JERUSALEM

secundum ejus modernum statum,

et est

Tractatus VI.

et ultimus partis primae Evagatorii.

(#255 A#) Jerusalem civitas, metropolis nobilissima ac vetustissima,

principium suae existentiae sumsit a constitutione mundi 2242., ante

incarnationem verbi annis 2957. Fuit autem constructa statim post

diluvium Noae per ejus primogenitum Sem. Hic Sem, secundum Doctorum

traditionem, vixit usque ad tempora Abrahae, et fuit Melchisedech, rex

Salem, sicut habet Hieronymus ad Evagrium et Magister in Spec. Histor.

et Josephus, vol. 1. fol. 178. Nutu autem Dei post diluvium ad hunc

locum venit et fanum illic construxit, quod Salem nominavit, quod

interpretatur justitia vel pax, vel consummationis perfectio, vel

tollens mortem. Erat etiam Melchisedech primus et summus sacerdos Dei

altissimi, offerens in fano, quod in monte Calvariae construxerat,

panem et vinum, a quo etiam sanctissimus pater Abraham benedictionem

accipere meruit, cui obtulit etiam primitias et decimas Abraham

patriarcha, ut habetur Genes. XIV. De isto sacerdote habes supra fol.

116 et fol. 123. Et quantus sit, habes ad Hebr. VII.

Hic ergo locum hunc Deo dedicavit et sanctificavit, ita, quod ab[TR78]

ejus tempore usque ad hunc diem civitas sancta fuit, nec Deus in ea

umquam in multo tempore in pace habitare permisit peccatores, sicut

patet discurrenti per totius Bibliae historias et per chronicas et

legendas.

Veruntamen ratio consulit, quod etiam temporibus Adae protoparentis

nostri in monte civitatis sanctae fuerit aliquod oratorium in Calvariae

loco, quia sicut Adae revelatus fuerat humani generis redemtor et modus

redemtionis et tempus: sic et locus. Et quia redemtorem vivens videre

non poterat, nec tempus Christi exspectare valebat, ipsum locum

redemtionis magnifice honorabat eumque crebrius visitans orationes

fundebat, et filii ejus. Tandem cum adesse tempus mortis suae

conspiceret, emigravit ab Hebron, ubi domicilium habebat, et in locum

Calvariae adscendit ibique mortis debitum solvit, quia Christum,

secundum Adam, in eo loco morte sua mortem a se illatam peremturum

agnovit. Ejus corpus transtulerunt filii sui in Hebron, in speluncam

duplicem, demto capite, quod in loco Calvariae mansit; quapropter eum

locum in veneratione habebant filii ejus. Et credibile est, quod sicut

Sem, filius Noae, post diluvium ibi fanum habebat: sic et ante diluvium

oratorium ibi erat. Imo etiam Abraham ibi arietem pro filio immolabat.

De his hebraica habet traditio et Ambrosius et Chrysostomus et

Hieronymus et Chronicae. Et licet Glossa Matthaei 27. dicat, mentiri

eos, qui asserunt, Adam in loco Calvariae sepultum, non tamen obstat

dictis nostris, quia concedimus, corpus ejus sepultum esse in Hebron,

ut habetur Josuae XIV., caput tamen ejus mansit in loco Calvariae, Deo

sic ordinante et Ada sic a filiis petente, dum moreretur. Ex quibus

omnibus hoc infero, quod etiam ante diluvium in loco civitatis

Jerusalem fuit ad omne minus Oratorium et fanum, non absque hominum

cohabitatione. Singulariter tamen locus Calvariae semper fuit habitus

sanctus usque ad Romanorum tempora, qui in odium Judaeorum eum

deputaverunt ad torturas et peremtionem maleficorum. Sed Christo in eo

exciso omnis sanctitas est loco restituta, jam in aeternum mansura. De

hoc loco habes fol. 115. et fol. 130.

Pro diversitate ergo personarum et temporum accepit haec civitas

diversa nomina. Dicitur enim Salem, Genes. XIV. et quandoque Solima a

poetis nominatur, et Jebus, Josuae XV.; Jerusalem, Judicum XIX.;

Jerosolyma, Matth. II. et Luza; Area Arnae 1. Paral. XXII., et ita

etiam nominat Hieronymus de distantiis locorum; Ariel, Esa. XXIX.;

Filia Syon, Zachar. IX.; Civitas sanguinum Ezech. XXII.; Civitas

quaesita, Esaiae LXII.; Civitas Dei, Psalm. 87.; Civitas fortis, Esaiae

XXVI.; Solium Domini, Jerem, III.; Domina gentium, Threnor. 1.;

Princeps provinciarum, Thren. 1.; Vallis visionis, Esaiae XXII., et ibi

vide Nicolaum de Lyra; Sodoma, Apocal. II.; Aegyptus etiam nominatur

Apocal. II.; Castellum, Matthaei XXI.; Helia, ab Helio Adriano

Imperatore. Et Hieronymus saepissime et quasi semper Haliam eam vocat,

et Graeci eam hodie Haliam nominant et Capitolia. Sic eam nominat

Ptolomaeus. Dicitur etiam Algariza, i. e. mons altissimus ab Eusebio.

Akossa nominant eam Sarraceni. Sed nos Latini nominamus eam vel

Jerusalem, vel Jerosolymam, vel civitatem sanctam, vel toti civitati

nomen partis damus, dicentes eam sepulchrum sanctum. Haec civitas

semper fuit minor maximis, et major mediocribus; et hodie ita est, ut

sua magnitudine non sit fastidiosa, nec parvitate angusta, non minor

existens, quam nostra Vindelica, quae est Sueviae Augusta in Rhaetia

sita, ut quidam putant. De hac vide supra fol. 226. A. Murorum ambitum

eundem nunc habet, sicut reliquit eam Helius Adrianus Imperator, ut

patebit. Ambitum ejus vide supra fol. 225. A.

Portae multae erant olim huic civitati, octo tamen principales fuisse

ex scripturis deprehendimus; et si plures fuisse legantur, hoc est

ideo, quia una et eadem porta plura habuit nomina; vel praeter portas

fuerunt alia ostiola, quorum illa fuerunt nomina. Porro moderno tempore

non nisi quinque portas potui invenire. Contra orientem habet portam

auream, quae iam obstructa est, de qua vide supra fol. 141. A. Inter

orientem et austrum habet portam sterquilinii, de qua supra fol. 226.

A. Ad austrum habet portam fontis, per quam est descensus ad fontem

Syloe. Ad occidentem habet portam negotiatorum, vel piscium, de qua

supra fol. 92. B. Ad aquilonem est porta Effraim, quae dicitur porta

sancti Stephani, et est longum spatium a porta piscium usque ad portam

S. Stephani, quia porta piscium stat prope angulum, ubi murus australis

jungitur occidentali, (#256 A#) et tota longitudo muri occidentalis non

habet aliam portam usque ad portam sancti Stephani,[TR79] quae est in

muro aquilonari, prope angulum, ubi ei jungitur murus orientalis.

Johannes in Apocalypsi cap. XXI. vidit in coelesti Jerusalem XII

portas, quas numquam habuit civitas illa.

In circumferentia murorum et moenium fuerunt quidem turres, quarum

vestigia deprehendimus, verum Sarraceni eas dejecerunt, et intra

civitatem juxta muscheas alias turres erexerunt pro ritu eorum. Non

enim curant de munitionibus civitatum, sed introitus et aditus in

regionem magno studio observant. Murus civitatis et moenia olim per

gyrum erant XXXIII stadiorum, ut Josephus habet L. VI. c. 8., et fuit

olim valde firmus et duplex, ut videre est fol. 225. B. Fossata habet a

parte occidentali et aquilonari, a parte vero orientali habet vallem

Josaphat, et a parte meridionali habet vallem Syon.

Ab intus est civitas montuosa et inaequalis in alto consistens. Ibi

eminet mons Syon, ad cujus clivum aquilonarem magna pars civitatis

dependet. In accubitu autem montis Syon consurgit mons Calvariae, qui

templum sancti sepulchri sustentat cum magna civitatis parte. Est et

ibi mons Moria, in quo est templum Domini cum principali civitatis

parte; et ideo per totam civitatem est ascensus et descensus. Isti

tamen montes non in altum supra extenduntur, sed sunt capita lata

principalis montis, in quo civitas sancta est, eamque inaequalem

reddunt. De hoc monte totali dicit Psalmus LXXVIII.: Et induxit eos in

montem sanctificationis suae, montem, quem acquisivit dextra ejus.

Sicut enim civitas Basileensis montuosa est, sic et haec. Habet enim

Basilea montem sancti Leonhardi pro monte Syon, et montem sancti Petri

pro monte Calvariae, et montem sancti Martini pro monte Moria, quamvis

sit longa dissimilitudo in figura et situatione inter illam et istam.

Magnam partem, ut supra dixi, civitatis occupant illa duo celeberrima

templa saepe dicta, templum Domini, quod nominant Salomonis, et templum

sancti sepulchri, cum eorum amplis atriis et domiciliis eis adjunctis.

Et cum hoc sunt per urbem dispersim multae schismaticorum ecclesiolae

et multae Sarracenorum muscheae et Judaeorum synagogae et tabernacula

Samaritanorum.

Principales vici sunt testudinati, sub quibus ab utraque parte sunt

pategae negotiatorum, vel coquinae cocorum; in aliis vicis resident

mechanici.

Domus civitatis ut in plurimum sunt muratae, et aliqua pauperum tuguria

sunt luto facta; magnas tamen et notabiles domus in ea vidi. Verum

civitatis magna pars est desolata, et domus ruinosae et sine

habitatore. Unde etiam cadavera camelorum, equorum, asinorum, canum

etc. non foris educuntur, sed ad deserta loca intra moenia intra ruinas

domorum projiciuntur, In locis tamen, ubi habitatur, sunt populi multi

congregati de omni natione, quae sub coelo est, sicut etiam legitur

Actor. II. Sunt etiam ibi plus quam quingenti Judaei, et ultra mille

Christiani, de omni secta et terra; sed de nullo ritu sunt pauciores,

quam Latinorum.

Aquas proprias non habent, nisi quas coeli in illam stillant, vel quas

industriose a longinquis per gurgites inducunt, sicut patet fol. 249.

B. Multa sunt in civitate aquarum receptacula, piscinae, lacus et

infinitae cisternae et fossae, ita ut satis ab intus redundat aquis.

Rex Aegypti, Soldanus, est ibi dominus, et praeponit populo terrae

praefectos, et peregrinis (#B#) et advenis Christianis et Judaeis

Trutschelmannos, et bellatoribus Mamaluccos; et ita potentia civili

regit populum, quasi regimine despotico. Hanc a sui principio usque

nunc omnes, qui scripturas legunt et historias, infortuniis multis

fuisse subjectam, inveniunt. Saepissime incensa fuit, et populus

populum debellans expulit, et multoties funditus eversa (est). Vastata

enim fuit a Nabuchodonosor, rege Babyloniorum; postea ab Asobeo, rege

Aegyptiorum; deinde ab Antiocho; postea a Pompejo. Post hos Herodes

Magnus et Sosius captum oppidum servavere. Deinde Titus eam penitus

destruxit et evertit, fundamenta enervans post Domini passionem.

Dereliquit tamen quasdam turres firmiores et murum occidentalem, ut

posteri cernerent, quam munitissimam civitatem Romanorum virtus

obtinuisset, et ut esset castrum illis, quos custodiae regionis

relinquere decreverat. Quanta in illa subversione civitatis et filiorum

ejus fuerit miseria, non est, qui legit Josephum de hoc loquentem, et

non horrescat. Hujus calamitatis et excidii [causa] Flori praefecti

inhumanitas fuit, qui Judaeos in Jerusalem innumeris attriverat malis,

propter quae lacessiti res novas contra Romanos movere tentarunt et

facto impetu multos Romanorum interfecerunt, et Cestium Syriae

praesidem extra provinciam ejecerunt. Sed et ipsi Judaei in civitate

ipsa partiales facti, in tres partes divisi sunt, et in urbe ante

Romanorum adventum caedes crudeles et incendia in invicem fecerunt et

seditionibus implacabilibus die noctuque corrixaverunt. Quorum malorum

causa meritoria fuit Johannis Baptistae decollatio, Jesu Nazareni

crucifixio, Jacobi Apostoli interfectio; quae omnia lamentabili sermone

in longum deducit Josephus de bello Judaico.

Post illam devastationem civitatis, quae facta fuit XLII. anno post

Domini passionem, factus fuit locus habitaculum latronum et siccariorum

multis annis, usque ad tempus Helii Adriani Imperatoris, qui audiens

inquietudinem loci venit, reaedificata dissipavit anno Domini CXXIV. et

inquietos ex ea perdidit. Sed postea consideravit ibi oportere esse

civitatem, rediit anno Domini CXXXIX. eamque renovavit et augmentavit,

includens moenibus civitatis loca dominicae passionis et

resurrectionis, ut in sequentibus clarius patebit, et civitatem novam

fecit, vocans eam ex suo cognomine Heliam.

Post hanc ultimam constructionem non legimus eam funditus eversam, sed

saepe in partem destructam, et populum ejus in captivitatem ductum, nec

umquam est mota a suo loco, ut Gregorius videtur dicere in homilia:

Videns Jesus civitatem flevit; sed est ampliata, ut dicetur et saepe

iam in praecedentibus dictum est.

Quamvis autem sancta haec civitas multis et inauditis calamitatibus

attrita sit, numquam tamen nec ejus initium, nec ejus status in

oblivionem venit, sed ut memoriale perenne jugiter apud cunctas

nationes mundi perseverat. Quod tamen de celeberrimis mundi

civitatibus, Roma scilicet et Troja, longe aliter contigit. Nam quis

conditor urbis Romae fuerit, a nullo umquam pro certo sciri potuit,

propter diversitatem, de hoc initio loquentium, ut dicit auctor de

mirabilibus mundi; cum Sallustius dicat, eam a Trojanis constructam, et

Eusebius a Romulo, et caeteri ab aliis, et per consequens nescitur, quo

tempore esse civitas inceperit. Nostrae autem sanctae Jerosolymitanae

urbis conditor et tempus conditionis, sacris litteris et auctoribus

demonstratur, ut superius patuit. Esto tamen, quod Romulus ille

parricida Romam condiderit praedis et latrociniis, ut refert Orosius de

illo, longe tamen post Jerusalem condita est, tempore Ezechiae regis

Juda, (#257 A#)[TR80] post conditionem urbis Jerusalem annis duobus

millibus CCXXX (2230.), ante Christi nativitatem annis DCCLI, anno vero

mundi 4484. Et mirum est, quod tantae urbis initium ignoratur, de qua

Hieronymus ad Paulinum dicit: habuit illa aetas inauditum omnibus

saeculis celebrandumque miraculum, ut urbem tantam ingressi aliud extra

urbem quaererent. Troja vero, teste Homero IV., erat omnium, quae sub

sole et stellifero coelo sunt, urbs quidem insignissima, sed ita deleta

est, ut Ovidius dicat: Jam seges, ubi Troja fuit. Et quod his amplius

est, quo in loco Troja fuerit, nulli nunc compertum habetur. Ita enim

ingens Troja, quae erat totius Asiae columen, exstincta est, ut neque

cadaver nec vestigium eius appareat. Insuper et locum, in quo quidam

Trojam stetisse suspicantur, in Hellesponto, dicunt penitus nullam

proportionem habere ad hoc, ut possit civitas nobilis ibi stare. Sed

non ita de nostra sancta Hierosolyma, quae annis mille CCCCLXXXIII ante

Trojam est condita et usque hodie insignis habetur. Troja enim tempore

Ajoth, judicis Israel, Judicum III., fuit condita, aliqui dicunt in

Hellesponto, aliqui in Dardania a Tros quodam sic dicto; et anno 250 a

sua conditione fuit destructa, sub tempore, quo judicavit Abdon Israel,

de quo judice habetur Judic. XII. De Troja vide Part. II. fol. 174.

Est enim Jerusalem una de vetustissimis mundi civitatibus, ut patet

supra fol. 255. Antiquior enim quam Treviris annis mille et VIII.

Trojam excedit annis mille 483. Romam vero duobus millibus ducentis

XXX, et usque hodie perseverat, quoniam Dominus Deus elegit eam. Igitur

dicitur in Psalmo: Elegit eam in habitationem sibi, dicens: Haec

Jerusalem requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi

eam. Et in 2 Paralip. VI.: A die, qua eduxi populum meum de terra

Aegypti, non elegi civitatem de cunctis tribubus Israel, nisi hanc. Et

alibi: Elegi locum istum, ut sit nomen meum ibi usque in sempiternum.

Sed diceret aliquis: Fateor, Jerusalem fuisse civitatem electam et

sanctam ante Domini mortem, sed tanto scelere ibi perpetrato indignum

videtur, nominari sanctam, sed profanam et immundam etc. Ad hoc

respondet Jeronymus ad Haedibiam in quaest. de clamore Domini in cruce

dicens: Nulli violentum esse videatur, mortuo Salvatore appellari

Jerusalem sanctam civitatem, cum usque ad destructionem ejus semper

apostoli templum ingressi sint, ob scandalum eorum, qui de Judaeis

crediderant, legis exercuerint ceremonias. In tantum autem Jerusalem

amavit Dominus, ut fleret eam ac plangeret, et pendens in cruce

diceret: Pater, ignosce illis etc. Haec Hieronymus. Sed in epistola

Paulae et Eustachii ad Marcellam valde late de hoc disputat, et multa

de laude terrae sanctae et Jerusalem ibidem dicit.

De laude civitatis sanctae, ut illam extollant, tradiderunt Judaeorum

Rabbi mira mendacia, Unde Rabbi Johann dicit: eam altius elevandam

tribus leucis. Sed Rabbi Rava dicit: Quod prima Jerusalem habuit tres

leucas in altitudine. Et quando dicebatur ei, quod labor erat

ascendentibus, respondit: non ibant, sed volabant, juxta id: qui sunt

isti, qui ut nubes volant? Rabbi Relachis ampliora mendacia addit,

dicens: Quod Deus addat sacrae Jerusalem 269 milliarium viridariorum,

et 210 milliarium turrium, et 146 millia magnarum navium, et 300 millia

parvarum navium, quas borgas nominant, et in qualibet erant tot fora,

quot fuerunt in Tripoli tempore suae pacis. Alius mendax Rabbi Joce

dixit: Quod Jerusalem habuerit 140 millia fororum, in quibus solum

vendebatur ciborum variorum delectatio. Nam eorum Rabbi crapulosissimi

erant, adeo crassi et praepingues, ut musca insidens fronti, cum figere

se non posset, et aliquibus capilli percrassi, ne cadebant. Ideo glossa

dicit: Jerusalem praedicabant pro solatio crapulositatis eorum. Haec ex

talmudicis fatuitatibus. Sed est hic circa finem considerandum, quod

sicut non propter locum gentem, sed propter gentem locum elegit

Dominus, ut dicitur 2 Maccab. V.; sic non propter civitatem templum,

sed propter templum civitatem elegit Dominus. Idcirco nunc de templis

agendum erit.

De templo Domini, quod dicitur Salomonis et Halachibis et Bethel.

Civitas Jerusalem gloriosa et sancta est ex templis, de quibus etiam

redditur major in magna quantitate. Sublatis etiam ex ea duobus templis

cum attinentibus capellis et muschheis, nihil remaneret nisi vile

oppidum, quod etiam in nostris civitatibus est. Tollantur ecclesiae,

monasteria et capellae cum attinentiis de Colonia, remanebit civitas

parva. Sic et Venetiis: si tollerentur monasteria et ecclesiae, non

magnum remaneret oppidum.

De templis ergo Hierosolymitanis locuturus primo de vetustiori erit

dicendum. Scimus ex sacris litteris, quod cum Dominus terram Canaan

promitteret patribus nostris, insinuavit, esse in terra illa locum

quendam pro templo et sacrificiis, quem electurus sit, et eis (#B#) suo

tempore demonstraturus eum sit. Unde Deuter. XII.: Cum ingressi

fueritis terram, quam Dominus dabit vobis, subvertite omnia idola de

cunctis locis. Vos autem non facietis in cunctis locis altaria et

sacrificia, sed ad locum, quem elegerit Dominus Deus vester, ut nomen

suum ibi habitet, et veniatis et offeratis in illo holocausta et vota

vestra. Cave, ne offeras holocausta tua in omni loco, sed tantum in eo,

quem elegerit Dominus, ad illum perges cum primitiis et decimis tuis,

et ibi confiteberis coram Domino Deo tuo. Haec ibi. Ubi autem locus

ille esset, Dominus non demonstravit usque ad David regem, cui per

Angelum demonstrata fuit area Arnan Jebusaei in monte Morija. Hic Arnan

erat gentilis Jebusaeus, dives, et magnam partem civitatis possidebat.

David ergo aream demonstratam sibi emit ab eo et altare ibi jussu

Angeli erexit et Salomoni filio suo commisit in eodem loco aedificare

templum. De his habes 2. Reg. XXIV. et 1. Paralip.[TR81] XXI. et

manifestius 2. Paral. III.

Sed hic incidit quaestio, quamvis extra propositum evagatorii nostri,

et est illa: quare Dominus locum illum non nominatim expressit, ut,

sicut dixit: perges ad locum, quem Dominus elegerit, et ibi offeres;

dixisset: perges in Jerusalem ad montem Moria, quem elegit ad

sacrificia. Respondeo, hoc factum est propter tria. Primo, ne gentes

appropriarent sibi locum. Nam si fuisset auditum in gentibus nomen

loci, statim ibi templa et fana construxissent, nec dubium, si

Jebusaeus aream suam scivisset esse a Domino coeli nominatim electam,

eam nullatenus ipsi David vendidisset, vel si vendere voluisset, non

nisi pro maxima auri summa eam dedisset. Secundo, ne gentes incredulae

et infideles locum hunc magis dehonestarent et in Dei contemtum

foedarent. Tertio, et ratio melior, ne filii Israel pro loco illo

certarent et quaelibet tribus conaretur sortem habere in termino illius

loci et propter hoc contentiones facerent in terrae divisione. Josua

enim, distributor terrae sanctae, si locum electum scivisset, nequaquam

possessionem in monte Ephraim accepisset, sed montem Syon, cui adhaeret

mons templi, pro se elegisset. Et si suis temporibus cantum illum

audivisset psalmisticum: Repulit Dominus tabernaculum Sylon et tribum

Ephraim non elegit, sed elegit tribum Juda, montem Syon, quem dilexit,

non utique fecisset partem suam deteriorem eligendo, quem Dominus

repulit. Si ergo locus expressus nomine fuisset, intolerabilis

contentio in tribubus exorta fuisset, et si non pro loco, tamen pro

vicinitate loci, sicut videmus, quod homines libentius morantur in

domibus prope ecclesiam, ut sine labore et fatigatione ad eam

transeant. Nec tribus Ruben, Gad et dimidia Manassis elegissent

possessionem trans Jordanem, si distantiam tantam inter se et templum

aedificandum scivissent. Et ideo non fuit locus demonstratus, nec

templum aedificatum, quousque esset rex potens, qui posset litigia

compescere, et remotiores ad visitationem templi compellere etc. Aliud

dubium incidit: quare in Veteri Testamento non fuit nisi ille unicus

locus designatus pro templo et sacrificiis, et in Novo in omni angulo

permittitur capellas erigere, sacrificare, et Missas legere? Dicendum,

quod hoc idcirco factum est, ut ostenderetur, quod cultus veteris legis

corporalis non erat Deo per se acceptus, ex opere operato, et ideo

compescebatur, ne ubique offerrent, sed tantum ibi. Cultus autem novae

legis, in cujus sacrificio spiritualis gratia continetur, est secundum

se Deo acceptus, ex opere operato et ex opere operante. Ideo

multiplicatio ecclesiarum, altarium et sacrificiorum in nova lege

acceptantur. etc.

(#258 A#) Igitur Salomon quarto anno regni sui templum illud toto orbe

celeberrimum aedificare coepit et VIII annis complevit, ut dicitur 2.

Paralip. II. Aedificabatur autem hoc templum anno a mundi constitutione

4169, a nativitate autem Christi futura 1033, ab egressu filiorum

Israel de Aegypto anno 1480. Erat autem templi illius longitudo

cubitorum geometricorum LX, latitudo XX, altitudo CXX. Ejus intrinsecus

totum laminis aureis inaurari fecit, et pavimentum pretioso marmore

strari. Altare quoque aeneum cubitorum XX longitudinis in eo fabricatum

fuit. De hoc templo vide pulchra in Cusa de ... [?] l. 9. c. 4.

Vasa ad templi cultum necessaria ex auro pretiosissimo fuerunt

confecta. Intulit praeterea Salomon aurum et argentum multum, quod

David devoverat. Et peractis rite omnibus illud celeberrimo ritu Domino

dedicavit, inferens in id arcam testamenti Domini, in qua duae tantum

tabulae testamenti erant, et urnam habentem Manna, et virgam Aaron. Et

deinceps solum licebat ibi sacrificare in hoc templo, quamvis populus

longo post tempore sacrificaret in excelsis, de quo pluries

reprehenduntur reges Jerusalem, quod stante templo excelsa non

abstulerunt. Porro evolutis 442 annis a constructione templi videns

Jeremias propheta, imminere finem templi, tulit ex eo arcam foederis,

et transtulit eam trans Jordanem in vallem sub montem Abyrim, quae

dicitur Galmoab, sicut dictum est fol. 243 B, et precibus eam absorberi

fecit in petra, petram vero digito designans impressit Dei nomen

tetragrammaton, et factum est sigillum in similitudine sculpturae, quae

ferro cavatur, et ipsum Domini nomen nubis operimento ita celatum est,

ut externe nec locum quis cognoscere queat, nec ipsum nomen legere

usque in hunc diem et usque in finem, nec aliquis arcam educere

poterit, nisi Moyses et Aaron. De his habetur 2. Maccab. II. et in

Spec.[TR82] hist. in libro Tobiae ante finem. Translata autem arca

Domini, quae erat gloria templi, venit Nabuchodonosor et cepit

Jerusalem et Sedechiam regem, et combussit eam cum templo Domini, ut

habetur 4. Reg. IV., et populum terrae transtulit in Babylonem. Et

stetit locus civitatis et templi desertus LXX annis usque ad tempus

Darii, regis Persarum, qui indulsit Judaeis reaedificare templum, et

sub Cyro rege consummatum fuit opus in XLVI annis, ut habetur Joh. II.

Hoc autem templum secundum non fuit simile primo in pretiositate; ideo

Judaei, qui primum templum viderant, flebant, ut habetur Esdrae III.

Iacta sunt autem fundamenta sub principibus Sorobabel et Salatiel, ante

nativitatem Domini DXV annis.

Hoc templum, quamvis saepe fuerit spoliatum et profanatum per gentes,

et lignea aedificia incensa, mansit tamen integrum usque ad aurea

tempora Domini nostri Jesu Christi, qui in eo et mira praedicavit, et

stupenda gessit, ut sacra Evangelii tradit historia. Quod hoc templum

solemne fuerit elevatum magnis aedificiis patet ex Evangelio Marci

XIII. ex verbis Domini; mansit autem templum post passionem Christi

XLII annis. Et totum tempus a secundo anno Darii, regis Persarum, quo

fundatum fuit templum, usque (ad) destructionem ejus per Titum,

computatur DXC annis. A fundatione vero templi Salomonis usque ad

ultimam desolationem per Titum perfluxerunt anni MCII.

De computatione annorum: nempe ab Adam usque ad diluvium MMCCXLII.

fluxerunt. A diluvio ad Abraham anni nongenti[TR83] XLII. Ab Abrahamo

usque Mosen, qui eduxit Israel de Aegypto, computantur anni quingenti.

A Mose ad Salomonem et primam aedificationem templi anni CCCCLXXII. A

Salomone usque ad restaurationem templi sub Dario, anni quingenti XII.

A Dario usque ad praedicationem Christi anno XV. Tiberii Caesaris sunt

anni quingenti XLVIII. Omnes anni usque ad praedicationem Christi

quinque milia CCXVIII sunt. Ysidorus autem dicit, cessante Judaeorum

regno et sacerdotio nascitur Christus in Bethlehem anno XLII Caesaris

Augusti, cui adrestabant XV anni, si regnavit LVII annis. Post eum

regnavit Tiberius annos XXIII et ejus XV. anno Christus baptizatus est,

cum esset XXX annorum; et anno Tiberii XIX. Christus crucifixus est.

Ambrosius dicit: ab orbe condito usque ad Jerusalem conditam anni sunt

4484; ab urbe condita vero, Roma, usque ad nativitatem Christi anni

sunt septingenti quindecim.

Titus vero obsidens Jerusalem primo templum incendit et deinde totam

civitatem combussit, et muros templi funditus evertit montemque ejus,

im quo stabat, abradi fecit et per praeceps in torrentem Cedron projici

mandavit, fossata complanavit, coaequans terrae, ut patet de bello

judaico Libr. VII. Cap. 16. et alibi saepius.

(#B#) Josephus dicit, in illa civitatis exterminatione Judaeorum

undecies centena millia fame et gladio periisse et alia centum millia

captivorum publice venundata, quia civitas plena Judaeis fuit, qui ad

paschalem solemnitatem celebrandam confluxerant; nec aliquis

Christianus his calamitatibus aderat, omnia ut dicit Eusebius

Caesariensis in Ecclesiastica Historia L. III. C. IV. in fine.

Ecclesia, quae in Jerusalem fuerat congregata, responso a Domino

accepto emigrare jubetur et transire ad oppidum quoddam, Pellam nomine,

de quo supra fol. 244 B., trans Jordanem, quo ablatis ex urbe sanctis

et justis viris vindictae coelesti fieret locus tam de urbe sacrilega,

quam de populo impio per excidium patriae eversionemque sumendae. Cum

autem Romani ab urbe Jerusalem ad solum deductae recessissent, Judaei,

qui fuerant in abditis absconditi, reversi sunt in locum et tuguria

erigentes, in quibus habitarent, in loco, ubi templum steterat,

oratorium construxerunt humile. Sed et ecclesia de Pella ad locum

rediit gratia Deo serviendi. Iudaei etiam nondum calamitatibus satis

fracti seditiones concitabant, quibus fideles et gentiles ibi

habitantes cottidie perturbabant, erant enim siccarii crudelissimi, et

jam ad terram prostratam et in sanguine tabefactam Jerusalem novo

cruore perfundebant. Et sub his malis stetit locus circiter LXXVII

annis, quo imperium sumsit Helius Adrianus anno Domini 119. Qui mortuam

Jerusalem repalpitare audiens accelerato itinere ad locum venit mari

transmisso. Invenit autem ibi multos Christianos pariter et Judaeos

sibi ipsis contrarios propter diversum cultum, et utriusque cultus,

utpote gentilis et idololatra, oditor fuit. In locum ergo ubi Judaei

oratorium struxerant, ubi quondam arca Domini steterat, posuit suae

imaginis statuam, ut locum ipsis Judaeis abominabilem redderet. In

locum autem petrae Calvariae, ubi crucifixa fuerant, collocavit statuam

Veneris et in specum dominici sepulchri posuit idolum Jovis, ut

Christianis loca illa exosa faceret, siccarios autem et latrones

repertos in loco trucidavit, effugavit et multos vendidit, et

fortalitia et muros a tempore devastationis derelictos destruxit et

omnia dissipavit et abiit derelinquens ibi provinciae custodes. Qui dum

cum exercitu dorsum provinciae verterent, ut Romam remearent,

congregati Judaei sunt in locum Jerusalem et consilio inito columnam

Caesaris, quae suam imaginem gestabat, de loco templi, ubi eam

Imperator posuerat, eruerunt et eam ejecerunt. Quod dum Imperator

percepit commotus in iram omnia negotia postposuit, et festinus ad

Jerusalem rediit, Judaeos repertos peremit et multos vendidit, eosque

omnes de finibus terrae sanctae ejecit longius mittens, et interdicto

publico prohibuit omnibus Judaeis ingressum illius terrae. Videns

autem, locum aptum esse pro civitate, propitiatus fuit, contra Judaeos

autem magis exacerbatus et ad Christianos mitior factus, aream mundavit

et ruinas murorum in fossata partis occidentalis projici fecit, et

complanavit, et muro circumducto locum crucifixionis et petram dominici

monumenti civitati coinclusit et templum Veneris et Jovis

superaedificari fecit. Super portam autem negotiatorum sive piscium

posuit exsculptam in marmore suem sive porcum in Judaeorum confusionem,

ne quis eorum ingredi praesumeret. Mansit autem status ille civitatis

circiter annis 180. Et sicut propter statuam Caesaris locus templi

Domini (#259 A#) idola non colentibus exosus fuit factus et alienus,

ita locus crucifixionis et resurrectionis Domini in tantum, ut in

oblivionem loca illa venirent. Anno vero 38.,[TR84] dum Constantinus

Magnus imperium esset adeptus et Christianus effectus, Helena mater

ejus cruce inventa et idolis ejectis super loca sancta templum

construxit, et conditio Christianorum meliorata est, Judaeorum vero

pejor in dies effecta, et ita cum pace magna Christiani in Jerusalem

Deo servierunt LV annis. Porro anno Domini CCCLXIII adeptus est

imperium turbator pacis fidelium Julianus apostata a fide et a

religionis professione. Qui audiens, quod esset in Jerusalem ecclesia

solennis et conventus maximus Christianorum, venit illac et arripuit

occasionem saeviendi in Christianos et apprehensum sanctum Cyriacum,

urbis Hierosolymitanae episcopum, qui crucis sanctae inventor fuerat,

eum crucifixit pro eo, quia crucis gloriam praedicavit. Hoc Judaei

audientes cum tripudio et gaudio convenerunt et muneribus multis

Caesaris favorem acquisiverunt et Christianos apud eum magis odiosos

fecerunt. Excogitato autem modo, quo Christianos turbaret, Judaeos

exaltare decrevit et convocatis ad se primis et optimis Judaeorum

interrogavit, cur non sacrificarent Deo suo, cum tamen eis lex sua de

sacrificiis imperet? At illi occasionem se invenisse temporis rati, non

possumus, inquiunt, nisi in solo Jerosolymorum templo sacrificare

secundum legem, cum autem iam templum non habemus in Jerusalem,

sacrificare non possumus, nec hic, nec alibi. Rogamus igitur tuam

clementiam, nobis indulgeri, ut templum aedificemus suo loco, et

sacrificabimus pro tua et imperii salute. Accepta ergo recuperandi

templum licentia in tantam dementiam Judaei venerunt, ut Julianum

apostatam sceleratissimum prophetam esse in lege eis promissum ubique

divulgarent. Igitur ex omnibus locis et provinciis convenere Iudaei,

locumque templi olim igne consumti aggredi coeperunt, comite operis

exsequendi ab imperatore concesso, sumtu publico et privato

administrato, et res omni instantia gerebatur. Interea Judaei insultare

nostris coeperunt et velut reparatis sibi regni temporibus comminari

acrius ac saevitiam ostentare, prorsus in magno tumore ac superbia

egere.

Praeerat autem tunc ecclesiae Hierosolymitanae Cyrillus episcopus, vir

sanctus. Apertis igitur fundamentis lapides grandes, calces, caementa,

ligna sunt adhibita, nihilque omnino deerat, quia postero die veteribus

deturbatis nova jacerent fundamenta. Episcopus tamen Cyrillus diligenti

consideratione habita, vel ex iis, quae in Danielis prophetia de

temporibus legerat, vel quae in evangelio Dominus praedixerat, firmiter

tenuit, quod nullo modo fieri posset, ut ibi a Judaeis lapis super

lapidem poneretur. Res erat in exspectatione. Formidulosi Christiani

timebant, fortes nullo modo dubitabant, Judaeos propositum perficere.

Mira res! Ecce enim nocte, quae ad incipiendum opus jam sola restabat,

terrae motus ingens oboritur, nec solum fundamentorum saxa longe

lateque jactantur, verum etiam totius loci aedificia complanantur, et

domus, in quibus Judaei commorabantur cum operariis, ad solum sunt

deductae, et immanentes compressere. Luce vero orta cum se mala

crederent effugisse, ad requirendos eos, qui oppressi fuerant, reliqua

multitudo concurrit. Aedes autem in inferioribus templi erat demersa,

habens aditum inter duos porticus, qui fuerant complanati, in qua

ferramenta aliaque operi necessaria servabantur, de qua subito globus

quidam (#B#) ignis emicuit, et per medium plateae decurrens, adustis et

exanimatis qui aderant Judaeis, ultro citroque ferebatur. Hoc iterum

saepiusque et frequentissime per illam totam diem repetens pertinacis

populi temeritatem flammis ultricibus coercebat. Tunc cum ingenti

pavore et trepidatione omnes, qui aderant, deterriti solum verum Deum

Christum confiteri cogebantur. Et ne hoc contra fidem videretur,

sequenti nocte in vestimentis omnium Judaeorum signaculum sanctae

crucis ita evidens apparuit, ut etiam qui diluere pro sua infidelitate

voluissent, nullo genere valerent abolere. Sic deterriti Judaei pariter

et gentiles locum scilicet et coepta inaniter reliquere et ad propria

confusi reversi sunt. Et ab eo tempore Judaei numquam ausi fuerunt

quidquam attentare in loco templi. Et ita locus ille multis temporibus

absque templo stetit.

Porro quo tempore et a quibus hoc templum, quod hodie stat in area

sancta Arnan Iebusaei, sit aedificatum, a pluribus miratur. Verum

Magister in Specul. Histor. de excitatione templi in incendiis sic

dicit: templum Domini, quod modo Bethel dicitur, quis aedificaverit,

nescitur. Quidam tamen aedificatum ab Helena post crucis inventionem

cum templo sancti sepulchri; quidam ab Heraclio, cum de Perside

triumphans crucem retulit, quidam a Iustiniano Augusto; quidam a quodam

rege Aegypti in nomine Halachibis, i. e. Summi Dei. Et hoc verum esse

veraci reperi historia fideliter conscriptum inter [Itinerar.]

Antonini, P. II. Tit. XIII. Cap. IV. §. 4. Anno etiam Domini 619, post

Julianum 243 annis, regnante Heraclio imperatore et rempublicam

feliciter gubernante pluribus annis, finem regiminis non bene

conclusit, in haeresin enim Molechitarum [Monotheletarum] lapsus est et

turpiter defuncta uxore sua incestu se maculavit. Quapropter Hamor, rex

Aegypti, Machometi successor, cum infinitis Arabum copiis Syriam et

Palaestinam[TR85] ingressus omnia de manibus Christianorum diripuit, et

in isto tumultu civitas sancta Jerusalem capta ab infidelibus fuit, et

populum christianum in ea sibi subegit. Cum autem moram in Jerusalem

faceret, Sempronianus, episcopus Hierosolymitanus Christianorum, sibi

familiaris effectus est, ita, ut cum eo ingrederetur ecclesiam sancti

sepulchri ad videndum ejus ornatum. Inter collocutiones autem quaesivit

Hamor ab episcopo de loco, in quo templum, quod a Tito principe Romano

cum urbe dirutum fuerat. Qui duxit eum ad aream Arnan, quae jam repleta

aliis aedificiis vulgaribus erat, et ostendit ei per aliqua signa

vetusti operis adhuc exstantia templi Domini locum. Mandavit ergo

Hamor, mundari locum areae, et sumtibus, qui ad hoc sufficere possent,

designatis ad impensam artificibus templum reaedificare coepit. Et cum

fundamenta jacta fuissent, mox demergebantur, nec structuram erigere

poterat. De quo cum Hamor miraretur, dictum est ei a quodam divinatore,

quod, quamdiu crux alta, quae in monte Oliveti ex opposito erat, ibi

staret, structura non teneret, ea autem remota templum perstaret.

Siquidem Christiani in monte Oliveti altam crucem e regione civitatis

erexerant, sub qua crebrius orabant, quorum orationes adeo efficaces

erant in virtute crucis, ut infideles nequaquam possent suae perfidiae

templum erigere, nisi cruce remota et orationibus cessantibus. Et si

Christiani tantae virtutis essent, quod illam crucem a paganis

conservassent, numquam templum hoc erectum fuisset; puto enim hanc

crucem a sanctis positam in signum protectionis civitatis Jerusalem, ne

in ea templa alieni cultus erigerentur. Audenter enim dico, quod si

templum hoc constructum non fuisset, numquam Christiani Jerusalem et

suum templum amisissent; quia tanto zelo Sarraceni hoc templum zelant,

ut eo stante Christiani pacem non habeant in Jerusalem; ideo melius

esset a fundamentis id evellere, quam Christi nomini consecrare, ut

frequentius factum fuit. De cruce praedicta habes intra...; de templo

sequitur. Structuram ergo illam intra modicum tempus perfecit et multis

possessionibus dotavit. Et hoc templum stat hodie in loco ultra annos

octingentos, et numquam destructum fuit ab aliquo, sed primo

Sarracenorum oratorium fuit, postquam autem Christiani dominari in

terra sancta iterum coeperunt, ipsum templum Christo dedicaverunt; quod

potius debuissent comminuisse et in nihilum reduxisse, cum sit ecclesia

perditionis Jerusalem. Sed rursum etiam Sarraceni civitatem capientes

templum ipsum in usum sui cultus reduxerunt, et ita aliquoties nunc in

illorum nunc in istorum manibus templum praedictum pervenit, et hodie

Sarraceni ipsum in maximo habent honore, ut patebit. Et ita, postquam

templum hoc a paganis est constructum, quamvis saepe in libellulis

legerim, a sancta Helena fuisse aedificatum, quod tamen templum hoc

(#260 A#) mihi curiosius inspicienti non videbatur, cum illud omnino

sit paganico modo factum, nec formam habeat ecclesiae christianae, nam

ipsum principale ostium praebet introitum ab oriente, quod non vidi in

ecclesiis Christi.

Templum Domini modernum tale est, ut hic subjicitur.

Templum Domini in area Arnan Jebusaei, in qua Salomon domum Domini

aedificavit, ab Hamor Sarraceno, rege Aegypti constructum antiquo illo

Salomonis famosissimo impar quidem structura, quod pagani nominant

Halachibis, Christiani docti nuncupant Bethel, vulgares et indocti

templum Salomonis, est domus inclita et pretiosissima, grandis et

rotunda in modum turris magnae et latae; per circuitum vero

rotunditatis super terram est alius murus circumiens totum templum,

inter quem et templum est grande spatium, et ille murus sustentat

testudinem per circuitum ab una parte, alia pars testudinis reclinatur

in murum templi, vel super columnas, de quibus consurgit templi

altitudo. Ab intus enim est circulus columnarum marmorearum, supra

quarum capita recurvantur arcus per gyrum, et de arcubus est murus per

circuitum in altum erectus; murus autem exterior, columnas cingens,

habet altitudinem columnarum, a quo, ut dixi, testudo recurvatur super

columnas. In muro exteriori per circuitum sunt fenestrae magnae,

oblongae, vitreae, sicut in ecclesiis, et spatium inter fenestram et

fenestram est tantum, quanta est fenestra, quod spatium est de opere

musaico ab extra pretiosissime depictum, ita quod campus picturae

rutilat auro, ipsa autem pictura sunt formae arborum, palmarum et

olivarum, et figurae Cherubinorum: non enim patiuntur alias imagines

vel sculpturas ad eorum muscheas. Pars vero templi altior, quae de

columnis ab intus procedit, in altum sursum erigitur, quasi ex illa iam

dicta lata circumferentia cresceret. Habet supra per gyrum fenestram ad

fenestram cohaerentem, quae fenestrae tamen sunt breviores, parviores

inferioribus. In summitate habet tectum cameratum plumbo, quod auro

quondam fuit obductum, sicut optime adhuc potest notari, et in culmine

tecti stat luna cornuta, sursum cornua habens, sicut super omnes

muscheas ponunt. Lunam autem ponunt in summitatibus suarum ecclesiarum

et muschearum supinam, in modum naviculae, cujus[TR86] una ratio est,

quia Mahometistae conantur media quadam via incedere, ita, ut nec

Christiani, nec Judaei videantur, et tamen ab utrisque participent.

Judaei ergo cum nihil singulare super suas synagogas (ponant), nec

etiam templum Salomonis legitur in culmine aliquid habuisse, nisi ipsum

culmen; Christiani vero crucem cum gallo ex institutione prima habent

in culminibus suarum ecclesiarum. Ut ergo Sarraceni ab utrisque

differant, crucem refutaverunt et gallum retinuerunt in culmine sine

cruce. Et quia etiam cum gallo videbantur christianizare, mutaverunt

gallum in lunam cornutam vel supinam: et hoc fuit facile, quia gallus

erecto collo et cauda stans speciem habet supinae lunae. Ideo etiam in

ecclesiis ubi galli sunt, dicunt ipsi esse lunam. Sic in omnibus

ritibus fecerunt quasdam mutationes, ut differant a nobis. Alia ratio

est ex parte Machometi, qui totus lunatus dicitur fuisse et luxuriae

deditus, ad quae luna prae aliis sideribus influit, cum sit naturae

humiditatum, ita, ut etiam mare redundet vel contrahatur ex lunae

motibus. Aliae rationes ex parte legum Machometi assignari possent, ut:

Deus indiderat eis lunam supinam habere, quia lex eorum a superis vacua

est, sicut luna supina, sine gratia etc. et aversa a sole, semper

inanis, tenebrosa et vacua est, et aufert a nobis solis claritatem, dum

inter nos et solem venit, estque instabilissima planeta et habet in

concentu coeli gravissimum sonum et inter erraticas stellas habet vagum

et incertum motum habetque brevissimum circulum, et bestiis nocturnis

provenit. Haec omnia legi et ritui conveniunt Machometi, quae

nullam[TR87] rationem habet a superis, sed aversa a sole Christo manet

obscura, conversa autem habet lumen, quia in multis et de beata Virgine

magnifica confitetur lex Alcorani. Nominant enim Christum Rucholla,

quod idem est, quod verbum Dei, vel spiritus Dei, flatus Dei, anima

Dei, quae bene et pie interpretata timorosa sunt. Sed et de beata

Virgine clara multa fecerunt, ut, quod sit Theothocus, eamque

blasphemantes occidunt etc. Insuper lex illa, dum interponitur inter

nos et Christum, tollit evangelicam illis claritatem, in certum modum

peccant, quia in se intricata est, quod ipsi sectatores non

intelligunt, nec rationes intelligunt ponitoris et brevissime durabit.

Porro super testudinem, quae circuit inferius et infra superiores

fenestras, est per circuitum rotunditatis transitus, super quem stant

eorum Muscheti, et horas dierum noctuumque proclamant, et lampades

protensas extra certis horis incendunt, Haec omnia ab extra clare et

determinate vidi ex nova moschea Soldani, sicut patuit fol. 227 B.

Atrium templi et tota area vel platea vacans undique per circuitum est

de candido et polito mamore stratum, et ita mundum, quod stans in monte

Oliveti et in atrium respiciens putet templum in aqua tranquilla et

albida stare. In parte australi atrii, ubi finita lapidum stratura est,

viridarium deliciosum olivis consitum ad nutrimenta lampadum templi

(est), quarum ultra septingentae sunt in templo suspensae. Haec omnia

ab extrinseco oculis meis vidi, sed quale sit interius, non vidi, sed

conjecturam probabilem accepi ex dispositione extrinseca templi et ex

aliis muscheis, in quibus fui. Ab intus enim nullum habet (#B#)

sanctuarium suarum reliquiarum, in quo aut sacramenta aliqua aut

reliquiae sint reconditae, cum nec reliquias nec sacramenta habeant.

Legi tamen in quadam chronica, quod pedes et manus Machometis ibi sint

repositae et reliquum corpus sit a porcis devoratum. In illo profano

templo nullum est altare, nulla imago nec picta nec sculpta, nulla sunt

ibi lignea sedilia, nec scamna, nec stallae, sed totum pavimentum vario

et polito marmore stratum ubique patet, et parietes sicut extra sic et

intus opere graeco sunt ornati, ita quod totus circuitus templi per

parietes est vacuus, et nihil penitus est intus, nisi quod lampades de

sursum suspensae ex testudine dependent ardentes. Dicunt tamen quidam,

in medio templi rupem super pavimentum e terra consurgere ferro undique

cancellatum, cui nullus Sarracenorum aut infidelium aliquatenus audet

vel praesumit appropinquare. Veniunt tamen et peregrinantur a

longinquis partibus rupem illam devote visitare et videre cupientes, et

propter hanc rupem etiam templum ipsum in vulgari locutione rupem

sanctam nominant. Multa etiam magnalia super rupem illam dicunt esse

facta, inprimis namque Melchisedech super eam panem obtulit et vinum,

Genes. XIV. Et Jacob patriarcha ibi dormivit, rupem hanc sub capite

habens, et ab ea vidit scalam in somniis, cujus summitas coelum

tangebat, et Angelos descendentes et ascendentes vidit eamque mane oleo

inunxit, Genes. 28. David etiam Angelum super rupem illam stare vidit

cum evaginato gladio, ut habetur 1. Paralip. XXII. Insuper quum

sacerdotes ponebant super rupem illam holocausta, mox ignis divinus

descendit et apposita consumsit. Dicunt etiam, quod Jeremias propheta

excidium videns civitatis et templi in hanc rupem conclusit arcam

Domini, quae se mirabiliter operuit et arcam absorbsit. Hinc ipsi

arbitrantur, arcam eandem adhuc ibi manere inclusam. Super rupem illam

Christus fuit oblatus die XL., quum Simeon accepit eum in ulnas suas,

Lucae II. Dominus Jesus duodecennis sedit super rupem illam in medio

doctorum, Lucae II. Et cum XXX esset annorum, super rupem illam sedens

frequenter praedicavit. Haec Sarraceni de rupe illa dicunt, et aliqua

jam dicta ad praecedentia non satis consonantiam habent, ut de

Melchisedech fol. 255, de Jacob fol. 210 A., de Jeremia fol. instantia

est fol. 258.

Sanctitas loci illius, non dico templi, multis ex scripturis patet. Nam

locum hunc prae omnibus mundi locis Dominus elegit, ut supra fol. 257.

Ibi majestas Domini in fumo apparuit et nebula domum inplevit, itaque

sacerdotes in templo manere non poterant, 1. Reg. VIII. Usia ibi

thurificare volens, non-sacerdos, lepra percussus est 2. Paral. XXVI.

Heliodorus, pro ejus exspoliatione missus, dure verberatus est, 2.

Maccab. III. Nicanor cum manum contra templum temerarie extendisset,

statim percussus caput cum manu perdidit 1. Maccab. VII. et 2. Maccab.

XIV. Antiochus rex festinans hoc templum spoliare misera morte in

montibus periit 2. Maccab. IX. Pompejus imperator[TR88] cum locum hunc

dehonestasset et equos suos in eum collocasset, qui prius fuerat

victoriosus, postea numquam fortunam habuit. In loco hoc beata Virgo

nutrita fuit; Angelus Domini ibi Zachariae apparuit Gabriel; ibi virga

Josephi floruit. De templo illius loci ementes et vendentes ejecit

Dominus Jesus aliquoties. Ibi digito in pavimentum scripsit, Joh. VIII.

In loco illo multa praedicavit et miracula magna fecit. Destructo

templo in hoc loco non poterant Judaei quidquam aedificare, uti supra

fol. 259 A. etc. Sed nec Sarraceni valebant in loco hoc muscheam

erigere nisi abjecta cruce, ut supra patet. Demum muschea erecta

videbatur indignari Deus, quod in loco sanctissimo exsecrabilis

Machometi cultus ageretur, induxit populos occidentis ad locum et

irascitur Sarracenis; muscheam Machometis in templum consecrarunt

Christiani. Et de hoc templo loquitur Bernhardus in concione ad milites

templi cap. V., sic inquiens: Est templum Hierosolymis, in quo milites

pariter habitant, antiquo et fastuosissimo illo Salomonis impar quidem

structura, sed non inferius gloria: siquidem universa illius

magnificentia incorruptibilibus, auro et argento, in quadratura lapidum

et varietate lignorum continebatur. Hujus autem omnis decor et gloria,

venustatis ornatus, pia est habitantium religiositas et ordinatissima

conversatio. Illud variis exstitit spectandum coloribus, hoc diversis

virtutibus et sanctis actibus venerandum. Domum quippe Dei decet

sanctificatio, quae non politis marmoribus, quam ornatis moribus

delectatur, et puras diligit mentes potius quam auratas parietes.

Ornata tamen hujus quoque facies templi armis, non gemmis et

perantiquis coronis aureis, circumpendentibus clipeis paries operitur

pro candelabris thuribulis et urceolis; domus undique frenis et lanceis

communitur, quia milites Christi eodem zelo, quo ipse, cum negotiatores

flagello expelleret, pro domo Dei ferveant, arbitrantes longe indignius

et intolerabilius, sancta pollui ab infidelibus, quam a mercatoribus

incestari. In domo sacra cum equis et armis commorantur, ut ab ipsa et

a caeteris sanctis locis omni infidelitatis spurca et tyrannica rabie

propulsata ipsi in ea die noctuque tam honestis quam utilibus officiis

occupantur, honorant certatim Dei templum sedulis et sinceris

obsequiis, jugiter in ea denuo vota immolantes, non quidem veterum ritu

pecudum carnes, sed veras hostias, pacificas, fraternam dilectionem,

devotam subjectionem, voluntariam paupertatem. Haec Hierosolymis[TR89]

actitabantur tempore b. Bernhardi, et orbis in devotionem excitabatur.

Tepescente autem illo templi zelo militum, mox stulta gens paullo ante

expulsa rediit et explosis tepidis et carnalibus crucis cultoribus

templum Christi sacrum iterum exsecrantes muscheam profanam fecerunt.

Et hoc heu! sic est. Nam Sarraceni loci sanctitatem et magnalia ibi

gesta cognoscentes templum valde venerantur mirabili diligentia et

cultu exteriori illud mundissime conservant abstersione cottidiana

intrinsecus et extrinsecus, (#261 A#) et omnia sunt splendida et

polita, ita, ut sit delectabile videre. Sed et ipsi Sarraceni non

ingrediuntur hoc templum, nisi suis baptismatibus purificati, et tunc

cum maturitate et compositis moribus adveniunt, non simul, sed quilibet

solus incedit, etiamsi sit magnus dominus, nec colloquuntur, nec

pueros, nec canes secum ducunt, ut nemo patiatur in oratione

impedimentum. Mulieres propriam portam habent, per quam atrium et

templum ingrediantur, et propriam absidem in templo, in qua orant sine

virorum praesentia, et menstruosae in domibus manent, nec quovis modo

templo appropinquare permittuntur. Singuli autem discalceati atrium

intrant et in atrio ante templum crebras genuflexiones et inclinationes

faciunt, et sic ingrediuntur cum gravitate.

Dum rex Soldanus est in Jerusalem et templum ingredi vult, prius

pavimentum et templi parietes aqua rosacea lavant, qua et ipse Soldanus

baptizatur ante introitum ob templi et regis magnificentiam.

Tantae aestimationis est hoc templum apud Sarracenos, ut eo habito non

multum curarent Christianos habere civitatem. Unde anno Domini 1269.,

dum nostri obsiderent Damiatam, Aegypti civitatem, videns Soldanus quod

capienda esset, misit oratores et nuntios solennes in nostrorum

exercitum pro pace, petens, ut solverent illius urbis obsidionem, et

acciperent Hierosolymam in perpetuam possessionem, demto templo Domini,

quod pro se retinere vellet. Insuper obtulit, se suis expensis

reaedificare muros Jerusalem, jam per Corradinum, regem Damasci,

destructos, et omnes captivos Christianos reddere, et nihil velle

retinere eorum, quae ad regnum Jerosolymitanum pertinent, nisi templum

Domini in Jerusalem. Hanc conditionem libenter et contanter[TR90]

acceptassent Christiani, Rex Jerusalem Johannes et Franci et Teutonici,

sed non placuit Pelagio, Cardinali Legato et Italicis, et orientalibus

Christianis, nec acceperunt nuntios Soldani. Verum post paucos dies

amiserunt captam Damiaten et omnia loca orientis terrae sanctae, ita,

ut non haberent lapidem unum in Jerusalem. Et hoc justo Dei judicio

accidit in punitionem avaritiae Italorum, qui Damiatam pro eo, quod

erat urbs negotiationibus apta, praeferebant Jerusalem et terrae

sanctae, aestimantes, se omnia possessuros. Fuissent quidem Sarraceni

contenti, totam Judaeam, Palaestinam et Galilaeam dare Christianis, ut

templum in Jerusalem solum possidere potuissent, sed hoc eis denegato

totum amisimus, et usque hodie terram et civitatem sanctam et templum

possident, in ipsum autem templum nullum intromittunt, qui non est sub

lege Machometi, et quicunque Judaeus aut Christianus ingressus fuerit

et repertus, mox ipsum suam abnegare fidem cogunt, vel tormentis

consumunt. Non obstante autem hac prohibitione multi Christiani se

periculo dant et modos excogitant, quibus ingressum habere possint,

quia secundum sententiam Ovidii nitimur in vetitum semper cupimusque

negata. Aestimant vero inexperti Christiani, quod mirabile sit templum

ab intra, cum sit ornatum et pulcherrimum ab extra. Sed in rei veritate

nulla ornamenta ab intra sunt, nec altaria, nec picturae, nec imagines,

sed habitaculum lucidum, amplum, marmore polito et vario stratum et

tabulatum, multis lampadibus ex testudine (#B#) dependentibus nocte

illustratum. Dicunt etiam, in eo semper ardere septingentas lampades.

Et in toto illo templo nihil aliud est, nisi in parte ejus

septentrionali simulachrum sepulchri Machometi, elevata quaedam tumba

marmorea, quae repraesentat sepulchrum Machometi in Mecca, quod in

tanta veneratione habent, ut quoque in omnibus muscheis colant ejus

simulachrum. De Machometi sepulchro vide Part. II. fol. 40 et fol. 62

reperies multa de Mecha.

Sunt ergo in templo illo nulla ornamentorum spectacula, nec sunt in eo

sacerdotum aut clericorum officia aut sacramenta. De quibus vide Parte

II. fol. 94 et fol. 100. Sic etiam apud Sarracenos non est salus, nec

peccatorum remissio, nec virtus aut veritas; sic et templa eorum omni

carent sanctitate, consecratione, ornatu et sacerdotio, officiis et

sacramentis. Non obstante autem illius templi vacuitate et inania

peregrini Christiani, ut dixi, desiderio flagrant, videre in interiora

templi hujus, et interdum aliqui propter hoc periculis mortis se

exponunt, et ideo convenienter movetur hic quaestio illa, quam movet

Antonius i. c. [?] Parte III. histor. Tit. 24. c. 9 §. 17. Utrum

Christianus peccet ingrediendo muscheas Sarracenorum? Et videtur, quod

non, quia eorum templa praecipiuntur claudi sub poena mortis et

amissione bonorum, C. de Paga. et Sarra. et templis eorum L. 1. et 2.,

et quia per omnia quod ad prohibitiones Judaeis comparantur, et eodem

loco ut profanos et ..... p. totum. Pro quo respondet, quod Christianus

potest ingredi templum sive Sarracenorum muscheam quadruplici de causa.

Scilicet ad Deum laudandum; vel ad Christi evangelium praedicandum; vel

ad ipsum templum videndum; vel ad contumeliam ipsi templo inferendum;

vel ad consulendum pro ipsius templi conservatione. Quapropter (pro-)

fanam ecclesiam non licet Christianum ingredi atque muscheam, ut adoret

Deum vel laudet, ne videatur erroribus eorum consentire, cum etiam

Sarraceni Deum non laudent nisi cum perfidia et blasphemia Redemtoris

et cum praeconio Machometi seductoris, a quibus se Christianus debet

omnibus modis abstinere; ideo, ne videatur Machometi fautor esse, debet

loca suae laudi deputata, etiamsi sint loca sancta, vitare, nec in eis

Dei justo ritu laudes persolvere, cum in actionibus humanis loci

circumstantia multum attendatur. Ideo Apostolus prohibuit 1. Cor.

VIII., ne fideles recumberent in loco, ubi idolothyta manducabantur, ne

frater hoc videns scandalizaretur, judicans ipsum in idoli venerationem

hoc facere. Sic prohibetur fideli, ne procumbat ad orationem in loco,

ubi idola coluntur, et si hoc facit, peccat mortaliter, quamvis sua

intentio non sit adorare idolum. Ideo cum Helius Adrianus imperator in

loco crucifixionis et resurrectionis Christi aedificasset Veneris

templum et Jovis simulacrum, dereliquerunt Christiani locum illum

sanctissimum propter profanum templum. Et si quis ingressus fuisset

etiam ad locum sanctum venerandum, tamquam idololatra habitus fuisset.

Sic etiam interdictae sunt Christianis ecclesiae schismaticorum et

haereticorum, ne in eis orent propter scandalum, et multo magis templa

idolorum, synagogae Judaeorum, muscheae Sarracenorum nullo modo sunt

causa orationis visitandae. Sic enim gravissime contra fidem ille

peccaret, qui in templo idolorum adoraret verum Deum. Sic et ille aeque

graviter peccat, et magis, qui mameriam vel muscheam ingreditur

Sarracenorum ad orationem faciendam, quia quamvis Sarraceni

Mahometistae idololatrae non sint, pejores tamen sunt veris

idololatris, ut patet P. II. fol. 98 A. (#262 A#) Et si Dominus

fidelibus prohibuit Matth. VI. orare in angulis platearum, ne videantur

et judicentur ab hominibus sancti et beati, multo magis prohibitum est

stare in templo sarracenico et orare, ne videantur ab hominibus, et

videantur mali et infideles. Ex his patet, quod Christianus non potest

intrare in moscheam, ut adoret Christum, sine peccato.

Secundo, an ad praedicandum fidem muscheam liceat intrare? Et videtur,

quod non sit licitum, quia sic intrans exponit se mortis periculis,

quia secundum Alcoranum talis statim occideretur et ita se ipsum

interimeret sine fructu. Sed contra multi fidei zelatores ad templa

Sarracenorum ingressi sunt et praedicaverunt cum fructu, nec tamen

occisi fuerunt. Ut sanctus Vincentius Ordinis Praedicatorum, qui multa

millia Sarracenorum ad fidem convertit. Ideo non sequitur: tu dicis vel

facis, quo ab aliis occideris, ergo te ipsum occidis, nam et sancti

fidem catholicam confitebantur, cum tamen ex tali professione se a

tyrannis occidendos minime dubitarent, quos ut Dei martyres colimus.

Sic legimus fecisse fratrem Levinum Ordinis Minorum, qui Sarracenis

congregatis in una muschea in illam ingressus est zelo animarum

accensus, audacter et constanter clamavit, praedicans, quod eorum

cassae forent orationes, et sine fide Christi in aeternum supplicium

essent ituri, et quod leges Machometi essent injustae, fraudulentae,

phantasticae et falsae. Quo sic praedicante irruerunt in eum Sarraceni

et occiderunt. Hunc autem fratrem inter martyres connumerat dominus

Antonius in citato loco. Non enim ex ejus superstitione sed ex Spiritus

sancti instinctu creditur ingressus fuisse. Si quis etiam zelo

indiscreto aut iracundia motus intraret et contra eos clamaret, et

occideretur, praesumtuosus magis quam martyr judicaretur. Sic contigit

quibusdam graecis Christianis, quorum duo ante paucos annos in

Jerusalem ingressi sunt cum magna furia templum, et libris eorum

arreptis eos laceraverunt et suppeditaverunt, dicentes, omnia esse

conficta et falsa; quos statim comprehenderunt et crudeli tormento

consummaverunt per medium eos secantes.

Tertio, an Christianus sine peccato possit muscheam intrare et

contumeliam, derisionem et truffam aliquam facere; libros vel fenestras

vel lampades destruere, lutum aut stercora ponere. Videtur, quod, salvo

judicio meliori, non sit licitum, quia tales maledictiones et

irrisiones non videntur ex caritate procedere, sed potius ex ira,

displicentia, livore, vel ex superbia, nec honor Dei in talibus factis

crescit, sed blasphemia in Christum et inimicitia in fideles concitatur

et nulla in eis emendatio sequitur, et ita sine fructu mortis periculo

se exponunt. Existimant autem simplices, obsequium se praebere Deo,

quum aliquam arrogant truffam in muscheis Sarracenorum, vel in

synagogis Judaeorum. Sed Dei obsequium non est, nam sancta mater

ecclesia tolerat synagogas Judaeorum, nec destruit, sicut posset; ideo

ecclesiae filii non debent hoc, quod mater tolerat, foedare. Et idem

est judicium de muscheis. Ergo contra quidam miles socius

peregrinationis meae fecit. Nam in Palaestinae partibus noctem egimus

in quodam diversorio, cui conjuncta erat una muschea, ita, quod de

testudine domus, in qua eramus, potueramus adscendere super connexum

testudinis muscheae. Erat autem in ejus summitate foramen, per quod

respicere poteramus in muscheam, sicut et fecimus. Miles autem

praefatus nocte surgens (#B#) ascendit super testudinem muscheae, et

per foramen in eam stercorizavit; magnum inter nos risum concitavit,

libenter etiam vidimus omnes. Sed quod virtuose fecerit, non video, nec

aliquod bonum potuit inde sequi, sed magnum malum. Si enim Sarraceni

factum scivissent, vivi extra terram non venissemus. Quamvis enim in

muscheis ficte colatur Deus, tamen propter honorem veri Dei aedificatae

sunt et possunt consecrari et fieri ecclesiae Christianorum, sicut

frequenter fit, quando Christiani a Sarracenis aut Turcis aliquando

civitatem capiunt; muscheas non destruunt, sed eas in ecclesias

consecrant, et similiter faciunt ipsi de nostris ecclesiis muscheas, et

propter istam aptitudinem et non propter ritum manet quaedam reverentia

ad gentilium templa, quia nec Apostoli templa destruxerunt, sed idolis

amotis ecclesias Christi constituerunt. Saepe legimus fuisse correctos

etiam illos, qui idolorum templa dehonestaverunt, sicut patet de Medusa

Phorci filia, quae cum speciosissima mulierum esset, habuit inter alia

decoris sui spectacula crines non solum flavas, sed aureas, quarum

splendore captus Neptunus cum ea concubuit in templo Minervae, ex quo

concubitu Pegasus equus natus. Quam ob rem turbata Minerva, ne

ignominia templo injecta maneret inulta, crines Medusae mutavit in

angues, et sic ex pulchra monstrosa facta est. Et quid Pompejo

acciderit, et quantis infortuniis subjectus fuerit, postquam equos suos

in Jerusalem in templo stabulavit, nemo est, qui ignorat, nisi is, qui

nihil legit. Taceo de Antiochi et Nicanoris infortuniis ex templorum

spoliatione eis illatis, et de Heliodori plagis,

Quarto videre restat, an Christianus sine peccato possit muscheam

intrare, non ad adorandum, nec ad perditionem, nec ad ignominiam aut

truffam faciendam, sed solum ad videndum, tam muscheam quam ritum ejus.

Credo, si sine periculo ingredi poterit et sine nota, quod non

committat magnum peccatum, quamvis curiosus videatur esse, nisi devotio

eum et non curiositas impelleret. Si enim muschea stat in loco aliquo

sancto, et Christianus occulte potest et sine nota et periculo habere

ingressum et egressum, tum merito potest ingredi et terram deosculari

et orationem fundere, sicut fecimus in muschea, quae est supra

sepulchrum David, de quo fol. 97. B. Et libenter fecissemus idem in

muschea Ebron, quae est super duplicem speluncam, sicut patet Part. II.

fol. 8. Si autem non potest haberi ingressus nisi cum periculo vel cum

gravibus expensis, non prudenter facit, qui talem locum ingreditur.

Novi militem, et hodie in humanis vivit, qui desiderio videndi templum,

de quo loquimur, tractus, pactum cum quodam Mamalucco fecit, ut eum

indutum habitu sarracenico induceret, quo facto vetus Mamaluccus cum

veste indutum socium nostrum induxit usque ad introitum atrii templi,

ubi dum essent et iam intrare vellent, tantus terror invasit militem,

quod prae tremore vix stare poterat, nec ausus fuit intrare, sed

reversus venit ad nos, gaudens se liberatum a proposito. Nec mirum,

quod timuit propter vitae periculum, cum de fidelitate sui ductoris

certus non fuit. Quamvis etiam ego ipse libenter nova et curiosa

videam, (#263 A#) ad templum tamen illud ingrediendum numquam fui

tentatus, suffecit mihi aspectus ejus, quo fateor me persaepe fuisse

turbatum et scandalizatum, dum templi illius munditiem, ornatum et

compositionem ad nostras comparem ecclesias, quae, pro pudor! quasi

stabula bestiarum sunt. Stant enim nostrae ecclesiae immundae, perviae

ut diversoria, spurcitiis inquinatae, in nostram maximam confusionem,

et in sacramentorum contemtum et vilipendium. Ingens confusio est,

videre in Jerusalem ecclesiam resurrectionis Christi stare paene absque

decore, tamquam hospitale fumosum et cernere ecclesiam Machometi

nitidam et mundam, tamquam regale palatium. O quam dissimilis proportio

et aliena comparatio Christi et Machometi, cum iste sit filius Dei,

ille vero primogenitus diaboli;[TR91] ille Dominus incarnatus, iste

diabolus incarnatus; iste pater salvandorum, ille seductor miserorum;

ille instruxit, iste destruxit; ille salvavit, iste damnavit; ille

redemit, iste peremit. Et tamen Christi templum execratur, profanatur

et despicitur; et Machometi templum ornatur, decoratur et extollitur.

Sed quid mirum, si hoc fiat in Jerusalem apud Grossonios, Mauros et

Sarracenos, cum etiam fiat apud Christianos catholicos. Respice,

quaeso, cum compassione ecclesiam supremam totius mundi, Lateranensem,

quae est caput omnium ecclesiarum urbis et orbis, sicut probat Alvarus

in suo de planctu ecclesiae lib. 2. ar. 2. c., quod et vide. Qualis

decor, quae ejus munditia! Utinam saltem servaretur a ruina. Ibi enim

ecclesia Salvatoris et nostra sancta sanctorum cum incomparabili

thesauro reliquiarum, et tamen videtur locus quasi derelictus et

desolatus, et vix reperiuntur ibi paramenta pro Missae sacrificio.

Atria ejus sordent, capellae annexae sunt violatae, altaria profanata,

palatia destructa, et religiosi, qui quondam Deo ibi serviverunt, sunt

a loco repulsi et alii subrogati, cum quibus cuncta ad ruinam tendunt,

et plura jam ceciderunt, non per incursum Turcorum aut Sarracenorum,

sed per non-occursum Christianorum. Sic ecclesia[TR92] S. Petri stat

sub defectu magno eorum, quae tantae ecclesiae convenirent. Si ergo res

sic se habent in principalioribus mundi ecclesiis, in capitalibus

catholicorum, in medio fidelium, quid autem potest esse in aliis

ecclesiis in corpore? Ecclesiarum immunditia, abusio et deordinatio in

structuris, in vasis, libris, vestibus, palliis, in atriis,

coemeteriis, in aedibus. Turpe profecto est cogitare, et dicere

verecundum. Reperitur etiam ecclesia, et utinam una et non plures, in

qua altare, pallae, et sacristiae mappae, et corporale, et involucrum

calicis, albae et humerale, tanta sordent immunditia, quod sacerdos

illius ecclesiae ea non possit propter abominationem in sua mensa

sustinere, imo non pateretur femorale suum tanto squalore sordescere.

Foedantur albae, sudore squalet humerale, et omnia paramenta usque ad

putrefactionem immunditiis plena sunt, quas nemo in suo habitaculo

sustineret. O frater humane, utinam videres Jerosolymis, quam

venerabilis est illius exsecrabilis Machometi templi aspectus, et

delectabilis ejus aditus, ut patet fol. 227. B., quam munda atria et

quieta, quam splendida et clara in omnibus munditia, quam devotus

ingredientium processus, quam seriosus orationum gestus, cum quanta

disciplina mulieres non nisi velatis faciebus ibi se continent, et viri

ab eis segregati in silentio orant! Si hoc in silentio videres, grave

scandalum (#B#) vel gravem indignationem sumeres contra fidelium

negligentiam et irreverentiam, quae est circa ecclesias nostras. Verum

tamen et haec ipsa negligentia in melius interpretari potest, quia cum

vera sacramenta habeamus, quorum principales effectus consistunt in

mortuorum commendatione et animarum sanatione, ad quam omnis fidelium

conatus tendit, ideo minor sollicitudo est circa exteriorum templorum

ornamenta. Gentiles vero, qui animae puritatem non quaerunt, cum tanta

diligentia exteriorem munditiem sectantur. Si autem Christiani illas

immunditias admittunt propter irreverentiam et incuriam, gravis abusio

est, sicut patet per Hugonem, qui inter XII claustri abusiones unam

ponit, irreverentiam circa altare.

Templum beatae Mariae Virginis in area Arnae.

Ad latus australe Bethel et templi, quod nominant Salomonis, in eadem

area Arnae Jebusaei est aliud grande templum et ecclesia perpulchra, ad

modum ecclesiarum nostrarum per omnia, quae excedit templum Salomonis

magnitudine propter longam ecclesiae navem, et est plumbo tecta, et

multis per circuitum fenestris illustrata de die, noctibus vero

octingentae in eo ardent lampades, quia est mameria apud Sarracenos

sanctissima. Quis autem hanc ecclesiam construxerit et quando

constructa sit, plane invenire non potui ab aliquo conscriptum. Apud me

tamen indubitatum manet, quod Christiani eam fecerint post ultimam

civitatis sanctae recuperationem, tempore latinorum regum Jerusalem,

quia forma et aedificii qualitas indicat eam a Christianis constructam.

Sicut forma templi, quod nominant Salomonis, manifeste monstrat, quod a

paganis est constructum, nec cadit in sensum prudentis Christiani, quod

idem templum ab Helena constructum, sicut solent recitare peregrinis,

sicut patet superius fol. 259. Sic nec [etiam?] hoc, de quo loquimur

templum, est non nisi per Christianos erectum. Nam dum cepissent

civitatem sanctam, voluerunt juxta templum Domini esse etiam ecclesiam

beatae Virginis, in cujus honorem eam erexerunt, consecrantes eam ob

venerationem purificationis ejus in templum et purificationis ejus.

Unde quidam nominant eam ecclesiam purificationis Mariae. Alii dicunt

eam templum Simeonis. Alii absolute dicunt ecclesiam beatae Virginis.

Alii faciunt differentiam inter templum Salomonis, et templum Domini,

dicentes, hanc esse templum Domini, aliam vero Salomonis. Alii nominant

eam porticum Salomonis. Alii dicunt eam templum Zachariae; illi

fidelitatem quasi tenent, quod beata Virgo puella fuerit praesentata

Zachariae, patri Johannis Baptistae.

In ea ecclesia domini Templarii sua officia peragebant, sed modo

Sarraceni muscheam fecerunt ex ea, et a cultu Christianorum alienata

stat, sicut et templum Salomonis. Sub illa ecclesia est structura

quaedam subterranea memorabilis et lata, et testudinata, sic quod DC

equi commode ibi possent locari. In hoc aedificio fui, sicut supra fol.

228 B. denotavi. Aliud templum prope illa duo jam erigitur expensis

moderni Soldani, latum et valde pretiosum, extra atrium et aream Arnae,

in quo habentur lampades accensae LXXXVIII. De hac muschea habes supra

fol. 227 B.

De ecclesia prima Christianorum in Jerusalem,

quae creditur fuisse in monte Syon ante templum

dominici sepulchri, in qua incepit miraculum de

igne paschali.

(#264 A#) Tota descriptio civitatis sanctae Jerusalem paene dependet a

duobus his templis, scil. Bethel, quod nominant Salomonis, et Anastasi,

quod est dominicae resurrectionis, ex quibus etiam templis omne

civitatis bonum evenit, teste Chrysostomo, qui dicit, quod omne bonum

et omne malum ex templo Domini in populum transfunditur, sicut

allegatur in summa de planctu ecclesiae Libr. 1. ar. 616. Nam crebra

civitatis Jerusalem destructio et frequens restauratio civitatis,

gloria et exaltatio, ignominia et depressio ex templis venit, tam in

veteri quam in novo Testamento, usque ad hunc diem.

Hodie Christiani parum curarent, quod Sarraceni dominarentur in

Jerusalem, dummodo in templum nostrum dominici sepulchri pateret nobis

libere ingressus et egressus sine timore, sine vexationibus et

exactionibus. Nec Sarracenis cura esset, quod Christiani essent domini

civitatis sanctae, si templum eis dimitteremus. Sed quia in hoc

Christiani et Sarraceni convenire non possunt, passa est misera

Jerusalem, patitur et patietur obsidiones, dejectiones, dissipationes

et inquietudines majores, quam aliqua mundi civitas. Verum bene potest

dicere: zelus domus tuae comedit me. Et vere zelus populorum pro

templis comedit, devoravit vel comminuit Jerusalem. Et ut altius

aliquod ad hoc inducamus, numquam Romani tam crudeliter et truculenter

dilacerassent civitatem illam, si Judaei non obstinatissimo zelo pro

templo conservando repugnassent, quo zelo romanum exercitum turbabant

et odium exterminativum contra sanctam civitatem et templum

concitabant. Destructa autem civitate et templo per Romanos servata

creditur civitas David in monte Syon pro arce et fortalitio. In eadem

etiam civitate David habuerunt fideles ecclesiam tempore Apostolum

constructam, in loco coenaculi dominicae coenae, in qua divina

peragebant et concilia et electiones celebrabant et de fide ordinabant

ante eorum divisionem. Vel et beatissima Virgo Maria creditur

habitaculum habuisse. In hac ecclesia sanctus Stephanus archidiaconi

officio functus est et postea in ea sepultus post internecionem. Haec

ecclesia Syon numquam passa est exterminium, nec sub Tito, nec sub

Helio Adriano, nec sub Sarracenis, sed semper a tempore Apostolorum

usque hodie mansit, demtis paucis annis, quibus Romani in Judaeos

saeviebant, quando Jerusalem ceperunt; tunc etiam fideles praemoniti a

Spiritu sancto transmigrarunt a Jerusalem, ne malis Judaeorum

involverentur. Sed statim post abscessum Romanorum in montem et

ecclesiam Syon reascenderunt. Unde hoc insigne miraculum de igne

paschali, de quo supra fol. 131. A., creditur in ecclesia Syon

inchoatum fuisse, sed quo tempore, non legi, nisi quod anno Domini 192

ante Constantinum Magnum et ante Helenam, ante sanctae crucis

inventionem, erat Narcissus episcopus Jerosolymorum. Qui dum in sabbato

sancto Paschae ad officium peragendum procederet, nuntiatum est ei per

ministros, quod non esset oleum nec in lechito nec in lampadibus.

Audiens autem vir sanctus, fidelis, fide ministris imperat haurire

aquam sibique deferri. Aquam autem sibi allatam post orationem

benedixit et infundi lampadibus praecepit. Tunc repente miro et

saeculis inaudito genere virtutis natura aquae in olei pinguedinem

versa et coelitus accensa, lampades splendorem solito clariorem

reddunt. Hoc miraculum factum tempore paganorum (#B#) sub Victore

imperatore et Severo imperatore, qui fuit ante Constantinum CCXI annis.

Post hunc Narcissum fuerunt multi sancti episcopi in Jerusalem, et

multitudo plebis Christianorum utique non sine ecclesia, quamvis

ecclesia sancti sepulchri nondum esset fabricata. Et ideo tota

solennitas erat in monte Syon usque ad aedificationem templi dominici

sepulchri. De cujus initio nunc subjungam.

De initio templi dominici sepulchri.

Locus crucifixionis et sepulturae Domini Jesu extra portam civitatis

Jerusalem facta fuit, sicut patet Johannis Cap. XVIII. et ad Ebrae. c.

XIII. Qui quidem locus ab exordio quasi humani generis celebris habitus

est. Dicunt etiam Adam, protoparentem nostrum, in eo fuisse sepultum et

inde demto capite in speluncam duplicem, quae est in Ebron, sepultum

patriarcham translatum. Ea propter apud pictores inolevit consuetudo:

ad Crucifixi pedes Adae caput depingunt, et propter hanc causam filii

Adae locum hunc multo tempore venerabantur. Et possibile est, eos fanum

ibi propter parentis honorem constituisse, quod mansit usque ad

diluvium sub Noë. Post diluvium Sem, filius Noë, qui est Melchisedech,

ibi habitans in loco Calvariae occurrit Abrahae cum pane et vino, et

benedixit ei. Et postea in eodem loco ad imperium Domini Abraham voluit

immolare Isaac. Et serpens aeneus fuit ibi collocatus,[TR93] cui

populus immolabat. Imo praecipuum excelsum id erat, quod postea

Ezechias abstulit 2. Reg. XVIII. 4. Et propter has causas Judaei miro

modo venerabantur locum istum. Insuper et gentiles philosophi hunc

locum visitabant, propter mundi medium; hoc ibi esse demonstrabant, ut

patet supra fol. 117 B. Dispositio etiam loci illius patet supra fol.

117 B. et fol. 130 A. Mansit autem locus ille honorabilis usque ad

tempora Graecorum gentilium, qui in odium Judaeorum oratorium ibi

factum dissipaverunt et locum ad malefactorum interfectionem

deputaverunt et per hoc abominabilis factus est locus sacer Judaeis.

Sed Dominus Jesus adveniens saepe in vita sua locum montis et

sepulturae suae visitasse creditur, eum locum sanctum ostendens, quem

tandem morte et sepultura et gloriosissima resurrectione consecravit et

toti orbi venerabilem fecit. Verum post Domini ascensionem beatissima

Virgo Maria, Apostoli et caeteri fideles cottidie locum visitabant et

vestigia Domini Jesu deosculabantur, ut patet supra fol. 173. Volunt

etiam nonnulli, quod S. Jacobus minor, primus Jerosolymorum episcopus,

ab Apostolis ordinatus, sibi sedem et habitaculum in loco

resurrectionis Domini sui fecerit ibique divina celebraverit; unum

articulum fidei nostrae ad hoc propositum in symbolo posuit, profitens,

Dominum passum sub Pontio Pilato, crucifixum, mortuum et sepultum.

Deinde post sancti Jacobi martyrium anno 42., alii dicunt 45., a

passione Domini, peccatis Judaeorum exigentibus, ipsa civitas sancta

penitus destructa est, demta civitate David et muro occidentali ex

opposito rupis Calvariae et horti dominici sepulchri, quod ideo stare

permiserunt, ut custodes regionis habeant praesidium. Post Romanorum

discessum regressi sunt Christiani, ut dictum est, in Jerusalem et

locum Golgata devotione solita visitaverunt, non tamen ecclesiam vel

templum erexerunt ibi propter romanae custodiae timorem, et ne faciem

loci mutarent ab ea dispositione, quam habuit tempore crucifixionis et

resurrectionis Christi, quam dispositionem nec S. Jacobus mutare

voluit, ut memoria ibi factorum clarior haberetur. Et (#265 A#) utinam

numquam templum ibi fuisset constructum et clarior haberetur

intellectus Evangelii de passione et resurrectione Domini. Credo enim,

quod Christiani non mutassent loci dispositionem, si Adrianus imperator

hoc non fecisset.

Hic Caesar anno Domini 119 venit in Jerusalem jam aliqualiter per

Christianos et Judaeos reaedificatam et iterum Judaeos interfecit et

vendidit et extra territorium expulit et novam civitatem Jerusalem

exstruxit, vetera dejiciens, quam et ampliavit, et fossatum intra

civitatem et locum passionis Christi et hortum sepulchri complanavit,

coaequans terrae reliquae, et circumduxit murum includens eum locum

inter ambitum civitatis, quia audiverat locum esse sanctum et coli a

Christianis. Sed quia gentilis erat et idololatra, voluit ibi honorari

deos suos, et exstructo grandi templo Calvariae rupem inclusit et

sepulchri dominici specum. In rupem autem Calvariae ad locum, ubi fixa

fuerat crux sancta, locavit statuam Veneris, impudicissimae meretricis,

et in specum dominici sepulchri posuit idolum scelestissimi Jovis. Unde

factum est, ut locus, qui fuerat prius Christianis celeberrimus, fieret

iisdem exosissimus. Mansit autem locus ille sub ista prava dispositione

centum octoginta annis, usque ad tempora Constantini Magni et sanctae

Helenae, sicut habet Jeronymus epistola ad Paulinum, quae incipit:

Bonus homo. Et habetur in secundo volumine L. 3 fol. 210.

Anno Domini 313 converso ad fidem nostram Constantino et Helena, ipsa

mulier crucis cultrix effecta Jerosolymam venit et locum mortis et

resurrectionis Domini in profano et immundissimo templo reperit, unde

zelo Dei accensa idola ejecit et templum funditus eruit, scopulum

Calvariae et petram sepulchri mundavit et per laboriosas terrae

ejectiones in profundum fodi fecit, ubi pretiosum lignum sanctae crucis

cum aliis passionis Christi insignibus invenit, ut supra fol. 114 et

115 et 130 relatum fuit. Cumque haec nota fecisset filio Constantino,

statim expensas misit, et Maximio, tunc Jerosolymarum episcopo,

mandavit, in loco illo sancto celebre templum facere ad votum matris

suae Helenae. Sicque inchoatum est opus grande et perfectum, et templum

magnum erectum cum pretiosissimis ornamentis, ita, quod non erat ei

simile in orbe, et multi judicabant pretiosius hoc templum esse, quam

illud fuerat, quod Titus destruxerat in area Arnae, quae area illo

tempore non templum, nec oratorium, sed vulgarium quorundam

habitationes continebat, omni honore privata. Ad hoc ergo templum

translata fuit sedes antistitis de Syon, et clerus et omnis curia ibi

residebat. Sed et mirandum praedictum folio praecedenti ibi renovatum

est de igne sacro paschali. Nam dum in solemni die in vigilia paschali

omnia essent exstincta lumina per totum templum, clero populoque

orantibus ecce subito fulgur de coelo cecidit et cereum paschalem et

omnes candelas et lampades accendit. Hoc autem prodigium singulis annis

in sabbato sancto paschae accidit in templo illo, et quamdiu apparuit,

ecclesia illa ab inimicis fidei nullam injuriam tulit. Erat autem tunc

consuetudo, ut omnis ignis per totam Jerosolymam adveniente sancto

sabbatho exstingueretur, nec quisquam aliqua arte alium ignem accendere

ausus fuit, nisi de templo ministratum. Unde omnis populus in templo et

in domibus insistebat orationibus pro coelesti igne, quod pro

rectissimo signo propitiationis habebant. Eo autem de coelo lapso omnes

lumina accendebant et ad alias ecclesias longe lateque transmittebant,

sicut nunc chrysma transmittitur, et ad domos etiam privatas portabant

per totum annum nutrientes eum. Quod autem fuerit signum divinae

clementiae, patet in (#B#) vitis patrum de quodam monacho facto

probato, a quo multi virtutum exempla acceperunt. Qui acquiescens

tentationi sub specie pietatis descendit in Aegyptum et incidit in

fornicationem; ex ejus casu multi valde per Aegyptum scandalizati sunt

graviter.[TR94] Tandem autem ad eam reversus ad desertum festinavit et

se ipsum ad arctissimam cellulam reclusit, ostium obstruxit, nec

quemquam ad se ingredi permisit, sed die noctuque cum lacrymis

precabatur Mariam, optime suam recognoscens miseriam. Cumque diutius se

diversissime castigasset, appropinquante paschali festivitate spe magna

de salute sua ex divina Maria consolatum se invenit, quod delictum ei

esset remissum. Die autem paschae ipsa nocte resurrectionis tulit

lampadem novam, et oleum ac lychnum imposuit, eamque in cacabum novum

locavit et ligneo operculo texit, et se ad orationem devotissimam

contulit, dicens: pater misericordiarum et Deus totius consolationis,

qui in hac sanctissima nocte templum tuum, quod est in Jerusalem,

coelesti igne illustras ad tuorum fidelium consolationem, ad barbarorum

conversionem, ad tuae misericordiae ostensionem, illustra, quaeso,

Domine, lucernam meam, et tenebrosum domicilium cellae meae illumina

etc. Quumque diutius orasset, cum magna spe accessit levans operculum,

sed lampadem accensam non invenit. Et rursum ad orationem lachrimosam

se contulit, nec ignem reperit. Tertia autem vice cum orasset, accessit

et disiecto operculo lampadem clare ardere vidit, accensum eodem decoro

igne, quo lampades in templo dominici sepulchri accendi solebant in

Jerusalem.

Porro anno Domini CCCXXIII. mortuo Maximio episcopo Jerosolymorum,

Ariani ecclesiam Dei per orbem infestare coeperunt, et ingressi

Jerosolymam templum dominici sepulchri in suam potentiam traxerunt,

Conradum episcopum Jerosolymorum catholice et rite ordinatum

degradarunt, cumque archidiaconum constituerent sicque statum ecclesiae

Romanae ibi mutarent, pluribus annis sanctam illam Golgatanam ecclesiam

rexerunt, eam sua perfidia inficientes. Illis autem temporibus, quibus

Ariani haeretici templum sancti sepulchri possederunt, celebrata fuit

Synodus Nicaena. Post quam Constantinus venit Jerosolymam et in tantum

auditum praebuit Arianis, ut persuasus ab eis descenderet ad Jordanem

et iterato baptisma reciperet ab Arianis, ac si baptismus S. Sylvestri

inefficax esset. Hoc reperitur scriptum de Constantino. Sed ego omnino

credo esse confictum ab Arianis, ut partem suam tanti imperatoris

infamia solidarent. Et potuit esse, ut descenderet cum clero et populo

ad Jordanem et propter devotionem lavaretur in eo, sicut semper faciunt

peregrini, et ex hoc acceperunt Ariani occasionem dicendi, imperatorem

esse rebaptizatum. Quamdiu autem Ariani illam ecclesiam rexerunt,

numquam datus est coelestis ignis ad paschalia lumina, sicut sub

Catholicis fieri solebat. Hoc etiam certo experimento habetur

compertum, quod, quando in romana occidentali ecclesia sunt scissurae

et discessiones, quod semper sepulchrum Domini ablatum est Catholicis,

et vel haereticis, vel schismaticis, vel Sarracenis traditum. Et ego

firmiter credo, si hodie ecclesia occidentalis uniretur, quod sine

gladio et bello sepulchrum Domini possidere possemus. Cum ergo Ariani

illam sanctam ecclesiam gubernarent, et passim Catholicos ejicerent,

nec peregrinos in Domini sepulchrum intrare admitterent, et ab his

cottidie homicidia fierent et gravissima litigia inter Arianos et

Catholicos, conglobati Sarraceni contra Christianos illos et istos de

ecclesia ejecerunt, (#266 A#) et omnes seditiosos sive catholicos sive

haereticos de Jerusalem expulerunt, ipsam autem dominici sepulchri

ecclesiam .... destruxerunt Sarraceni. Sed non diu mansit illa

desolatio: nam omnes episcopi catholici orientis cum caeteris fidelibus

circa annos Domini CCCLXXI adeuntes Jerosolymam expulerunt Sarracenos

cum Arianis, et ecclesiam dominici sepulchri reformaverunt in

structuris, eamque reduxerunt ad veritatem ecclesiae catholicae magno

cum labore, quia Ariani potentissimi fuerant facti per orbem, et

episcopi, clerici, reges et principes favebant ipsis. Habuit autem haec

damnosa haeresis ortum ab Ario, presbytero Alexandrino, qui apud

Alexandriam insaniens discordiam in orthodoxa fide serere conatus est,

separare etiam Filium ab aeterna et ineffabili Dei Patris substantia,

ut Gratianus 24 d. 1. habet, conabatur. Purgata autem ecclesia

Jerosolymitana ab haeresi illa, mira cepit pullulare sanctitas in clero

et plebe in toto terrarum orbe per trecentos annos usque ad tempora

Heraclii imperatoris. Nam inter Constantinum Imperatorem, qui regnavit

anno Domini 313. et Heraclium, qui anno 611. regnavit, floruerunt

illuminatissimi et clarissimi viri, et cum his perversissimi et

periculosissimi haeretici, quorum principalis fuit Arius. Et erat

tempus illud sanctum et periculosum. Sanctum quidem propter sanctos

tunc viventes, nam ut de aliis taceam, in medio duorum illorum

imperatorum floruerunt quatuor egregii ecclesiae doctores: Ambrosius,

Augustinus, Jeronymus et Gregorius. Sanctus etiam Nicolaus, Antonius

Magnus, Zenon, Veranensis episcopus, Paulus, primus eremita, Paulinus

Trevirensis, Eusebius, Hilarius, Athanasius, Macarius, Maria

Aegyptiaca. Et multi eremitae tunc erant per deserta Aegypti, Arabiae,

Palaestinae, Lybiae. Singulis autem annis confluebant devoti Christiani

de universo mundo ad diem solennem paschae Jerosolymam, multi tamen non

propter Jesum tantum, sed ut miraculum ignis coelestis in vigilia

paschae cernerent, venerunt, et prodigium in die ascensionis Domini in

monte Oliveti, sicut patet supra fol. 131 et fol. 149 A. Divina etiam

tunc virtus manifestis prodigiis locum illum magnificare non desiit

multiplicibus signis. Unde anno Domini DLXX. monachus Bernhardus, non

ille Claraevallensis, sed alius sanctus, vidit ignem saepe dictum de

coelo descendere in templum dominici sepulchri, qui multa de eo scribit

in suo peregrinario. Magni autem tunc reputabantur Christiani propter

ignem illum paschalem. Ostendebatur etiam tunc sancta crux et reliquae

reliquiae a sancta Helena ibi reconditae. Unde legitur S. Mariam

Aegyptiacam adhuc peccatricem cum aliis in Jerusalem adscendisse ad

videndam sanctam crucem, sed admissa non fuit, quousque emendationem

vitae vovit, ut patet in ejus Legenda.

Inter praefatos duos imperatores, Constantinum et Heraclium, regni

gubernacula suscepit Julianus Apostata anno 363. Hic invidit gloriae

Christi et Christianorum, propter quod Judaeos omnes congregavit, et

expensis datis Jerosolymam misit, ut in area Arnae templum aedificarent

in praejudicium gloriosi templi dominici sepulchri, quod per universum

mundum magnificabatur; sed cum quanta confusione ab opere cessare

coacti fuerunt patet supra fol. 279. clare.

Depulsa haeresi Ariana ab ecclesia Jerosolymitana, cum jam universi

fideles copiose ad sepulchrum Domini defluerent, ac jam pax et sanitas

floreret et in his beatissimus Jeronymus Bethlehemi degeret, aliud

exortum est in ecclesia Jerosolymitana malum, schisma quoddam pro

jurisdictione. Nam sanctus episcopus Salaminis Cypri, Epiphanius,

veniens Jerusalem cum in templo sancti sepulchri disputaret contra

haeresin Origenis, indignatus episcopus Joannes Jerosolymitanus et

omnes clerici ejus silere jusserunt de hac materia sanctum virum; eo

autem in suum redeunte locum prohibuit Johannes episcopus, ne pro

sacerdotibus haberentur, qui ab Epiphanio fuissent ordinati, et omnes

contra sanctos excommunicavit, unde accidit, ut solis haereticis

pateret ingressus ad dominicum sepulchrum et ad sanctum osculum crucis.

De his loquitur Jeronymus in libro ad Pammachum contra Johannem

Jerosolymorum episcopum schismaticum. Post annorum multorum curricula

sancto Gregorio sedem Petri tenente anno Domini DLXXXIV. inventa fuit

in Masphat prope Jerusalem tunica Domini inconsutilis in arca marmorea,

quae cum jejuniis et fletibus S. episcopus Gregorius Antiochenus,

Honorius Jeresolymitanus, Johannes Constantinopolitanus, transtulerunt

in Jerusalem ad ecclesiam Golgatanam cum multo vulgi gaudio et

devotione.

Anno Domini sexcentesimo nono surrexit in oriente singularis ferus

Cosdroë, rex Persarum, qui collecto gentili exercitu Aegyptum, Syriam

et Palästinam devastavit seque omnibus modis Romanis (#B#) legibus

opposuit. Post multorum autem civitatum suppressionem ingressus Judaeam

sanctam civitatem Jerusalem repletam devotissimis Christianis obsedit

et cepit et in ea triginta millia hominum interemit, quorum corpora

extra urbem in torrentem Cedron projici mandavit. Quidam autem ingens

leo a Deo missus accurrit et cadavera Christianorum tulit eaque in

monte martyrum prope Jerusalem sepelivit, ut habetur in ecclesiast.

histor. et supra fol. 272 A. Aliquos autem nobiles et captivos

inclusit, inter quos etiam Zacharias episcopus Jerosolymitanus tentus

fuit. Murum ergo civitatis sanctae cum dissipasset, ingressus est

templum dominici sepulchri, ut eo spoliato destrueret. Accepta autem

sancta cruce, quam Helena thecis aureis inclusam ibi posuerat, cum ad

templi destructionem manum mittere praesumsisset, quaedam divina virtus

e sepulchro Domini resplenduit, qua perterritus cum suis a coepta

destructione destitit et cum spoliis et sancta cruce et captivis in

Persidem rediit. Post haec vastatis ecclesiis in oriente misit filium

suum ad partes aquilonis in Syriam, ut et ibi gentes subjugaret et

ecclesias vastaret, et transcensis multis regionibus consedit juxta

Danubium, contra quem Heraclius imperator processit et vicit, ut

habetur de exaltatione sanctae crucis. Eo autem victo et patre occiso

et regnis restitutis sanctam crucem et Zachariam episcopum et omnes

captivos et spolia retulit in Jerusalem, et diruta templi et urbis

reparavit, et Christianis restituit ordinationes, omnia secundum

ecclesiasticum ritum. Steterat etiam civitas sancta decem annis in

desolatione et miseria, sed Heraclius eam reformavit et

Constantinopolim rediit et vitiosam vitam ducere coepit.

Eo tempore Machometus, diabolus incarnatus, primogenitus Asmodei,

filius Belial, nuntius Satanae, deceptor orbis, confusio mundi,

destructor ecclesiae Dei, propheta falsus, praecursor Antichristi et

Antichristus, complementum haeresium, corruptor divinarum legum,

persecutor fidelium ac totius falsitatis prodigium, vesaniam suam

ostentare coepit, ut compleretur lamentabilis prophetia de eo, Apocal.

13. pronuntiata, quia ipse erat bestia illa horribilis et detestabilis,

quam Johannes vidit ascendere de terra habentem duo cornua etc. Vide

expositionem in Chron. Antonini Part. 1. Tit. VI. cap. 1. §. 10. Illa

mala bestia crudeliter saeviente multae christianae regiones et regna

in partem suam cadebant. Quod videns Heraclius timuit, ne ingressus

Jerosolymam templum dominici sepulchri destrueret et cruci sanctae

irreverentiam exhiberet; praevenit Machometum et tulit sanctam crucem

et quaeque sancta et pretiosa de templo transtulitque ea

Constantinopolim, quia desperabat se posse resistere Machometo. Illa

translocatio sanctae crucis facta fuit anno Domini 623.

Mortuo post haec Machometo tertius ejus successor Hamor, filius Cathap,

civitatem Jerusalem cepit anno Domini 634, et in ea civitate

aedificavit ingentem muscheam pro Sarracenis et Machometistis in loco,

ubi steterat templum Salomonis, de quo dixi supra fol. 256. Nam in

captione urbis intendebat templum sancti sepulchri mammeriam facere

idque pro Sarracenorum cultu aptare, sed dum templum ingrederetur,

divina quadam virtute perterritus destitit a proposito, (#267 A#) et

satis benigne se ad Christianos habuit, et hoc propter Sempronii

episcopi Christianorum pietatem, et mansueto ejus consilio utebatur in

templi novi constructione. Ex his patet, quod templum dominici

sepulchri trecentis et quatuor annis stetit ante templum, quod nominant

Salomonis. Permisit ergo Hamor ille Christianos in suo templo Deo

servire, et Sarracenos coegit in alio templo Machometum laudare. Nondum

enim erat populus gentilis Machometi ritibus assuetus, ideo oportebat

eos cogere vi. Successu ergo temporis diversae dissensiones in

Jerusalem sunt ortae inter Sarracenos Christianosque, et gravabant

Sarraceni Christianos multis, a quibus gravaminibus saepe liberati

fuerunt per imperatores. Unde anno 670. Constantinus tertius, licet vir

esset pessimus, tamen septies liberavit civitatem sanctam et dominicum

sepulchrum ab oppressione Sarracenorum. Et post eum Constantinus IV.

multas molestias intulit Sarracenis in Jerusalem et alibi, ubi

Christianis infesti erant. Verum tamen dominium super Jerusalem

tenuerunt Sarraceni, nec poterant jugum graecum imperatores nostri

tollere a civitate sancta. Anno Domini octingentesimo tertio, tenente

imperium Carolo Magno et christianissimo, erant Christiani in Jerusalem

et in toto oriente in tribulatione magna sub paganorum jugo et

ingemiscentes postulabant auxilium a Constantino VI. hujus nominis,

imperatore constantinopolitano, et ab Irene, ejus matre. Sed quia

Graecorum virtus et potestas debilitata nimis fuerat, auxilium

tribulatis suis viribus praestare non poterant. Eo tempore Leo, Papa

tertius, Carolum Magnum, Francorum regem, pro suis meritis egregiis

Romani imperii dignitate, quae quingentis fere annis a Constantino

Magno fuerat amissa et iam nimia vetustate oblitterata, magnifice

sublimavit et imperium occidenti restituit.

Carolus autem, Augustus appellatus, imperatorum nomen dignitatemque

suscepit et imperavit annis 14, mira gessit in toto terrarum orbe

suaeque genti, Germanis, gloriam et honorem attulit. Erat etiam Carolus

iste theutonicus, sicut manifeste patet per eam venerabilem

declarationem et .... .... Decretalium, ubi dicitur in textu:

Apostolica sedes Romanum imperium in personam magnifici Caroli a

Graecis transtulit in Germanos. Et in Appa. 2. idem dicitur. Legitur

etiam in chronicis, quod cum ecclesia Romana opprimeretur a

Longobardis, petiit Papa auxilium a Constantino et Leone, ejus filio,

imperatoribus constantinopolitanis. Et cum nollent patrocinari

ecclesiae Romanae, transtulit imperium Romanum in Carolum Magnum,

filium Pipini, quem ipse substituerat Ludovico regi Francorum, quem

deposuerat.

Translatio autem illa imperii a Graecis in Germanos facta est anno

Domini 776. Regnante autem Carolo audita fuit Jerosolymis fama virtutis

ejus, unde patriarcha Jerosolymitanus pro benedictione in signum

subjectionis ei misit claves sepulchri dominici et loci Calvariae et

portarum civitatis et montis cum vexillo, ut habet chronic. Anton. P.

II. Tit. 14. c. 4. §. 8.

Non longe post haec insurrexerunt pagani contra patriarcham

Jerosolymitanum Johannem eumque de civitate expulerunt cum suis

clericis, qui emigrans Constantinopolin venit, imperatorem

constantinopolitanum invocavit pro auxilio. Cumque imperator sollicitus

esset de hac re, visio in somnis sibi apparuit, per quam instructus

fuit, quod non ipse, sed Carolus Magnus liberaturus esset Jerusalem, et

dominicum sepulchrum (#B#) Christianis restituturus. Imperator ergo

Constantinus misit per sancti sepulchri clericos claves et litteras

Carolo Magno angustias dominici sepulchri et Christianorum continentes,

quas ut legit, lachrimatus est. Mox autem collecto grandi exercitu

Teutonicorum et Francorum mare eum transduxit et civitatem sanctam de

manibus gentium eripuit et dominicum sepulchrum Christianis resignavit

et pacem inter Christianos et paganos fecit tantam, quantam numquam

legimus habuisse. Non enim paganos occidit, nec eos de Jerusalem

expulit, sed certis pactis cum Christianis concordavit. Dicitur autem

tanta pax inter eos fuisse multis annis, ut si alicui vianti in via

bestia defecisset, depositis sarcinis in terram missi ad villam

proximam pro alia bestia nullum damnum nec rapinam nec furtum relictae

res passae fuissent etc. Pace ergo sic refecta et ecclesia

Jerosolymitana ordinata illustrissimus Carolus ad sua regrediens venit

Constantinopolin, ubi et magnifice susceptus fuit.

In praemium autem laborum obtulerunt ei munera pretiosissima, aurum,

argentum et lapides pretiosos et alia concupiscibilia, quae omnia

respuit, dicens, esse indecens, munus accipere pro labore, quem pro

solius Dei sui susceperat amore. Adjuratus autem aliquod munus

accipere, postulavit sibi dari reliquias. Unde apertis thecis dederunt

sibi spinas de corona Domini, clavum unum sanctae crucis et partem non

modicam de eadem, deinde sudarium Domini, camisiam beatae Mariae

Virginis, fasciam, qua beata Virgo strinxit puerum Jesum, praesepii

dominici partem, ferrum lanceae, quo latus Domini transfixum fuit, et

brachium S. Simeonis et plura alia accepit vir ille magnificus cum

maxima devotione et plurium miraculorum ostensatione, sicut patet in

Spec. histor. Libr. XXV. c. 5., eaque in Alemanniam detulit, in

civitatem sedis suae Aquisgranum, et in ecclesiam b. Virginis, quam

aedificaverat, collocavit, quae ibi hodie in honore habentur et

ostenduntur de septennio in septennium; ad quam ostensionem innumera

confluit fidelium multitudo, et praecipue Ungari cum turmis magnis

fines suos egrediuntur et in Aquis congregantur. Has reliquias ego ipse

vidi anno Domini 1468.

Aliquas etiam reliquias retinuit in curia sua easque deputavit pro

curia imperii, et has cum imperialibus insigniis pretiosissimis ad

locum certum imperii deposuit, unde nunc apud Segodunum, quod est

Nüremberga, reposita habentur et annis singulis feria VI. post

Quasimodo etc. ostenduntur, concurrente ad hoc maxima hominum

multitudine.

Si vero princeps aliquis Nürembergam accedit extra praefatum tempus,

eidem ea videnda proferunt. Unde anno Domini 1486 dominica Cantate, dum

essent fratres provinciae nostrae capitulariter ibi congregati,

exhibuerunt nobis illa insignia videnda, palpanda et deosculanda, inter

quae etiam ferrum illud sanctissimae lanceae Domini est, quod cives

illi singulis fratribus tractandum propriis manibus pro singulari

Ordinis reverentia obtulerunt. Ibi vidimus et capitibus nostris

imposuimus pretiosissimam auream gemmatam coronam Caroli et sceptrum

aureum, pomum aureum, calcaria aurea et caetera imperialia insignia,

quae omnia eadem septimana in Nürembergam reducta fuerant a

Francofurdia, ubi gloriosus victoriosusque Dux Austriae Maximilianus,

filius magni Friderici III., in Romanorum regem electus fuerat et his

insigniis sacris investitus.

Ecce, quam longe compellit me evagari per mundum evagatorium nostrum!

Jam Jerosolymam revertar, quae post discessum (#268 A#) Caroli M.

aliquibus annis in pace stetit, et occidentales sine omni gravamine ad

loca sancta admittebantur, nec pagani, qui regnum Jerosolymitanum

tenebant, advenientes peregrinos infestabant. Non enim restituerat

Carolus regnum Christianis, nec illud sibi subjecerat sed tantum pacem

inter Christianos et paganos reformaverat, quae diu durabilis non erat.

Stante tamen pace cum magnis turmis occidentales loca sancta cottidie

perlustrabant et noctibus in ecclesia dominici sepulchri dormiebant,

quia nullum hospitium pro Latinis in civitate erat, nondum enim erant

hospitalia nec aliqua ecclesia latina, sed ecclesiam sancti sepulchri

et alias ecclesias Graeci inofficiabant. Accidit autem illis diebus,

quod mercatores de Apulia quasdam peregrinas merces, quas oriens prius

non noverat, lucri faciendi causa Alexandriam deferrent, quas credunt

fuisse avellanas, sicut patet Parte II. fol. 118 A. Has merces tamquam

pretiosas detulerunt ad regem Aegypti, qui et Arabiam, Palaestinam et

Judaeam gubernabat. Rex autem allectus novitate mercium mercatoribus

illis in recompensam gratiam, quam peterent, se praestiturum

pollicebatur. Petierunt ergo et obtinuerunt, ut in Jerusalem, in

quocumque loco voluissent, construere possent habitaculum pro

peregrinis Latinorum. Sicque ante januam ecclesiae dominicae

resurrectionis aedificaverunt monasterium in honorem beatae Mariae

Virginis et abbatem et monachos latinos imposuerunt. Et quia Latini id

fecerunt, locum ipsum nominarunt ad Sanctam Mariam de Latina, eratque

dicta ecclesia vix ad lapidis jactum sita a dominico sepulchro. Abbas

autem et monachi, viri religiosissimi, maxima cum caritate peregrinos

ultramarinos recipiebant et humanissime tractabant. Confluente autem

multitudine peregrinorum, virorum et mulierum, viri quidem

recipiebantur intra monasterium, in domum hospitum, foeminae vero

alibi, prout poterant, extra manebant et nonnumquam a Sarracenis

molestabantur et defectum patiebantur. Unde monachi illi invocata Maria

adjutrice peregrinorum aedificaverunt prope suum monasterium ad murum

ecclesiae sancti sepulchri monasterium aliud foeminarum ad sinistrum

templum ingredientis, quod ad sanctam Mariam Magdalenam dicebant, et in

illo recipiebantur mulieres peregrinae et bene tractabantur. Sicque

facta est peregrinorum occidentalium melior conditio in Jerusalem

tempore paganorum, qui tamen eos pluribus aliis angariis gravabant et

loca sancta visitare non sinebant, nisi pax pecunia ab eis emeretur,

sicut et hodie est. Et stetit sic res Christianorum ultra centum annos,

a Caroli tempore usque ad tempora Heinrici I., quo tempore anno Domini

1015 surrexit quidam homo nequam, instrumentum diaboli, flagellum

populi christiani, dissipator sancti sepulchri, Calipha dictus, rex

Aegypti, qui pacem et concordiam factam per Carolum Magnum inter

Christianos et Sarracenos percitus de terra tulit. Hic habuit matrem

christianam, et dum rex factus fuisset Sarracenorum, saevire coepit in

Christianos, ne videretur matrisare, et ipsos Christianos coepit

compellere ad abnegationem fidei et gravissima tributa eis imposuit ac

pluribus aliis modis molestavit. Concitabatur autem ejus in Christianos

crudelitas, quando objiciebat sibi, quod esset de sanguine christiano,

de quo plurimum verecundabatur, et ideo mira crudelitate in eos

saeviit, ut facto ostenderet, se non habere guttam sanguinis nec motum

affectionis a Christianis (#B#) Inter caetera autem perniciosa opera

hoc egit: cum exercitu grandi civitatem sanctam ingressus est et

coronam Christianorum in terram dejecit, nam ecclesiam dominici

sepulchri a Constantino primo et Magno sumtuose aedificatam funditus

dejici et destrui mandavit et ecclesiam montis Syon et Bethlehemitanam

violavit et mahometicae spurcitiae dedicavit. Et hoc facto incepit

conditio fidelium in Jerusalem deteriorari ex moestissimo dolore, quem

ex casu ecclesiae acceperant. Prohibuit etiam, ne ulterius Christiani

sacras suas festivitates peragerent et ne congregarentur ad divina

celebranda. Sicque erant in tribulatione gravissima propter cottidianas

vexationes et in moerore tristissimo propter dominici sepulchri et

ecclesiae dissipationem.

Ex his patet, quod ecclesia dominici sepulchri, quam Helena construxit,

stetit septingentis annis, post quos penitus eversa fuit. Dum iam anno

Domini MXLIX, affuit divina clementia consolationem non modicam rebus

deperditis offerens. Praedicto enim tyranno rebus humanis erepto

dereliquit haeredem meliorem se, et cessavit quassatio, siquidem Daher,

filius ejus primus, regno accepto iniit foedus pactum cum imperatore

constantinopolitano et satis pius erat ad Christianos. Quando autem

Leo, ejus nominis nonus, sanctus Papa, natione Alemannus, percepit modo

in somnibus, impulit constantinopolitanum imperatorem, sepulchrum

Domini in Jerusalem a barbaris jam septem et triginta annis dirutum

restituere, Unde ad rogatum imperatoris constantinopolitani Daher

sarracenicus concessit Christianis, reaedificare templum dominici

sepulchri in Jerusalem. Cum magno ergo gaudio ascenderunt Christiani et

aedificare super sepulchrum Domini novam ecclesiam inceperunt ad instar

prioris, ad cujus restaurationem imperator Constantinus largiter

expensas contribuit. Sicque templum sepulchri dominici, quod hodie est,

aedificatum fuit anno praenominato et ante terrae sanctae

recuperationem XXV., quae facta fuit per Gethfridum, sicut sequentia

declarabunt. Et sicut Judaei et populus Israel duo tantum habuerunt

templa sibi succedentia, scilicet Salomonis et Esdrae vel Zorobabel,

sic et Christiani duo habuerunt templa, scilicet templum Helenae et

illud, quod hodie stat. Primum stetit DCC annis, secundum vero, quod

hodie est, stat iam annis CCCCL, cum simus nunc in anno 1488. Templo

autem reaedificato cum Christiani more suae devotionis visitarent, non

sinebant eos pacifice per loca sancta transire Sarraceni, sed pecunia

multabant vel verberibus vexabant, et odium magnum et indignatio inter

utrosque fuit. Dominabantur etiam tunc Sarraceni illi regioni et in

advenas Christianos fremebant, unde tota christianitas peregrinorum

querimoniis commota in ipsos fremebat Sarracenos et eorum jugum, quo

nimis diu et graviter premebantur, excutere a se exoptabat. Nam a

tempore Hamor, principis Sarracenorum, qui tempore Heraclii imperatoris

Aegypti gubernacula suscepit, usque ad tempora Gothfridi, primi regis

Latinorum in Jerusalem, qui fuit tempore Heinrici tertii, civitas

sancta jugo subdita Sarracenorum fuit, per annos circiter quadringentos

nonaginta. Licet enim Heraclius imperator et Constantinus III. et

Carolus M. civitatem sanctam et dominicum sepulchrum liberaverint a

tanto, numquam tamen a toto, sed semper mansit imperium gentilium in

Christianos, quod praefati imperatores alleviaverunt, sed non tulerunt,

sed per pacta pacem reformaverunt (#269 A#) inter eos, sicque erant

liberationes imperfectae, quae non potuerunt durare, quia faciliter

rumpuntur pacta et juramenta, praecipue inter eos, qui ad eandem sectam

induci non possunt, sicut sunt Christiani et Sarraceni, inter quos est

etiam naturalis inimicitia et odium disparis naturae, conditionis,

moris et sectae.