havis la tempon longe sin okupi pri tiu demando, ĉar la salonpordo
ekknaris kaj sur la sojlo staris la sinjorino.
Stanislas ektimiĝis vidante ŝin; neniam ŝia vizaĝo estis tiel
pala, tiel flave pala kiel nun, kaj ĝiaj trajtoj montris tiom da
angoro, ke tuj la ekpenso, ke io terura okazis, eniris en la kapon
de la knabo. Li estis parolonta, sed ne kapablis. Li rekte eksidis
sur la seĝo, forpuŝis la libron kaj rigardis al la pala virino, kiu
kun ŝanceliĝantaj paŝoj alproksimiĝis, lasante post si la pordon
nefermita.
Stanislas fine demandis balbute:
-- Kio ... fariĝis? -- tiam li eksilentis, la lango algluiĝis al la
palato de lia buŝo kaj kun neesprimebla miro kaj ektimo li fiksis
siajn nigrajn okulojn sur la virino.
Ŝiaj sekiĝintaj manoj (kvazaŭ manoj de miljara mumio) kun
nekalkulebla nombro da sulkoj pro la ĉiama purigado kun sapakvo
en la kuirejo, pendis kvazaŭ velkintaj ĉe ŝiaj flankoj kaj
tremetadis.
-- Stanislas... --, ŝi flustris kun premita voĉo, kaj subite ŝi
ekhaltis kaj restis staranta ne malproksime de la knabo.
-- Stanislas...
-- Kio estas...?
-- Ho Stanislas... --, refoje ŝi ekhaltis paroli.
-- Ĉu okazis io kun la servistino?
-- Ne..., ŝi eliris...; mi ŝin elirigis komisie por esti sola dum
kelkaj momentoj...; ĉar mi havas ion por diri... Ĉiuj nun estas
for, nur ni ambaŭ estas en la domo...
Refoje ŝi ĉesis paroli, tiam subite ŝi kovris al si la okulojn
per la flavaj manoj kaj eligis subpremitan ekkrion, kiu penetris la
animon de la knabo. Li volis ekstari por iri al ŝi, sed ne povis, li
atendis ion teruran kaj restis sidanta senmove, la okuloj fiksitaj
sur la malfeliĉulino, kiu staris antaŭ li.
-- Stanislas..., mi havas ion por diri..., por konfesi al vi... Vi
estas tiel bona knabo, al vi mi kuraĝas paroli..., nur al vi...
Nerva tremo trakuris tra ŝia tuta korpo, ŝi ŝanceliĝis kaj falis
surgenue antaŭ la knabo, kiu fariĝis pli kaj pli pala pro emocio.
Fine li kapablis paroli.
-- Sinjorino, kio do fariĝis! ... vi ja tremegas, vi estas malsana.
-- Ho ne, mi ne estas.
-- Vi laboris tro multe.
-- Jes, mi laboris..., ĝis nun mi havis la fortojn por labori, sed
ili estas forlasontaj min...
-- Sed kial tiel labori?... La servistino ja estas en la domo por
labori; vi laboras tro multe...
-- Ho ne, Stanislas, mi devas labori, ĉiam labori... Ho Dio ...
kompatu min!
Ŝi eligis profundan ĝemon kaj rampante antaŭen ĝis Stanislas, ŝi
faligis la kapon sur liajn genuojn kaj ekploris.
-- Vi nepre devas ripozi, sinjorino; kredu al mi, tiu ĉiama laboro
en la kuirejo mortigos vin.
-- Ho ve, Stanislas; mi ja devas labori..., mi ja ne povas _ne_
labori.
-- Sed kial? -- Stanislas rigardis al la kompatinda virino. En
klinita sintenado ŝi staris surgenue antaŭ li kaj ŝia tuta
eksteraĵo naskis indan kompaton. Ĝis antaŭ kvarona horo ŝi estis
laborinta kiel sklavino, kaj la akvo, kiu malsekigis ŝiajn botojn
kaj vestojn, elgutetis el ili sur la tapiŝon kaj estis lasinta siajn
postsignojn de la salona pordo ĝis la tablo.
-- Kial? -- ŝi respondis, -- ĉar _ŝi_ ordonis tion al mi antaŭ
ol morti --. Ŝi levis la kapon kaj rigardis al la knabo.
-- Ŝi freneziĝis --, pensis li, kaj ŝi tuj divenis lian penson.
-- Ne pensu Stanislas, ke mi perdis la prudenton --, ŝi diris plue,
-- mi ja tute ne perdis ĝin...
-- Sed mi ne komprenas, kio...
-- Vi ne povas tion kompreni, kaj ĝuste tial mi nun venis por
komprenigi al vi..., nur _vi_ povos tion kompreni, ne la
aliaj... Ho, Stanislas, se vi scius, se vi scius! ... sed mi ĝin
rakontos al vi, eble vi min forpuŝos kun abomeno kiel lepran hundon,
sed tion mi ja indas, ĉar mi indas pli malmulte ol lepra hundo.
-- Vi?... Vi sinjorino, kiu estas tiel bona al ĉiuj!
Ŝi ekstaris kaj dum ŝiaj trajtoj kuntiriĝis konvulsie, ŝi
flustris:
-- Ho Stanislas ... fine mi devas ĝin eldiri ... fine vi ekaŭdos,
kio mi estas, ĉar vi trompiĝis pri mi...., mi tute ne estas bona,
mi estas mizerulino..., mi estas krimulino.
La miro de la knabo pligrandiĝis pli kaj pli, ŝi tion rimarkis kaj
diris plue kun flustranta voĉo:
-- Mi estas la plej granda krimulino en la urbo..., mi estas
mortigintino.
Stanislas estis atendinta ion teruran, sed ne tion; li tamen ne
kredis al la paroloj de la sinjorino, kaj ŝiaj penetremaj okuloj
tion rimarkis tuj.
-- Vi ne kredas al mi --, ŝi flustre diris; sed mi rakontos tion,
kio okazis, kaj tiam vi kredos, ĉar ĝi ja estas vera.
Ŝi etendis la manon al la ciferplato de la horloĝo kaj diris:
-- Ĉu vi vidas tiun moviĝantan glavon?... Ĝi minacadas..., nur
minacadas kaj ne frapas...; sammaniere al mi minacadas jam dum multaj
jaroj la du vitrecaj okuloj de mia viktimo... Preskaŭ sen interrompo
ili traboras mian animon, ĉiam ili estas antaŭ mi, nokte kaj tage;
eĉ dum mi dormas, ili min persekutas kaj nur tiam, kiam mi laboras,
ili iom post iom foriĝas, sed tuj revenas, kiam mi volas ripozi pro
laceco... Tial mi ĉiam laboras. Ĉiumatene mi purigas la kuirejon
jam dum multaj sinsekvantaj jaroj. Neniu scias kial, nek la doktoro,
nek la servistino, nek iu alia... Mi volis diri ĝin al neniu, ĉar
tute sola mi volis porti la ŝarĝon, kiu pezas kiel plumbo sur mia
konscienco. Mi volis porti ĝin, ĝis kiam ĝi rompus mian koron aŭ
faligus min senrestariĝe. Sed mia koro ne rompiĝis kaj mia korpo ne
falis sub mia ŝarĝo...
Ŝi parolis ĉiujn tiujn vortojn kvazaŭ en deliro kaj rigardante nur
la ciferplaton, sur kiu la soldato de Salomo svingadis la minacantan
glavon. Fine ŝi deturnis la okulojn de tiu loko kaj direktante ilin
sur la knabon, ŝi diris plue:
-- Neniam oni supozis, kial mi tiel laboradis, ĉar neniu iam eksciis
tion, kio okazis kun mi kaj ŝi; neniu ekaŭdis la terurajn vortojn,
kiujn ŝi parolis, kiam ŝi mortis, neniu scias, kiel ili ankoraŭ
nun sonas kaj sonadas en miajn orelojn, penetras mian animon kvazaŭ
per tranĉanta glavo. Tiuj vortoj formortiĝis kaj jam ne aŭdiĝas,
kiam mi laboradas; sed apenaŭ mi ekripozas, ili denove resonadas en
miajn orelojn. Nur miaj bruantaj balailo kaj sitelo povas silentigi
la buŝon, kiu elparolis ilin.
Stanislas estis demandanta, kiu estas tiu, pri kiu la sinjorino
parolis, sed ŝia vizaĝo tiel rigidiĝis en terura tordiĝo, ke li
ne povis eligi unu demandan vorton. Refoje ŝi montris la soldaton
sur la ciferplato, flustrante:
-- Rigardu! ... tiun minacantan glavon, kiu tamen neniam ektrafos
sian celon, tiun glavon ŝi fingre montris al mi, kiam ŝi kuŝis
tie antaŭ la horloĝo..., kaj dum strio da sango elŝprucis el ŝia
buŝo sur tiun tapiŝon, ŝi eldiris tiujn vortojn, minacantajn same
terure kiel tiu glavo...
La kompatindulino tremetis kaj refoje kovris al si la vizaĝon per la
velkintaj manoj.
-- Kion do ŝi diris? -- demandis Stanislas.
-- Ŝi diris: Vi min mortigis, sed la tempo venos, kiam vi staros
antaŭ via juĝanto same kiel tiu malbona virino tie staras antaŭ la
sia... Kaj kiam mi genufleksis antaŭ ŝi por peti ŝian pardonon,
tiam ŝi forpuŝis min kun la teruraj vortoj: Ne tuŝu min, iru for
kaj laboru, ĝis kiam via koro krevos same kiel nun krevis la mia.
Ŝi eksilentis momenteton kaj rigardis al Stanislas, tiam ŝi
flustris:
-- Kaj mi laboris kaj laboradis por plenumi ŝian ordonon, sed mia
koro _ne_ krevis... Ho, ke ĝi krevus..., ĉar nur tiam mi trovus
ripozon..., sed mi daŭrigos laboradi, ĉar tia estas ŝia volo.
-- Sed kial laboradi?
La antaŭa tordiĝo reaperis sur la vizaĝo de la sinjorino.
-- Mi rakontos tion, Stanislas, nur al vi mi ĝin rakontos, sed kio
ajn okazos, neniam parolu pri ĝi.
Stanislas ekstaris por meti seĝon por ŝi, ĉar li timis ke ŝi
falus, sed per rifuza gesto ŝi detenis la knabon.
-- Ne! ... mi _ne_ volas sidi, ĉar sidi estas ripozi. Mi volas
stari, kaj starante mi rakontos... Vi pensas kaj diris, Stanislas, ke
mi estas bona, sed vi trompiĝas; mi estas la plej malbona el ĉiuj
virinoj, kaj iam mi estis la plej egoista kaj la plej fiera.
Stanislas, pensante pri la ĉiama laborado de la sinjorino, pri ŝia
ĝentileco kaj bonkoreco al ĉiuj, kaj pri la ĉifonaj malsekaj
vestaĵoj, kiujn ŝi portadis, refoje ekopiniis, ke ŝi deliras,
ĉar li neeble povis kredi al ŝiaj misteraj vortoj. Se li estus iam
aŭdinta, ke kelkaj homoj estas persekutataj de monomanio, tiam li
sen ia dubo tuj pensus, ke antaŭ li staras monomaniulino, sed eĉ la
ekzistado de tia spirita deflankiĝo ĉe la homoj estis al li tute
nekonata.
Ne atendante la efikon, kiun faris sur la knabon ŝiaj vortoj, la
sinjorino diris plue:
-- Kiam mi estis juna knabino, mi estis kvazaŭ la estrino en mia
gepatra domo. Miaj gepatroj estis tre riĉaj, kaj ĉar mi ne deziris
vizitadi la publikan lernejon, mi ekhavis privatajn instruistojn,
kiuj al mi instruis, kaj ĉar mi estas egoista kaj ambicia, mi
volis lerni multe pli multe ol aliaj knabinoj el mia rango, nur por
esti supera al ili ĉiuj. Mi lernis fremdajn lingvojn, la desegnan
arton, mi lernis preskaŭ ĉiujn sciencojn kaj ankaŭ muzikon. Mi
ludis mirinde bele sur la piano kaj sur la jena (ŝi fingre montris
la instrumenton, kiun uzis ordinare la knabo), mi ludis la samajn
muzikaĵojn, kiujn vi nun ĉiutage studadas. Mi havis talenton kaj
ĉiuj min admiradis. Tio tamen ne kontentigis min, mi volis esti
brilanta stelo inter ĉiuj aliaj ludantoj; mi volis esti artisto
de unua rango, kaj sen dubo mi estus trafinta tiun celon, se ne io
stranga kaj terura subite estus ŝovinta barilon antaŭ ĉiujn miajn
intencojn kaj planojn. Mi tiam konatiĝis kun sinjoro Stuthejm. Li
estis bona viro kaj havis doktoran titolon kaj ĉio tio decidigis min
fariĝi lia edzino. Ni havis unu infanon, kiel vi scias, kiu estas la
patrino de la eta Teodoro. Kiam mia filino estis kvinjara, mi havis
du servistinojn en ĉi tiu domo, unu por la kuirejo kaj unu, kiu
sin okupadis pri la ceteraj mastrumaj laboroj, ĉar mi mem laboris
neniam; mi estis tro fiera por labori. Mi nur studadis kaj ludadis
sur mia piano. Tiu dua servistino, speco de ĉambristino, estis tre
malforta kaj iom malsanema knabino de dudek jaroj... Ŝi laboris
pli multe ol povis elporti ŝiaj korpaj fortoj, sed tion mi tiam ne
rimarkis kaj atentis; mi eĉ ne pensis pri io tia. Mi kontraŭe nur
ŝin rapidigis, riproĉis ŝin, se ŝia laboro ne marŝis sufiĉe
rapide. Unu matenon, post kiam ŝi estis laborinta en ĉi tiu salono,
ŝi devis enpaki kelkajn grandajn kofrojn por parencino mia, kiu
estis ĉe ni dum kelkaj tagoj kaj kiu estis forironta al Parizo.
Mi ludis sur la piano kaj ŝi enpakis. Mi memoras, ke kelkfoje ŝi
spiregis pro laceco, sed mi preskaŭ ne atentis tion; ŝi ja estis
nur ĉambristino kaj destinita por labori. Kiam la kofroj estis
plenaj, ŝi devis porti ilin en la koridoron, ĉar veturilo estis
venonta por veturi ilin al la stacidomo. Kiel mi jam diris, la kofroj
estis grandaj, kaj ĉar ili enhavis librojn, ili estis tro pezaj por
ŝi. Kun peno kaj streĉado de ĉiuj fortoj ŝi forportis la pli
malgrandajn en la koridoron, kaj ĉar ŝi sentis, ke mankas al ŝi la
fortoj forporti la grandajn, ŝi demandis, ĉu mi konsentas, ke la
kuiristino helpu ŝin. Mi malkonsentis, riproĉante ŝin akre, ke ŝi
ĉiam interrompas mian studadon, kaj ke ŝi estas tro maldiligenta
eĉ klopodi forporti la kofrojn. Ŝi mordis al si la lipojn, ĉar
miaj riproĉoj estis maljustaj kaj vundis ŝian memestimon. Ŝi ne
respondis kaj levis kofron. Apenaŭ ŝi faris du paŝojn, ŝi eligis
krion de doloro. La kofro refalis sur la tapiŝon kaj ŝi ekpalpis
ambaŭmane sian bruston, dum morta paleco kovris ŝian vizaĝon. Mi
ekhaltis ludi kaj rigardis ŝin kun surprizo. Ŝi ŝanceliĝis sur
siaj kruroj kaj falis surgenue, kaptante la dorson de la kanapo, ĉe
kiu staris la kofro.
-- Kio fariĝis? -- mi demandis.
Ŝi kunpremis ankoraŭ pli forte la lipojn, rigardis min kun
riproĉantaj okuloj, kaj ŝajnis, kvazaŭ ŝi estus sufokonta; ŝi
devis malfermi la lipojn, sed anstataŭ vortoj elfluis el ĝi strio
da sango.
-- Kio fariĝis!? -- mi refoje demandis.
-- Ho mia brusto --, ŝi diris, premante la manon sur sian koron, --
ho, mia koro, ĝi rompiĝis..., la kofro estis tro multpeza --. Mi
salte leviĝis de mia seĝo por kuri al ŝi kaj por subteni ŝin,
ĉar ŝia paleco fariĝis tiel terura, ke mi timis, ke ŝi tuj
falos sur la plankon. Ŝi tamen etendis la manon por eviti al mi
alproksimiĝi. Refoje strio da sango fluis el ŝia buŝo kaj makulis
ŝiajn vestojn kaj la tapiŝon... Jen ... tie ... tie ... ho Dio,
Dio!
Kun teruro Stanislas rigardis la lokon, kiun fingre montris la
sinjorino. Li tamen ne vidis sangmakulon, sed tapiŝeton.
-- Sub tiu tapiŝeto, Stanislas, estis iam tiu makulo. Mi volis
forigi ĝin, sed tio jam ne estis ebla; tiam mi fortranĉis la
makulon kaj kovris la lokon ... la truon ... per tiu tapiŝeto...
Ŝi per la piedo forpuŝis la tapiŝeton kaj Stanislas vidis
kvadratan truon en la planktapiŝo.
-- Tie! -- ŝi diris plue, -- tie fluis ŝia sango..., tie ŝi
kuŝis surgenue forpuŝante min, dum ŝi kriis al mi: -- Iru for,
ne tuŝu min, estas tro malfrue helpi al mi..., mia koro rompiĝis
-- ... La doktoro ne estis hejme; mi tuj elkuris la ĉambron kaj la
veturigisto venis por kuŝigi ŝin sur la kanapon. Kaj kiam poste
mi staris antaŭ ŝi, petante ŝian pardonon kaj demandante, kion
mi devus fari por ke ŝi povu pardoni al mi, tiam ŝi eldiris tiujn
terurajn vortojn: -- Vi mortigis min, sed la tempo venos, kiam vi
staros antaŭ via juĝanto, same kiel tiu malvirta virino tie staras
antaŭ la sia --. Ho Stanislas, ŝi mortis du tagojn poste... Mi jam
ne kuraĝis reveni al la malfeliĉulino, ĉar ŝi ne volis pardoni al
mi, kiu ŝin mortigis... De tiu tempo mi suferis, kiel povas suferi
nur iu kun mortigo sur la konscienco... Nokte tiu pala servistino
aperas antaŭ mia lito kaj riproĉas min, dirante ĉiam la samajn
vortojn: „Laboru! ... laboru ĝis kiam ankaŭ _via_ koro krevos...“
Kaj mi laboris ĝis nun, sed vane; mia koro estas tiel forta, ke
ĝi ne povas krevi... Neniu ĝis tiu tago komprenis, kial mi tiel
laboradas, kaj neniu tion eksciis, escepte vi... Vi ne mokas min,
Stanislas, pro mia laborado, vi komprenos min, ĉar vi estas
inteligenta kaj bonkora, sentema knabo.
Stanislas rigardis la sinjorinon, ne sciante, ĉu li devas konsideri
ŝin kiel virinon, kiu perdis la prudenton, aŭ ĉu vere tio ĉio
okazis, kion ŝi estis rakontinta; sed la truo estis en la tapiŝo,
la sangmakulita loko estis fortranĉita, sen dubo la sinjorino estis
dirinta la veron; sed spite al tio, ŝajnis al li strange, ke ŝi
per tia laborado povus silentigi sian konsciencon. Li ja estis nur
juna knabo kaj ne povis tion imagi, al kio monomanio povas instigi la
homojn.
-- Sed, sinjorino --, li fine diris mallaŭte, timante, ke iu aŭdus
liajn parolojn, -- vi diras, ke vi mortigis tiun servistinon..., vi
tamen tion ne faris intence.
-- Jes, mi faris, ĉar mi sola estas kulpa en ĉio.
-- Vi tamen ne povis antaŭvidi, ke ŝi mortus.
-- Spite al tio mi estas ŝia mortigintino, kaj tial Dio min punas,
ĉar Li per ŝia buŝo eldiris al mi tiujn terurajn vortojn...
Sed mi obeis ilin kaj obeos ilin ĝis la fino de mia vivo, kiom
ajn malfacila estos al mi tiu seninterrompa laboro; fine la tempo
ja venos, kiam mi povos ripozadi..., kaj tiam Li kaj ŝi al mi
pardonos. Sed tiu tempo estas eble ankoraŭ tre malproksima, ĉar
kvankam miaj korpaj fortoj plimalgrandiĝas iom post iom, mia koro
estas forta. Koro tiel senkompata kaj tiel malsentema kiel la mia
nepre devas esti forta kaj povas kontraŭstari kaj elporti longe la
pezan ŝarĝon, kiu ĝin premas... Sed fine ĝi krevos, kaj tiam
mi estos liberigita de la malbeno, kiun Li paroligis al mi pere de
ŝia buŝo... Mi staras antaŭ Li jam multajn jarojn same kiel tiu
virino sur la ciferplato staras antaŭ sia juĝanto... Rigardu kiel
tiu soldato svingadas la glavon, ne trafante. Same tiuj minacantaj
vortoj estas adresitaj al mi tagon post tago, semajnon post semajno
kaj jaron post jaro... Tiu soldato _neniam_ ekfrapos, sed fine _mi_
estos liberigata de la vortoj, kiuj minacadas min..., tiam mia
koro rompiĝos, tiam mi estos feliĉa, ĉar tiam Dio kaj ŝi estos
pardonintaj min.
Ŝi rigardis la ciferplaton kaj ŝiaj lipoj tremetis; tiam ŝi diris
flustre: -- Ho, mi havos ankoraŭ multe por suferi, sed la laboro
senŝarĝigos min... -- Tiam ŝi dronis momenton en pensoj.
La pordo de la veturilejo ĵetfermiĝis kun laŭta bruo kaj
interrompis la silenton, kiu regis en la domo.
-- Jen Maria, kiu revenas --, ŝi diris subite. -- Mi refoje
eklaboros.
Ŝi sin turnis por foriri.
Stanislas postrigardis la kompatindan virinon, kiu kiel vera ekzemplo
de mizero kun ŝanceliĝantaj paŝoj malrapide aliris al la pordo.
Stanislas restis sola.
Minuton poste laŭta frotado de balailo montris, ke la sinjorino
laboradas kiel kutime por forigi de sia koro la ŝarĝon, kiu premus
ĝin eble ankoraŭ multajn jarojn.
Fino de la Tria Parto.
Kvara Parto
Don Kiĥoto kaj Sanĉo Panza
Unua Ĉapitro.
La Daguerrestraat kaj ĝiaj loĝantoj -- La geedzoj Bus -- La nova
pensionulo -- Kontraŭaj opinioj pri kelkaj aferoj -- Du strataj
buboj, kiuj admiras bildolibrojn, kaj kio sekvas el tio -- Filozofo
kaj ludantaj buboj -- La ĝibulo -- Filozofo, kiu rehejmiĝas kun
stranga kamarado -- Bus estis surprizata same kiel lia edzino -- Pri
acidaj haringoj -- Etiko de Spinoza -- Antaŭzorgoj de filozofo.
La Daguerrestrato (nomita laŭ Louis Jacq. Maudé Daguerre, pentristo
kaj eltrovinto de la fotografarto) estas bela, senbrua strato
en Hago. Tie staras plejparte trietaĝaj domoj kaj preskaŭ en
ĉiuj loĝas homoj el la burĝa klaso. Unuj estas pensiumitaj
ŝtatoficistoj, aliaj estas aktivaj oficistoj, librotenistoj,
instruistoj de publikaj lernejoj kaj rentuloj. Butikojn, magazenojn
aŭ publikajn konstruaĵojn oni ne trovas en tiu strato, kaj nur
unu domo estas uzata kiel pensiono, kies mastro, okupinte por si
mem ne pli ol unu ĉambron kaj kuirejeton, forluigas ĉiujn aliajn
apartamentojn, ĉu mebloprovizitaj, ĉu sen mebloj. Tiuj apartamentoj
estas okupataj de geedziĝintoj, de fraŭloj, de fraŭlinoj loĝantaj
apartigitaj unu de la alia, tiel ke preskaŭ ĉiu vivas sian apartan
vivon, kaj ofte okazas, ke loĝantoj de la pensiono tute ne konas
sin reciproke, kvankam dum monatoj sinsekvantaj ili vivas en la sama
konstruaĵo. Kelkaj el ili estas servataj de la pensionestro, kiu
zorgas pri manĝaĵoj kaj cetere, aliaj kontraŭe servas sin mem.
En tiu konstruaĵo, enhavanta dekduon da forluigitaj apartamentoj,
loĝis en la jaro 1912a la geedzoj Bus kiel gepensionestroj.
Bus estis viro, kiu pasigis multajn jarojn en Hindujo kiel soldato
de la holanda-hinda armeo. Post kiam li ricevis sian pasporton de
eksiĝo, li reiris al sia patrujo kun nur unu okulo (la alian li
perdis en batalo kontraŭ la Atjinoj), kun flaviĝinta vizaĝo, kalva
kapo kaj jara pensio de kvarcent guldenoj. Bus estis sesdekjara,
tre nervema homo kaj balbutis. Kiam li parolis kun fremdulo, lia
parol-malperfekteco fariĝis terura, ĉar tiam li faris la plej
malbelajn grimacojn, kaj preme fermante la ununuron okulon, li el sia
buŝo elĵetis tiom da kraĉeroj, ke la alparolito ordinare paŝis
flanken por eviti tian malbonvenan pluveton. Bus fumis de la mateno
ĝis kiam li enlitiĝis el tielnomata nazvarmigilo, tio estas: el
mallonga argila pipo. Tiun pipon li nur elprenis el la buŝo, kiam
li estis manĝonta. La ekstremaĵo de la piptubo estis provizita
de almenaŭ dudek metrojn longa fadeno, kiu, volvita ĉirkaŭe, formis
molan dikaĵon por ŝirmi la sendentajn makzelojn kontraŭ la malmola
argilo. Bus parolis malofte, sed lia edzino parolis ĉiam, kiam sin
prezentis la okazo, kaj tiu sin prezentis oftege, ĉar ŝi devis
pretigi la kafon, la teon kaj la manĝaĵon por multaj pensionuloj,
kaj alportante ilin en la forluigitajn ĉambrojn, ŝi restis ĉiam
kelkan tempon por konversacii pri la vetero kaj ceteraj aferoj.
Ŝi estis dika, malbela, sed tre pura kaj laborema virino kaj samaĝa
kiel ŝia edzo. Ŝian kapon tamen kovris belaj haroj, pro kiuj ŝi
tre fieriĝis, ĉar ili estis bele blondaj kaj eĉ ne unu griza hareto
ilin malbeligis. Ĝis sia kvindeka jaro ŝi estis servinta kiel
kuiristino ĉe riĉa aristokrata sinjoro, kiu ĉe sia morto testamente
postlasis al ŝi dek mil guldenojn. Kiam ŝi okaze konatiĝis kun
la eksmilitisto, ili opiniis (ĉiu por si mem), ke estus tre saĝe
geedziĝi, ĉar _li_ havis belan pension kaj _ŝi_ posedis renton da
kvincent guldenoj, tiel ke ili ekhavus kune sufiĉan ricevotaĵon
por agrable kaj senzorge vivadi. Komence ili loĝis en du-etaĝa domo
en la Fronemanstraat, sed la senlabora vivo ne plaĉis al ili,
tial ili malfermis cigaran butikon en la mezo de la urbo, sed ĝi
prosperis malbone, ĉar Bus balbutis tro multe kaj fortimigis la
klientojn per siaj kraĉeroj, kaj sinjorino Bus babilis tro multe,
kiam venis klientoj en la butikon por aĉeti cigarojn aŭ tabakon;
sekve de ĉio tio la butiko iom post iom fariĝis tute senklienta.
La pensiono, kiun la geedzoj tuj poste fondis en la Daguerrestraat,
prosperis bonege, ĉar sinjorino Bus estis lerta kuiristino kaj
tre zorgema por la enloĝantoj. Ŝia edzo ne postulis tro multe da
mono por la forluigitaj apartamentoj, kaj ĉiam li estis inklina
helpi siajn pensionulojn en ĉio ajn. Li ofte forportis leterojn al
la poŝtejo, zorgis pri ĉiaj komisioj kaj estis servema al ĉiuj.
Kaŭze de ĉio tio la enloĝantoj tre ŝatis la geedzojn Bus, kaj nur
malofte unu el ili transpensioniĝis.
Bus, maĉante la ekstremaĵon de sia pipo kaj fumante malrapide,
sidis en la kuirejeto kaj muelis kafon; dume li klinis la kapon
dekstren por aŭskulti, ĉu iu supreniras la ŝtuparon. Lia edzino
staris antaŭ la forno kaj kirladis la enhavon de brilanta kupra
kaldrono, el kiu eliris agrable odoranta vaporo.
-- La „novulo“ forrestas longe hodiaŭ --, ŝi diris kvazaŭ al si
mem.
La „novulo“ estis luanto, kiu antaŭ kvin semajnoj luis du
ĉambretojn de la plej supra etaĝo.
Bus jese kapklinis, sed ne respondis.
-- En aliaj tagoj li preskaŭ ĉiam rehejmiĝis multe pli frue.
Refoje Bus kapklinis kaj refoje li silentis.
-- Ŝajnas al mi, ke li tre amas promenadi, ĉar kelkfoje li eliras
eĉ dum pluveta vetero.
Bus triafoje kapjesis, kaj ĉar la kafo estis muelita, li metis la
muelilon sur tableton, eltiris la tirkesteton el la muelilo kaj
ŝutis la enhavon en kafpoton. Formetinte la muelilon en ŝrankon,
li verŝis bolantan akvon en la poton, kaj kiam ĝi estis plena,
li ĝin starigis sur petrolan varmigilon, eksidis, gratis al si la
kalvan kapon, fumis, interplektis kviete la manojn, kaj atendante, ke
la moviĝema edzino ekparolus, por ke li kiel kutime povu responde
kapjesi aŭ kapnei, (ĉar alimaniere li nur respondis tre malofte),
li rigardis sencele antaŭ sin. Kiam lia edzino ekvidis, ke li kviete
fumetas, farante nenian laboron, ŝi enmanigis al li kupran kaldronon
kaj viŝtukon. Bus kiel obeema edzo tuj frotadis la kaldronon, kaj
ŝi diris plue:
-- Sed mi ne komprenas, kial li tiel ofte vizitas la „Reĝan“.
La „Reĝa“ estis la fama Reĝa Biblioteko, unu el la plej grandaj
kaj belaj en la mondo. Sinjorino Bus tamen neniam ĝin vizitis,
kaj ne povis formi al si ĝustan opinion pri tiu konstruaĵo. Ŝi
ekaŭdis iam, ke tie sin trovas nur libroj, manuskriptoj kaj moneroj
el antikvaj tempoj, kaj tiajn objektojn ŝi tute ne ŝatis. Bus, kiu
bone sciis, kio estas la „Reĝa“, haltigis sian frotadon, preme
fermis la ununuran okulon, faris malbelan grimacon kaj balbutis:
-- Kom... kom..pren... en..en..eble li le..le..le...
-- Jes, mi komprenas, li legas tie; sed mi pli amus legi novajn
librojn.
Bus volonte dezirus klarigi, ke en la „Reĝa“ sin trovas ĉiuj
libroj, antikvaj kaj modernaj; sed, ĉar tiu klarigado kostus
al li tro multe da peno kaj tro multe da kraĉeroj, kaj ĉar la
temo ne indas tion, li ne respondis, sed altigis la ŝultrojn
kvazaŭ por diri, ke lia edzino estas prava, kaj li ekfrotis sian
kaldronon, ĉiam klinante la kapon por aŭskulti, ĉu iu supreniras
la ŝtuparon.
-- Plej plaĉas al mi, ke „la novulo“ pagas antaŭe --, diris plue
sinjorino Bus; -- preskaŭ neniu pagas antaŭe, kvankam tio estus
bona regulo en la domo, ĉar se ili antaŭpagus, tiam estus neeble,
ke ili malaperas ŝtelire kaj ne paginte, kiel kelkfoje okazas en
pensionoj. Feliĉe tio neniam okazis ĉe ni.
Ĉiam babilante laŭ la sama maniero, ŝi kirladis ankoraŭ momenton,
kiam subite la okulo de Bus fikse rigardis antaŭ sin, dum kelkaj
sulketoj sur lia flava frunto montris, ke li atente aŭskultas. Lia
kapo sin klinis ankoraŭ pli multe dekstren al la koridoro, kaj
premfermante la okulon, li balbutis:
-- J..j..jen la no... no... no...
-- Jes, estas „la novulo“.