerunt in Jerusalem et in loco calvariae sepeliverunt, ubi
priores reges Latinorum sepulti fuerant, ubi et eorum monumenta hodie
patent et marmore polita fulgent.
Quintus rex Jerusalem.
(#B#) Defuncto Fulcone quarto rege Jerusalem successit ei filius in
regno, nomine Balduinus, hujus nominis tertius rex et ordine quintus,
qui fuit adolescens optimae indolis, omnes pueriles vitiosos devitans
mores, et sanctum regnum optime gubernabat. Postquam autem factus est
vir, fuit corpore procerus tantaque formae praeibat eminentia, ut
ignaris etiam eximia quadam in eo refulgente dignitate certum de se et
de regia majestate daret indicium. Affabilis erat et misericors multum,
alieni minime cupidus, nec subjectorum more prodigi opulentiis
insidiabatur, litteraturae mediocris erat et historias antiquorum regum
et bellorum libenter legebat, et in dubiis bellis valde providus erat.
Coepit autem regnare anno Domini MCXLII. et annis XXIV regnavit in
Jerusalem.
Sub hoc rege Turci, Aegyptii et Sarraceni ac Arabes contra fideles
insurrexerunt, inter quos Sagninus, vir sceleratus, Turcorum
potentissimus, Edessam, quae olim dicebatur Rages Medorum, latinis
populis refertam obsedit et cepit et mira crudelitate omnes peremit.
Rex autem Balduinus adunato exercitu eripere Edessam properat, sed
repulsus reversus est Jerusalem caesis et amissis ex suis non paucis.
Fiunt haec nota Romano Pontifici Eugenio III., qui viros religiosos ad
diversas occidentis partes direxit ad denuntiandum Christianorum
orientalium pressuras, inter quos vir immortalis memoriae beatus
Bernhardus abbas ad exsecutionem eligitur, qui tanto fervore
praedicavit, ut tam nobilium quam plebis favor gratuitis
exhortationibus ejus spontaneum praeberet assensum et iter versus
Jerusalem compromiserunt. Illustres praeterea viri, dominus Conradus
II., genere Suevus, Romanorum imperator, et dominus Ludovicus, rex
Francorum, cum multis utriusque populi principibus iter in orientem
arripiunt, erantque gravissimi exercitus. Unde in imperatoris exercitu
solo erant equitum loricatorum ad septuaginta millia, absque peditum
copiis, quorum non minor numerus fuerat in comitatu regis Francorum
Ludovici. Quibus si fuisset propitia Domini gratia, non solum Soldanum
Iconii et Asiae minoris, qui potentissimus erat, verum universas
orientis provincias nomini christiano faciliter subjugassent. Sed eorum
occulto divino judicio sprevit famulatum Deus nec acceptum habuit
munus, quod indignis fortasse manibus offerebatur. Unde Dominus
tradidit eos in manus infidelium Turcorum et Sarracenorum, et vexati in
via ab eis, prostrati, imminuti, cum multa infelicitate venerunt
Jerosolymam. Convenientes igitur in unum tres isti potentissimi,
imperator Romanorum Conradus, rex Franciae Ludovicus et rex Jerusalem
Balduinus II., universi eorum principes, comites, barones et milites
tractare coeperunt, quod optimum et magis expediens videretur ad
christiani nominis gloriam et regni Jerosolymitani incrementum. Sed nec
huic consilio favor divinae miserationis affuit, unde a Damasco
civitate, quam capere conabantur, cum ignominia magna recesserunt, et
reversi Jerosolymam Ascalonem obsidere deliberabant, sed post multa
verba ille etiam conceptus abortum passus est. Videntes autem,
imperator scilicet et Franciae rex, Dominum non esse cum eis, parato
navigio ad propria rediere. Ab ea igitur die coepit Latinorum
orientalium manifeste deterior fieri conditio. Nam quorum sola nomina
prius hostibus fidei erant formidini, (#278 A#) et nunc provinciam
tantorum principum sine damno despexerant, unde in tantam praesumtionem
elati sunt, ut jam de caetero nec eorum vires haberent suspectas nec
nostris instare acerbius vererentur.
Post abscessum ergo Christianorum occidentalium exercituum confortavit
Dominus Balduinum regem Jerusalem, unde Ascalonem diu a Christianis
obsessam vi cepit et Gazam, antiquissimam urbem, penitus derelictam
reaedificavit et fratribus Templariis ad inhabitandum dedit. Tanti
quoque animi et magnitudinis fuit, ut Turcorum satrapas strage magna
percussos a se fugaret quinque millibus interfectis. Deinde Noradinum,
Damascenorum militiae principem, Jerosolymorum agros infestantem, magna
clade affectum usque in Damasci vicinia persecutus fuit. Multa etiam
gravia bella gessit alia et captivitatem aliquando vix evasit.
In diebus suis ortum est proelium seu discordia periculosa in Jerusalem
inter dominum patriarcham Jerosolymitanum et Raymundum magistrum domus
hospitalis sancti Johannis, qui una cum fratribus suis tam domino
patriarchae, quam caeteris ecclesiarum praelatis multas super
patriarchali jure inferre coeperunt molestias. Nam sive a domino
patriarcha sive ab episcopis et praelatis ecclesiarum ob scelera sua
excommunicatos et ab ecclesia separatos ad celebrationem divinorum
passim recipiebant, aegrotis viaticum et extremam unctionem dabant et
mortuis in excommunicatione sepulturam multaque alia contra immunitatem
ecclesiarum[TR105] faciebant. Cumque dominus patriarcha super hujusmodi
temeritate saepius conquereretur et reclamaret, sicut tenebatur, cives
usque ad eam temeritatem venerunt, ut armis correptis contra
patriarcham in ecclesiam sancti sepulchri irruerent. Et hoc fuit
initium omnium malorum et futurae perditionis civitatis et terrae.
Causae mali hujus Romana ecclesia materiam praebuit in eo, quod
hospitale semper domino patriarchae subjectum exemtavit, sic et
Templarios exemit et dominis Theutonicis privilegia dedit, exemtis
autem et privilegiatis illis parva erat et quasi nulla jurisdictio
patriarchae et episcoporum, et ita facta est regni divisio et per
consequens destructio, juxta illud Lucae XI., 17.: Omne regnum in se
divisum desolabitur.
Igitur dominus Balduinus rex quibusdam negotiis arduis requirentibus
descendit a Jerusalem in Antiochiam, in qua existens in gravem incidit
infirmitatem; qui mortem sibi sentiens imminere periculumque Berytum se
deportari fecit. Ibi existens regni sui praelatos, sicut et principes,
ad se evocari fecit, quibus in provincia sua constitutis fidem suam pie
ac religiose articulatim aperiens, pontificibus peccata cum multa
contritione confitens, aerumnis solutus ergastulo animam coelis intulit
anno Domini MCLXVI. die 21. Februarii. Ejus corpus transportatum in
Jerusalem et inter suos praedecessores in ecclesia dominici sepulchri
sepultum est. Dicitur autem, quod in quadam medicina sibi venenum
fuerit propinatum, quia residuum, quod regi sumere mandatum fuerat,
pane infuso cuidam catello traditum statim mortua est. Tantam autem
tristitiam in nullo regno pro morte alicujus principis exstitisse,
nulla historia tradit. Fertur nihilominus, et hostes fidei de morte
ejus doluisse, ita, ut quibusdam suggerentibus Noradino, Damascenorum
regi, ut, cum christiani duces in multis essent occupati, fines nostros
ingrederetur, dicitur respondisse: Compatiendum est et humane
indulgendum justo eorum dolori eo, quod principem amiserunt, qualem
reliquus hodie non habet orbis.
De sexto rege Jerusalem.
Domino Balduino rege Jerosolymitano defuncto successit ei in eadem
civitate sancta Latinorum rex VI. Almaricus, frater defuncti regis,
anno Domini MCLXIII., et regnavit XII annis in Jerusalem. Fuit autem
hic Almaricus vir experientia saeculari praeditus, prudens admodum et
in agendis circumspectus, modicae tamen litteraturae, sed ingenii
vivacitate, memoriae beneficio satis commode instructus. Fuit etiam,
quod negari non potest, pecuniae cupidus, supra quam regiam deceret
dignitatem, sed in regni necessariis nec expensis parcebat nec proprii
corporis fatigatione revocabatur. Fuitque in rebus bellicis strenuus,
nam praecedenti anno regni sui Gorgontem Aegyptiorum ducem in proelio
edita ingenti caede divinitus superavit, quo superato Alexandriam
obsedit, quam Syracanus, Turcorum praefectus, Soldano per fraudem
subtraxerat. Alexandrini autem, cum nullo pacto Christianis subjici
vellent, Almarico se hac conditione commisere, ut pulso tyranno in
Soldani potestatem per suas manus reducerentur. Almaricus itaque
accepit a supradicto Soldano quadraginta aureorum millia et expulit
Syracanum ab Aegypto et Alexandriam Soldano restituit. Et fuit foedus
pacis firmatum inter regem Aegypti et regem Jerusalem, et si foedus
illud servatum fuisset, nemo regnum Jerosolymitanum umquam molestasset.
Sed serpens antiquus, qui seminat inter fratres discordiam, Almaricum
et Soldanum dissolvit. Percepit enim rex Almaricus, quod Soldanus
occultum tractatum haberet cum Syracano, tyranno Turcorum, quem nuper
ab Aegypto fugaverat, unde collecto exercitu descendit per desertum in
Aegyptum et captis aliquibus Aegypti oppidis Chayrum urbem regiam
potentissimamque obsedit. Soldanus autem regis animum pecuniarum
cupidum promissionibus enervavit infinitam pecuniam ei tradens. Nam, ut
dicunt aliqui, aureorum vigesies centena millia, quod vix Aegypti
regnum persolvere posset, promisit, in promtu tamen ei dedit centum
millia aureorum, ut a se recederet. Accepta autem pecunia solvit
obsidionem a Chayro et circa hortum balsami castra constituit et
ordinatis agminibus in propria rediit et tam Aegypti quam Damasci reges
inimicos habuit.
Post haec imperator Graecorum de Constantinopoli cogitavit, Aegyptum
suo imperio jungere, et classem magnam, in qua centum quinquaginta
erant rostratae naves et onerariae LXII, misit in Syriam et dominum
Almaricum regem Jerusalem in adjutorium advocavit. Descenderunt ergo
cum copiis terrestri et marino itinere in Aegyptum et Damiatam
obsederunt, sed nihil proficere poterant et ita non parvo nocumento
accepto ad propria redierunt.
Surrexit etiam rex novus in Aegypto fortunatissimus, Saladinus dictus,
saepe in sequentibus nominandus, et omnem progeniem Caliphae et regum
gladio transverberavit et tam Aegypti quam Syriae regna possedit, nec
quievit in diebus suis, quousque quantocius orientis dominium
usurparet. Erat enim vir acris ingenii, in armis strenuus, consilio
altus, liberalis supra modum, maxime in viros militares, in quos omnia
effundebat. Fuit praeterea clemens in devictos et in verbo valde
stabilis et in omnibus clarissimus, cui nihil aliud ad suam laudem
defuit, nisi christiani nominis caracter, et quia eo insignitus non
erat, contra Christum et christianum populum se erigebat, et fuit
factum flagellum Christianorum in oriente, ipse (#279 A#) etiam
expugnavit Christianos, expulit Latinos, terram sanctam debellavit et
Jerosolymam cepit et dominicum sepulchrum sibi subjecit et ornatum
ecclesiae orientalis tulit et coronam ac gloriam fidelium Christi in
ignominiam vertit, ut sequentia monstrabunt.
Hoc autem notabile legitur in quadam chronica de hoc Saladino. Dum enim
moriturus esset, mandavit, in sui funeris trophaeum tale ante corpus
suum deferri spectaculum: pannum videlicet vilem et nigrum, in lancea
suspensum, cui praecederet praeco, clamans: Saladinus, Asiae dominator,
ex tanto regno tantisque opibus moriens nil aliud secum defert nisi
hunc vilem panniculum.
Igitur Almaricus, rex Jerusalem, videns Saladinum, Aegypti et Syriae
regem, prudentem et cautulosum et ad alia loca obtinenda adspirantem,
misit solemnes nuntios[TR106] ad principes occidentis, ut insinuarent
omnibus regni Jerosolymitani importabiles necessitates et Christianorum
in ibi afflictiones et casuum imminentium pericula. Nuntii ergo illi
feliciter ad partes occidentales venerunt et praedicantes regni
Jerosolymitani pericula nihil profecerunt, nec fuit auditus in
principibus nec in praelatis ecclesiae.
Porro Saladinus quotidianas irruptiones fecit in regnum Jerosolymitanum
et hostium incessanter angebatur minis et gravibus molestiis
fatigabatur regnum, unde anno Domini 1171. anxiatus rex Almaricus alios
solennes nuntios misit in occidentem, ipse etiam per se in propria
persona cum classe X galearum ad imperatorem Constantinopolitanum
accessit, ei necessitates regni Jerosolymitani proponens et negotio
peracto rediit in Jerusalem. Tandem rex Jerusalem Almaricus, cum
aliquibus mensibus febre fatigatus decubuisset, mortuus est anno ab
incarnatione Domini 1175, regni ejus anno 12. et aetatis suae 33.
Sepultus est autem inter praedecessores suos, secus fratrem, in eadem
linea ante locum Calvariae.
Septimus rex Jerusalem.
Almarico VI. rege Latinorum Jerosolymis defuncto successit illi in
regno Balduinus ejus nominis quartus, ipsius filius. Erat autem annorum
XIII, tempore quo pater ejus obiit et sex annis[TR107] regnavit in
Jerusalem. Hic vivente patre, cum esset annorum novem, deprehensus est
in morbum elephanticum incurrisse. Quidam enim scribunt, eum ab
infantia lepra fuisse infectum, et licet gravatus infirmitatibus esset,
regnum tamen constantissime ac prudentissime gubernavit. Nam Saladinum
fortissimum ac industrium virum duobus devicit proeliis, uno saltem
apud Ascalonem, altero apud Tyberiadem. De quibus proeliis longa
habetur historia contexta.
Porro anno Domini 1178. Saladinus cum suis copiis iterum regnum
Jerosolymitanum ingressus est, quod postquam regi innotuit, suis
convocatis contra inimicos fidei processit, in quo congressu multi de
nostris gladio corruerunt, et dominus Addo, magister templi, captus
fuit et in carcere obiit et multi alii capti fuerunt, rex vero cum
paucis vix evasit. Hac victoria elatus Saladinus infinita damna eo anno
regno intulit. Tandem autem quibusdam intercedentibus inter Christianos
et Saladinum treugae factae sunt ad biennium. Rex ergo Jerusalem
Balduinus invalescente infirmitate uxorem ducere noluit et nec filios
nec filias habuit, sed duas sorores, quarum maior natu vocabatur
Sibylla, quam tacitus regni haeredem fecit eamque Gwilhelmo cognomento
Longaspata, filio marchionis Montis ferrati, uxorem dedit. Hic
Gwilhelmus jussu regis Balduini multa contra infideles viriliter gessit
eratque vir nobilissimus, adeo, quod in nobilitate parem non habuit.
Nam mater regis Francorum, Philippi, germana ipsius fuit, mater vero
ipsius (#B#) Gwilhelmi soror fuit domini imperatoris Conradi, sed post
tres menses consummati matrimonii dictus Gwilhelmus decessit, uxore
praegnante dimissa, quae dum tempus partus advenit, filium edidit, quem
Balduinum nominavit. Dominam autem Sibyllam, iam dictam sororem suam,
rex tradidit nobili juveni, Guidoni Lusignano, parvulo filio, nepoti
suo, consulturus, quem ipsi Guidoni ac Raymundo, comiti Tripolitano, in
tutelam dedit hac lege, ut dum Balduinus parvulus in provincia esset,
regnum ambo gubernarent et post pueritiae annos ipsum regnum nepoti
traderent. Sed ut hoc sine impedimento fieret, puerum ipsum coram
omnibus regni militibus in regem inungi fecit super regnum
Jerosolymitanum. Et ille est nonus rex Jerusalem, inunctus ante mortem
octavi regis, patrui sui. Non multis autem diebus evolutis dictus
Balduinus puer rex Jerusalem nonus defunctus est et ex industria ejus
defunctio multis diebus est per matrem ejus occultata, quia videbatur
ei, quod antiquus leprosus rex Balduinus morti esset etiam propinquus
et eo mortuo et puero vir ejus Guido succederet in regno, sicut et
accidit. Non enim multo post Balduinus octavus [septimus] rex Jerusalem
obiit. et in sepulchris regum in loco Calvariae sepultus est. Nepos
vero ejus Balduinus puer, rex nonus, sepultus est in ecclesia dominici
sepulchri, extra tamen capellam loci Calvariae, in quo alii reges
sepeliri consueverant, quia videbatur non fuisse rex, cum infans esset.
Octavus rex Jerusalem.
Mortuis Balduino, hujus nominis IV., rege Jerusalem VII., et nepote suo
Balduino V., rege civitatis sanctae, successit in regnum Guido
Lusignanus, Sibyllae Balduini leprosi sororis maritus et sororius
quarti Balduini, et regnavit duobus annis in Jerusalem. Hic cum
difficultate ad regnum pervenit et in magnis angustiis regnavit et cum
maximo diffortunio regimen finivit et regno Jerosolymitano lamentabilem
finem dedit. Nam mortuis duobus praefatis Balduinis regibus, comes
Tripolitanus, tutor pueri Balduini defuncti, ad regnum aspirabat et
multi principes et comites in ejus parte consentiebant, et domino
Guidoni, marito Sibyllae, qui haeres regni erat, insidiabantur. Domina
autem Sibylla, ut vir suus Guido inungeretur et coronaretur in regem
Jerusalem, largitionibus ac blanditiis a patriarcha Jerosolymitano et
magistro templi et proceribus obtinuit. Hoc autem Raymundus praeses
Tripolitanus graviter tulit, unde inter ipsos, Guidonem scilicet et
Raymundum, maximae ortae sunt dissensiones, in quibus Raymundus,
Saladino Turco amicus occulte factus et confoederatus maximum
detrimentum Guidoni et reliquis Christianis acquisivit. In tantum etiam
facinus invidia Raymundum deduxit, ut Christi fidem abnegaret et
circumcisionem susciperet ac ritum Machometi profiteretur, licet
occulte.