skribado, kalkulado, historio, geografio kaj aliaj fakoj. Ĉiu knabo
kompreneble komencas la studadon en la unua klaso de la lernejo; sed
mi opinias, ke vi ne amas sidi ĉe sesjaraj knaboj, tial mi instruos
kaj instruigos vin private kaj ne en la publika lernejo, sed en mia
propra domo. De nun vi ne povos plu ludadi tutajn tagojn kun la
nepeto de la doktoro, ĉar la horojn, dum kiuj vi ne estos ĉe mi, vi
devos pasigi hejme, farante taskojn pri skribado kaj tiel plu. Se vi
estos diligenta, vi lernos multon en malmulta tempo, kaj mi esperas
kaj atendas, ke vi faros vian eblon, ne pro mi, sed pro via estonto
kaj pro via bonfaranto, la doktoro.
-- Mi faros mian eblon, sinjoro.
-- Ni vidos.
Ĉiam elblovante nubojn, la instruisto grave promenis plue, dum li
faris ĉiajn demandojn al Stanislas pri liaj gepatroj, pri liaj
vojaĝoj en Germanujo, en Polujo, en Holandujo kaj en aliaj landoj.
Li ne informiĝis pri tio pro scivolemeco, sed por ekscii, kiel
lia nova lernanto sin esprimos, por formi al si supraĵan opinion
pri lia intelekto. Fine ili alvenis al aro da dometoj, formantaj
la komenciĝon de la vilaĝo, kie staris la lernejo de Klajn. Tiu
dometaro apartenis plejparte al laboristoj.
Ili preteriris kelkajn dometojn kaj tiam alvenis ĉe malnova preĝejo
kaj dikega malalta turo, ĉirkaŭita de burĝaj konstruaĵoj. Unu
el ili estis la domo de Klajn, apud kiu staris la publika lernejo.
La instruisto eniris sian loĝejon kaj lin sekvis Stanislas. Ili
ekhaltis en koridoro kun pordo ĉe ĉiu flanko kaj unu ĉe la fino.
La lasta malfermiĝis en ĝardenon kuŝantan post la domo. Ĉe la
dekstra flanko de la koridoro estis la ĉambro, en kiun eniris la
instruisto kaj Stanislas. Tuj post ilia eniro venis al ili renkonte
ruĝvanga, malgranda, sed dika, kvindekjara virino. Kvankam ŝi estis
nebela, ŝi havis agrablan, tute rondan vizaĝon kun bluaj okuloj,
esprimantaj bonkorecon. Ŝiaj dentoj, kiujn ŝi ĉiam montris, kiam
ŝi parolis aŭ ridetis, estis tiel blankaj, ke Stanislas miris pri
ili. Tiu virino, kiu sin prezentis al Stanislas, estis la edzino de
l' instruisto. Afable ŝi etendis la manon al la knabo kaj montris al
li seĝon por eksidi.
-- Ĉu Oskar ankoraŭ ne rehejmiĝis? -- demandis la instruisto.
-- Ne ankoraŭ --, kaj sin turnante al Stanislas, ŝi diris al li:
-- Oskar estas nia filo; li estas muzika profesoro ĉe la
konservatorio en la urbo.
Stanislas estis malfermonta la buŝon por responde ion diri, sed ne
sciante kion diri, li tusetis.
-- Li estas pianisto kaj tre lerta pri la muziko --, diris plue la
instruist-edzino... -- Ĉu vi ankaŭ amas muzikon?
-- Jes, sinjorino, tre multe.
-- Ĉu vi jam studadis muzikon?
Stanislas ruĝiĝis; li hontis pensante pri tio, ke li studadis
ankoraŭ tute nenion.
-- Eble Stanislas poste ĝin studados, almenaŭ se li havas muzikan
talenton --, diris Klajn, kiu rimarkis la malĝojigan situacion, en
kiu sin trovis la knabo.
-- Volonte, sinjoro.
-- Kial li ne havos talenton? -- demandis la sinjorino, -- ĉar li
amas muzikon, li ja ankaŭ havos talenton.
-- Ni vidos --, mallonge respondis Klajn.
La interparolado ne daŭris longe; la instruisto donis signon al sia
edzino retiriĝi kaj ŝi foriris ridetante. La rideton sekvis stranga
klaketado kvazaŭ de sonserpento; tia serpento tamen nenie estis
videbla kaj Stanislas ekmiris, de kie venis tiu stranga bruetado. La
instruisto nun altabliĝis; kaj sidigante la knabon ĉe sia flanko,
li tuj komencis la unuan lecionon, kiu daŭris du horojn. Ĝi estis
interrompata nur unu fojon, kiam la sinjorino enportis du tasojn da
kafo, unu por la edzo, unu por la lernanto. Kiam ŝi metis ilin sur
la tablon, Stanislas refoje aŭdis la strangan klaketadon kaj nun li
opiniis, ke ĝi devenas de la tasetoj, sed ili staris senmove sur la
teleretoj. Kiam la sinjorino foriris, Stanislas refoje aŭdis tiun
bruetadon kaj vole-nevole lin trafis la ekpenso, ke la blankaj dentoj
aŭdigis tiun klaketadon; li tamen ne povis longe pensi pri tio, ĉar
la instruisto jam daŭrigis la lecionon.
Kiam la du horoj finiĝis, Klajn ekstaris, malfermis pordon flanke de
la spegulo kaj aperigis sep bretojn, ĉiuj plenŝarĝitaj per libroj.
Li vokis al si la knabon kaj demandis lin:
-- Kion vi vidas sur tiuj bretoj, Stanislas?
-- Librojn, sinjoro.
-- Jes, sed kio estas libro?
-- Oni legas ilin, sinjoro.
-- Vi pravas, sed vi ne respondis al mia demando... Libro estas en
realo multaj folioj da papero, kunligitaj en unu tuton. Ekzistas
multaj specoj de libroj. Tie antaŭ vi staras libroj, kiuj nin
instruas pri historio, geografio, matematiko kaj cetere. Oni nomas
ilin studolibrojn. Krom ili vi vidas tie librojn, utilantajn al ni
por pasigi la tempon laŭ agrabla maniero; ili estas la literaturaj
verkoj. Unuj estas tre simplaj, aliaj kontraŭe malsimplaj. Unujn
ĉiu povas facile kompreni, aliajn tamen komprenas nur personoj, kiuj
studadis kaj legadis multajn simplajn verkojn. Estas literaturaj
verkoj, nomataj romanoj. Romano estas literatura verko, penetranta la
homan vivon kaj havanta ordinare kiel temon la amon de du personoj.
Aliaj literaturaj verkoj enhavas dramojn. Dramon oni povas legi kaj
ludi. Poste mi parolos al vi pli detale pri tio. Memoru nun tion,
kion mi ĵus diris; mi volas aldoni la jenon. Libroj ĝenerale
estas la plej bonaj, kaj se ili ne estas bonaj, ili tamen estas
la plej seriozaj amikoj, kiujn ni posedas. Libroj neniam estas
kapricaj, nome: ili ĉiam diras al la leganto tion saman, kaj neniam
ŝanĝiĝas pri opinio, eĉ se oni forbruligus ilin. Estu rilate al
tio simila al libroj.
Se vi lernos diligente, vi post kelkaj monatoj estos kapabla legi
ĉiujn verkojn, kondiĉe ke ili estas redaktitaj en la germana
lingvo; ĉar sur tiu tria breto staras libroj, kiujn malmultaj
germanoj povoscias kompreni, eĉ se ili funde studadis sian gepatran
lingvon. La libroj sur tiu tria breto estas francaj, kaj tiuj sur
la kvara estas anglaj verkoj. Eble vi neniam lernos sufiĉe por
legi ĉiujn tiujn verkojn, sed tio ne estas grava; la ĉefa afero
estas por vi studadi tiom, ke vi estas kapabla legi la germanajn.
Sur la kvina, sesa kaj sepa bretoj staras germanaj libroj. Mi nomas
kelkajn tre klerajn homojn, kiuj verkis ilin. Jen estas la verkoj
de Goethe, jen tiuj de Schiller. Memoru tiujn du famajn poetojn,
ĉar poetoj ili estis, kaj memoru ĉion, kion mi rakontis pri libroj
en ĝenerala senco, kaj mi estos kontenta. Kaj nun vi povas reiri
al la doktoro. Faru zorge la taskojn, kiujn mi donis al vi kaj
lernu diligente, por ke vi poste povu legi, skribi kaj kalkuli kiel
decas. Estas hodiaŭ sabato, kaj ĉar ĉiusabate mia lernejo estas
fermita en la posttagmezo, mi mem povis nun instrui vin; tion mi
tamen ne povas ĉiutage. Morgaŭ vi povos ludi kun la nepeto de
la doktoro, sed lundon vi devos studadi la tutan matenon kaj la
sekvantan posttagmezon mi atendos vin tie ĉi je la tria horo. Unu
el miaj lernantoj, estonta instruisto, daŭrigos kun vi la de mi
komencitan kurson; ĉiusabate mi mem prenos sur min la gvidadon pri
viaj studoj, kaj ĉe tiuj okazoj mi ekscios, kiom da progresoj vi
faris dum la semajno, sekve atentu kaj studadu diligente.
Klajn fermis la pordon de sia librobretaro, Stanislas prenis la
kajerojn kaj la librojn, kiujn li bezonis, kaj iris for. En la
koridoro lin renkontis la sinjorino. Ŝi ridetis afable al li,
montris la ebure blankajn dentojn, malfermis por li la pordon kaj
diris:
-- Ĝis revido, mia amiko.
Stanislas salutis kaj survojiris hejmen, dum la domopordo fermiĝis
post li. En tiu sama tempo aŭdigis refoje la sama antaŭa klaketado
en la koridoro.
Dum lia promenado al la urbo Stanislas pensis pri la instruisto kaj
pri tio, kion ĉi tiu estis instruinta al li, kaj li ekpensis pri
la libro de sia patrino. Eble li povus legi ĝin poste. Subite li
memoris, ke la doktoro estis dirinta: -- Do forĵetu, neniu povas
legi tion --. Ŝajnis al li tamen, ke sinjoro Klajn kapablas legi
ĝin, kaj li decidis montri la patrinan memoraĵon al sia instruisto;
povus ja esti, ke li komprenas la lingvon, en kiu lia patrino skribis
la kajeron.
* * * * *
Stanislas estis promesinta, ke li studados diligente, kaj li
plenumis sian promeson. Klajn estis kontenta kaj kompreneble ankaŭ
la doktoro. Malkontenta tamen estis Teodoro, ĉar de post kiam
Stanislas studadis, la knabeto perdis sian kunludanton, sed la
doktoro baldaŭ trovis rimedon kontentigi sian nepeton: li promesis
al li, ke li akompanos la avon, kiam ĉi tiu veturile vizitos la
pacientojn. Ĉe tiaj okazoj Mikelo, kiu sidadis flanke de la knabeto,
enmanigis al li la ekstremaĵojn de la kondukiloj, kaj Teodoro,
imagante, ke li kondukas la ĉevalon, tre sin amuzadis kaj ne pensis
plu pri Stanislas, kaj ĉar jam alproksimiĝis la epoko, kiam Teodoro
mem devus iri lernejon, Stanislas libere kaj senĝene povus dediĉi
sin al sia studado.
Kvin monatoj pasis. Iun sabaton Stanislas refoje estis ĉe Klajn, kaj
tie lin atendis agrabla surprizo. La sola filo de l' instruisto, kiu
ĵus fianĉiĝis, estis hejme kun sia fianĉino kaj deziris konatiĝi
kun Stanislas.
La instruisto tuj post la kursa horo enkondukis lin en la saloneton
ĉe la maldekstra flanko de la koridoro, kaj tie li vidis junan
viron, same longan kiel la instruisto mem. Li estis nebela kaj
pala en la vizaĝo, sed havis afablan aspekton. Ĉiuj liaj movadoj
esprimis modestecon kaj ĝentilecon, precipe en societo de fremduloj.
Li sidis inter la tablo kaj la piano. Ĉe lia flanko, sed iom
pli malproksime de tiu muzikilo, sidis la fianĉino. Ŝi estis
mirinde bela fraŭlino, tre lukse vestita. Kontraŭe al sia fianĉo,
ŝi kondutis tre facile kaj malĝene je ĉiu ajn kaj estis lerta
parolantino, sed nur pri belaj vestoj kaj supraĵaj ĉiutagaj temoj.
Ŝi tamen tuj eksilentis babiladi, kiam oni parolis pri arto kaj
scienco. La pianon ŝi tute ne rigardis, ĉar ŝi ne amis muzikon.
Tion baldaŭ rimarkis Stanislas, ĉar kiam li eksidis post la
ordinara reciproka saluto, kaj post kiam sinjorino Klajn refoje diris
al la knabo, ke ŝia filo estas profesoro ĉe la konservatorio, kaj
ke li tre tre bele kaj rave ludas sur la piano, la vizaĝtrajtoj de
la fianĉino tuj diris: -- Mi petas, ĉesu do paroli pri muziko,
tiu temo tute ne interesas min. -- La bonkora sinjorino tamen, ne
rimarkante tion, diris plue: -- Kaj mia filo sendube hodiaŭ vespere
bonvolos ludi kelkajn muzikaĵojn, almenaŭ se Stanislas tion ŝatas.
Stanislas ne sciis, kion respondi. Li deziris esti agrabla al ĉiuj,
kaj li sin trovis en embaraso. La pianisto ridetis ĝenate, lia
fianĉino prefere ne aŭdus lin ludi; la patrino, kiu estis tre
fiera pri sia filo, kompreneble deziris, ke li tamen ludu. Stanislas
mem partoprenis tiun deziron. Li ne respondis tuj, sed rigardis al
sia instruisto, kvazaŭ por peti helpon. Klajn, kiu estis lerta pri
karakteroj, divenis kion signifas la rigardo de la knabo, kaj li
diris:
-- Stanislas tre ŝatas la muzikon, tion li jam al mi diris; mi sekve
proponas, ke Oskar ludu iom antaŭ la foriro de Stanislas.
Oskar kapjesis, sinjorino Klajn afable ridetis kaj refoje aŭdiĝis
la stranga klaketado, la fianĉino ekĝemis, tamen ŝi ĝojis,
ĉar Oskar ne ludus la tutan vesperon; la instruisto ŝajnigis ne
diveni la pensadon de sia estonta bofilino, kaj Stanislas ŝajne
sen celo rigardadis rekte antaŭ sin por eviti la rigardon de la
bela fraŭlino. Intertempe sinjorino Klajn enverŝis kafon kaj
prezentis kuketojn, Klajn fumadis el sia porcelana pipo kaj la
societo babiladis pri kuvo kaj pluvo, pri vetero kaj cetero, kaj
la fraŭlino estis en sia elemento; ŝia lango moviĝadis kiel
klaketilo, ŝiaj belaj okuloj briladis, sed ŝi ne rimarkis, kiel
terure enuis ŝia fianĉo, kiun tute ne interesis, ĉu hieraŭ pluvis
aŭ ne pluvis, kaj ke pasintan vintron la ĉapeloj de la sinjorinoj
estis ornamitaj per multekostaj plumoj. La pianisto volonte estus
ekparolinta kun sia patro pri aliaj aferoj, sed li ne kuraĝis,
timante esti malagrabla al Berta.
Je la sepa horo la leteristo alportis la gazeton kaj leteron por
Oskar.
Klajn ĵetis rapidan rigardon en la gazeton kaj Oskar malfermis sian
leteron.
-- De kiu? -- demandis lia patrino, scivole etendante la kolon por
vidi, kiu sendis la leteron.
-- De Schulze, panjo --, kaj li eklegis.
-- De Schulze, la orkestestro de l' opero?
-- Jes --, kaj Oskar legis plue; tiam li diris:
-- La okan mi devos partopreni en Lohengrin.
Sinjorino Klajn klarigis al Stanislas, ke Lohengrin estas opero de
Wagner, la fama germana komponisto, kaj ke ŝia filo kunludos en la
orkestro.
-- Lohengrin estas belega --, ŝi diris plue, -- mi ĝin vidis jam
trifoje, sed mi dezirus vidi ĝin centfoje. Ĉu vi jam vidis operon,
Stanislas?
-- Neniam, sinjorino, en la cirko oni ne prezentis operojn.
-- Oni tamen muzikadas tie.
-- Jes, sed ne bele, ordinare ni havis kvar aŭ kvin muzikistojn,
kiuj ludis laŭtege, sed malbele.
-- Vi sendube volonte aŭdos operon, ĉu ne?
-- Ho jes, sinjorino.
-- Nu, eble mia filo povos havigi al vi invitilon por la estonta
opero.
-- Kun plezuro --, diris Oskar.
-- Mi ne scias, ĉu la doktoro trovos tion bona --, mallaŭte diris
la knabo, kaj li refoje rigardis al la instruisto.
Klajn komprenis, kion demandis la okuloj de Stanislas, kaj li
respondis:
-- Kompreneble li trovos tion bona, la doktoro estas amanto de
muziko; estas tamen bedaŭrinde, ke li ne havas la tempon ĝui ĝin.
-- Oni diras, ke la muziko plinobligas la morojn --, diris la
sinjorino.
-- Vi pravas, ĝi vere plinobligas la morojn kaj la animojn, almenaŭ
se la animo estas sufiĉe influebla je muzikaj impresoj.
Berta silentadis, ŝia rapidmova lango ripozis de la tempo, kiam oni
parolis pri arto. Indiferente ŝi rigardis antaŭ sin, fiksante la
belajn okulojn sur pentraĵo, kiu pendis kontraŭ ŝi sur la muro kaj
prezentanta balsalonon kun bele vestitaj gesinjoroj. Sinjorino Klajn
estis respondonta ion, sed anstataŭ respondi ŝi palpebrumis kelkajn
fojojn, tiris supren la supran lipon, subite ternis, kaj je la granda
teruro de Stanislas la ebure blanka dentaro de la ternintino saltis
el ŝia buŝo kaj falis tintante sur la tablon meze de la tasaro.
-- Oj, miaj dentoj! -- ŝi ekkriis kaj rapide kaptante ilin, ŝi per
unu sola movo remetis ilin en la buŝon.
-- Berta estis ekridegonta, sed ŝi kovris al si la buŝon kaj
retenis la ridegon; ŝiaj brilantaj okuloj tamen esprimis klare, kiun
impreson faris sur ŝin tiu intertempa okazintaĵo.
Vidante kun kia facileco la sinjorino remetis la dentaron, kaj
ke nenio danĝera aŭ terura estis okazinta, Stanislas baldaŭ
rekvietiĝis, sed ankoraŭ kelkan tempon la pala koloro, kiun kaŭzis
tiuj dentoj, postrestis sur liaj vangoj. Tiajn dentojn li neniam
antaŭe vidis, li eĉ ne sciis, ke ili ekzistas kaj subite la enigmo
de la klaketado fariĝis al li klara kaj solvebla.
Oskar kaptis kelkajn muziklibrojn, foliumis dum du aŭ tri minutoj
kaj fine elektis muzikaĵon por ludi. Per tio oni baldaŭ forgesus
la okazintaĵon pri la dentaro de lia patrino, kaj krom tio li estis
promesinta al Stanislas, ke li ludos.
-- Kion vi elektis, Oskar?
-- _Un Orage_ --, panjo.
-- Ho, tio estas bela, sed klarigu antaŭe la enhavon, por ke
Stanislas pli bone komprenu.
Oskar klarigis:
-- „_Un Orage_“, aŭ „_Uragano_“, estas bela, sed simpla salona
muzikaĵo de Weber, kaj la enhavo estas la jeno: Paŝtisto rehejmiĝas
kun sia ŝafaro. Dume li fajfas arion sur la fluto. Iom post iom
aŭdiĝas de malproksime la bruo de fulmotondro. Ĝi alproksimiĝas pli
kaj pli; ekpluvas, la vento ekblovegas tra la branĉoj de la arboj,
kaj fine furiozas terura uragano. Ĉie oni aŭdas ekkriojn de angoro
kaj sonorilojn de vilaĝaj turoj. Poste iom post iom rekvietiĝas la
naturo.
La bela Berta, preskaŭ ne aŭskultante tiujn klarigojn, moke
pintigis la buŝon kaj indiferente ĵetis siajn rigardojn al la
balsalono. Stanislas kontraŭe aŭskultis kun streĉita atento;
la klarigo de Oskar lin interesis pli ol ĉiuj temoj, ĝis tiam
pritraktitaj de la eta societo, kaj li estis scivola, kiel Oskar
kapablos esprimi tiujn samajn klarigojn pere de sia piano. Oskar
sidiĝis antaŭ la muzikilo kaj ekludis. Estis, kvazaŭ li subite
fariĝis tute alia viro. Lia ĝeneco ekmalaperis kaj ŝajnis, kvazaŭ
lin tuŝis mistera magia bastono. Senĝene li sidis; rapide kiel
fulmo la fingroj de l' artisto sin movadis super la klavoj, kaj ĉiu
lia ektuŝo naskis tonon tiel belan, ke Stanislas, kiu neniam antaŭe
aŭdis bonan pianiston, estis ravita. La knabo aŭskultis senmove kaj
kun retenita spiro. Li komprenis ĉion, kion ludis la pianisto kaj
kun miro rigardis lin kaj la rapide moviĝantajn fingrojn. Kvankam li
ne ĵetis eĉ unu rigardon al Berta, li tamen vidis ŝin sidantan kun
la moke pintigita buŝo, kiu ne nur ĝenis la knabon, sed indignigis
lin. Li ĝojis, ke la fianĉo ne povis rimarki la sintenadon kaj la
konduton de sia karulino, ĉar sendube li estus ofendita, se li povus
ilin vidi. La pianisto, rimarkante nenion, sed nur sin donante al la
muziko, majstre daŭrigis ludi. Lia patrino kun mieno, kiu esprimis
feliĉon kaj fierecon pro la filo, sidis silente kaj ĝojis pro la
talento de sia filo, kiu en la tuta urbo estis konata kiel unu el la
plej famaj profesoroj de la konservatorio.
Klajn kviete fumadis, kaj aŭskultante, li, kiel vera pedagogo,
ekzamenis la mienon de Stanislas.
-- Li amas la muzikon --, li diris al si mem, -- tion mi klare vidas,
la muzikaĵo parolas al lia koro; se li havos talenton por studadi
kun sukceso la muzikon, tiam mi proponos al la doktoro, ke la knabo
sekvu la kursojn de la muzika lernejo.
Fine „la Uragano“ kvietiĝis, la paŝtisto estis rehejmiĝinta kun
la ŝafaro kaj Oskar ĉesis ludi.
La bela Berta eligis ĝemeton, ĝojante ke ŝi povos refoje babiladi
pri ĉiutagaj temoj, pri belaj ĉapeloj kaj cetere; sed ho ve, Oskar
ekfoliumis en la muzika libro, kaj elektinte duan numeron, li ekludis
„la Kalifo de Bagdado“. Tiu muzikaĵo, kiu estas pli longa ol la
antaŭa, tedis la fianĉinon en terura maniero. Ŝi tamen devis
silente atendi ĝis la fino. Kiam post „la Kalifo de Bagdado“ Oskar
estis serĉonta trian numeron, ŝi ne povis pli longe deteni sian
senpaciencon, kaj por la unua fojo dum la tuta vespero ŝi turnis sin
al la iama cirka knabo kaj demandis:
-- Ĉu vere vi amas muzikon?
-- Ho jes, fraŭlino, precipe tian muzikon.
-- Ĉu vi dezirus fariĝi pianisto? -- subite demandis Oskar,
turnante sin sur sia seĝo kaj rigardante al la knabo.
-- Jes, sinjoro, se nur konsentus la doktoro.
Oskar rigardis al sia patro; ĉi tiu prenis la pipon el la buŝo,
blovis antaŭ sin du nubegojn da fumo kaj respondis:
-- Nu, mi parolos pri tio kun la doktoro.
La instruist-edzino diris nenion, ridetante kaj de tempo al tempo
klaketante la blankajn dentojn, ŝi enverŝis kafon, prezentis
kuketojn, kaj kiam la kamena horloĝo ekbatis la okan horon, Klajn
diris:
-- Stanislas, estas la oka, mia amiko, la tempo de via foriro
alproksimiĝis.
Stanislas ekstaris, kaj dankinte la pianiston pro la ludado kaj
salutinte la societeton, li eliris kaj survojiĝis al la urbo.
Strangaj pensadoj amasiĝis en lia kapo. Multfoje li estis aŭdinta
muzikon en la cirko, sed la tieaj muzikistoj neniam al li plaĉis; la
ludado de Oskar tamen estis farinta sur lin tian impreson, ke li ne
povis forigi ĝin el sia animo, kaj tiun vesperon li enlitiĝis kun
la deziro, ke lia instruisto baldaŭ parolu kun la doktoro kaj ke ĉi
tiu konsentu la proponon, kiun Klajn estis aludinta tiun vesperon.
Sepa Ĉapitro.
La moviĝanta, minacanta glavo -- Pri Paganini -- La bruado en la
kuirejo silentiĝas -- Sinjorino Stuthejm faras teruran konfeson --
Kial ŝi sen interrompo laboradas.
Tri jaroj pasis. Stanislas sidis en la salono de la doktoro Stuthejm
kaj studadis.
Estis dimanĉo kaj en la mateno; la doktoro ĵus eliris veturile
kun Mikelo kaj en la domo estis nur Stanislas, la servistino kaj
la doktoredzino. Teodoro estis irinta al kamarado kaj ankoraŭ ne
rehejmiĝis.
Ĉio estis silenta en la salono, oni aŭdis nur la unutonan
tiktakadon de la staranta horloĝo, sur kies ciferplato la glavo
de la soldato seninterrompe kaj kun mirinda reguleco moviĝadis
supren-malsupren, supren-malsupren laŭ tio, ke la pendolo svingiĝis
dekstren-maldekstren, dekstren-maldekstren ...
Stanislas tamen ne aŭdis la tiktakadon, nek vidis la glavon de
la soldato. Lia atento ne estis interrompata eĉ de la bruo en la
kuirejo, kie la sinjorino kiel kutime laboradis kaj purigadis, nek
de la preterrulantaj veturiloj ekstere sur la strato. Kun streĉita
atento li studadis la historion pri la muziko kaj pri la vivo de
famaj muzikistoj kaj komponistoj.
Por ordinara knabo, kiu studadis nur tri jarojn, tiu studado estus
multe tro malfacila, sed Stanislas ne estis ordinara lernanto. Li
sentis jam ĉe la komenco de la kurso, kiun al li donis la instruisto
Klajn, ke li devus lerni pli multe ol alia komencanto, ne nur, ĉar
li estis pli aĝa ol aliaj komencantaj lernantoj, sed precipe pro
la multo, kiu restis al li por studadi. En malmulta tempo li sekve
lernis tiom, kiom aliaj knaboj lernas en ses aŭ sep jaroj, tolerante
al si mem preskaŭ neniun liberan tagon. Dank' al sia korpa kaj
spirita forteco li povis elportadi tiun streĉitan studadon, kaj
liaj progresoj estis tiaj, ke li post tri jaroj kapablis studadi
la samajn fakojn, kiujn ordinare studadas lernantoj post sepjara
studado. Li do estis studatinginta samaĝajn knabojn, vizitadis nun
la publikan lernejon en la urbo kaj dum kelkaj vesperoj en la semajno
la kursojn de piano en la konservatorio sub la gvidado de profesoro
Klajn, kies plej bona lernanto li estis. Kvankam li partoprenis nur
porpiano-kursojn, li tamen devis studadi la vivojn de ĉiuj famaj
muzikistoj kaj komponistoj.
Klinita super sia libro, apogante la kubutojn sur la tablo, antaŭ
kiu li sidis, kaj ripozigante la kapon sur ambaŭ manplatoj, tiel
ke la fingroj estis tute kovritaj de la luksaj, belaj harbukloj
pendantaj sur la alta frunto de la knabo kaj ĉiuloke ĉirkaŭ lia
kapo, li ĵus legis kelkajn specialaĵojn pri Paganini.
Li legis, ke strangaj rakontoj pri tiu fama violonisto diskuris la
mondon. Kelkaj certigis, ke Paganini mortigis sian propran patrinon
kaj ke li ĝemadis multajn jarojn en malliberejo, kie la gardisto
konsentis, ke la artisto sin dediĉis al sia arto. La violonisto, por
pasigi la tempon kaj kontraŭbatali la enuon, ludis kaj ludadis sur
sia violono, ĝis kiam restis sur ĝi nur unu kordo, kaj ĉar neniu
zorgis pri novaj, li fine pristudadis sur tiu sola restanta G-kordo
multajn muzikaĵojn. Jam antaŭe, kiam sur la instrumento troviĝis
nur la G- kaj la E-kordoj, li komponis en la malliberejo la fame
konatan muzikan interparoladon inter du geamantoj. La alta E-kordo
prezentis la amatinon kaj la alia la amanton. Stanislas legis pri
tio, pri la avareco de Paganini, pri la amo, kiun li sentis por sia
sola fileto kaj ĉio tio ĉi tre lin interesis. Li do ne rimarkis
kun kiom da bruado la sitelo en la kuirejo estis metata kaj remetata
sur la kahelojn, kaj kun kia furiozeco la balailo frotadis tuj poste
tiujn samajn kahelojn. Li legis kaj legadis, image sekvante la vivon
de Paganini, pri kies arto li miris kaj kies muzikan karieron li mem
tiel volonte laŭirus, ĉar Paganini, vivante nur por sia arto, estis
feliĉa en sia arto, kaj li (Stanislas) same deziris vivi por sia
arto. Li sciis, ke li posedas la bezonajn talentojn, li sciis ankaŭ,
ke lia muzika instruado estas bonega, ke lia profesoro estas kontenta
pri li; kial do li mem ne fariĝus fama artisto?...
Li revis, revadis, dum la pendolo de la horloĝo regule svingiĝadis
tiktakante de unu flanko al alia, kaj la minacanta, sed
neniam frapanta glavo samtakte sin movadis supren-malsupren,
supren-malsupren...
Kiam ni sidas kvietaj en nia ĉambro, ĉu legante, ĉu skribante,
ni preskaŭ neniam rimarkas la regulan tiktakadon de la horloĝo,
sed apenaŭ ĝi ekhaltas, ni tuj rimarkas tiun ŝanĝon en nia
ĉirkaŭaĵo, kaj vole-nevole ni levas la kapon kaj rigardas al la
horloĝo, mirante, ke ni ekaŭdis tiun subite ĉesantan unutonan
bruetadon.
Stanislas ankaŭ mirigite levis la kapon kaj aŭskultis. La ĉiam
ripetiĝanta bruo subite eksilentis... Ĝi ne estis la horloĝo,
kaj sur la strato aŭdiĝis ankoraŭ la paŝoj de preterirantoj kaj
la rulado de la veturiloj. Estis do io alia, kio vekis la atenton
de la studanta knabo. Li plue aŭskultis kaj ekrimarkis, ke ĉio
en la kuirejo fariĝis senbrua. La sitelo ne estis plu metata tien
kaj aliloken, la balailo ripozis kaj eĉ la buŝo de la babilema
servistino restis fermita.