komprenis leteron. Estas al mi tre strange. Estas kiel viro, kiu
dormis longan longan tempon kaj sonĝis strangan sonĝon. Rakontos
kiel okazis -- pardonu erarojn -- ĉefa afero estas, ke vi kaj
miaj filoj komprenas min. Memoras la trian de Aprilo 1896a, ĉar
estas kvazaŭ tio okazis hieraŭ. Donis koncerton en Parizo kaj
havis grandan sukceson. Post koncerto mi iris al mia hotelo per
veturilo. Havis strangan kapdoloron, tre teruran; apenaŭ povis
pensi. Kapdoloro estis pli terura, kiam mi venis en hotelon. Mia
edzino dormis en ĉambro kun la infanoj. Mi sidis ĉe ŝia lito -- --
kapdoloro ĉiam pli terura. Ĉambro turniĝis kun mi. Tiam viroj kun
tranĉiloj, glavoj kaj ŝnuroj (ĉio estis tre stranga) subite sidis
antaŭ mi. Ili volis ataki min. Mi kuris en angulon de la ĉambro.
Ili rigardis min per sovaĝaj okuloj. Mi kriis, sed neniu aŭdis.
Kuris en alian angulon de la ĉambro, sed la viroj sekvis min. Mi
timis, ke ili volas rabi infanojn. Mi prenis du infanojn, enmetis
ilin en kestetojn (estis tie tri kestetoj, ili utilis por gardi
muzik-librojn dum vojaĝoj). Sur tablo ĉe la lito staris boteloj
kun lakto, mi enmetis tiujn botelojn ĉe la infanoj kaj kuris el
la ĉambro, sed la viroj kun glavoj kuris post mi. Eliris hotelon
sur straton kaj kuris kaj kuris. Eniris fiakron kun la kestoj kaj
diris al la fiakristo: Tuj al la stacidomo!! Kapdoloro pli terura
ankoraŭ, stacidomo turniĝis kun mi, sed mi streĉis fortojn kaj
pensojn. Volis aĉeti bileton por vagonaro por iri malproksimen. Mi
tiel timis la virojn kun la glavoj, ke mi ne volis resti en Parizo.
Mi timis, ke ili reirus kun mi al edzino por rabi la infanojn. Antaŭ
mi staris sinjoro, kiu aĉetis bileton por Amsterdamo. Mi aĉetis
ankaŭ bileton por tiu urbo, ĉar ĝi estis malproksima de Parizo. Mi
pensis: tie la viroj ne povas persekuti min. En vagonaro mi fariĝis
tiel dormema, ke mi timis ekdormi. Mi lokis la infanojn post mi.
Estis vagonaro, kiu iris dum la nokto kaj preskaŭ sen haltoj al
Amsterdamo. La vojaĝo estis terura; la viroj kun la tranĉiloj
kuris ĉe la flanko de la vagonaro, sed ili ne eniris al mi, ĉar
pordeto estis fermita. En la mateno mi alvenis Amsterdamon. La viroj
estis for, sed mi timis. Ili revenos, mi diris al mi; mi vojaĝos pli
malproksimen.
Mi rigardis karton sur perono por vidi, kiu urbo estas malproksima,
kaj mi aĉetis bileton al Groningen. Post kelkaj horoj mi estis en
tiu urbo, prenis novan bileton por ankoraŭ pli malproksima urbo aŭ
vilaĝo; mi forgesis nomon. Dum la vojaĝo mia kapo turnis, tiel
ke mi ne povis resti en vagonaro. Mia cerbo ŝajnis forflui el mia
kapo. En vilaĝo mi eliris vagonaron kaj prenis la kestetojn sub
brakojn kaj komencis marŝi. Mi ne sciis, kien mi devus iri, nek
kion mi devus fari. Mi sentis, ke mia memoro forlasos min; mi iris
al la vilaĝo kaj eniris arbareton ĉe malgranda vilaĝo (nomon
mi ne scias). Mi kaŝis min en ligna dometo, kie estis kokoj kaj
kokinoj. Mi manĝis ovojn, ĉar mi estis malsata. Infanoj ploris
mallaŭte; mi donis lakton. Poste ili dormis. En la nokto mi timis,
ke la viroj revenus. Mi forlasis lignan dometon kaj serĉis lokon
por meti la infanojn. Mi trovis sole-starantan dometon kaj pensis:
Loĝantoj dormas, mi metos kestetojn antaŭ la pordo. Kiam mi venis
al la pordo, ĝi ne estis fermita. Mi eniris, la luno lumis en la
ĉambron; mi aŭdis nenion kaj metis kesteton sur tablon, tiam alia
infano komencis plori. Mi pensis: „li vekos loĝantojn de la dometo
kaj kuris for kun tiu infano. Mi kuris al vilaĝo ne malproksima
de tiu dometo por meti alian infaneton en alian domon, sed pordoj
estis fermitaj kaj mi timis, ke la viroj kun la tranĉiloj revenus,
se mi metus la kesteton antaŭ fermitan pordon. Mi sekve eliris la
vilaĝon, sed ne sciis kien. Fine mi venis al digo. La luno lumis
kaj mi vidis post tiu digo la maron. Serĉis lokon por kaŝi la
kesteton. Ĉe la digo kuŝis boato en kanaleto iranta de la vilaĝo
al la maro. Mi pensis: morgaŭ en la mateno la boatisto trovos la
kesteton, se mi metos sub la velon, kiu kuŝis sur fundo de la boato.
Mi tiam kaŝis la kesteton tie, kuris for kaj revenis en la vilaĝon
kaj pensis; la infanetoj estas ekster danĝero. Mia kapdoloro estis
ankoraŭ pli terura. Nebuloj ĉirkaŭis mian kapon; mi vidis tre
malklare, kvankam la luno staris hele sur la ĉielo, kaj la timo
perdi la memoron, revenis al mi, ĉar mi povis pensi nur kun multa
peno. Mi ne scias precize, kio okazis poste. Ĉio estis en nebuloj,
eĉ miaj pensoj. -- Mi ne memoris plu, ke mi venis el Franclando, ne
memoris plu, ke mia nomo estas Kovács, ke mi havas edzinon. Mi nur
konfuze memoris pri viroj kun tranĉiloj, glavoj kaj ŝnuroj, sed
post kelka tempo ankaŭ ne pensis plu pri ili, nek pri la infanoj.
La lasto, kion mi memoras, estas, ke mi iris sur strato; la suno
lumis kaj estis varmega vetero. Multaj homoj staris ĉirkaŭ mi. Ili
parolis, sed mi komprenis nenion. Tiam viro kun flavaj lipharoj kaj
blua uniformo kun kupraj butonoj prenis mian brakon kaj kondukis min
for ... tre malproksimen ... jen en domojn, jen en vagonaron, fine
en grandan urbon, sed tion mi memoras nur tre malklare... Kiam la
viro kun la uniformo fine estis for, mi kredis esti en ĉambro kaj
en lito. Multaj litoj staris tie, ili turniĝis ĉirkaŭ la mia;
la nubo, kiu pezis sur mia cerbo, fariĝis pli kaj pli peza kaj mi
memoras nenion plu.
Tiam venis tiu longa (kaj tamen tre mallonga) nokto, plena je
sonĝoj. Tiu nokto daŭris, ĝis kiam mi aŭdis „Kol-Nidrej“, kaj
poste mian propran nomon kaj la nomojn de miaj infanoj. Mia sonĝo
estis finita, kaj mi trovis min ĉe la sinjoro, kiun mi ofte vidis
en mia sonĝo, sed kiun mi neniam komprenis. Tiu sinjoro estis la
doktoro de la frenezulejo. Mi sentis min subite tute sana, sed ne
sciis, ke tiu sonĝo estis sonĝo de dudek jaroj. Mi ekdormis Kovács
kaj juna viro..., mi vekiĝis Holman kaj grizulo, kaj la infanoj
subite estis junaj viroj... Dudek jaroj de mia vivo flugis for en unu
sonĝa nokto, sed mi dankas Dion, ke tiu terura nokto pasis. Nur unu
penso turmentas min nun: Ĉu mia edzino vivas? Ŝi ne venis kun vi.
Mi petas: sciigu tion al mi, revenu baldaŭ kun la filoj kaj se eble
kun mia Madeleno.
Vin atendas:
Kovács.
* * *
Kara sinjoro Kovács!
Oni diras, ke la stilo estas la homo. Ne kredu tamen, ke mi estas
tia lakonulo, kia mia unua letero eble kredigis al vi. Ĉio dependas
de cirkonstancoj kaj ankaŭ la stilo, kiun ni en multaj okazoj devas
ŝanĝi en nia korespondado.
Mi sciis kaj pripensis pri tio, ke vi verŝajne ne studadis
Esperanton, tial mi skribis, kiel mi devis skribi, nome ne laŭ mia
propra stilo, sed tiamaniere, ke komencanta lernanto de Esperanto
facile povus kompreni min. Mi vidis el via letero, ke vi plene min
komprenis, kaj nun mi opinias, ke mi ĉi tiun fojon povas uzi mian
ordinaran stilon, respondante vian leteron.
Mi ĝojas, ke vi sentas vin tute resaniĝinta, sed bedaŭras, ke
ni devas atendi ankoraŭ plenan semajnon por persone kaj sesope
gratuli vin, ĉar post tiu semajno mi venos kun viaj filoj kaj kun
du amikoj por gratuli vin pro via resaniĝo. Intertempe studadu plue
Esperanton, vi ĝin bezonos, ĉar pro la cirkonstancoj viaj filoj ne
povas interparoli inter si, kaj eĉ neniu el ili povas paroli kun
vi, ĉar ĉiuj parolas diferencan lingvon. Unu el niaj amikoj, nome
Ivan, parolas ruse kaj tre malmulte germane, kaj la alia, kies nomo
estas Bjelski, studadis multajn lingvojn, tiel ke li ĝis nun estis
nia tradukisto. Vi mem parolas ĉeĥe (neniu el ni komprenas tiun
lingvon) kaj eble kelkajn germanajn vortojn, tiel ke vi povas imagi,
ke nia okobla interparolado estus tia sama, kian oni aŭdis dum la
konstruado de la Babela turego. Por eviti tion, ni ĉiuj studadis
de post mallonga tempo unu solan internacian lingvon (Esperanto),
tiun saman, kiun antaŭ pli ol dudek jaroj studadis via edzino.
Pere de tiu artefarita lingvo ni do kune interbabilados sen ia
peno. Tiu interparolado komenciĝos tuj post kiam ni kune venos por
liberigi vin el via nuna „loĝejo“, kie vi pasigis tiom da jaroj.
Ni esperas, ke feliĉa tempo atendos vin, kaj mi ne dubas pri tio,
ĉar viaj filoj, kiuj fariĝis veraj famaj artistoj, faros ĉion por
plifeliĉigi vian estontan vivon. Pri via edzino mi skribos eble (tio
dependas de cirkonstancoj) post du aŭ tri tagoj. Mi atendas leteron
de „Esperanto-Delegito“ el Belgrado, (mi klarigos poste, kio estas
tio) kaj espereble tiu letero ĵetos lumon sur la misteron (rilate al
ŝia subita malapero), kiun mi ĝis nun ankoraŭ ne kapablis solvi.
Mi tamen konscias, ke la malkvieteco, kiun vi sentas pro ŝi, estas
granda, sed kondutu laŭ la proverbo: Kuiru viajn pizojn, kaj ĉio
fariĝos bona.
Multajn salutojn de ni ĉiuj.
Via Johano.
P. S. Kiam unu el viaj filoj vin vidis, li kredis revidi mortinton,
sed ĉar mortintoj ne povas reaperi el la tombo, li komprenis, ke la
mortinto kaj vi devas esti du personoj, kiuj estis tre similaj unu al
la alia. Eble tiu alia persono (nun jam mortinta kaj ripozanta sur
la mortintejo de Brej) estis via frato. Sciigu al mi, ĉu vi havis
fraton kaj kiel estis lia nomo.
Pri „_Holman_“ mi povas sciigi al vi, ke li estas ankoraŭ
vivanta holanda fama violonĉelisto, kiu ofte donis koncerton en
Kurhaŭs (Scheveningen, apud Hago). El la gestoj, kiujn vi dum
via stranga malsano multfoje faris, oni vidis, ke ankaŭ vi estas
violonĉelisto, kaj ĉar vi iom estas simila al tiu Holman laŭ via
eksteraĵo kaj vizaĝo, kaj ĉar neniu sciis vian veran nomon, vi
ekhavis tiun de la holanda artisto.
Johano.
* * *
Estimata sinjoro Johano.
Mi legis vian leteron kun ĝojo. Via letero helpis al mi forpeli
la tempon, ĉar mi deziras, ke la semajno jam estu pasinta. Longan
tempon mi uzis por legi vian leteron, ĉar mi devas serĉi multajn
vortojn. Jes, mia edzino studadis Esperanton; ŝi diris tion al mi,
sed mi opiniis: Esperanto estas ja neuzebla lingvo kaj mi ne volis
lerni ĝin. Nun mi spertas, ke mi eraris. Mi faras grandan penon
lerni la tutan lingvon por paroli kun vi kaj kun la filoj kaj la
amikoj. Montris la leteron al la doktoro; li ridis, sed ne kredis, ke
mi povos paroli per tiu lingvo. Mi pensis: Ridu, sed mi studados. Mi
legis kelkajn paĝojn de „taglibro“ sed enestas vortoj ne starantaj
en ŝlosilo. Mi serĉos poste en pli dika vortlibro. Ĉu vi jam
ricevis leteron pri mia edzino? Mi petas: Skribu pri tio. Mi sentas
min ankoraŭ tre sana; memoro estas nun tre forta.
Jes, mi havas fraton, li estis, kiel mi, violonĉelisto. Lia nomo
estas _Rikardo_. Kun ĉagreno mi legis en via dua letero, ke li
mortis.
Multaj salutoj al vi, al filoj kaj al amikoj.
Kovács.
_Post-skribo._ Mi dankas, ĉar vi faris al mi plezuron kun via
longa letero. En tria letero vi ne bezonas skribi la streketojn inter
partoj de vortoj; mi jam scias legi sen la streketoj.
K.
* * *
Kara sinjoro Kovács.
Ni ĝojas, ke vi sanas tiel bonege kaj ke vi faris tiajn progresojn
en Esperanto.
Hieraŭ mi ricevis la deziritan leteron de la Delegito el Belgrado.
Mi estis petinta lin esplori por mi kiel estas la plenaj nomoj, la
datoj kaj lokoj de naskiĝo de gesinjoroj Kovács, kiuj geedziĝis
la 30an de Marto 1895a (laŭ la taglibro) en unu el la katolikaj
preĝejoj de Belgrado. Mi petis tion, kiam mi ne estis konatiĝinta
kun vi, alie ĝi estus ja superflua. La Delegito respondis al mi la
jenan:
„Laŭ la edziĝolibro de la -- -- preĝejo geedziĝis en Belgrado
la 31an de Marto 1895a:
_Eduardo Kovács_, naskita en _Pisek_, la l4an de Januaro 1877a kaj
_Amalia Sedlák_, naskita en _Belgrado_, la 3an de Junio 1875a.
Tuj post la ricevo de tiu sciigo mi sendis duan leteron al tiu
Delegito, petante informojn, ĉu en lia urbo loĝas ankoraŭ familio
_Sedlák_ kaj ĉu tiu familio povas doni novaĵon pri sia parencino
_Amalia_, kiu malaperis el Belgrado la 31an de Marto 1895a.
Post semajno mi esperas ricevi la respondon.
Havu paciencon, mi antaŭvidas, ke _ĉio fariĝos bona_.
Salutojn de ni ĉiuj.
Johano.
* * *
Estimata Sinjoro Johano.
Mi dankas pro via lasta letero. Ĝi donis al mi esperon kaj kuraĝon.
Dio volu, ke mi revidu mian Amalion.
Morgaŭ mi atendos vin; tiam mi povos foriri el tiu ĉi domo, la
doktoro jam promesis.
Vin ĉiujn salutas:
Kovács.
Sesa Ĉapitro.
Kion ni vidis sur „la Digo“ -- Nia vojaĝo al „la Insulo“ kaj
nia alveno tie -- La sola domo kaj kiel ĉio aspektis tie post multaj
jaroj -- La loĝantoj de tiu domo -- Pri hundo kaj svenanta virino --
La reveno de la domestro -- Kelkaj misteraĵoj klariĝis -- Koncerto
sur la Insulo, al kiu ankaŭ bestoj partoprenis, el kiuj unu tamen
devis esti forigata pro nedezirita partopreno -- Kiel ni pasigis la
nokton sur la Insulo.
Sesope ni staris sur la verda „Digo“ kaj rigardis la antaŭ ni
sterniĝantan maron. Nur du ŝipetoj kun blankaj veloj sin montris
sur la horizonto. Iom pli proksime ni distingis du insuletojn. La
pli granda estis Borkum, apartenanta al Germanujo, la alia estis
Rottumeroog, la insulo, kie mi pasigis la unuajn jarojn de mia vivo.
Neesprimebla emocio ekkaptis min, ĉar post tri aŭ kvar horoj mi
metus la piedojn sur „la Havenon“, kaj kelkan momenton poste mi
revidus mian domon, kiun mi antaŭ tiom da jaroj estis forlasinta kun
mia fidela Jafet.
Mia emocio tiel premis mian koron, ke larmoj fluis sur miaj vangoj,
kaj momenton mi devis deturni la okulojn.
Mi revidus fine mian Insulon, sed ĉu mi revidus mian patron
(mi _eble_ posedus nun du patrojn) kaj mian patrinon? (Mi
_eble_ posedus nun du). Ĉu ili (tiuj de la Insulo) vivus
ankoraŭ? Ĉu ili min rekonus? Tiuj demandoj kaj multaj aliaj
vole-nevole plenigis mian kapon, kaj verŝajne mi estus restinta
tie ankoraŭ multe pli longe sur „la Digo“, nur rigardante mian
Insulon, se Johano ne estus farinta finon al ĉio tio ĉi.
-- Antaŭen, mia kara! -- li diris, -- la boato nin atendas; estas
la dua horo, post tri aŭ kvar ni trovos nin tie, (kaj li etendis la
manon al la Insulo) kaj tiam vi povos rigardi ĝin ĝissate.
-- Ankoraŭ momenteton mi volas rigardi „la Digon“ --, mi diris,
kaj mi rigardis, miregante pro la granda diferenco inter „la Digo“,
sur kiu mi estis staranta, kaj „la Digo“, kiun mi pli ol mil fojojn
estis rigardinta de la Insulo. Ĉiam mi tiam imagis, ke ĝi estas
bruna; mi nun vidis, ke miaj okuloj trompis min antaŭe, ĉar kien
ajn mi direktis la rigardon, ĉie „la Digo“ estis verda, ĉar
verda freŝa herbo, sur kiu sin paŝtis tie kaj tie ĉi aretoj da
ŝafoj, kovris ĝin ĉe ambaŭ flankoj kaj sur la supro, kaj tiel
malproksime, kiel miaj okuloj povis sekvi ĝin.
Mi turnis mian dorson al la maro kaj vidis la turojn de la vilaĝoj
Warfum kaj Uskvert, tiujn samajn turojn, kiujn mi ĉiam rigardis kiel
lumturojn.
Antaŭ mi kuŝis belaj herbejoj inter la multaj longfosetoj, donantaj
al ili la formojn de kvadratoj, paralelogramoj kaj aliaj geometriaj
figuroj, sur kiuj sin paŝtis bovinoj, bovoj, ĉevaloj kaj ŝafoj.
Mirinde bela kaj pentrinda estis la panoramo sin etendanta tie antaŭ
la piedo de „la Digo“, kaj miaj okuloj ne povis satiĝi admirante
ĝin; sed denove Johano vokis min.
-- Antaŭen! ni ne povas atendi pli longe.
Mi forviŝis la larmojn el miaj okuloj kaj sekvis Johanon, miajn
fratojn, mian patron (strange, refoje min ekfrapis la ekpenso, ke mi
eble posedus du patrojn), Ivanon kaj Maksimon Bjelski.
Kvin minutojn poste ni sidis en la boato, kiun ludonis al ni la
kluzogardisto loĝanta apud „la Digo“ ĉe la kanaleto.
Johano suprentiris la velon, Ivan ekkaptis la direktilon, kaj ni
ekglitis inter la markiloj, inter tiuj samaj markiloj, kiujn mi
antaŭ tiom da jaroj tiel ofte rigardadis, sed de la alia flanko.
Ili kuŝis, aŭ pli ĝuste dirite: staris laŭ du kurbaj linioj,
formantaj kvazaŭ gigantan falĉilon, kies ankoraŭ nevidebla pinto
nun direktiĝis al la haveno de mia Insulo.
La vetero estis belega, la vento blovetis el la sudo, plenigante la
velon, kaj jen ni glitadis sur la ondetoj.
Ĉi tiun fojon la boato ne trairis la limojn de la falĉilo (glitante
inter du markiloj), kaj ni ne perdiĝis en la maro, ĉar lertaj manoj
nun manovris velon kaj direktilon. Iom post iom „la Digo“ malaperis
post ni, dum la Insulo fariĝis pli kaj pli granda, ĝis fine mi
vidis „la Havenon“.
Ni parolis malmulte. Mi estis tro emociiĝinta por paroli. Mi sentis
min kiel vagulo, kiu post multaj jaroj de foresto estis revenanta
en sian patrujon, ĉar mia patrujo ja estis mia Insulo, kiun mi
alproksimiĝis post foresto de dek du jaroj; kaj dek du jaroj,
kvankam malmultaj ili estas, ŝajnas tamen multaj, kiam oni estas en
sia juneco.
Mi pensis refoje pri la patro kaj la patrino, ĉu ili estus vivaj,
ĉu _li_ estus ankoraŭ tiu sama viro kiel antaŭe, ĉu _li_ havus
ankoraŭ tiujn samajn mentonharojn kiel nia kaprino, ĉu mia patrino
portus ankoraŭ tiun blankan kufeton, ĉu ŝi rekonus min, kaj tiel plu.
Mi ekpensis pri la papago; ĉu ĝi vivus ankoraŭ?... Eble ĝi vivus,
ĉar papagoj povas ja fariĝi tre maljunaj. Ĉu ĝi dirus kiel antaŭe:
„_Go til fanen?_“ kaj subite mi turnis min al Johano, demandante:
-- Kion do signifas „Go til fanen“?
Li laŭte ekridis.
-- Vi pensas pri via papago? -- li respondis.
-- Jes, kion do signifas tiuj strangaj vortoj?
-- _Iru al la diablo!_ -- li diris, ridante ankoraŭ pli laŭte.
Mi memoris, ke mi diris tion saman al la doktoro de l' ŝipo, per
kiu mi vojaĝis Rusujon, kaj mi jam ne miris, kial mia diraĵo estis
kaŭzinta tiom da ridado je la maristoj.
Ni alproksimiĝis pli kaj pli al la Insulo. Aroj da marbirdoj
ŝvebflugis super ni kaj ili eligis laŭtajn kriojn. Ĉu ili timis
pro siaj ovoj? Ili tamen ne bezonis timi, mi nun ne forprenus ilin el
la nestoj.
La „Haveno“, kiu aspektis tute same kiel en la mateno, kiam mi
elveliris el ĝi kun la boato de mia patro, estis nun tre proksima.
Mia koro ekbategis...; tie, cent paŝojn pli malproksime staris la
domo, kaj mi vidis ĝian tutan formon (ĝi similis je ŝtona kubo,
ĉar pintan tegmenton ĝi neniam havis) aperantan de supre malsupren.
Ni albordiĝis, elsaltis el la boato kaj staris sur la Insulo. Mi
ĵetis rigardon ĉirkaŭe; nenio ŝanĝiĝis, ĉio estis, kiel mi
ĝin vidis lastfoje antaŭ dek du jaroj. Estis al mi, kvazaŭ
mi neniam estus forlasinta la Insulon kaj kvazaŭ la jaroj de
mia foresto estus pasintaj kiel en sonĝo. Refoje ekregis min
nepriskribebla emocio. Johano tion ekvidis kaj li diris:
-- Vi timas, ke ili jam ne vivas, ĉu ne vere?
-- Jes, la necerteco turmentas min.
-- Kion ni faros? -- li demandis. -- Ĉu _mi_ iros tien (li
etendis la manon al la domo), aŭ ĉu vi preferas, ke ni iru kune?
-- Ni iru duope --, mi respondis. -- La aliaj ja povos atendi tie ĉi.
Ni iris duope laŭ ĉirkaŭvojo por eviti la fenestron, ĉar mi volis
surprizi la gepatrojn, se ili vivus ankoraŭ.
Nenie mi vidis vivantojn, nek homojn nek kvarpiedulojn, kaj terura
ektimo ekpremis mian koron. Ĉu la Insulo fariĝis senhoma kaj
senbesta? Ni ĉirkaŭiris la domon kaj ekhaltis antaŭ la pordo. Ĝi
estis nefermita kaj mi eniris. Mi eniris singarde kiel ŝtelisto,
kiu enŝteliĝas en ĉambron, kaj Johano sekvis min. La stalo estis
sen bestoj, sed fojno kuŝis en la sama loko kiel antaŭe. Tio donis
al mi kuraĝon kaj esperon; la Insulo ne estis sen bestoj, sekve
ankaŭ homoj devus vivi tie. La pordo de la ununura ĉambro estis
fermita. Mi aŭskultis. Nenia bruo aŭdiĝis. Kun tremanta mano mi
malfermis la pordon kaj rigardis internen. Unu sola rigardo sufiĉis
por diri al mi, ke unu el „la gepatroj“ vivas, ĉar tuj trafis min
la kabalaj figuroj el sablo, kiujn mia „patrino“ estis ŝutinta
sur la plankon. Ŝi sekve loĝis ankoraŭ en la domo, sed ĉar mi
ne vidis la longajn strekojn el bruna kraĉaĵo inter kaj tra la
desegnaĵoj de mia „patrino“, mi ne estis certa, ĉu „_li_“
vivas.
Mi eniris kaj post mi Johano, kiu fermis la pordon. Ridetante li
rigardis ĉirkaŭ sin, montris la plankon, la bildojn pri Vilhelmo
Tell, la portretojn sur la muro kaj flustris:
-- Ili vivas, sed kie ili estas?
Mi eksidis kaj pripensis kvazaŭ en deliro.
-- Jes, ambaŭ vivas --, mi diris, -- nur rigardu tion! -- kaj mi
montris paron da botoj flanke de la pordo, kaj laŭte mi ekploris.
Johano komprenis, kial mi ploras, kaj li lasis min fari.
-- Sed „_li_“ ne estas sur la Insulo --, li diris post momento.
-- Kial vi scias tion?
-- La boato ja ne kuŝas en la haveno.
-- Tion mi ne atentis, sed vi pravas, ĝi malestas. Li sendube iris
hieraŭ vilaĝon, kaj eble revenos ĉi tiun vesperon. Sed kie do
estas „ŝi“?
-- Ŝi estas melkanta, la sitelo ne staras sur sia ordinara loko.
-- Ankaŭ tion mi ne atentis.
-- Kompreneble; vi estas tro nervema, sed nun sekigu viajn larmojn
kaj montru ĝojan vizaĝon.
Mi obeis kaj ni aŭskultis.
-- Jam ne estas hundo sur la Insulo --, mi diris, aŭskultinte kelkan
tempon.
-- Jes, hundo estas tie ĉi.
-- Kiel vi scias?
-- Pro la postsignoj sur la planko; jen, rigardu.
-- Vi estas prava; vi rimarkas ĉion, mi nenion.
Johano ridetis, sed ne respondis. Kviete li sidis, unu kruro trans la
alia, kaj li rigardis antaŭ sin.
-- Mi sentas kvazaŭ mi neniam forlasis tiun ĉi domon --, mi diris
post momento, -- ĉio estas kiel antaŭe.
-- Jes, sed el knabo vi fariĝis juna viro; jen la diferenco.
Mi rigardis Johanon kaj subite mi rimarkis, ke same kiel la tuta
ĉirkaŭaĵo ankaŭ li tute ne ŝanĝiĝis de post tiuj pasintaj dek
du jaroj; li estis la sama viro, liaj trajtoj estis la samaj, ĉar
nenia sulketo kuris sur lia frunto nek laŭ la buŝanguloj; liaj
dentoj brilis kiel ĉiam, kaj liaj blondaj haroj havis ankoraŭ la
saman koloron.
Li ne atentis miajn pensojn, liaj rigardoj estis nun fiksitaj sur la
pordo; li aŭskultis kun streĉita atento.
-- Ŝi venas --, li flustris.
Ekstere venis iu en lignaj ŝuoj, kiuj klaketadis sur la malmola
argila planko de la stalo; tuj poste hundeto laŭte ekbojis. La
venanto metis ion (eble sitelon, ĉar mi aŭdis bruon de fera falanta
tenilo) sur la plankon. La hundeto saltis kontraŭ la pordo, ĝiaj
ungoj gratis sur la ligno, kaj la bojado fariĝis pli kaj pli laŭta.
-- Kuŝu!! -- ordonis virina voĉo (tiu de mia patrino, mi tuj
rekonis ĝin), sed la gratado ne ekhaltis, nek la bojado; la besto
flaris, ke personoj estas en la ĉambro.
-- Kuŝu do!!
Sed la hundeto ne obeis.
-- Kio do enestas? -- mallaŭte diris al si la virino, kaj la pordo
malfermiĝis malrapide. Mia „patrino“ eniris, kaj ekvidante du
virojn, ŝi estis eligonta ekkrion de surprizo, sed la buŝo, kiu jam
malfermiĝis, subite diris:
-- Johano!! -- kaj ŝi rigardis lin; tiam ŝi turnis la okulojn sur
min, ŝiaj manoj altiĝis, kaj post kiam la retenita ekkrio sonis tra
la ĉambro, ŝi diris:
-- Ĉielo ... la knabo! -- Tiam ŝi lasis fali la brakojn, kaj falis
mem ĉe miaj piedoj. Ŝi svenis.
Johano levis kaj sidigis ŝin sur seĝo ĉe mia flanko.
-- Akvon! -- li diris al mi.
Mi eliris por alporti ĝin kaj malsekigis ŝian frunton. Ŝi
malfermis la okulojn, rigardis min kaj ĝemploris.
-- Ho, mia knabo ... ĉu ĝi estas vi?
Mi ne kapablis paroli; mi prenis ŝin en miajn brakojn; tiam mi
balbute diris:
-- Jes ... patrino... mi revenis.
Ŝi rekonsciiĝis tute, kaj dum ŝia kapo kuŝis sur mia brusto, ŝi
levis la okulojn al la miaj kaj flustris:
-- Dio! Dio!... Kie do vi restis tiel longe?... Kiom mi suferadis pro
vi.
-- Pardonu al mi, patrino; mi ne devus forlasi vin tiel, sed mi ne
povis restadi pli longe.
-- Mi scias, mia knabo, mi scias; „_li_“ estis kulpa en ĉio;
milojn da fojoj mi kulpigis kaj riproĉis lin pro tio; sed ne kredu,
ke li estas malica, li eĉ ne estis malbona kontraŭ vi, kiam li
rifuzis, ke vi lin akompanu al la vilaĝo; li ne kuraĝis agi alie.
-- Mi sola estis kulpa --, diris Johano. -- Sed jam ne pensu pri tio,
ĉio fariĝis bona. Vi retrovis unu la alian, do estu kontentaj.
-- Kiam revenos „li“? -- mi demandis.
-- Li iris hieraŭ vilaĝon, li revenos hodiaŭ vespere, eble tre
baldaŭ.
-- Ĉu vi ambaŭ sanas bone?
-- Jes, tre bone... Kiel lin surprizos via reveno, kaj kiel li
ĝojos, kvankam li ne montros tion; tia ja estas lia karaktero.
La hundeto, kiu jam forgesis pri sia furiozeco, refoje ekbojis kaj
kuris eksteren. Mia patrino sekvis ĝin per la okuloj.
-- Ankoraŭ aliaj viroj sur la Insulo!? -- ŝi demandis.
-- Jes, ankoraŭ kvin; jen ili venas.
Paŝoj aŭdiĝis en la stalo kaj miaj fratoj eniris. Mia patrino
imagis vidi fantomojn kaj estis denove svenonta.
-- Miaj fratoj! -- mi diris klarige.
-- Viaj!?
-- Miaj fratoj.
-- De kie venas ili?
-- Mi ja rakontos tion tuj..., rekvietiĝu...
-- Mi jam rekvietiĝas --, ŝi diris, rigardante miajn fratojn kaj
min... -- Kiel stranga tio estas, ja ne estas diferenco inter vi.
-- Ni estas trinaskitoj --, mi diris.
Eniris Ivan kaj Kovács.
-- Kaj jen mia amiko Ivan, kiu estas unu el miaj savintoj, post kiam
mia boato perdiĝis sur la maro... Kaj jen mia patro --, mi diris
plue.
-- Via patro!?
-- Jes.
-- Go til fanen! -- ekkriis voĉo post mi. Mi turnis la kapon kaj
vidis la papagon.
-- Ĝi do vivas ankaŭ! -- mi diris.
-- Jes; ni ĉiuj vivas ankoraŭ.
Pro manko de seĝoj en la ĉambro ni ĉiuj ne povis eksidi, sed
Johano sciis, kiel havigi al ni artefaritan benkon. Li prenis tabulon
el la stalo kaj pere de ĝi kaj du seĝoj faris longan benkon kaj ni
ĉiuj sidiĝis.
Mia patrino, kiu neniam havis gastojn (krom Johano nenia fremdulo
iam estis enirinta ŝian domon), ne sciis kiel konduti kun ili. Ŝi
sidis, rigardante nin kaj sin trovis en granda embaraso. Opiniante
tamen, ke ne decas silentadi tiel longe, ŝi fine diris al Johano:
-- Mi deziras, ke „li“ jam estu hejme.
-- Li ja venos baldaŭ.
-- Vi tute ne ŝanĝiĝis --, ŝi diris plue. -- Mi tuj vin rekonis.
-- Stranga rideto glitis sur la vizaĝo de la filozofo.
-- Mi ja restos _ĉiam_ la sama, li diris.
-- Ĉiam!?
-- Jes, mi ne estas ordinara viro.
Mia patrino ne komprenis la realan sencon de tiu diraĵo, sed ŝi ne
petis klarigon, kaj sin turnante al Ivan, ŝi demandis en sia insula
dialekto:
-- Ĉu vi savis la knabon, sinjoro?... Kiel do tio okazis?
La kuiristo ridis grimace, altigis la altajn ŝultrojn tiel, ke lia
kapo preskaŭ malaperis inter ili, rigardis ŝin, tiam min, kaj
respondis germane:
-- Mi ne komprenas.
Mi devis servi kiel tradukisto, ĉar el ni ĉiuj nur Moseo, mia
„patrino“ kaj mi mem parolis la dialekton, parolatan en la nordo de
la provinco Groningen kaj sur la Insulo Rottumeroog, kaj nur nun mi
eksciis, ke Moseo ankaŭ parolis tiun dialekton.
Kiam per malmultaj vortoj mi kontentigis ŝian scivolecon rilate al
la maniero, laŭ kiu la rusaj maristoj min savis de certa morto, mi
diris:
-- Post la reveno de „patro“ mi rakontos al vi ambaŭ pri ĉio, kio
okazis kun mi.
-- Nu bone! -- ŝi diris; tiam ekstarante, ŝi eliris la ĉambron.