--. Tiam mi turnis min al la pianisto kaj diris, same ruslingve, ĉar
nur en tiu lingvo mi povis esprimi min flue, kaj ĉar mi ne sciis,
ĉu li estas ruso, holandano aŭ iu alia:
-- Agrable estas al mi konatiĝi kun vi; mi estas Jafet Romeskaŭ.
Li respondis germane, dirante, ke li sin nomas Stanislas Mareau, kaj
post kiam li kaj la violonĉelisto estis salutintaj sin reciproke, ni
eksidis por ludi.
La publiko dum mia konatiĝo kun miaj kolegoj parolis inter si, kaj
inter la murmurado de la voĉoj mi aŭdis inter aliaj rimarkoj, ke
oni diris:
-- Sen ia dubo, ili estas fratoj!
-- Sed laŭ iliaj nomoj ili ne estas samlandanoj!
-- Unu tamen estas ruso, alia holandano kaj la tria estas germano.
-- Estas mirinde; sed ili tiel similas unu la aliajn, ke....
Ne estis tamen tie la ĝusta loko por ni, interparoli plue, ĉar
la aŭdantaro atendis; ni ne povis atendigi ĝin pli longe, kaj ni
ekludis.
Laŭte ni estis aplaŭdataj, kaj post la paŭzo ni iris al la artista
salono, kie Maksimo Bjelski jam nin atendis; li estis tiel nervema
kaj surprizita, ke komence li ne kapablis paroli. Frotante al si la
manojn, li rigardis nin, sed ne sciante, kiu estas lia amiko Jafet,
li fine balbute demandis ruslingve:
-- Pardonu, sinjoroj..., tio estas vere strangega..., tio estas
enigmo, pri kiu sin okupas la tuta aŭdantaro ... kaj eĉ vi mem...,
sed diru al mi, mi petas: kiu el vi estas Romeskaŭ?..., mi ne
rekonas lin.
Mi aliris al li, kaj li diris plue:
-- Mi neeble povis rekoni vin... Mi petas: prezentu min al la du
aliaj sinjoroj; eble mi parolas iliajn lingvojn.
Mi prezentis lin al la artistoj, kaj ni eksidis ĉe tablo, ĉirkaŭ
kiu staris kelkaj seĝoj. Tiam mi diris al Maksimo Bjelski:
-- Unu el la sinjoroj estas holandano kaj la alia estas germano, sed
mi jam miksis ilin, tiel ili similas unu la alian.
Maksimo diris germanlingve:
-- Kiu el la sinjoroj parolas germane?
La pianisto respondis:
-- Mi parolas la germanan kaj la polan lingvojn; la holandan tamen mi
komprenas iomete.
-- Ĉu vi estas germano aŭ polo? -- demandis Maksimo.
-- Mi vere ne scias.
-- Ĉu vi ne scias!?... Kaj via kolego?
-- Mi ne konis lin ĝis nun; mi kredas, ke li estas holandano, ĉar
li parolis holande.
Maksimo sin turnis al la violonĉelisto, dirante germane, opiniante
ke tiamaniere li komprenus lin:
-- Sinjoro, vi estas holandano, ĉu ne vere? Bonvolu diri al mi, ĉu
vi naskiĝis tia. Vi sendube pardonos al mi tiun demandon, mi ne
faris ĝin pro scivolo, sed nur por helpi solvi la enigmon, kiu...
La violonĉelisto respondis:
-- Eble mi estas holandano, ĉar mi ne scias, kie mi naskiĝis.
-- Ĉu vi ne scias tion!?... Jen kio estas strangega; neniu el vi
scias la nomon de sia naskiĝloko, ĉar ankaŭ mia amiko Romeskaŭ
povas nur memori, ke li naskiĝis sur insuleto, sed li ne scias, al
kiu lando apartenas tiu insuleto.
La pianisto subite diris:
-- Sur insuleto!?... Antaŭ kvar jaroj mi renkontis en Posen du
virojn, kiuj min alparolis, kredante ke mi estas ilia iama amiketo
naskita sur insuleto, kaj ili certigis al mi, ke mi similas je tiu
insulano kiel du gutoj da akvo similas sin reciproke.
Maksimo Bjelski fariĝis pli kaj pli nervema kaj frotadis al si la
manojn en tia maniero, ke mi ektuŝis ilin. Li komprenis la tuŝon,
sed tute ne refariĝante kvieta, li diris al la pianisto:
-- Du viroj!?... Kiel ili aspektis?
-- Unu estis tre longa, kaj li sin nomis Johano; la alia estis
ĝibhava vireto, nomata Ivan.
Mi ekstaris pro surprizo, dum mi ekkriis:
-- Johano kaj Ivan!?... Ĉu tiu Johano portis ĉenon el moneroj sur
sia veŝto?
-- Jes, ĉar tiun ĉenon li montris al mi tintante kun ĝi, kiam li
renkontis min en Posen.
-- Kaj kie estas nun tiu Johano kaj tiu Ivan? -- demandis Maksimo,
refoje frotante al si la manojn.
-- Mi ne scias, sed tiu Johano estas mia bonfaranto, mi ŝuldas al
li multegan dankon, ĉar li ebligis al mi daŭrigi kaj fini mian
studadon.
La enigmo fariĝis pli kaj pli implika. Du el ni konis Johanon kaj
Ivanon, sed la tria, la violonĉelisto, neniam ekaŭdis pri ili. La
plej mirinda tamen estis, ke neniu el ni sciis, kie li naskiĝis kaj
kiel estas lia vera nomo. Ni tamen esperis, ke Johano povus solvi
la strangan enigmon, pri kiu ni okupadis nin nun; sed vole-nevole
ni supozis, ke ni portas en realo la saman nomon, kaj ke ni estas
fratoj. Ni do interkonsentis, ke la sekvantan tagon je la deka horo
en la mateno ni renkontu nin en mia hotelo por pli detale priparoli
la rimedojn, kiuj povus solvi la strangan enigmon, kiu tiel multe nin
okupadis. Tiu hotelo estis: La sep Preĝejoj de Romo.
Tria Ĉapitro.
La kunveno en „La Sep Preĝejoj de Romo“ -- La barilo pro la
diferenco de niaj lingvoj -- La taglibro de mia patrino -- Kiel nia
kunveno estis interrompata kaj de kiuj -- La taglibro redaktita en
Esperanto kaj ĝia enhavo -- Kelka lumo sur niaj naskiĝolokoj -- La
intenco de la kamentubo-purigisto.
La postan matenon je la deka horo ni ĉiuj estis kune en „La Sep
Preĝejoj de Romo“. Mi deziris, ke ni ne estu ĝenataj, tial mi
estis dirinta al la kelnero, ke neniu dum nia kunveno interrompu
niajn priparolojn, okazontajn en aparta saloneto de la hotelo.
La priparoloj tamen marŝis malbone pro la diferenco de la lingvoj,
en kiuj ni esprimis nin. La pianisto parolis nur germane kaj pole,
la violonĉelisto nur holande kaj mi ruse, ĉar aliajn lingvojn mi
studadis ĝis nun nesufiĉe, kaj mi tute ne kapablis esprimi min
sufiĉe klare por la celo, kiu nin kunvenigis. Ni do antaŭvidis, ke
ni povus priparoli nur tre malmulte, tiom pli, ĉar Maksimo Bjelski
povis traduki nur en la germanan el la rusa kaj male, sed ne en la
holandan lingvon, ĉar tiu lingvo estis al li preskaŭ tute fremda.
Ni sekve sidis kune, sed ĉiu el ni baldaŭ sciis, ke la rezultoj
estus malmultaj.
Maksimo unue rakontis detale en la germana lingvo pri miaj aventuroj
kaj la pianisto komprenis lin bone, sed la violonĉelisto ĉeestis
kvazaŭ surdmutulo. Poste la pianisto rakontis germane ĉion, kio
okazis al li dum lia juneco ĝis nun, kaj Maksimo tradukis tion al
mi, sed refoje la violonĉelisto ne povis kompreni tion kaj li mem
ne estis kapabla rakonti, kion li tiel volonte rakontus, ĉar nur mi
komprenis lin, sed mi ne povis respondi al li en la holanda lingvo,
kiun mi, kiel la leganto memoras, povis kompreni, sed ne paroli.
La pianisto fine metis kajeron sur la tablon kaj diris germane al
Maksimo Bjelski:
-- Jen taglibro, kiun postlasis al mi mia patrino. Eble ĝiaj paĝoj
disverŝos iom da lumo sur la enigmon, kiun ni ĉiuj klopodas solvi,
sed ĝis nun mi neniam renkontis personon, kiu kapablis legi la
lingvon, en kiu skribis mia patrino. Mi montris la skribaĵon al
famaj profesoroj kaj lingvistoj, sed ĉiuj altigis la ŝultrojn;
neniu povis legi ĝin.
Maksimo malfermis la kajeron, sed kvankam li studadis multajn
lingvojn, tiu, kiun estis uzinta mia patrino por redakti sian
taglibron, estis al li tute fremda. Kion fari? Jen ni sidis kune,
priparolante jam dum du horoj kaj ni sciis preskaŭ neniom pli multe
ol ĉe la komenciĝo de nia kunveno. Ni tamen estis konvinkiĝintaj,
ke ni estas fratoj. Kelkfoje du aŭ eĉ tri homoj povas simili unu la
alian reciproke, sed nia simileco estis tiel trafa kaj karakteriza,
ke tio ne povus esti hazarda cirkonstanco. Krom tio, ni ĉiuj estis
artistoj, ni ĉiuj estis kvazaŭ la idoj de la sama Dio Orfeo; ni
nepre devus esti fratoj, filoj de la samaj gepatroj. Sed kiuj estis
tiuj gepatroj? Kiel ili estis loĝintaj, kiel estis iliaj nomoj?...
Ĉu ili vivis ankoraŭ? La pianisto jam estis rakontinta pri la morto
de la siaj, sed ĉu tiu cirka akrobato vere estis lia patro? Ĉu tiu
virino, kiun li ĉiam konsideris kiel sian patrinon, ĉu ŝi vere
estis lia patrino? Nur la taglibro povus doni lumon, sed neniu ĝis
nun kapablis legi ĝin.
Ni ĉiuj rigardis la kajeron kuŝantan antaŭ Maksimo, kaj ni
eksilentis pripensante, kiamaniere trovi instruitulon, kiu povus
deĉifri la manuskripton, kiam subite en la koridoro alproksimiĝis
bruo de paŝoj kaj voĉoj. La pordo de nia saloneto malfermiĝis kaj
eniris la kelnero, kiu diris:
-- Sinjoroj, pardonu al mi, ke mi vin ĝenas; sed jen estas du viroj,
kiuj deziras paroli tuj kun sinjoro Jafet Romeskaŭ.
Mi ekstaris.
-- Du viroj? -- mi demandis.
-- Jes sinjoro, du kamentubo-purigistoj.
-- Kamentubo-purigistoj!?... Kion ili povas havi por diri al mi?
-- Mi ne scias, sinjoro; mi jam diris al ili, ke vi akceptos neniun
en ĉi tiu momento, sed ili rifuzis foriri, pretendante, ke ili venas
pro tre gravaj aferoj.
-- Nu, enirigu ilin.
La kelnero eliris kaj tuj poste eniris la du kamentubo-purigistoj.
Unu el la viroj estis eksterordinare longa kaj la alia eksterordinare
mallonga. Tion oni multfoje vidas ĉe tiaj viroj, ĉar preskaŭ ĉiam
kamentuba purigisto estas akompanata de knabo. Ĉi tiu mallonga viro
tamen ne estis knabo, sed plenkreska viro. Estis klare videble, ke
ili ankoraŭ ne estis laborintaj tiun matenon, ĉar iliaj vestoj
estis blankaj kaj puraj kiel neĝo. Kapuĉoj kovris iliajn kapojn,
ŝnurvolvaĵoj pendis sur iliaj brakoj kaj malplena sako pendis sur
ilia dorso.
Neesprimebla estis mia surprizo rekoni en la du novevenintoj miajn
amikojn Johano kaj Ivan. Iliaflanke ilia surprizo ne estis pli
malgranda ol la mia. La longa maristo (nun purigisto de kamentuboj),
kiam li eniris kun sia malgranda kolego-purigisto, unue sin prezentis
al ni kun sia kutima rideto sur la lipoj, kiu tamen subite malaperis
por ŝanĝiĝi en esprimon de ĝojo. Ankaŭ la vizaĝo de la ekskuiristo
partoprenis tiun senton, kaj preskaŭ samtempe ili ekkriis:
-- Jen nia knabo!!
-- Johano!... Ivan! -- mi ekkriis.
Mi iris al ili kaj premis al ambaŭ la manon.
La pianisto, kiu ankaŭ ekstaris ekkriante: -- Sinjoro Johano!...
Ivan! -- same premis al ambaŭ la manon. Tiam mi prezentis al la
du neĝe blankaj kamentubo-purigistoj mian amikon Maksimo, kiu pro
nervemeco preskaŭ ne povis paroli. Li frotis al si la manojn kaj
fine diris al Johano:
-- Ĉu vi do estas tiu amiko de Jafet Romeskaŭ..., kaj ĉu tiu via
kolego vere estas la rusa kuiristo, kiu..., kiu tiel bone zorgis
pri...
Johano ekridis, dirante: -- pri mia knabo, ke li perdiĝis meze de
granda fremda urbo, kie neniu povis kompreni lin, ĉu ne vere? Sed
feliĉe, ĉio fariĝis bona.
Ivan grimace ridetis, sed li diris nenion. Intertempe la
violonĉelisto ekstaris kaj mi prezentis al li la novevenintojn.
-- Jen nia amiko Moseo Landman, violonĉelisto -- mi diris.
Johano rigardis lin kaj estis posten paŝonta pro nova surprizo, sed
ĉar li devis doni la manon al Moseo, li restis staranta kaj rigardis
unue la Brejanon, tiam la pianiston, fine min kaj diris:
-- Sed, ĉu vi triobliĝis!?
Ivan strabe rigardis al sia longa kunulo, altigis la montran fingron
de sia dekstra mano kaj murmuretis tra la dentoj:
-- Jen nova miraklo...
Mi respondis al Johano: -- Mi ne miras pro via demando, ĉar vidante
nin tri vi vere rajtas demandi tion. Sed ni eksidu ĉiuj kaj
priparolu tiun mirindaĵon; eble vi povos doni klarigojn.
-- Mi? -- li diris, eksidante kun Ivan.
-- Jes, ĉar vi sola scias, kie mi naskiĝis, kaj kiu estas mia vera
nomo.
-- Mi povas nur parte kontentigi vian deziron, mia amiko --, li
diris, -- ĉar pri via bapta nomo mi scias absolute nenion. Sur la
Insulo oni vin nomis „knabo“; mi tamen scias, ke la nomo de via
patro estas Smit kaj ke la insulo, kie ni tiel agrable konatiĝis,
sin nomas Rottumeroog.
-- Rottumeroog!?... Kie do kuŝas tiu insulo?
-- Norde de Warfum en la provinco Groningen.
-- Sekve mi estas Holandano?
-- Almenaŭ se tiuj insulanoj estas viaj gepatroj, pri kio mi tamen
dubas --. Li ridetis mistere kaj estis parolanta plue, sed mi lin
interrompis:
-- Kial vi dubas pri tio?
-- Unue, ĉar ili tute ne kondutis al vi kiel gepatroj; due, ĉar
vi tute ne estas simila nek je tiu viro, nek je tiu virino. Ili
ambaŭ havas bluajn okulojn, verajn kvazaŭ porcelanajn germanajn
okulojn kaj blondajn harojn ... se mi bone memoras. Vi kontraŭe
havas bluajn, preskaŭ nigrajn okulojn kaj samkolorajn harojn, due
via vizaĝkoloro montras, ke vi ne apartenas al la germana raso; mi
ĉiam konsideris vin kiel hungaron, aŭ, ne ofendiĝu, kiel turkon.
-- Mi same ofte pensis, ke ili ne estas miaj gepatroj, sed, se ili
vivas ankoraŭ, ni povos esplori tion ankoraŭ nun.
-- Ni esploros --, li diris; tiam sin turnante al la violonĉelisto,
li diris plue holande:
-- Mi ekaŭdis, ke vi estas holandano, almenaŭ ke oni konsideras vin
tia. Kie vi naskiĝis?
-- Mi ne scias.
-- Ĉu vi ne scias tion?
-- Ne; mi estas trovito.
-- Kie oni vin trovis?
-- En kesteto sur tablo en dometo apud Brej.
-- Apud Brej? -- diris Johano. -- Sed tio estas proksime de Warfum
kaj sekve ankaŭ proksime de tiu insulo, kie mia amiko Jafet pasigis
sian junecon.
Mi rigardis la Brejanon kaj diris:
-- Sed tio fariĝas pli kaj pli stranga.
-- Warfum kaj Brej!? -- subite diris la pianisto, kiu komprenis nur
tiujn du vortojn. -- Warfum kaj Brej!?... Vi jam antaŭe nomis tiujn
vilaĝojn; mi unu fojon estis en Warfum kun nia cirko, mi estis tiam
rajdisto.
Johano tradukis holanden, kion diris la pianisto, kaj jen Moseo
ekhavis novan kaŭzon pro miro, ĉar li memoris la strangan rajdadon,
per kiu li dum la kermeso (la leganto relegu la Kvaran Ĉapitron
de la Dua Parto) surprizis ĉiujn rigardantojn en la cirko kaj eĉ
sian patrinon, kvankam li mem ĉiam pretendis, ke li tute ne estis
rajdinta. Tiu enigmo nun subite solviĝis. La cirka knabo, kiu estis
tiel simila je li, tiam lin anstataŭis, dum la rigardantoj kredis,
ke li sub hipnoto estas la lerta rajdanto.
-- Ne ofendiĝu, Johano --, mi diris, -- ĉu vi estas jam longe
kamentubo-purigisto? Mi kredis vin riĉulo.
-- Mi estas ankoraŭ nun riĉa --, diris Johano.
-- Riĉa kaj purigisto de kamentuboj!?
-- Mi estas riĉa laŭ filozofa vidpunkto, mia kara.
Ni rigardis lin demande.
-- Ĉu vi ne komprenas tion? -- li demandis. -- Tio devenas de tio,
ke vi estas Orfeidoj, sed ne filozofoj. Sciu do, miaj amikoj, ke mi
estas filozofo, ke mi ĉiam kaj ĉie rigardas ĉion el filozofaj
vidpunktoj, ke mi ĉiam kuiras miajn pizojn...
-- Same kiel tiam, kiam vi estis sur la Insulo --, mi interrompis
lin.
-- Jes, kaj mi kredas, ke ĉio fariĝos bona en la mondo... Nur
paciencon, miaj amikoj, kaj vi spertos, ke mi pravas dirante, ke ĉio
fariĝos bona. Ni estas jam sur la ĝusta vojo por esplori, ĉu vi
estas fratoj, kie vi ĉiuj naskiĝis kaj kiuj estas viaj nomoj, ĉar
venos tempo, kiam vi jam ne nomiĝos Jafet, Moseo kaj Stanislas.
Li eksilentis, kviete enpoŝigis la manojn, etendis antaŭ si la
longajn krurojn, apogis la dorson kontraŭ la seĝa apogilo kaj
rigardis nin ridetante.
Ivan refoje ĵetis al li straban rigardon kaj murmuretis tra la
dentoj kelkajn rusajn vortojn, kiujn nur Maksimo kaj mi komprenis kaj
kiuj surprizis nin, ĉar li murmuretis:
-- Oni min dronigu, se li jam nun ne scias ĉion pri iliaj nomoj.
La pianisto interrompis la silenton, kiu sekvis; li sin turnis al la
filozofo kun la demando:
-- Filozofo tamen ne bezonas esti purigisto de kamentuboj.
-- Kial ne? La mondo ja bezonas ilin kaj estas la sama, ĉu mi estas
kamentubo-purigisto aŭ io alia.
-- Vi eble pravas, sed ... pardonu al mi la demandon: ... Ĉu ne
ekzistas por filozofo alia pli agrabla metio?
-- Jes, tiu de promenanta reklamilo estas pli agrabla, sed Ivan ne
ĝin amas; li prefere estas purigisto de kamentuboj, ĉu ne vere,
Ivan?
La vireto ridetis grimace kaj respondis:
-- Mi konsentas esti ĉio, nur ne promenanta aŭ rajdanta reklamilo,
almenaŭ se mi devas prezenti Sanĉo Panzan.
Johano ridis kaj la pianisto diris plue:
-- Aŭskultu foje, sinjoro Johano, vi pagis tiom, por ke mi povu
fini mian studadon; reciproke mi nun estus feliĉa, se vi konsentus
akcepti ion de mi, mi ja estas via ŝuldanto.
-- Vi tamen ne prunteprenis de mi. Ni sekve estas kvitaj; krom tio,
mi akceptos nenion, se mi mem povas perlabori mian ĉiutagan panon,
... tia estas mia karaktero.
-- Sed rakontu do fojon, kiel vi perdis vian monon, ĉar sendube vi
jam ne posedas ĝin.
-- Monon mi ne posedas plu, kaj mi ne deziras posedi ĝin. Sed mi
kontentigos vian deziron --, kaj tenante la manojn en la poŝoj, la
krurojn rekte etenditaj antaŭ si, kaj dum Ivan kelkfoje grimacridis
kaj strabe rigardis al la longa filozofo, ĉi tiu ekrakontis:
-- Vi devas scii, ke mi kiel filozofo ĉiam agas laŭ cirkonstancoj,
kiuj ajn ili estas, kaj ke ĉiam mi kuiras miajn pizojn pensante,
ke ĉiam ĉio finiĝos bone... Kiam mi posedis monon, mi vivis kiel
granda sinjoro kaj pasigadis mian tempon promenante, legante kaj
amuzante min. Kiam mi jam ne posedas monon, nu, tiam mi laboras. Mi
jam estis aktoro, kelnero, maristo, reklamilo, frenezul-flegisto kaj
tiel plu. Nun mi estas purigisto de kamentuboj kaj ĉiam, sub ĉiuj
cirkonstancoj mi laboradis kontente kaj feliĉe... Estante reklamilo,
mi hazarde (eble tio ne okazis hazarde, sed laŭ destino de la sorto)
gajnis la grandan premion de la Scheveningena ekspozicio, kaj ĉar
tiam Ivan estis mia kolego-reklamilo, ni duope eniris la mondon
kiel eminentaj sinjoroj, por serĉi nian amiketon Jafet. La hazardo
(aŭ eble la destino) volis tamen, ke ni ne trovis lin, sed lian
duplikaton Stanislas Mareau, kiu tiam loĝis en Posen en nebonaj
cirkonstancoj. Mia mono tamen ebligis al mi helpi lin, tiel ke li
povis daŭrigi kaj fini sian studadon. Forirante el Posen, ni iris
Patersburgon por serĉi Jafeton, sed ho ve! ... li estis malaperinta,
kaj kien ajn ni vojaĝis por lin trovi, ĉio estis vana. Ni pasigis
kelkajn monatojn en multaj grandaj urboj en kaj ekster Rusujo. Ĉie
ni informiĝis pri nia amiketo, ĉie mi portis mian belan ĉenon,
tiel ke ĉiuj nepre devus vidi ĝin, sed ĉio estis kaj restis
senfrukta kaj sen rezultoj. Intertempe mia mono elspeziĝadis,
ĝis kiam restis al mi ankoraŭ du mil guldenoj. Ivan, kiu komence
sekvadis min volonte kaj akompanadis min ĉiuloken, fine eksopiris la
maron kaj li forlasis min. Jen mi staris tute sola. Lia foriro tre
ĉagrenis min, sed ... mi kuiris miajn pizojn kaj luis ĉambreton en
Berlino, kie mi volis resti tutan jaron, farante nenion krom promeni,
legi kaj amuzi min... Post kiam mi estis sola en Berlino dum du
monatoj, jen subite iun belan vesperon Ivan revenis. Li konfesis al
mi, ke li jam ne povus vivi sen mi.
Ivan grimace ridetis iom ĝenate, sed diris nenion kaj Johano parolis
plue.
-- Nu, mi akceptis lin kun ĝojo, kaj duope ni ekpromenis; mi legis
al li belajn germanajn librojn, sed ĉar ni faris nenion krom
promeni, legi kaj nin amuzi, restis al mi fine nur cent guldenoj.
Tiam mi diris al mia kamarado, ke ni refoje devus laboradi, kaj
mi demandis lin, kiun metion _li_ elektus, ĉar al mi estis
indiferente, kiamaniere perlabori mian ĉiutagan panon. Ivan preskaŭ
samopiniis, ankaŭ al li plaĉas ĉiu metio (se li ne povus esti
maristo) escepte tiu de reklamilo. Ni do elektis alian kaj sinsekve
fariĝis kelnero, aktoro kaj tiel plu, ĝis fine ni revenis Hagon.
Tie ni fariĝis unue flegistoj en frenezulejo, sed ĉar tio tre multe
malebligis al ni promenadi, ni fariĝis purigistoj de kamentuboj,
kaj nia laboro marŝas laŭ deziro. Regule Ivan sendas monon al
sia patrujo kaj ni pasigas nian liberan tempon kelkfoje en legejo,
kelkfoje en teatro aŭ en bioskopo, sed ĝis nun pro nia neriĉeco
financa ni prenas lokojn la plej malmultekostajn, tamen, ĉar
en realo estas egale sidi tie aŭ sur multekosta loko, ni ĉiam
amuziĝas bonege. Hieraŭ okaze (aŭ eble laŭ aranĝo de la sorto,
pri tio mi ne volas disputi), ni iris purigi kelkajn kamentubojn,
kiam subite kaj neatendite ni retrovis nian amikon Jafet, ĉar mi
vidis lian nomon sur granda afiŝo anoncanta al la preterpasantoj, ke
li, Jafet, Stanislas Mareau kaj Moseo Landman kunlaboros en koncerto
de Kurhaŭs. Tuj kiam ni estis purigintaj niajn kamentubojn, ni iris
al Kurhaŭs kaj eksciis, ke Jafet Romeskaŭ havas sian ĉambron en
„La Sep Preĝejoj de Romo“. Ni decidis aliri ĉi tien kiel eble
plej baldaŭ kaj jen anstataŭ Jafet kaj Stanislas ni trovis tri
artistojn, kiuj laŭ sia eksteraĵo nepre estas fratoj. Restas nun
al mi la tasko esplori, ĉu vi estas tiaj, kie vi naskiĝis kaj kiuj
estas viaj gepatroj; sed ĉar ĉio finiĝos bone, mi sukcesos en mia
esplorado.
Li eksilentis, rigardis sencele antaŭ sin kaj ĉar liaj okuloj falis
sur la taglibron kuŝantan ankoraŭ antaŭ li, li diris plue:
-- Unue ni trovu lertulon, kiu povas deĉifri ĉi tiun manuskripton.
Li ĝin malfermis. Subite esprimo de feliĉo kaj ĝojo glitis trans
lian vizaĝon, liaj lipoj dispartiĝis, kiel ofte okazis, kiam
neatendita ĝojo surprizas nin, kaj rigardante nin laŭvice, li
ekkriis: -- Eŭreka!!
-- Eŭreka!? -- ni diris demande.
-- Jes, li respondis, Eŭreka! ... tio signifas: „Mi trovis!“
-- Kion vi trovis? -- mi demandis.
-- La ŝlosilon, per kiu mi eble povos malfermi la pordon de la
misteraĵo, kiu entenas la nomojn de via naskiĝloko kaj la nomojn de
viaj gepatroj.
Ivan refoje altigis la montrofingron kaj diris ruse:
-- Jen nova miraklo..., oni dronigu min, se li ne estas sanktulo aŭ
magiisto.
Johano, kiu ne komprenis la rusan lingvon, ne atentis la esprimon de
la ekskuiristo kaj diris plue:
-- Ĉi tiu taglibro estas skribita en la artefarita lingvo Esperanto.
-- Esperanto!? -- mi ekkriis; -- kaj vi studadis tiun lingvon?
-- Kompreneble mi ĝin studadis; eĉ Leibniz, kiu estis granda
filozofo, sin okupadis pri la ideo de artefarita lingvo... La aŭtoro
de Esperanto estas Zamenhof, kaj lia lingvo aperis en 1887a; sendube
la verkinto de ĉi tiu taglibro studadis Esperanton kelkajn monatojn
post ĝia apero.
Johano foliumis la kajeron, Maksimo Bjelski denove frotadis al si
la manojn kaj la pianisto, la violonĉelisto kaj mi atendis kun
malpacienco, kion estis legonta tiu mistera purigisto de kamentuboj,
kiu kvazaŭ bona feo ĉiam aperis sur niaj vojoj, kaj kiu nun eble
malkovrus al ni la sekreton, kiu ĝis nun al ni estis nesolvebla.
Li eklegis kaj tradukis holanden kaj germanen tiujn frazojn, kiuj
por ĉi tiu tempo pleje nin interesis. Multaj el tiuj frazoj estis
substrekitaj de la aŭtorino.
* * *
_Belgrado, 18an de Marto 1889a -- Estas hodiaŭ mia 14a naskiĝa tago,
kaj mia guvernistino donacis al mi ĉi tiun taglibron, por ke mi
enskribu ĉiujn okazontajn specialecojn de mia vivo. La guvernistino
konsilis al mi redakti mian taglibron en Esperanto. Tiun lingvon ŝi
instruas al mi. Kion mi enskribos hodiaŭ?... Ni havos vizitantojn,
kiuj venos por gratuli._
* * *
_Belgrado, 30an de Marto 1890a -- Mi ĵus venis de koncerto, kie la
violonĉelisto Kovács solludis. Lia ludado estis admirinda._
* * *
-- Kovács!? -- ekkriis la Brejano. -- Rikardo Kovács estis mia
muzikinstruisto, kiu loĝis kelkajn jarojn ĉe mia adoptintino. Ĉu
tiu Kovács, kiu estis fama violonĉelisto, estus tiu sama Kovács,
pri kiu vi legis?
-- Ĉi tie staras Kovács, sen antaŭa nomo --. Johano legis plue:
-- -- -- _estis admirinda. Lia ludado venkis (kiel diris mia
patrino) la korojn de la tuta aŭdantaro, li ne nur per sia arto, sed
ankaŭ per sia aspekto impresis ĉiujn, ĉar neniam oni vidis pli
belan junan homon._
* * *
_Belgrado, la 15an de Aprilo 1890a -- Hodiaŭ vizitis nin
Andanoviĉ. Li multe parolis kun mia guvernistino. Patrino diris, ke
li enamiĝis en ŝin, sed tion mi ne kredas, ĉar ŝi estas malbela
kaj nur guvernistino, dum li estas oficiro._
* * *
Johano rapide transrigardis kelkajn paĝojn, sed trovis nenion
interesan kaj nenion substrekitan, fine li legis plue:
_Belgrado, la 1an de Marto 1892a -- Kovács refoje solludis
antaŭ multnombra aŭdantaro. Lia ludado fariĝis ankoraŭ pli bela
laŭ mia opinio. Mi ekaŭdis, ke li intencas ludi ĉi tie ĉiun jaron
almenaŭ dufoje._
* * *
_Belgrado, la 1an de Decembro 1892a -- Hanoviĉ edziĝis hodiaŭ kun mia
kuzino Albertino. Mi ĉeestis la ceremonion. Mia patrino diris, ke
Albertino tute ne amas Hanoviĉon, sed ke ŝi edziniĝis kun li pro lia
granda riĉeco. Mi edziniĝos nur kun viro, kiun mi amos._
* * *
_Belgrado, la 30an de Marto 1893a -- Hanoviĉ vizitis nin
hodiaŭ. Li aspektis tre malĝoja. Patrino diris, ke lia edzino
forkuris kun hungara oficiro._
* * *
_Belgrado, la 2an de Marto 1894a -- Kovács refoje solludis.
Mi admiris lin pli ol antaŭe. Mi kredas, ke ĉiuj junaj knabinoj
enamiĝis en lin. Neniam solludisto havis tian sukceson. Mi sidis tuj
apud la scenejo. Li rigardis min kaj ridetis al mi. Ĉu mi estas pli
bela ol la aliaj fraŭlinoj, kiuj sidis ĉe mi?_
* * *
_Belgrado, la 4an de Decembro 1894a -- Miaj gepatroj revenis
de vojaĝo. Ili multe parolis pri Hanoviĉ kaj nia kuzino Albertino,
kiuj baldaŭ eksedziĝos pro ŝia forkuro kun la hungara oficiro.
Kial do ŝi edziniĝis kun viro, kiun ŝi neniam amis?_
* * *
_Belgrado, la 3an de Marto 1895a -- Kovács revenis en la
urbon. Mi iros al la koncerto. Ĉu li min rekonos?_