virino serĉas lokon.
-- La tria klaso estas plena.
-- Nu, ili ja ne povas resti tie ĉi?
-- Mi ekzamenos, ĉu...
-- Sed la viro ja ne povas resti staranta pli longe kun tiu virino
sur la brakoj... Ĉu ili povas eniri mian kupeon?
-- Kie ĝi estas?
-- Tie ... tiu duaklasa.
-- Ĉu ili havas triaklasajn biletojn?
-- Jes, sed ĉar en la tria klaso ne estas plu lokoj, vi ja povas
konsenti, ke ili eniros duaklasan kupeon.
La konduktoro, antaŭvidante bonan trinkmonon, konsentis kaj Johano
enirigis la viron kun la virino en sian kupeon, kaj post kiam la viro
sidis, Johano sekvis. Li estis tamen surprizita vidante, ke la viro
tenis la virinon sur la genuoj, li sekve diris:
-- Estas loko por via patrino sur tiu benko... Ŝi ja estas via
patrino, ĉu ne vere?
-- Ŝi estas, sinjoro, sed ŝi ne povas sidi tie. Ŝi renversiĝus.
-- He!
-- Jes, ŝi estas preskaŭ lama pro malsano en la koksoj. Hejme ŝi
povas sidi sur apogseĝo, sed ne en ruliĝanta vagonaro. Mi do ŝin
tenos sur miaj genuoj... Ne vere panjo? Sur miaj genuoj vi sidas pli
oportune.
La maljunulino ridetis kaj diris:
-- Jes --. Tiam turnante la okulojn al Johano, ŝi diris plue:
-- Kaj li estas forta, sinjoro, tre forta, kaj ĉar mi estas
malmultepeza, mi ne ĝenas lin..., ĉu ne vere, Petro?
La lastajn vortojn ŝi diris al sia filo.
-- Ho ne, panjo, vi tute ne ĝenas min, kaj eĉ se vi ĝenus min, tio
ja ne estus grava, ĉar en mia infaneco mi tiom da fojoj ĝenis vin,
kaj tiom da fojoj mi sidis sur viaj genuoj, ke miavice volonte mi
havas vin sur la miaj --. La viro karesis la velkiĝintajn manojn de
sia patrino, kaj ŝi toleris tion kun ĝojo kaj fiereco.
-- Mi havas bonan filon, sinjoro --, ŝi diris plue al Johano.
-- Tre bonan, ne ĉiuj patrinoj estas tiel feliĉaj; ĉu vi ne
samopinias Ivan?
Ivan samopiniis; li ne diris tion, sed pro emocio liaj okuloj
malsekiĝis. Li pensis pri sia patrino, kiun ankaŭ li amis kaj kiun
li volonte portus sur siaj genuoj, sed, ho ve, li ne estus sufiĉe
forta kaj la patrino estis tro malproksime. Feliĉe li revidos ŝin
post du tagoj, kaj sekigante la okulojn per la maniko de sia nova
jako, li ridis kaj fumis kiel kamentubo.
La maljuna virino ektusis. Johano demandis:
-- Ĉu la fumo de niaj cigaredoj vin ĝenas?
-- Ne, sinjoro.
Sed spite al ŝia respondo, refoja tuso klare montris la malon, kaj
Johano kaj Ivan forĵetis la cigaredojn el la fenestro.
-- Kien vi vojaĝas? -- demandis Johano.
-- Al Arnhem, sinjoro. Tie loĝas mia filo. Oni atendos min tie kun
veturilo ekster la stacidomo... Mi havas du filojn; ambaŭ estas
ŝuistoj, kaj laŭvice mi loĝas ĉe ĉiu kvar monatojn. Petro, kiu loĝas
en Arnhem, nun iras kun mi al sia hejmo kaj post kvar monatoj Hejn,
kiu estas ŝuisto en Hago, siavice rekondukos min al sia hejmo ...
kaj tiel plu.
-- Vi estas tre riĉa, kiel mi vidas --, diris Johano.
-- Riĉa?... Ho ne, ni tute ne estas tiaj.
-- Riĉeco dependas de la vidpunkto, laŭ kiu oni ĝin konsideras.
Mi konas personojn, kiuj estas milionuloj, sed tamen ili estas pli
malriĉaj ol vi.
La virino ridetis.
-- Mi komprenas --, diris ŝi. -- Eble tiuj personoj ne havas tiajn
bonajn filojn, kiajn mi havas.
-- Vi trafis.
-- Jes, dank' al Dio, mi estas tre riĉa; tamen --, kaj ŝi
eksilentis.
-- Nu?
-- Tamen oni povas esti riĉa kaj samtempe sin trovi en financaj
maltrankviliĝoj, ĉu ne vere!
-- Homoj kun maltrankviliĝoj estas kelkfoje malriĉaj, sed la viaj
do ne estos tiel gravaj, mi supozas.
-- Sinjoro, mi ne aludas ĉiujn homojn troviĝantajn en tiaj
cirkonstancoj, ĉar mi pruvus per tio, ke ankaŭ mi estus malkontenta
kun mia sorto; sed ŝajnas al mi, ke vi estas persono, al kiu oni
malkaŝe povas eldiri siajn maltrankviliĝojn... Ne estas pro mi, ke
ili estas tiel pezaj, sed pro miaj filoj.
-- Eble mi komprenas.
-- Ne, tion vi ja ne povas kompreni, tial mi klarigos miajn vortojn.
-- Ne faru tion, patrino --, interrompis ŝin la filo, -- niaj
familiaj aferoj ja tute ne povas interesi la sinjoron.
-- Jes, ili tamen min interesas --, diris Johano.
La maljunulino diris plue:
-- Miaj filoj havis proceson antaŭ du jaroj, kaj kvankam ilia afero
estis justa, ili malgajnis tiun proceson, kaj nun ili devas pagi
altan monsumon, tiel altan, ke spite al sia laboro ili pli kaj pli
malriĉiĝos.
-- Sed panjo, do ne rakontu pri tio al la sinjoro, li...
-- Jes, mi ĝin rakontos; mi volus rakonti pri tiu proceso al ĉiu,
kiu deziras aŭdi ĝin. La juĝisto estis trompata, Melĥior trompe
ĵuris antaŭ la tribunalo... Melĥior estis ilia kontraŭulo. Ho li
estas tiel malbona viraĉo!... Kaj per flamaj vortoj ŝi rakontis
ĉion, kio koncernis la proceson. Johano aŭskultis pacience kaj
ridetante, kaj kiam ŝi finis, li demandis:
-- Ĉu viaj filoj devas pagi multon?
-- Imagu la sumon, sinjoro; ĉiumonate ili havas por pagi po dudek
guldenoj, ĝis kiam ili estos kvitaj.
-- Kaj kiam ili estos kvitaj?
-- Post dek jaroj, ĉar sen la rentoj la pagota sumo estas du mil
guldenoj... Ĝi ne estas bagatelo!
-- Kaj ĉu ne estas homoj, kiuj volas helpi al vi?
-- Kiu volus? -- respondis la virino. -- Ĉiu scias, ke miaj filoj
estas tro malriĉaj por repagi.
-- Mi konas tre riĉan homon, kiu volas helpi al vi --, diris Johano,
-- kaj mi skribos al li; bonvolu sciigi al mi la adreson de unu el
viaj filoj.
-- Sed miaj filoj prefere ne pruntoprenos, ĉar se iliaj aferoj estos
malprosperaj, ili neeble povus repagi.
-- Sinjorino, mi pruvos al vi, ke vi estas riĉa kaj prospera pro
viaj filoj... Havu paciencon kaj kuraĝon, kuiru viajn pizojn, kaj
ĉio fariĝos bona.
Dirante tion, Johano elpoŝigis notlibreton kaj diris plue:
-- Kiel estas la adreso?
Post hezito la virino respondis: Petro Velt, ŝuisto en Arnhem,
Vilhelminastrato, numero tria.
Johano notis la adreson kaj diris:
-- Sinjorino, mi refoje certigas, ke mi pruvos, ke vi estas riĉa, vi
nepre devas esti tia; ĉiu, kiu posedas tiajn bonajn filojn, kiajn
vi, ne povas esti malriĉa.
La virino ridetis malkonfide. Ŝi tamen estis tre danka pro la afabla
maniero, laŭ kiu la sinjoro parolis kaj agis al ŝi kaj al ŝia
filo, kaj kiam Petro en Arnhem malsupreniris la kupeon, li etendis al
Johano kaj al Ivan la manon, dezirante al ili feliĉan kaj agrablan
vojaĝon. Kiam li staris sur la perono kun la patrino sur la brakoj,
la virino same etendis la manon; ĝi tamen estis tiel malgrasa kaj
velkinta pro longdaŭra laboro, ke Johano kaj lia kunulo apenaŭ
kuraĝis premi ĝin, timante, ke tia forta ektuŝo kaŭzus doloron al
la maljunulino.
La vagonaro denove ekmoviĝis antaŭen kaj la du vojaĝantoj
starantaj ĉe la fenestro postrigardis la ŝuiston, kiu malrapide
laŭiris la peronon kun la patrino sur la brakoj.
-- Ĉu vi komprenis, kion rakontis tiu virino, Ivan?
-- Nur malmulton mi komprenis; ŝi parolis tro rapide...; sed kion vi
notis?
-- Ilian adreson.
-- Por skribi al ili?
-- Ne; nur por poŝtmandate sendi al tiu virino du biletojn po mil
guldenoj. Mi faros tion en Berlino, aŭ en alia urbo.
-- Ni do ne rekte vojaĝos Patersburgon?
-- Estos tro longa vojaĝo. Ni mezvojaĝe rigardos kelkajn urbojn.
Niaj biletoj valoras ĝis Berlino. Tie ni pasigos eble unu tagon kaj
unu nokton. De Berlino ni daŭrigos vojaĝi al Varsovio kaj eble
haltos en alia urbo.
-- Ĉu vi ne decidis ankoraŭ?
-- Kiel mi povus decidi, tio kompreneble dependos de cirkonstancoj.
Ivan rigardis antaŭ sin kaj iom post iom dronis en pensojn.
Li pensis pri nova miraklo; sendube (tiel li pensis) Johano intence
haltos en alia urbo. Io mistera (laŭ lia opinio) sin kaŝas sub tiu
vorto „eble“ kaj li revis tiel longe pri tio, ke fine liaj okuloj
per si mem fermiĝis kaj... Ivan dormis.
Johano, pensante, ke lia amiko estas laca, lasis lin dormi, tiris
„Etika“ de Spinoza el la poŝo kaj eklegis.
Je la vespero niaj vojaĝantoj alvenis en Berlino kaj elvagoniĝis.
Tiun nokton ili pasigis en hotelo apud la stacidomo kaj preskaŭ
la tutan sekvantan tagon ili rigardis la urbon. Intertempe Johano
forsendis la poŝtmandaton al sinjorino Velt. Post dua nokto ili
je la oka matene sidis en la vagonaro al Varsovio. Ili pasigis la
tempon kiel eble plej agrable, ĉu parolante kun aliaj vojaĝantoj,
ĉu rigardante ekster kupeon por vidi la pejzaĝojn, urbetojn kaj
vilaĝojn kuŝantajn laŭlonge de la fervojo. Fine la vagonaro haltis
en stacidomo de urbo, kies nomon ili ne legis sur la anonca breto.
Ivan ne atentis ĝin, ĉar li ne povis legi latinajn kaj germanajn
literojn, kaj Johano, preterveturante ĝin, okaze legis al li tre
interesan tezon en Etika.
Tuj post kiam la vagonaro estis haltinta, Ivan malaltigis la
fenestron de la vagona pordo kaj klinis la kapon eksteren. Johano
fermis la libron, kaj same estis klinonta la kapon ekster kupeon, sed
ekvidante subitan ŝanĝon sur la vizaĝo de Ivan, li restis sidanta,
rigardis dum momento la vizaĝtrajtojn de sia kunulo, kiuj montris
neesprimeblan surprizon, atendis momenton kaj diris:
-- Kio estas, amiko, ĉu promenas elefanto sur la perono?
Ivan ne respondis tiun demandon, sed daŭre fiksante la okulojn sur
la sama loko, li altigis mistere la fingron kaj diris:
-- Jen nova miraklo.
-- Miraklo?
-- Rigardu mem --. Kaj la kuiristo fingre montris antaŭ sin.
-- Mi ne vidas la miraklon, kamarado.
-- Jen!... Sur tiu benko, ĉu vi ne lin vidas?
-- Kiun do?
-- Nian knabon. Jen li sidas sur tiu benko.
Johano okule sekvante la direkton de la fingro, kiun Ivan ankoraŭ
etendis antaŭ sin, vere ekvidis sur benko sidantan knabon, kiu estis
tre simila al Jafet. La ĉapelo de la knabo kuŝis ĉe lia flanko,
kaj la belaj krispaj haroj pendis ĉiuloke ĉirkaŭ lia kapo. Sur la
genuoj li tenis malfermitan notlibron, kiun li ŝajne studadis.
-- Estas li! -- diris Ivan. -- Mi lin vidis antaŭ du jaroj en
Patersburgo; estas li, mi ne povas trompi min..., nur rigardu.
Johano malfermis la pordon kaj malsupreniris la kupeon. Ivan lin
sekvis. En la sama momento la knabo fermis la libron, ekstaris kaj
eniris la atendejon.
-- Estas li! -- refoje diris Ivan, -- tiel li marŝas, tiel li
aspektas. Ni tuj lin sekvu!
Kaj ili sekvis la knabon, kiu jam estis trairinta la atendejon.
-- Li iras sur la straton --, diris Ivan.
-- Nu, li iru; ni povas sekvi... Mi vere kredas, ke tiu knabo estas
la insulano; pasis jam kelkaj jaroj, post kiam mi vidis lin, sed li
ŝanĝiĝis tiel malmulte, ke eraro estas preskaŭ neebla.
La knabo malrapide kaj kun klinita kapo daŭrigis marŝeti, kvazaŭ
li estus revanta pri siaj notoj. La du vojaĝantoj sekvis lin de
malproksime.
-- Ni ne tuj alparolos lin --, diris Johano. -- Ni sekvos lin, kiam
li eniros domon; eble li jam ne loĝas en Patersburgo, sed en ĉi tiu
urbo.
-- Sed en kiu urbo ni estas? -- demandis Ivan.
-- Mi ne scias --, respondis Johano.
La knabo marŝetis ankoraŭ dekon da minutoj, eniris malgrandan
parkon kaj eksidis sur benko sub dika arbo.
-- Jen li eksidas, ni surprizu lin --, diris la kuiristo.
-- Kiamaniere?
-- Vi ekstaru post li kaj mi antaŭ li; mi ekkrios „Ja-!“ kaj tuj
poste vi ekkrios „-fet!“
Johano ridis pro la naiva surprizo, sed li konsentis.
Singarde ĉiu iris sian vojon, kaj post kelka tempo ĉiu alvenis
sur la indikita loko. La knabo, kiu legis sian notlibron, tute ne
rimarkis tion, kio okazas antaŭ kaj malantaŭ li. Tial surprizite li
levis la okulojn, kiam tuj antaŭ li nekonata voĉo laŭte ekkriis:
-- Ja-!
La surprizo fariĝis ankoraŭ pli granda, kiam tuj poste, malantaŭ
li, alia nekonata voĉo ekkriis: „-fet!“
Li rigardis la vokintojn, fermis la notlibron kaj ne sciis, kion
ekpensi. Antaŭ li staris malgranda ĝiba viro, malantaŭ li
eksterordinare longa sinjoro, kaj ambaŭ estis al li nekonataj. Ili
tamen ridetis tiel afable, ke li ne bezonis timi ion malbonan.
Li laŭvice rigardis al ili, fine ridetis ankaŭ, sed ne parolis,
pensante ke la fremduloj volis nur ŝerci kun li.
-- Jafet! -- ekkriis Ivan.
-- Jafet! -- ekkriis Johano, sed la knabo, kiu ne sciis, kion
signifas tiu nomo, ĉar en Posen ne estis knaboj portantaj tiun
nomon, refoje pensis pri ŝercado.
-- Ĉu vi ne rekonas min? -- demandis Ivan.
La knabo kapskuis nee.
-- Ĉu vi ne rekonas vian amikon Johanon? -- demandis la filozofo,
sed refoje la knabo kapskuis nee.
-- Ĉu vi ne rekonas tiun ĉi ĉenon!? -- demandis Johano, kaj
malbutonumante sian jakon, li tintadis per la bela ĉeno, farita el
moneroj.
-- Eble vi miksas min kun aliulo --, subite la knabo diris germane.
-- Vi do estas muzikisto! -- diris samlingve Johano.
-- Jes, sinjoro, mi estas muzikisto.
-- Vi do loĝis antaŭe sur la Insulo, ĉu ne vere?
-- Sur Insulo!?... Mi estis neniam sur Insulo.
Johano eksidis ĉe la dekstra flanko de la knabo, kaj Ivan, kiu
estis certa pri tio, ke la knabo estas Jafet, eksidis ĉe lia
maldekstra flanko.
-- Aŭskultu foje, mia amiketo --, diris Johano. -- Vi ja estas
Jafet, naskita sur la Insulo! Mi bone scias, ke vi fariĝis fama
muzikisto, sed mi tre bedaŭras, ke vi hontas rekoni vian iaman
amikon Johanon, kiu kuris kun vi sur la dunoj por serĉkolekti ovojn
de marbirdoj, kaj al kiu mi rakontis tiom da fabeloj.
-- Sed mi ne estas Jafet, mi estis neniam sur Insulo por serĉkolekti
ovojn; mia nomo estas Stanislas Mareau.
-- Stanislas Mareau?
-- Jes, sinjoro.
-- Kaj vi ne naskiĝis sur la Insulo?
-- Eble mi naskiĝis sur Insulo, sed tion mi neniam eksciis.
-- Ĉu vi loĝas tie ĉi ĉe via patro?
-- Mia patro mortis, sinjoro.
-- Kaj via patrino?
-- Ŝin mi preskaŭ ne memoras; ankaŭ ŝi mortis.
-- Ĉe kiu vi do nun loĝas?
-- Ĉe Klajn, la instruisto.
-- Ĉu vi jam longe loĝas ĉe li?
-- Dum unu jaro. Antaŭe mi loĝis ĉe la doktoro Stuthejm, sed li
mortis same kiel lia edzino. Mi estis ĉe ili kiel ilia infano, sed
post ilia morto sinjoro Klajn konsentis, ke mi iras al li...
La lipoj de la junulo ektremetadis, kaj larmoj transkuris liajn
vangojn.
-- Nu, mia knabo, ne ploru; ĉio fariĝos bona. Diru foje: ĉu vi ne
amas esti ĉe tiu instruisto?
-- Ho jes, li estas tre bona al mi, sed antaŭe, kiam mi estis
ankoraŭ ĉe la doktoro, mi regule vizitis la konservatorion, kie
mi studadis je kostoj de la doktoro; sed post kiam li kaj lia
edzino mortis, mi ne povis daŭrigi la studadon, ĉar tio estus tro
multekosta por sinjoro Klajn.
-- Vi do jam ne studadas?
-- Jes, sed nur malmulte. Mi devas kunlabori en koncertoj, kaj parton
de mia salajro mi donas al sinjoro Klajn; la ceteron mi bezonas por
mia studado, ĉar kelkfoje mi sekvas la kursojn je la konservatorio.
-- Ho ve! li ne estas nia Jafet! -- diris Ivan, -- sed li estas tiel
simila al li kiel du akveroj unu al la alia.
-- Ĉu vi havas fratojn? -- demandis Johano.
-- Mi ne scias, sinjoro.
-- Ĉu vi ne scias tion!? -- ekkriis Johano. -- Ĉiu tamen scias
tion.
-- Mia infaneco estis tiom stranga, ke mi scias nenion pri tio,
sinjoro. Eble mi havas fratojn kaj fratinojn, kiujn mi ne konas, same
kiel mi preskaŭ ne konis mian patrinon.
-- Sed ĉu via patro neniam parolis pri tio?
-- Mi prefere neniam parolas pri li, sinjoro.
-- Ĉu li estis malbona al vi?
-- Jes; li estis akrobato en cirko, ĉiam li ebriiĝis, kaj post kiam
li mortis en tiu ĉi urbo, la doktoro trovis min malsana en la cirka
veturilo, kaj li min adoptis kiel sian filon. Sed, kiel mi jam diris:
la doktoro mortis pro apopleksio, kaj la sinjorino mortis semajnon
poste pro ... pro io tre stranga.
-- Pro ĉagreno?
-- Ne, sinjoro.... pro monomanio. Ŝi ĉiam laboradis..., la tutan
tagon kaj super siaj fortoj, ĝis kiam krevis ŝia koro.
-- Kie loĝas tiu Klajn?
-- En vilaĝeto ekster la urbo.
-- Ĉu vi volas konduki min al li?
-- Jes, sinjoro --, kaj la knabo ekstaris.
Johano ekstaris kaj pensis: Se ĉi tiu knabo ne estas frato de Jafet,
tiam mi jam neniam kuiros miajn pizojn.
Ivan ankaŭ ekstaris kaj li pensis pri tiu ĉi nova miraklo, kaj
strabe rigardante sian longan kunulon, li diris al si mem: Se tiu
knabo ne estas frato de mia kuirista servisto kaj amiketo Jafet, tiam
(li estis dironta: oni pendigu aŭ senkapigu min, sed, ĉar tiaj
ekzekutadoj estus neeblaj pro lia tro mallonga kolo kaj tro altaj
ŝultroj, li diris:) oni min dronigu kiel rabian hundon.
Marŝante plue, li de tempo al tempo ĵetis rigardon al la juna
knabo, kaj la simileco inter li kaj Jafet estis laŭ lia opinio
tia, ke li kelkfoje dubis pri la certigo de Stanislas, kredante, ke
li pro ia ajn motivo kaŝas la veron. Li memoris, kiel la artisto
Jafet Romeskaŭ estis vizitinta lin sur lia ŝipo, kaj kiel li estis
vidinta lin la antaŭan vesperon en la teatro, kaj kiel ravige li
tiam estis ludinta sur sia violono. Kaj tiu violonisto ne estus ĉi
tiu flanke de li marŝanta knabo? Ho, li estis preskaŭ certa pri
tio, ke li estas tiu sama, kaj fine jam ne povante reteni sin, li
subite demandis lin:
-- Ĉu vi parolas ruse?
-- Ne, sinjoro, nur germane kaj pole.
-- Vi estas violonisto, ĉu ne vere?
-- Mi estas pianisto, kviete respondis la knabo.
Ho ve, jen ĉiu dubo estis forigita. Jafet estis violonisto, ĉi tiu
knabo sekve ne povus esti lia iama amiketo. Li do rezignaciis kaj ne
parolis plu, sed aŭskultis la interparoladon de Johano kaj Stanislas
dum ilia promenado al la vilaĝeto, kie loĝis la instruisto Klajn.
Estas homoj en la mondo, kiuj tute ne ŝatas monon tiel longe, kiel
ili posedas sufiĉe da ĝi. Ni konas ekzemplojn de maristoj, kiuj
elspezas en unu semajno la tutan salajron por kiu ili laboris duonan
jaron. Post tiu semajno ili kun plezuro refoje komencas labori, tute
ne konsciante, eĉ ne pensante unu momenton pri tio, kion ili faros
kun la perlaborota mono ĉe la fino de la sekvanta duonjaro. Preskaŭ
ĉiuj tiaj homoj sencele aŭ nur por amuzaĵoj elspezas la fruktojn
de sia laboro kaj okazas nur tre malofte, ke ni renkontas personon
kiel Johanon, kiu laboras por poste kviete kaj filozofe pasigi la
tempon, ĝis kiam la mono estas for, aŭ ke li elspezas parton de sia
havaĵo pro agoj, al kiuj lin instigas lia bona koro.
Kiam Johano kaj Ivan du horojn post sia alveno ĉe Klajn adiaŭis
la instruiston, lian edzinon kaj Stanislas, tiam nia filozofo jam
estis fordoninta ok biletojn po mil guldenoj, ĉar krom la ses, pri
kiuj la legantoj eksciis, li postlasis du pluajn ĉe Klajn, por ke
Stanislas senbarile povu daŭrigi sian studadon en la konservatorio
de Posen. Tiu monsumo estus, laŭ Klajn, sufiĉe granda, ĉar post
du jaroj da diligenta studado Stanislas facile estus kapabla fari
sian elirekzamenon, post kiu li povus komenci sian muzikan karieron
kiel artisto; kaj neniu dubis pri la sukceso, ĉar la talentoj, kiujn
la knabo ĝis nun montris, estis tiaj, ke la estonto promesis nur
brilajn rezultatojn.
Sekve Johano, tute ne malkvietiĝante pro la iom post ioma
plimalgrandiĝanta sumo, kies posedanto li estis, kun kontenteco kaj
bonhumore reiris kun Ivan al la stacidomo de Posen, lasante post si
la feliĉan kaj dankeman knabon, kiun la stranga sorto tiel subite
ĵetis sur lian vojon.
La vagonaro, per kiu niaj vojaĝantoj estis alvenintaj en Posen, jam
longe estis for sur la vojo al Varsovio, sed tio ne malbonigis ilian
humoron. Pacience ili atendis du horojn la alvenon de la sekvanta
vagonaro al Varsovio. Ivan prefere tuj vojaĝus al Patersburgo, sed
opiniante, ke en Varsovio refoje okazus miraklo, li sin submetis kun
plezuro al la decido de Johano.
En Varsovio tamen okazis nenio eksterordinara. Ili rigardis la urbon,
kaj pasiginte tie unu nokton, ili en la sekvanta mateno ekvojaĝis
Patersburgon. Kiam ili alvenis tie je la vespero, Johano demandis
Ivanon, kion unue fari.
-- Ĉu mi povas decidi tion? -- li diris.
-- Jes.
-- Nu, unue ni vizitu mian patrinon.
-- Bone, mia amiko, mi ĝojas pro tiu via decido; ĝi pruvas al mi,
ke ankaŭ vi estas bona filo, kiu ne forgesis sian patrinon. Kaj kion
ni faros poste?
-- Ĉu mi refoje povas decidi?
-- Jes, kondiĉe, ke ni ne eniros trinkejon.
-- Ho sinjoro, vi juĝas pri mi malĝuste; vi konsideras min kiel
ordinaran drinkulon, sed vi eraras.
-- Vi tamen ebriiĝis antaŭ ol vi perdis nian knabon, kaj same vi
ebriiĝis antaŭ ol mi trovis vin en Hago sub tiu arbo.
-- Vi pravas, tiam mi ebriiĝis; sed mi ne ĉiam ebriiĝas, kiam mi
eliras por mia plezuro. Mi nur fariĝas ebria, kiam mi jam trinkis
unu glaseton da brando; kaj mi nur trinkas brandon, kiam mi estas en
societo de brandon trinkantaj maristoj, kun kiuj mi amuzas min. Sed,
ĉar _vi_ ne trinkas brandon, ankaŭ _mi_ ne trinkos nun mian unuan
glaseton, sekve, se mi eliras kun vi, mi ne ebriiĝos, eĉ se ni
enirus trinkejon.
-- Tio estas dirita logike kaj filozofie, mia amiko, sed diru al mi:
Ĉu vi neniam ebriiĝas surŝipe?
-- Neniam, pro mia honoro!
-- Mi komprenas, tie ne estas brando.
-- Vi estas granda filozofo, kiel mi opinias, sed rilate al la
provizoj de ŝipoj vi maltrafis. En mia ŝipa kuirejo estas tiom da
brando, ke centoj da maristoj povus ebriiĝi tie, sed tie mi neniam
ĝin tuŝas.
-- Nu, ne ofendiĝu, mia kara. Nun decidu, kion ni faros, post kiam
ni vizitis vian patrinon?
-- Post kiam ni pasigis la tutan vesperon ĉe ŝi, ni dormos en ŝia
domo, kie sin trovas malgranda subtegmentejo kun bona lito. Vi dormos
en la lito kaj mi sur du seĝoj. La sekvantan matenon mi laŭ mia
kutimo lasos al ŝi mian mo...; ho ve! mi ja posedas plu neniom por
lasi..., la belaj fraŭlinoj prenis ĉiom kaj mi eĉ ŝuldas al vi la
monon, kiun mi donis al tiu holanda maristo, por ke li povu aĉeti
okulvitrojn por sia edzino... -- Ivan estis melankoliiĝonta, sed
Johano ekridis dirante:
-- Kion vi kutime donas al via patrino?
-- Mian tutan kuiristan salajron kun escepto de kelkaj rubloj por
vestoj kaj tabako kaj por amuzi min kun miaj kamaradoj.
-- Nu, mia kara, vi ne povas lasi vian lastan salajron, sed mi
posedas tiom da biletoj po mil guldenoj, ke...
Ivan metis manon sur la brakon de sia kunulo kaj diris:
-- Vi do ne intencas postlasi ĉe ŝi da tiuj biletoj!?
Johano refoje ridis, sed ne respondis, kaj la kuiristo diris plue:
-- Ĉar tion farante hieraŭ, hodiaŭ, morgaŭ kaj cetere al multaj
personoj, vi refariĝos almozulo mem en malpli ol unu monato.
-- Tio estas dirita malfilozofie, mia kamarado, ĉar ĉio dependas de
cirkonstancoj, ankaŭ tio, ĉu mi fariĝos almozulo aŭ ne; krom tio,
se la sorto jam decidis, ke mi fariĝos tia, tiam ĉiuj miaj klopodoj
malebligi tiun decidon estus vanaj; do lasu min agi kaj fari laŭ mia
bontrovo kaj deziro.
Ivan silentis kaj ili ekpromenis.
La leganto jam unufoje vizitis la patrinon de Ivan kun Jafet kaj la
kuiristo mem. Sekve li scias, kie ŝi loĝis, kaj li povas imagi kun
kiom da ĝojo la filo kun la longa fremdulo estis akceptataj de la
maljuna virino.
Johano, kiu ĉiam tuj sentis sin kvazaŭ samhejmano ĉe ĉiuj homoj,
sin sentis tamen iom ĝenata ĉe la rusa virino, ĉar li ne povis
paroli la rusan lingvon. Li do ĉeestis la por li nekompreneblan
interparoladon de siaj gastigantoj, kiuj rapide kaj senhalte
babiladis la tutan vesperon ĝis noktomezo. Por la unua fojo Johano
aŭdis la rusan lingvon, kiu sonis tre strange en liaj oreloj pro la
abundo da siblataj konsonantoj, per kiuj ĝi estas karakterizata.
Kelkfoje ŝajnis al li, kvazaŭ du birdoj flutadis inter si kaj
li opiniis, ke tiu flute-parolata lingvo nepre devas esti mirinde
belsona, kiam ĝin parolas inter si aro da babilantaj knabinoj.
Je la deka horo en la sekvanta mateno Ivan kaj Johano kune iris sur
la straton por viziti Jafeton, la Insulanon... Sed kie li estus
trovebla? La patrino de Ivan ne sciis tion. Ili do informiĝis ĉe
multaj lokoj, sed nenie oni povis doni informojn pri la loĝejo de la
violonisto. Fine ili iris al la teatro kaj tie la pordisto sciigis,
ke la familio Romeskaŭ antaŭ monato estis forlasinta la urbon. Li
tamen ne sciis, kien ili estis vojaĝintaj.
-- Ĉu la familio vojaĝas pro plezuro? -- demandis Ivan.
-- Ne, la violonisto Romeskaŭ la juna intencas doni koncertojn en
multaj urbegoj de Eŭropo ekster Rusujo.
-- Kiel longe daŭros la vojaĝo?
-- Duonan jaron, eble pli longe.
-- Ili neniam postlasas adreson?
-- Mi kredas ke ne, ĉar ili mem antaŭe ne scias, kiam ili estos en
Parizo, en Berlino aŭ en alia urbo.
Ivan tradukis al Johano la respondon de la pordisto. La filozofo
pripensis momenton, tiam li diris ridetante kiel kutime:
-- Nu, spite al tio, ni lin trovos.
Kaj la duo, Johano bonhumora kaj ridetante, Ivan malbonhumora kaj
ploronte, iris for; kaj Johano, frapetante sian kunulon sur la
ŝultron, diris:
-- Antaŭen, kamarado! ne melankoliiĝu, mi petas. Kuraĝon! Kuiru
viajn pizojn kaj ĉio fariĝos bona! --
Fino de la Kvara Parto.
Kvina Parto
Idoj de Orfeo
Unua Ĉapitro.
En Brej -- Ĉe la mutulino -- Moseo, vera ido de Orfeo -- Kovács
ekpromenas en la lumo de la luno -- Maltrankvileco en la dometo de
Rika -- Malfrua vizito ĉe la pastro -- Terura nokto -- Stranga
trovaĵo de leterportisto -- La farmisto Klomp -- Ido de Orfeo kaj
... de Marso -- Pri tio, kion revadas la mutulino.