_Belgrado, la 4an de Marto 1895a -- Kovács refoje solludis.
Mia patro konatiĝis kun li, eble li nin vizitos._
* * *
_Belgrado, la 6an de Marto 1895a -- Kovács vizitis nin hodiaŭ. Ni
pasigis agrablan vesperon. Li parolis multe kun mi._
* * *
_Belgrado, la 7an de Marto 1895a -- Mi sonĝis pri Kovács. Mi
lin amas. Ho, kial mi estas nobelidino?_
* * *
_Belgrado, la 9an de Marto 1895a -- Kovács refoje nin vizitis.
Mi kredas, ke li venis pro mi. Mia patrino riproĉis min, ĉar mi
tro multe okupis min pri violonĉelisto._
* * *
_Belgrado, la 12an de Marto 1895a -- Mi ricevis leteron de
Kovács. Li deziras paroli kun mi kaj petas rendevuon. Mi respondas
lian peton._
* * *
_Belgrado, la l4an de Marto 1895a -- Mi parolis kun Kovács; li
konfesis al mi sian amon. Miaj gepatroj ne konsentos, ke ilia filino
fianĉiĝos kun artisto._
* * *
_Belgrado, la 16an de Marto 1895a -- Kovács refoje vizitis
nin. Li petis mian manon, sed ricevis rifuzan respondon de mia
patro._
* * *
_Belgrado, la 30an de Marto 1895a -- Mi forkuros morgaŭ kun
Kovács kaj ni geedziĝos sekrete en la preĝejo._
* * *
_Parizo, la 2an de Februaro 1896a -- Al ni naskiĝis tri filoj
(trinaskitoj). Iliaj nomoj estas: David, Hugo_ kaj _Stanislas_.
Johano ekhaltis legi dirante: -- Jen ni havas!... Vi estos tiuj tri
knabetoj. Pri Stanislas jam ne ekzistas ia dubo... Mi legos plue:
-- -- _Ili estas tre belaj kaj sanaj... Mi sentas min bone; ni
estas feliĉegaj kun nia triobla trezoro._
* * *
_Parizo, la 10an de Februaro 1896a -- Kovács donis koncerton
en la granda opera teatro kaj havis grandegan sukceson. Li perlaboras
multan monon._
* * *
_Parizo, la 20an de Februaro 1896a -- Mi skribis leteron al
miaj gepatroj pri la naskiĝo de niaj infanoj. -- Kovács refoje
donis koncerton kun ĉiam pligrandiĝanta sukceso._
* * *
_Parizo, la 1an de Marto 1896a -- Miaj gepatroj ne respondis
ankoraŭ. Ili neniam pardonos al mi mian mezaliancon, kiun mi tamen
ne bedaŭras, ĉar mi amas mian edzon kaj ni estas feliĉaj._
* * *
_Parizo, la 3an de Aprilo 1896a -- Kovács malaperis kun du el
la trinaskitoj kaj lasis min kun Stanislas._
* * *
_Parizo, la 4an de Majo 1896a -- Mi estas malesperanta. Mia
edzo ne revenis. -- Kien li iris? -- Kial li min forlasis? -- Ĉu
li foriris kun amatino? -- Ho, tion mi neniam kredos. -- La gazetoj
lokigis artikolojn pri tiu misterplena malapero._
* * *
_Parizo, la 10an de Majo 1896a -- Kovács ankoraŭ ne revenis.
Mi ne kuraĝas reveni al miaj gepatroj -- -- --; feliĉe ke Kovács
postlasis multe da mono. -- Mi ekdecidis resti ankoraŭ unu semajnon
en Parizo; eble li revenos al mi._
* * *
_Parizo, la 30an de Majo 1896a -- Ĉiuj gazetoj priparolis la
subitan malaperon de mia edzo. Kelkaj opinias, ke li forkuris kun
amatino, aliaj kontraŭdiras tion, opiniante, ke en tia okazo li
ne estus preninta kun si la du infanetojn, kaj ili profundiĝas en
ĉiujn supozojn. Tamen Kovács ne reaperas, kaj mi ne volas resti pli
longe en ĉi tiu urbo._
* * *
_Vieno, la 1an de Junio 1896a -- Hieraŭ mi alvenis en Vieno.
Mi ne scias ankoraŭ kion fari. En multaj gazetoj mi lokigis anoncon
pri la malapero de Kovács. Mi promesis grandan rekompencon al tiu,
kiu ajn povos doni informojn pri li kaj la du infanoj._
* * *
_Vieno, la 6an de Junio 1898a -- Alvenis al mi Jules Mareau,
cirka direktoro. Li legis la anoncon kaj volas helpi al mi retrovi
mian edzon. Li proponis, ke mi lin sekvu kun lia cirko, per kiu
li volas fari grandan vojaĝon al multaj urboj. -- Mi ekhavis
apartan veturilon kun unu servistino, kiu kunlaboras en la cirko
kiel pantomimistino. Mi promesis grandan monsumon al Mareau, se li
retrovos mian edzon._
* * *
_Hamburgo, la 3an de Septembro 1899a -- Mi jam ne posedas monon
kaj estas dependa de Mareau. Ŝajnas al mi, ke li estas malhonestulo
kaj (ho ve!) ke li min amas, sed mi tute ne lin amas... Ho, se mia
edzo revenus!_
* * *
_Lubek, la 8an de Decembro 1901a -- Ĉiuj miaj esperoj estis
vanaj; mia edzo ne reaperis. Mareau petis mian manon. Post alvoko
en gazetoj li volas antaŭ la tribunalo pruvi, ke Kovács mortis...
Mi malamas la cirko-direktoron kaj malakceptis liajn proponojn. --
Ho, se mi do kuraĝus reiri al miaj gepatroj, sed ili ne akceptos min._
* * *
_Prago, la 3an de Junio 1902a -- Mi estas malsana... Kio
fariĝos el mia fileto, se mi mortos? Ĉu Mareau zorgos por li?_
* * *
_Prago, la 20an de Junio 1902a -- Mi sentas, ke mi ne resaniĝos.
Mareau promesis, ke li zorgos por Stanislas._
* * *
Johano ekhaltis legadi kaj diris:
-- Nun ni scias, ke la patrino de Stanislas naskiĝis la 18an
de Marto 1875a, ke ŝi edziniĝis kun Kovács en Marto 1895a, ke
naskiĝis al ŝi tri filoj la 2an de Februaro 1896a, ke Kovács
malaperis la 3an de Aprilo 1896a kun David kaj Hugo, kaj ke
la patrino malsaniĝis en 1902a. Per la lasta sciigo la taglibro
finiĝas. Verŝajne ŝi mortis tuj poste. Restas al ni scii, kun
kiu viro, sin nomanta Kovács, edziniĝis via patrino kaj kiel ŝi
sin nomas, ĉar ŝian nomon mi ne trovis en la taglibro. Por tion
sciiĝi, ni povas nin letere turni al la pastro de l' preĝejo de
Belgrado.
-- Sed kiu faros tion, kaj al kiu pastro ni devos turni nin? -- mi
demandis.
Johano kviete kaj ridetante eltiris el la poŝo libreton kaj
respondis:
-- Mi tuj diros tion.
Johano, kiu kiel praktika esperantisto portis kun si ĉiuloken la
„_Oficialan jarlibron de la Universala Esperanto-Asocio_“,
serĉis en la libreto la urbon Belgrado kaj vidis, ke la tiea
delegito estas Drag. Andoviviĉ, inĝeniero, 23 Brankova; tiam li
diris plue:
-- Nun lasu al mi la ceteran aranĝadon kaj la korespondadon
pri ĉiuj tiuj familiaj aferoj kaj ĉio finiĝos bone --. Tiam
pripensante momenton, li diris:
-- Post kiam mi estos forsendinta mian leteron al Belgrado, ni iros
kune al Brej, kaj se necese, al tiu Insuleto por serĉi la pruvojn,
ke vi estas fratoj --. Li sin turnis tiam al la violonĉelisto kaj
demandis:
-- Kiam estos la plej konvena tago por iri al Brej?
-- Tio estas tute egala --, diris la Brejano, -- ĉar mia patrino kaj
la pastro ĉiam estas hejme, kaj ĉiun horon de la tago ili povas
akcepti nin.
-- Ĉu pastro?
-- Jes, li ordigis la aferojn de la mortinta Kovács.
-- Nu, kiam ni iros?
La Brejano rigardis min demande, kaj mi respondis:
-- Estas nun la deka de l' monato, la tutan semajnon ni devos doni
koncerton; ni do ne povas iri antaŭ la dek-oka kaj mi proponas
elekti la dek-okan por nia vojaĝo.
Johano ekstaris, frapetis Ivanon sur la ŝultron kaj diris:
-- Antaŭen, amiko; niaj kamentuboj nin atendas.
Mi ekstaris ankaŭ kaj diris:
-- Johano, ĉu vi volas fari al mi plezuron?
-- Kompreneble, mia amiko, nur parolu.
-- Restu provizore mia gasto kaj jam neniam purigu kamentubojn.
-- Kaj Ivan?
-- Kia malsaĝa demando! Li restu ankaŭ ĉe ni.
Kvara Ĉapitro.
La ŝlosiloj -- Subita forvojaĝo de Johano al...? kaj lia reveno
kun interesa sciigo -- Ĉu Kovács vere mortis? -- Pri frenezulejo
kaj flegatoj -- Holman -- Johano, la eksflegisto faras proponon al la
resanigisto de frenezulejo -- Refoje la Kol-Nidrej de Max Bruch kaj
kion ĝi efikas -- Vekiĝo el stranga longdaŭra sonĝo -- Patro kaj
filoj.
Johano kaj Ivan tiamaniere fariĝis miaj gastoj. Ili ekhavis apartan
ĉambron en „la Sep Preĝejoj de Romo“, manĝis kun ni ĉe la sama
tablo kaj ĉeestis ĉiujn koncertojn, kiujn ni donis en Kurhaŭs.
La tagon, post kiam Johano nin trovis, li alportis kaj donis al ĉiu
el ni dum la tagmanĝado malgrandan libreton. Ili estis ŝlosiloj por
studadi Esperanton; la mia estis en la rusa, tiu de Moseo Landman en
la holanda kaj tiu de Stanislas Mareau en la pola lingvo.
-- Studadu la ŝlosilon --, li diris, -- kaj post unu semajno vi jam
ne bezonos tradukanton dum via interparolado. Mi eĉ post tiu semajno
rakontos al vi en Esperanto novaĵon, kiu tre vin surprizos --, kaj
li ridetis tiel mistere, ke ni jam ne dubis pri liaj vortoj.
Kvar tagoj pasis, kaj kiam en la kvina ni kunvenis ĉe la
matenmanĝado, ni trovis sur la tablo leteron de Johano, sciiganta,
ke li dum du aŭ tri tagoj (tio dependus de cirkonstancoj) ne havos
la plezuron manĝi kun ni, kaj ke li dum tiuj tagoj ne povus ĉeesti
la koncertojn en Kurhaŭs, ĉar li nepre devos forlasi la urbon pro
urĝaj aferoj. Post tiuj du aŭ tri tagoj li esperis reveni kun
bona novaĵo. Ni rigardis nin kun surprizo. Kien li vojaĝis tiel
subite kaj tiel mistere? Ni kun senpacienco atendis, kaj revenante el
Scheveningen la duan tagon post nia meztaga koncerto, nia filozofo
subite staris antaŭ ni sur la sojlo de nia ĉambro, kiun ni estis
enirontaj. Ridetante li donis al ni la manon kaj per teatra gesto
montris la neokupitajn seĝojn ĉirkaŭ la tablo en nia ĉambro.
Maksimo Bjelski, kiu ne estis ĉeestinta la lastan koncerton kaj
sidis leganta kaj atendanta nian revenon, ekstaris, sed pro nervemeco
tiel frotadis al si la manojn (li ne estis farinta tion dum kelkaj
tagoj, sed la atendota novaĵo refaligis lin en lian iaman kutimon),
ke li tute malzorgis etendi al ni unu el ili por deziri al ni sian
kutiman: „Estu bonvenaj, miaj amikoj!“
Ni eksidis, kaj Johano, daŭre ridetante, diris en Esperanto, por ke
ni ĉiuj povu lin kompreni en la sama tempo:
-- Miaj karaj, kiam mi promesis al vi, ke mi post unu aŭ du tagoj
revenus kun bona novaĵo, tiam mi estis certa, ke mi plenumus
mian promeson, ĉar mi antaŭvidis, ke mia vojaĝo al Brej portus
fruktojn. Mi tien iris sola por serĉi la postsignojn de viro, kiu
interesas vin en la plej alta grado. Mi vizitis la maljunan pastron
kaj Rikan, la mutulinon, kaj mi trovis _tion ĉi_.
Dirinte tiujn vortojn, li eltiris paperujon el la poŝo, elprenis el
ĝi portreton, kiun li ĵetis antaŭ ni sur la tablon:
-- Jen!
Ni rigardis unue la portreton, tiam nin reciproke.
-- Portreto de mia onklo, aŭ pli ĝuste: de _Kovács_ --, diris
Moseo.
-- Jes, diris Johano, ridetante mistere, -- ĝi estas la portreto de
_Kovács_.
Sekvis mallonga silento, tiam li diris plue:
-- Mi tuj vin kondukos al _Kovács_, sed nur _vin_ --. Li
fingre montris Moseon, Jafeton kaj min. -- Ĉar Ivan kaj sinjoro
Bjelski ne povos nin akompani en ĉi tiu cirkonstanco. Ili bonvolos
resti en la hotelo, ĝis kiam ni revenos --. Tiam sin turnante al
Moseo, li diris plue:
-- Vi kunportu la violonĉelon.
-- Ĉu vi kondukos nin al Kovács!? -- ekkriis Moseo. -- Kovács ja
mortis.
-- Li mortis kaj tamen li vivas; sekvu min.
Ni ne sciis, kion li intencas, sed li ne lasis al ni la tempon
peti klarigon, ĉar li jam eliris la ĉambron. Ni lin sekvis, ne
sciante, ĉu li perdis la prudenton, aŭ ĉu li estas mokonta nin.
Ni laŭiris la longan Wagenstraton, tiam iris maldekstren laŭ
la Vlamingstrato, poste laŭ kelkaj aliaj mallongaj stratetoj,
alvenis fine en Slykeinde, kie nia kondukanto ekhaltis antaŭ griza
konstruaĵo, kies fenestroj estis provizitaj de dikaj feraj stangoj.
-- Ĉu tio estas malliberejo? -- flustris al mi Moseo.
-- Ĝi estas frenezulejo --, respondis Johano, kiu estis aŭdinta la
demandon de la Brejano.
-- Ĉu ni devas eniri ĝin? -- mi demandis kun surprizo.
-- Jes --, respondis lakone Johano, kaj li sonorigis.
-- Ĉu Kovács estas en ĉi tiu konstruaĵo!? -- mi diris.
-- Mi nun ne havas la tempon doni klarigojn; havu paciencon dum nur
duona horo kaj vi komprenos ĉion.
La pordo malfermiĝis, kaj en ĝia kadro staris pordisto. Apenaŭ li
ekvidis Johanon, li ekkriis:
-- Kara ĉielo, jen nia eksflegisto --, kaj ili premis al si
reciproke la manon.
-- Jes, tio estas mi kun tri amikoj. Ĉu la doktoro jam alvenis?
-- Ne ankoraŭ, sed li estas tuj venonta.
-- Mi deziras paroli al li, ĉu ni povas atendi en la atendejo?
-- Certe, eniru, mi petas.
Ni sekvis la pordiston tra longa marmora koridoro, ĉe kies ambaŭ
flankoj troviĝis multaj pordoj, surhavantaj numerojn. Malferminte la
numeron _dek_, li enirigis nin. Ni eksidis sur longa benko kaj
atendis tion, kio okazus. Multaj strangaj pensoj eniris mian kapon,
ĉar mi ne sciis, kion pensi pri ĉio tio ĉi. La onklo de Moseo
ja mortis kaj ripozis sur la mortintejo en Brej, kion do ni povus
havi por fari en ĉi tiu frenezulejo? Neordinaraj sonoj aŭdiĝis
de malproksime; krioj kvazaŭ de sovaĝaj bestoj, tirtonaj ridadoj,
kaj eĉ kantadoj de la malfeliĉaj flegatoj konfuze penetris ĝis
la loko, kie ni atendis. Fine la pordo malfermiĝis kaj eniris la
doktoro. Li ridetis afable, kiam li ekvidis Johanon. Strange! Ŝajnis
refoje al mi, ke ĉiuj homoj, kiuj lin renkontis, estas liaj intimaj
amikoj, kaj ke ĉiuj ĉiam iras renkonte al li kun ridetanta vizaĝo.
-- Doktoro --, diris Johano, -- mi venas kun tri amikoj, kiuj sin
interesadas pri Holman.
-- Ah!
-- Jes --, kaj prezentante nin, li diris: Sinjoroj Landman, Mareau
kaj Romeskaŭ. Ili havas, kiel vi aŭdas, tre malsamajn nomojn,
sed.... eble vi vidas ion rimarkindan, rigardante ilin.
La doktoro rigardis nin kaj la esprimo de lia vizaĝo tuj diris, kiel
li estis frapata de surprizo.
-- Trinaskitoj?
-- Vi trafis, doktoro, kaj al kiu ili estas similaj?
-- Al Holman, sen kontraŭdiro.
-- Vi trafis refoje, doktoro; ili estas tre similaj al Holman.....
Kiel nun sanas Holman? -- li demandis rapide, kvazaŭ por eviti
demandojn de la doktoro, kiu rigardis nin kun ĉiam pligrandiĝanta
surprizo.
La doktoro responde altigis la ŝultrojn, kaj oni scias, kion tio
signifas.
-- Li memoras absolute nenion --, li tiam diris.
-- Mi tion atendis --, diris Johano, -- mi flegadis lin sufiĉe longe
por scii, ke mi devas tion atendi; tamen li estas resanigebla, mi
opinias.... Ne estas nun vizita horo, sed vi ja permesos, ke ni iru
al li.
La doktoro sen dubo estus rifuzinta tion al kiu ajn, ĉar li ne
volonte deflankiĝis de la regularo de la instituto. Sed Johano ne
estis „kiu ajn“; li estis viro kun speciala karaktero, li estis
tute alia ol ĉiuj ceteraj homoj; al Johano neniu rifuzis, kion li
petis, kaj ankaŭ la doktoro ne povis rifuzi; li tamen pripensis
momenton antaŭ ol diri:
-- Nu, mi plenumos vian deziron.
-- Dankon; ĉu ni povos vidi lin en via oficejo?
-- Ĉu ne en la granda salono de la vizitantoj?
-- Prefere en via oficejo, vi vidos kial.
-- Nu do, sekvu min tien.
Ni laŭiris la marmoran koridoron kaj eniris en salonegon, kiun ni
devis tute trairi por atingi la oficejon de la doktoro. Ni iris
laŭlonge de du vicoj de litoj. Sur ĉiu kuŝis aŭ sidis malsana
frenezulo. Estis la unua fojo en mia vivo, ke mi vizitis tian
salonon, kaj neniam mi forgesos la impreson, kiun al mi faris la
malfeliĉaj frenezuloj. Kvankam ni marŝis sufiĉe rapide, min trafis
tuj la rigardoj de kelkaj flegatoj. Unu el ili laŭte ekridegis, sed
lia ridado ŝajnis raŭkaj krioj de sovaĝa bruto. Dua malsanulo
sidis kun papera sako plena je prunoj, kiujn antaŭe al li estis
doninta vizitanto, eble filo aŭ alia parenco, kaj li manĝegis
tiel manĝavide, ke li englutis eĉ la kernojn. Tria disputadis
laŭte kun sia najbaro, kiun li minacis per la pugnigita mano.
Kvara (juna knabo kun pala vizaĝo kaj ruĝetaj haroj) ploradis,
eligante ĝemkriojn, sed larmojn li ne faligis. Kvina ekkriis al
ni „Oni ne volas min enterigi, oni ne volas min enterigi!!“ --
Alia interparolis kun imagebla persono, li rigardis daŭre al la
plafono de la salonego kaj faris strangajn gestojn per ambaŭ manoj.
Alia kantis melodion el opero. Alia estis elironta sian liton,
kaj flegisto nur kun peno lin retenis. Alia flutis, balancante la
kapon kaj movante la montrofingron tien kaj reen laŭ la takto de
la melodio, kiun li flutis. Alia fikse rigardadis antaŭ sin kaj
sidis kvazaŭ li estus ŝtoniĝinta. Mi ĝojis, kiam fine la pordo
de la salonego fermiĝis post ni. Ni nun estis en la oficejo de la
doktoro. La pensado tuj vidi Kovácson, tiel okupadis min, ke mi
tute ne atentis, kiel la oficejo aspektis; mi memoras nur, ke en
angulo staris granda faldebla ŝirmilo, tiel granda kaj alta, ke kvin
personoj povus stari post ĝi ne estante vidataj. Johano montris
tiun ŝirmilon dirante: -- Tion mi bezonas --, kaj li forŝovis ĝin
antaŭ angulon de la oficejo, tiel ke la apartigita loko formis
malluman triangulan ĉambreton, enireblan laŭ unu flanko de la
ŝirmilo. Tiam li lokis seĝon en la apartigitan ĉambreton kaj diris
al Moseo:
-- Eksidu tie kaj pretiĝu por ludi sur via violonĉelo.
Moseo obeis kaj Johano diris al la doktoro:
-- Doktoro, mi petas: venigu Holmanon kaj sidigu lin ĉe la pordo, ni
kvarope kaŝos nin post la ŝirmilo. Vi restu ĉe Holman. Tuj post
kiam li estas sidanta, vi diru al li nur ĉi tiujn vortojn:
-- _Aŭskultu kaj rememoru!_
La resanigisto kapskuante, kvazaŭ por montri, ke li rigardas la
okazontaĵon kiel nuran malsaĝaĵon, eliris kaj ni starigis nin post
la ŝirmilo.
-- Atentu --, diris Johano al Moseo, -- kiam mi flustros al vi:
„ludu!“ tiam tuj ludu Kol-Nidrej de Max Bruch.
Post kelkaj minutoj la doktoro revenis kun alia persono, kiun ni ne
vidis pro la ŝirmilo.
-- Eksidu, mia amiko --, diris la doktoro, kaj tuj poste li diris
plue: -- _Nun aŭskultu kaj rememoru!_
-- Ludu! -- flustris Johano.
Moseo ekludis. Kian impreson do povas fari bela muziko al preskaŭ
ĉiuj homoj, eĉ al frenezuloj! La krioj el la apuda salonego,
kiuj ĝis tiu momento seninterrompe penetris ĝis la plej multaj
apartamentoj de la frenezulejo, iom post iom ĉesis. Estis, kvazaŭ
la konstruaĵo subite fariĝis senhoma; oni aŭdis nur la ravajn
triladojn de la violonĉelo. Kian efikon la „Kol-Nidrej“ faris al
la flegato sidanta ĉe la pordo de la oficejo, ni ne povis vidi, sed
mi estis tiel scivola, ke mi jam ne povis regi min. Mi eltiris la
oran pinglon el la kravato de mia taga ĉemizo kaj faris trueton en
la ŝirmilo, sufiĉe grandan por vidi ĉion, kio okazis ĉe la alia
flanko. Mi rigardis tra ĝi. Jen ĉe la pordo sidis griziĝinta viro
kun longaj buklaj haroj kaj lipharoj. Li sidis senmove kaj rigardis
la ŝirmilon. Komence liaj trajtoj ŝajnis kvazaŭ skulptitaj el
marmoro, ĉar eĉ la plej malgranda ŝanĝo ne estis rimarkebla sur
ili. Iom post iom tamen la buŝo malfermiĝis, la dikaj grizaj brovoj
tiriĝis supren kvazaŭ de surprizo kaj la manoj de la viro konvulsie
premis la apogilojn de la seĝo; ŝajnis, ke li estas tuj salte
leviĝonta. Li tamen ne leviĝis, sed aŭskultadis la muzikon. Dume
Moseo ludis kaj ludis, ravante ĉiujn per sia instrumento........ Jen
subite la grizulo palpis al si la frunton, liaj trajtoj ŝanĝiĝis
pli kaj pli, lia tuta eksteraĵo montris klare, ke io eksterordinara
kaptis lian animon. Lia vizaĝo diris: _Mi ekmemoras tion_...,
_mi ekmemoras tion_.
Kaj Moseo ludadis plue... La flegato rigardis la doktoron; ŝajnis,
kvazaŭ li estus demandonta ion, sed antaŭ ol la doktoro povis
respondi aŭ demandi ion mem, subite Johano ekkriis laŭtvoĉe:
-- Kovács!!... Kovács!!
-- Kovács?..... -- flustris la grizulo, kaj li ekstaris, sed tuj
refalis sur la seĝon.
-- Kovács!.... Kovács!! -- refoje ekkriis Johano.
-- Kiu min vokas? -- flustris germane la viro.
-- Unu el viaj filoj! -- respondis samlingve Johano.
-- Filoj!?.... --. Denove li palpis al si la frunton, tiam li diris:
-- Mia Dio!... Mi ekmemoras!... Mi ekmemoras!...... Sed kiel la knabo
povas voki min?
-- Tri knabojn vi havas!
-- Mia Dio ... jes..., ili estas tri... Sed kio do estas ĉio tio
ĉi?... Kie mi estas?... Ĉu mi sonĝis?... Miaj infanoj ja estas...
-- Ili estas tie ĉi, ... Davido, Hugo kaj Stanislas!
-- Jes, tiel ili sin nomas, ... mi nun rememoras --. Kaj sin turnante
al la doktoro staranta ĉe lia flanko, li diris plue:
-- Sinjoro, klarigu do al mi... Kion signifas tio ĉi?... Kiu parolis
al mi? Kion oni faris al mi?... Kie mi estas? kaj kiu _vi_
estas?
Johano ŝovis flanken la ŝirmilon kaj diris:
-- Vi estas en Hago, sinjoro Kovács kaj viaj filoj venis tien ĉi
por iri kun vi de urbo al urbo por doni kun vi tiajn koncertojn,
kiajn vi mem donis sola antaŭ multaj jaroj.
-- Sed kie estas miaj infanoj, kaj kiel do ili povus....
Li eksilentis subite, vidante nin. Io, li ne sciis kio, diris al
li, ke _ni_ estas tiuj infanoj, sed tiel li ne povis prezenti
ilin al si; li ja imagis, ke ili estas ankoraŭ suĉinfanoj kaj ne
junaj homoj, ĉar pli ol dudek jaroj pasis al li kvazaŭ en unu sola
nokto plena je misteraj, neklarigeblaj okazintaĵoj. Tiu nokto nun
pasis kaj kun ĝi la mistera sonĝo. Antaŭ dudek jaroj li perdis
sian memoron; li eĉ jam ne sciis, kiel li sin nomis, ke li havis
edzinon kaj infanojn, sed aŭdante tiel subite la „Kol-Nidrej“,
kiun li tiel ofte ludis mem antaŭ la ravata publiko, tiam lia memoro
vekiĝis iom post iom, kaj tuj post kiam li aŭdis sian forgesitan
nomon kaj tiujn de la tri knaboj, tiam la nubo, pezanta kiel densa
vualo sur lia frunto, subite forŝoviĝis, kaj ĉio fariĝis al li
klara. Sed nun alia misteraĵo sin prezentis al li. Kiel li venis
tien ĉi? Per tremanta voĉo li turnis sin denove al la doktoro:
-- Sinjoro, ĉu mi sonĝis ĉiujn tiujn jarojn?
La doktoro estis respondonta, sed Johano interrompis lin, dirante:
-- Sinjoro Kovács, mi klarigos ĉion al vi poste. Sciu jam nun,
ke vi perdis vian memoron en Parizo la 3an de Aprilo 1896a. Vi
malaperis post tiu tago kun du el viaj filoj. De tiu tempo pasis
dudek jaroj; vi estas nun en Hago, vi retrovis vian memoron kaj viajn
infanojn, la ceteron vi sciigos baldaŭ.
Kovács malfermis la brakojn, ekkriante: -- Miaj filoj!! -- kaj ni
ĵetis nin sur lian kolon.
-- Kaj Madeleno? -- li diris, post kiam li ĉirkaŭbrakis nin.
-- Via edzino? -- demandis Johano.
-- Jes, kie ŝi estas?
-- Ĉion, kio rilatas ŝin, vi sciiĝos post kelkaj tagoj.
La doktoro, kiu ĉeestis tiun neordinaran resaniĝon de unu el siaj
flegatoj, staris kelkan tempon rigardante Johanon, kvazaŭ li ne
kredus al siaj okuloj kaj oreloj; tiam li demandis subite:
-- Sed Johano, .... kiu en realo _vi_ estas?... Mi ĝis nun
rigardis vin kiel ordinaran flegiston de malsanuloj, sed ŝajnas al
mi.....
La eksflegisto sin klinis ĝis la oreloj de la resanigisto kaj
flustris kelkajn al ni neaŭdeblajn vortojn, tiam li iris for, tute
ne atendante, kiun efikon faris lia sciigo, kaj ni sekvis lin.
Kvina Ĉapitro.
Ĉi tiu ĉapitro enhavas la korespondadon, kiun inter si faris
Kovács kaj Johano dum la du semajnoj, en kiuj al la resaniĝinto
estis malpermesate akcepti vizitantojn, ĉar li devis resti sub
observado de la doktoro, kiu deziris esplori, ĉu la resanigo estos
daŭra, se en tiu tempo la flegato ne vidus siajn filojn. --
Estim-ata sinjor-o Kovács!
Mi send-as al vi tag-libr-o-n kaj tri libr-et-ojn. Post la stud-ad-o
de unu el la libr-et-o-j (= ŝlos-il-o-j) ebl-e la _ĉeĥ-a_, ebl-e la
_hungar-a_ aŭ la _german-a_, vi kapabl-os leg-i tio-n, kio okaz-is kun
vi-a edz-in-o, ĉar la tag-libr-o-n ŝi skrib-is mem kaj en _Esperant-o_.
Se mi pov-os serv-i al vi, tiam sci-ig-u tio-n al mi, kaj mi est-os
tuj je vi-a dispon-o.
Ne mir-u, ke mi skrib-as en Esperant-o; ali-a-j-n fremd-a-j-n
lingv-o-j-n mi ja ne pov-as _skrib-i_, kvankam mi parol-as
mal-mult-e german-e.
Respond-u, mi pet-as, german-e aŭ en Esperanto, nur tiu-j-n du
lingv-o-j-n mi kapabl-as leg-i.
Kun salut-o-j, ankaŭ de vi-a-j fil-o-j, mi est-as: Vi-a sin-don-a
Johano.
* * *
Estimata sinjoro Johano!