min al la vilaĝeto Brej, kiun ni forlasis antaŭ kvin jaroj. La
domareto kuŝas tie ankoraŭ tiel same kiel en tiu tempo, ĉar
vilaĝetoj kiel Brej preskaŭ neniam ŝanĝiĝas. La tieaj homoj ne
loĝoŝanĝas, ĉar kiu en tia vilaĝeto posedas aŭ luis hejmon, tiu
preskaŭ ĉiam restas tie, ĝis kiam la morto vokas lin al la komuna
loĝejo, el kiu ankoraŭ neniu revenis.
Brej tute ne ŝanĝiĝis. La rektaj longfosoj duone plenaj je purega,
kvankam senmove staranta akvo, kie nenio maltrankviligas la grasajn
ranojn, portadas sur siaj deklivoj ankoraŭ la same aspektantan
verdaĵon de antaŭe, ĉar neniam falĉisto forfalĉis la longan
herbon, nek la malbonherbojn, kreskantajn tie en plena abundo. Sur la
vojo sterniĝanta inter tiuj longfosoj ankoraŭ ĉiam kuŝas la sama
griza makadamo, sur kiu aŭtunon post aŭtuno veturadis la farmejaj
veturiloj, pezaj pro la riĉa rikoltaĵo, kiu estas la fonto de la
prospero karakterizanta ĉiujn vilaĝojn kaj vilaĝetojn en la norda
parto de la provinco Groningen.
La pinta tureto elstaras ankoraŭ super la arboj ĉirkaŭantaj
la silentan mortintejon, kaj ĝia koko, turniĝanta mil fojojn
ĉiutage de nordo al nordokcidento, de nordokcidento al nordo kaj
cetere, ankoraŭ ĉiam klopodas aŭdigi al la Brejanoj sian unutonan
grincadon, kiun tamen aŭdas nur la birdo, kiu okaze fariĝis sufiĉe
kuraĝa por eksidi sur ĝia kapo, dorso aŭ vosto. La pastrejo
same kiel la preĝejo portas la saman grizan koloron, kiun vidis
sur ili jam multajn jarojn la malmultaj preterpasantoj. La samaj
nestoj, kiujn jam antaŭ multaj printempoj konstruis la birdoj sub la
elstarantaj tegmentaj tegoloj, ankoraŭ troviĝas sur la samaj lokoj,
ĉar neniu ruinigis ilin. La laboristaj dometoj ĉiuloke semitaj
trafe maltrafe kvazaŭ de giganta mano transe de la longfosoj kaj ĉe
la bordo de la sablaj vojoj kondukantaj al multaj farmejoj, estas
preskaŭ la samaj, kiujn ni vidis antaŭ kvin jaroj, ĉar eble unu
ruiniĝis pro malnoveco kaj eble unu nova ĝin anstataŭis, sed kun
escepto de tiu ne en la okulojn falanta ŝanĝo ĉio estas ankoraŭ
kiel en la tempo, kiam ni forlasis Brejon.
Estas en aŭtuno kaj la oka horo en la vespero. La vetero estas
belega, kvankam iom malvarma kiel multfoje en la nordo de la provinco
Groningen, post kiam la somero estas pasinta.
La luno, staranta plendiske sur la ĉielo, palhele lumigas sub si
la tutan vilaĝeton kaj ĉirkaŭaĵojn. Nur de tempo al tempo sole
ŝvebanta nubo por momento ĵetas vastan antaŭen rapidiĝantan
ombron sur la belan domareton, sed tuj poste la arĝenta lumo de
la luno disverŝiĝas sur la tutan pejzaĝon. Ĉio estas kvieta
kaj silenta. La birdoj jam longe dormas, kaj nur kelkaj strigoj,
sidantaj sur la arboj de la mortintejo aŭ sur la preĝeja tegmento,
interrompas ĝin per siaj tirtonaj u-krioj. Preskaŭ ĉiuj loĝantoj
dormas, ĉar jam frue la sekvantan matenon ili devos leviĝi por
eklabori ĉe la farmistoj. Nur la fenestroj de la pastrejo estas
lumigitaj, ĉar la pastro ankoraŭ ne kuŝiĝis.
Ni laŭiras la sablan vojon al la dometo de la mutulino. Jam de
malproksime ni vidas ĝin konturiĝantan kontraŭ la lumigita ĉielo.
Ankaŭ en tiu dometo la loĝantoj ne dormas ankoraŭ, ĉar ankaŭ tie
brulas lampo en la ununura ĉambro kaj ĵetas siajn flavajn striojn
tra la fenestroj sur la strateton kondukantan de la pordo al la
vojeto.
Ni eniras. Post la tablo sidas Rika. La kavetoj de ŝiaj vangoj kaj
la brilo de ŝiaj okuloj plibeligas ankoraŭ ŝian vizaĝon. Ŝiaj
manoj rapidmove aŭdigas mallaŭtan tiktakadon de tri trikiloj,
ĉar Rika trikas ŝtrumpojn por sia Moseo.
Moseo sidas inter la fenestro kaj la fajrujo, kie brulas gaja fajro,
kaj antaŭ liaj disstarigitaj kruroj li tenas belan violonĉelon, sur
kiu li ludas. Rika aŭdas nenion de la belaj tonoj, kiujn li triligas
tra la ĉambro; tamen ŝi konscias, ke tiu sur la kordoj moviĝanta
arĉo povas ravi tiujn, kiuj estas kapablaj senti per la oreloj.
De tempo al tempo la mutulino ĵetas rigardon al la pordo, sur kies
sojlo staras Kovács. Li tenas la manojn sur la dorso kaj Rika
rimarkas, ke la ludado de Moseo kontentigas lin, ĉar tion ŝi legas
sur liaj trajtoj, tion ŝi vidas je la kapmovadoj, kiujn li faras ĉe
belaj melodioj de la muziko.
Moseo ludas sian amatan Kol-Nidrej de Max Bruch, tiun saman
muzikaĵon, kiu logis lin de la subtegmenteja lito, kiam li kiel
knabo por la unua fojo aŭdis la violonĉelon de Kovács. Li ĝin
ludas ĝis la fino kaj Kovács diras:
-- Brave, Moseo, brave! vi trafis la ĝustan tonon, neniu povas
plibonigi vian ludadon, ĝi estas perfekta.
Moseo, kiu nun estas dekokjarulo, la plej bela junulo de la tuta
ĉirkaŭaĵo, modeste ripozigas la arĉon kaj diras:
-- Mi tamen timos ludi ĝin por la publiko.
-- Kompreneble; komence ĉiu iom timas, sed baldaŭ oni kutimas, fine
eĉ la ludanto jam ne plu atentas la publikon, ĉar tiam li ludas nur
kvazaŭ por si mem, forgesante, ke antaŭ li sidas aŭdantaro.
Moseo ne respondas; tuŝetante per la fingroj kelkajn kordojn, li
ludas antaŭludadon de alia verko kaj denove la maljuna artisto
aŭskultas, kaj Rika, ekzamenante lian vizaĝon, legas sur liaj
trajtoj, ke la ludado al li plaĉas.
-- Bonege! -- li diras, kiam la juna violonĉelisto finis; -- bonege!
... mi ne povus ludi tion pli bele kaj pli ĝuste.
La junulo, kiu estas nelacigebla ludanto, daŭrigas sian studadon
kaj la instruisto turnas al li la dorson; li malrapide eliras por
aŭskulti eksterdome. Tion li faras ofte, precipe kiam la vetero
estas bela. Kelkan tempon li restas staranta sur la strateto,
rigardante la helan lunon kaj la pentrindan pejzaĝon ĉirkaŭe.
Li pensas pri la sorto, kiu tiel strange lokis lin al ĉi tiu
trankvila regiono; li pensas pri la jaroj, kiujn li pasigis tie
ĉi, instruante la junan troviton, el kiu li faris veran artiston,
kvankam la juna „Ido de Orfeo“ ankoraŭ ne konscias tion mem. La
talentoj de la juna artisto estis montriĝintaj super ĉiuj atendoj,
kaj la rezultojn, kiujn li (Kovács) akiris post sia kvinjara
instruado, estis tiaj, ke laŭ lia opinio neniu en la nuntempa
muzikmondo superus lian lernanton. Moseo fariĝis artisto laŭ la
vera signifo de tiu vorto, kaj baldaŭ venus la tempo, en kiu la juna
violonĉelisto sin montrus antaŭ la publiko, unue por kunlabori
en koncertoj por venki sian tro grandan timon, kiun li sentas
pro la aŭdantaro, kaj poste kiel solludanto. Kovács jam estas
korespondinta kun la orkestrestro de „Harmonio“ en Groningen, sub
kies gvidado la junulo baldaŭ komencus sian publikan muzikokarieron.
Kovács, kiu estas certa, ke Moseo estos la plej lerta el ĉiuj
membroj de la orkestro, jam antaŭe ĝuas la plezuregon, ke la junulo
kiel astro brilos inter ĉiuj artistoj, kaj ke Moseo fine, kiam li
aperos kiel solludanto, estos sama famulo, kia li estis mem antaŭ
ol tiu terura malsano lin atakis. Revante pri ĉio tio ĉi, li
forgesas pri sia malfeliĉo, ĉar lin kontentigas la penso, ke liaj
lastaj jaroj ne estas pasintaj senfrukte; la celo, por kiu li estas
travivinta siajn lastajn jarojn, estas trafita, li mem ne povos plu
ravi la mondon per sia muziko, sed lin anstataŭos lia lernanto. Dum
sia revado li malproksimiĝis tiom de la dometo, ke li ne plu aŭdas
la ludadon de la junulo. Sed li ĝin aŭdas image tiel kiel ĝi
sonis dum la solludado, kaj dum rideto kuras sur la vizaĝtrajtoj de
Kovács, li marŝetas plue, ĉiam plue sur la sabla vojeto al Brej.
Kutime li neniam promenas sola, ĉar tion toleras nek Rika, nek
Moseo. Ili scias, ke tiu terura malsano ĉiuloke kaj ĉiuminute
povas refoje lin ataki, kaj en tiaj cirkonstancoj ili volas esti tuj
apud li por eviti eventualajn malfeliĉaĵojn, kiuj daŭre minacadas
apopleksiulon. Ili tamen kredas nun, ke li estas ankoraŭ proksime
de la pordo, aŭskultante la ludadon, kaj tute ne maltrankviliĝas,
tiom pli, ĉar la atakoj de la malsano revenis nur tre malofte en la
lastaj jaroj.
Moseo ludas plue, Rika trikas plue kaj Kovács kviete promenas plue,
revante kaj daŭrigante sian vojon al la domareto, kuŝanta tie
antaŭ li en la arĝenta lumo de la luno.
Jen supre ekaperas refoje ŝvebpendanta nubego; ĝia granda ombro
kiel nigra inkmakulo glitrapidas sur la tero, malaperigante sinsekve
por mallonga momenteto arbojn, dometojn kaj parton de la vojo. Rapide
ĝi alproksimiĝas, iras trans la revantan artiston kaj tuj poste ĝi
estas jam malproksime...., sed kie sin trovas Kovács?... Ŝajnas,
kvazaŭ tiu granda nigra makulo lin farbalais de la vojo, kaj kvazaŭ
ĝi forprenis lin kun si per unu rapida ekkapto. La sabla vojo kuŝas
tie tute kiel antaŭ unu sekundo, sed la artisto malaperis.
Dume Moseo daŭrigas ludadi kaj fantaziadi, kaj la mutulino trikadas,
ĝis kiam ŝiaj fingroj laciĝas; tiam forigante la duone trikitan
ŝtrumpon, ŝi subite estas kaptata de la penso, ke „la sinjoro“
ne revenis, kaj ke pasis longa tempo post lia foriro. Rapidmove
ŝi ekstaras kaj eligas ekkrion por altiri al si la atenton de la
junulo. Li interrompas sian ludadon kaj rigardas al la virino, kiu
faras gestojn per manoj kaj buŝo. Moseo tuj komprenas, metas la
violonĉelon flanken kaj eliras la ĉambron.
Kovács ne staras en la koridoro, nek sur la strateto, nek estas
videbla sur la sabla vojo transe de la longfoso, kaj la junulo reiras
hejmen por komuniki, ke la onklo (li jam longe nomis Kovácson sia
onklo) estas for; sed li ne bezonas tion komuniki, ĉar la mutulino
jam estas sur la strateto. Moseo, timante ke malfeliĉaĵo trafis
la artiston, rigardas ĉiuloken, kion kutime oni faras, kiam oni
serĉas; sed nenie li ekvidas la onklon. Li ekpaliĝas, kaj lia koro
ekbatas.....; neniam la onklo tutsola promenas, ĉiam lin akompanas
Moseo, kaj nun en ĉi tiu vespero li ekpromenis sen la junulo. Moseo
ekkuras sur la sablovojon, ekzamene esploras, sed la onklo restas
for. Moseo kuras en la direkto al la farmejo de Klomp, sed baldaŭ
revenas. La mutulino kuris en la direkto al Brej, sed ankaŭ ŝi
revenas post momento kaj renkontas la junulon apud sia dometo, kaj
ili komprenigas sin reciproke per gestoj, ke la serĉado estis vana.
Rika eligas laŭtajn ekkriojn, sed Moseo silente laŭiras la dekstran
longfoson, ĉar li timas, ke la onklo enfalis tien post subita atako
de tiu terura malsano.
Rika esploras, laŭirante la maldekstran longfoson, kaj ŝiaj okuloj
penadas penetri la akvon, kiu sin etendas sen movo, parte tute nigra
pro la ombro de la longfos-deklivo kaj parte brile hela pro la lumo
de la luno. Ili ne trovas la artiston, nek en la longfosoj al Brej,
nek en tiuj al la farmejo. Aliajn vojojn Kovács kutime ne elektis
por siaj promenadoj; spite tion, la duo daŭrigas sian serĉadon en
ĉiuj direktoj, sed vane. Kovács estas malaperinta. Post pli ol du
horoj ili kune iras al Brej por informiĝi, ĉu la malaperinto eble
estas ĉe la pastro.
Estas nun la dekunua horo; la pastro sidas en sia studejo, kiam Moseo
kaj Rika staras antaŭ la pordo de lia domo. En la vespera silento
li tuj aŭdas iliajn paŝojn kaj ekstaras por iri renkonte al la
malfruaj vizitantoj. Rika ĵus malfermas la pordon, kiam la pastro
enpaŝas en la koridoron. Li estas vestita per sia longa ĉambra
jako, la argilan pipon li tenas de la buŝo al la mano, kaj li blovas
dikajn fumnubojn. La lampo de lia studejo hele lumigas la postan
parton de la koridoro, kie li staras, kaj konturigas klare lian tutan
figuron. Fumante li movadas supren kaj malsupren la antaŭstarantan
malsupran makzelon, kaj profundaj sulkoj sidas sur lia frunto, ĉar
li klopodas trabori per la miopaj okuloj la malhelan parton de la
koridoro, ĉe kies fino staras la du vizitantoj sur la sojlo de la
pordo. Li ne povas distingi, kiuj ili estas, kaj prenante la pipon
el la buŝo, li ekblovas lastan nubon, kaj surŝultrigante la pipon,
kvazaŭ ĝi estus pafilo, li aliras al la pordo.
-- Pastro --, tiel al li diras Moseo, -- ĉu eble onklo estas ĉe
vi?
La junulo parolis nerveme, kaj la bonkora pastro tuj konjektas, ke io
ne estas en ordo.
-- Onklo!?... Ne, Moseo, li ne estas ĉe mi, kaj ne estis...
Rika, kiu havas penetrantajn okulojn, legas la respondon sur la buŝo
de la pastro. Ŝi komprenas, eligas raŭkan ekkrion kvazaŭ por
paroli; tiam ŝi faras movojn per la brakoj, kiuj diras, ke onklo
malaperis kaj estas for.
-- Jam longe? -- demandas la pastro.
-- Li ekpromenis ĉirkaŭe je la oka; mi estis ludanta, sed mi
pensis, ke li staras eksterdome por aŭskultadi, kiel kelkfoje li
faras. Li tamen forrestis longe, kaj ni maltrankviliĝis; ni do
eliris kune por lin serĉi. Ni serĉis ĉiuloke, laŭ ĉiuj vojoj kaj
en ĉiuj longfosoj, sed nenie lin trovis. Ni timas, ke malfeliĉaĵo
lin trafis.
-- Kiam vi estis hejme la lastan fojon?
-- Antaŭ du horoj ĉirkaŭe.
-- Eble li rehejmiĝis en tiuj du horoj.
-- Mi kredas ke ne, pastro --, respondas Moseo, kaj lia voĉo
tremetadas, -- mi tre maltrankviliĝis, mi timas, ke refoja atako lin
ektrafis.
La pastro pripensas... Kion fari!?... Volonte li akompanus Moseon
kaj Rikan por denove serĉadi, sed li estas tiel miopa, ke lia helpo
estos sen valoro. Fine li diras:
-- Mi iros kun vi al via domo; povas ja esti, ke li jam rehejmiĝis.
Moseo ellasas profundan malesperan ĝemon; li antaŭsentas ion
teruran, fine li diras:
-- Jes, ni reiru hejmen, povas esti, ke onklo revenis tien kaj ke li
malkvietiĝas pro ni.
La pastro, vestita per la longa ĉambra jako kaj surhavanta sian
veluran ĉapon, sekvas Moseon kaj Rikan, kaj triope, la pastro en la
mezo, ili iras laŭ la sabla vojeto al la loĝejo de la mutulino.
Senparole ili eniras ... paŝante mallaŭte pro la mistera timo, kiu
premas la koron de ĉiu. Morta silento regas ĉie... Kovács ne estas
en la dometo.
Rika altigas la manojn en malespero kaj refoje ŝiaj raŭkaj krioj
interrompas la silenton. Ŝi restas staranta momenton meze de la
ĉambro, ne sciante kion fari; ŝi rigardas sur la liton, sed ankaŭ
tie ne estas Kovács. Ŝi svingadas la brakojn, iras tien kaj reen,
supreniras la ŝtuparon en la koridoro por esplori, ĉu li eble estas
sur la subtegmentejo, sed vane, ankaŭ tie li ne estas. Ŝi revenas
en la ĉambron, eksidas, refoje ekstaras, iras ĉiuloken en la domo,
ĉirkaŭiras ĝin, sed ĉiu serĉado restas sen rezultoj. Kovács
estas malaperinta.
Moseo kaj la pastro, kiuj pli bone povas estri sian maltrankvilon,
sidas kune ĉe la fajrujo kaj silentas, dum ĉiu enpense diras al si,
ke la artisto neniam revenos viva.
Kaj dum la muta virino senlace daŭrigas sian serĉadon en la domo
kaj poste ekstere, kaj Moseo kaj la pastro atendas ĉe la fajrujo,
pasas kaj pasas horo post horo... Pasas la unua ... la dua ... la
tria ... la kvara horo, kaj ankoraŭ ĉiam oni atendas la revenon de
Kovács.
La luno, kiu jam ekpaliĝis pro la alproksimiĝanta tagiĝo, staras
malproksime sur la ĉielo kaj kvazaŭ mokridante rigardas malsupren
al la serĉanta virino; sed ŝi ne rimarkas tion, ŝi daŭrigas sian
iradon, ĵetante flanken nubeton post nubeto da sablo per siaj pezaj
lignaj ŝuoj. Fine ŝi rehejmiĝas, pala kiel la morto; ankaŭ ŝi
antaŭsentas, ke li neniam revenos viva, kaj ke io terura okazis kun
li. Ŝi lasas sin fali sur seĝon, svingadas momenton la brakojn
kvazaŭ por diri: Ĉiu espero perdiĝis! Tiam eligante sian lastan
ekkrion de malespero, ŝi restas sidanta sen movo, rigardante antaŭ
sin kiel statuo.
Refoje pasas kelkaj horoj, la luno malaperas iom post iom kaj la
suno estas leviĝanta; la birdoj ekvekiĝas, ekkantas, la laboristoj
forlasas siajn dometojn por iri al la laboro sur la kampoj, kaj la
leterportisto (estas nur unu leterportisto en Warfum, kiu regule
je la sepa horo en la mateno komencas sian disportadon en Brej)
alproksimiĝas sur la sabla vojeto. Tion li faras ĉiumatene por
alporti la gazeton al la farmejo de Klomp. Tiun gazeton kun du
leteroj li portas en la mano. Mezvoje de Brej al la farmejo li subite
ekhaltas. Ĉe lia dekstra flanko la verdaĵo kaj la alta nefalĉita
herbo sur la longfos-deklivo kuŝas platigita en la direkto al la
akvo. Ŝajnas kvazaŭ hundo estis tie por persekuti leporon, sovaĝan
anason aŭ perdrikon. La leterportisto alpaŝas al la herbo por
rigardi pli atente kaj jen antaŭ li sur la deklivo elstaras el la
akvo du pantalone kovritaj kruroj kaj du piedoj. Ili elstaras supren
el la akvo de la genuoj ĝis la ŝuplandoj. Ĉio cetera kuŝas en la
longfoso sub la akvo.
La leterportisto terurita metas la ĵurnalon kaj la leterojn en la
letersakon pendantan ĉe lia flanko kaj flustras:
-- Sankta Dio, kio estas tio?
Li sin klinas kaj rigardas ankoraŭ pli atente, preskaŭ ne
kuraĝante tuŝi la elstarantajn piedojn, kiuj apartenas al viro,
kies brusto kaj kapo kuŝas tie sub la akvo. Li tamen ektuŝas la
ŝuojn, altiris al si la piedojn, sed ili estas tiel rigidaj, ke nur
kun peno li povas ekmovi ilin. Kiu do dronis?... Lia rigardo estas
alforĝita sur la piedoj kaj la plandoj de la ŝuoj, kaj li klopodas
solvi la enigmon. Fine li kredas scii, al kiu apartenas tiuj kruroj,
kaj tirante al si per ĉiuj siaj fortoj la malfeliĉulon, li post
momento trenas el la akvo la kadavron de Kovács. La kapo de la
droninto estas tute nigra pro la grasa ŝlima koto de la longfosa
fundo. Tamen la akvo, fluanta el la vestoj, forglitigas parton de
la malpuraĵo, kaj la trajtoj de la mortinta artisto iom post iom
ekaperas.
La leterportisto eltiras sian poŝtukon, malsekigas ĝin per akvo kaj
purigas la vizaĝon, la harojn kaj la barbon de la senviva viro. Tiam
li kuras al la dometo de la mutulino kaj ĝin eniras.
Rika, Moseo kaj la pastro tuj ekstaras ĉe lia alveno, ĉar ili legis
sur lia vizaĝo, ke li venas kun teruriga sciigo pri la malaperinto.
-- Ĉu vi lin trovis? -- demandas la pastro kun retenita spiro.
La leterportisto kapjesas, etendante la manon en la direkto, kie
kuŝas la droninto; tiam ne parolante unu vorton, li kuras returnen
al la montrita loko, kaj lin sekvas la tri aliaj.
* * * * *
Klomp, kiu ĉiumatene jam frue faras la rondiradon sur siaj kampoj
por ekzameni, ĉu ĉio marŝas bone, kaj ĉu la kamparaj laboristoj
diligente laboras, eksaltas trans longfoson, trairas per siaj
malgraciaj kruroj kelkajn kampojn kaj jen je centkelkaj metroj da
distanco li ekvidas tri homojn, kiuj sin klinas super io kuŝanta en
la herbo flanke de la sabla vojo. Scivola, kvieta kaj kun la manoj
en la poŝoj de la pantalono li aliras tien. Kaj atinginte la tri
homojn, li kviete ekhaltas...
Antaŭ li inter la pastro, la leterportisto kaj Moseo kuŝas la
kadavro de Kovács, kaj la mutulino, eligante laŭtajn ekkriojn,
genufleksis tuj apude, tirante al si la harojn, batante al si la
bruston, kvazaŭ ŝi sola estus la kaŭzo de la malfeliĉego, kiu
trafis la artiston. Klomp, ankoraŭ kvieta, trankvila kaj senkompata,
rigardas dum momento la kadavron, kvazaŭ ĝi estus la kadavro
de droninta hundo, tiam altigante la ŝultrojn, li diras kun
indiferenteco:
-- Hm! ... dronis, mortis, finita! -- kaj sin turnante, li
malproksimiĝas, saltas trans la longfoson, trairas refoje siajn
kampojn por esplori, ĉu ĉio marŝas bone ... kaj malaperas.
Kvaronon da horo poste Kovács estas portita en la domon de Rika. La
leterportisto estas helpinta porti lin tien, sed ekforironte al la
farmejo de Klomp, li ekpensas pri tio, ke en lia letersako kuŝas
du leteroj, kiuj ne estas adresitaj al la farmisto. Li elprenas
kaj enmanigas ilin al Moseo. Ambaŭ estas el la urbo Groningen.
Unu, skribita de la orkestrestro de „Harmonio“, estas adresita al
Kovács, kaj la alia al Moseo mem.
Neniam Moseo ricevis leteron; kiu povus skribi al li, la trovito? Li
tuj malfermas la leteron kaj konsternite montras ĝin al la pastro.
Ĝi estas alvoko al la militservado.
* * * * *
Dank' al la bonaj zorgoj de la pastro, la postan tagon en la vespero
venas la nigra ĉerko. En la vilaĝoj de Groningen la ĉerkoj estas
ĉiam nigraj. La du portantoj lokas ĝin meze de la ĉambro sur la
kaheloj, kaj post kiam ili kun helpo de Moseo estas enmetintaj la
mortinton, ili foriras flustrante inter si pri la tragika maniero, en
kiu mortis la artisto, kaj lasis la mutulinon kaj Moseon solaj.
La junulo ne komprenigis ankoraŭ al sia adoptintino, ke li post
du semajnoj devos forlasi ŝin pro la milita servado. Li intence
prokrastis tiun sciigon, timante, ke lia foriro kaj la subita morto
de Kovács estus tro grandaj batoj por la virino en unu fojo.
Silentante li nun sidas ĉe la fenestro kaj rigardas eksteren
aŭ iras eksterdomen por stari sur la strateto aŭ sur la sabla
vojo. Tiel malĝoje pasas por li la tri tagoj antaŭ la enterigo
de Kovács. Rika kontraŭe restas hejme. Kun premitaj lipoj, kaj
ŝajne kvieta kaj kun rezignacio ŝi sidas tie tiujn tri tagojn,
nur ekstarante por prepari manĝaĵojn kaj rigardas preskaŭ sen
interrompo la ĉerkon. Strangaj pensadoj amasiĝas en ŝia cerbo.
Kiam ŝi estis juna knabino, kelkaj el ŝiaj gefratoj kaj poste
la gepatroj mortis. Ankaŭ ilin ĉiujn oni metis en tian nigran
keston. Ŝi pensas pri tiu misteraĵo. Ŝi konscias instinkte, ke por
ĉiuj enĉerkigitoj ĉi tiu surtera vivo finiĝis. Ĉu tiuj senmove
kuŝantaj homoj sonĝos tiam eternan sonĝon? Kiam ŝi sonĝas, tiam
ankaŭ ŝi kuŝas sen movo, sed post la sonĝo ŝi ĉiam ekvekiĝis
por fari sian kutiman laboron. Ŝi spertis tamen, ke enĉerkigitoj
jam neniam revekiĝas, sed restas en la nigra kesto, kaj ke homoj
venas por forporti ilin al profunda truo en la tero tuj apud tiu
griza konstruaĵo, kie loĝas la blankbarbulo... Kial oni enterigas
ilin?... Ĉu ili ne sentas tion?... Ĉu ili ankoraŭ sonĝos en
tiu profunda truo?... Ho, tion ŝi volonte ekscius, ĉar ŝi mem
ankaŭ kuŝos tie baldaŭ aŭ post longa tempo; ŝi spertis, ke neniu
scias antaŭe, kiam venos tiu tempo... Ĉu aliaj homoj scias tion,
kio poste okazos?... Ili sendube scias pri tio, ĉar ĝi estas nur
mistero por ŝi, kiu ne kapablas senti kaj ekscii per la oreloj...
Kial _ŝi_ ne posedas tian kapablon?... Ho, se ŝi posedus ĝin,
tiam oni povus komprenigi al ŝi pri ĉio, kio okazos post ĉi tiu
surtera vivo... Ŝi pensas, ke post ĉi tiu vivo okazos io stranga,
ĉar ĉiuj mortintoj estas bele kaj blanke vestataj, kaj kun zorgo
kaj ceremonio oni forportas ilin al tiu ripozejo... Sur kelkajn oni
metas pezajn ŝtonojn kun ĉizitaj literoj, sur aliajn oni starigas
nigrajn tabulojn kun blankaj surskriboj, sur aliajn oni konstruas
terajn tegmentformajn montetojn, kiujn oni poste forigas; sed la
pezaj ŝtonoj kaj la starantaj tabuloj ĉiam restas... Kial ekzistas
tiu diferenco? Ho, kial ŝi ne estas kiel la aliaj homoj, tiam ŝi
ja tion scius... Kion oni metos aŭ starigos sur la truon, en kiu
ripozos la kesto de tiu ĉi viro, kiu estis tiel bona al Moseo?...
Kion _li_ preferus?... Ho, se ŝi nur scius, tiam ŝi aĉetus
ĝin por li... Iam venos la tempo, kiam ankaŭ Moseo estos portata al
tiu ripozejo... Ĉu tio daŭros ankoraŭ longe?... Ĉu tio okazus,
dum ŝi loĝas ankoraŭ en sia dometo? Ho, ke ŝi mem estu portata
tien unua, ĉar ŝi ne povas toleri eĉ la ekpenson, ke oni metos
ŝian knabon en tian keston... Ho, kial ŝi do scias nenion, kial
do ŝi ne estas kiel aliaj homoj?... Feliĉe, Moseo estas sana kaj
li amas ŝin tiom, ke li ĉiam restos ĉe ŝi kaj neniam foriros
malproksimen kiel kelkfoje aliaj knaboj foriras... Jes, li restos
sendube... Sed kiu donos al ŝi monon por aĉeti vestojn kaj cetere,
ĉar la viro, kiu ĉiam donis ĝin, jam ne faros tion estonte... Nu,
ŝi ja povos denove labori kiel antaŭe..., sed ne ĉe Klomp..., eble
ĉe la blankbarbulo...
Dum ŝi tiel revis jam du tagojn kaj du noktojn ĉe la ĉerko
de Kovács pri multaj al ŝi misterplenaj aferoj, ŝia kapo
ekturniĝas. Neniam ŝi revis tiel longe kaj tiel multe kiel nun. Ŝi
interfingrigas la manojn kaj penas forigi ĉiujn pensojn por tute jam
ne revadi. Ŝi fermas la okulojn kaj fine pro laceco ekdormas flanke
de la ĉerko.
Dua Ĉapitro.
Daŭrigo de la interrompita Deka Ĉapitro de la Unua Parto -- Kial
ĉiuj surpriziĝis -- La tri Idoj de Orfeo -- La sep Preĝejoj de
Romo.
........ tiel similaj unu je la du aliaj, ke ĉiu kredis rigardi sin
mem en duobla spegulo.
Mi staris antaŭ miaj kolegoj-artistoj, kaj dum momento ŝajnis al
mi, ke mia cerbo ekiris promeni. Tio daŭris tamen nur momenteton,
ĉar la sintenado de la aŭdantaro, kiu ekstaris (kontraŭ la reguloj
de Kurhaŭs), montris al mi, ke la du antaŭ mi starantaj artistoj ne
estas fantomoj aŭ bildoj de mia imago, sed veraj, ekzistantaj junaj
viroj.
Mi vidis ilian reciprokan surprizon, kaj unua mi ekparolis al la
violonĉelisto, staranta plej proksime, dirante al li:
-- Mi havas la honoron kaj plezuron prezenti min al vi; mia nomo
estas Jafet Romeskaŭ el Patersburgo.
La violonĉelisto ridetis ĝenate; mi tuj rimarkis, ke li ne
komprenis miajn vortojn. Li sekve ne estis ruso. Farinte
riverenceton, li etendis al mi la manon, dum li respondis
holandlingve: