antaŭe li tiel fumis. Subite li ekpensas pri sia tasko, la nefinita
predikaĵo, sed li konscias, ke nun li neeble povas finverki ĝin;
la fremdulo vole-nevole flanken puŝas la ideojn verkotajn, kaj ĉar
li nepre devas prediki morgaŭ, li aliras al librokesto kaj elprenas
plenmanon da malnovaj predikaĵoj. Serĉante inter ili, li trovas
unu, kiun li voĉlegis unu dimanĉon antaŭ tre longa tempo.
-- Nu --, li diras al si mem, -- miaj aŭskultantoj ja ne memoros, ke
ili jam unu fojon aŭdis tiun ĉi predikaĵon, ĝi servos morgaŭ; la
nefinitan mi povos uzi post semajno.
Estas nun la kvina horo, kaj ĉar la fremdulo eble ne forrestos
longan tempon, la pastro rigardas ĉirkaŭe por ekzameni, ĉu ĉio
en la ĉambro estas sufiĉe deca por akcepti vizitanton. Li metas la
kajeron en la librokeston, kaj malfermante la pordon de la ĉambro,
li vokas al si la servistinon kaj ordonas, ke ŝi pretigu teon por du
personoj.
Alia horo pasas kaj obtuza krakado eksterdome en la neĝo anoncas, ke
persono alproksimiĝas al la antaŭa pordo.
-- Estas li --, diras la pastro, kaj rigardante tra la fenestro, li
vidas, ke sinjoro ĵus suriris la solan ŝtupon de la doma peroneto.
En holandaj urboj kaj urbetoj ĉiu domo, kiel ajn malgranda ĝi
estas, posedas sian sonorilon kaj leterujon je la antaŭa pordo. Tute
kontraŭe al tio, la domoj en vilaĝetoj kaj sekve ankaŭ en Brej,
malhavas ilin ambaŭ. Leterportisto kutime ŝovas la alportatajn
leterojn kaj ĵurnalojn sub la pordon en la koridoron, se la pordo
estas ŝlosita, aŭ malfermante ĝin, se ĝi ne estas ŝlosita, li
vokas laŭte: -- Leteron! -- aŭ: -- Ĵurnalon! --, kaj ĵetinte la
leteron aŭ la ĵurnalon en la koridoron, li refermas la pordon kaj
foriras, tute ne atendante, ĝis la loĝanto venas por ekpreni la
ĵetitan objekton.
Personoj, kiuj volas viziti loĝanton de Brej, sen ceremonio
malfermas la pordon, eniras ne nur la koridoron, sed eĉ la ĉambron
kaj salutinte, eksidas ne invitite, kvazaŭ ili estas la mastro mem.
Ĉar reciproke ĉiuj loĝantoj tie agas laŭ tiu sama maniero, neniu
estas ofendita aŭ surprizita pri tiu agmaniero, kiu apartenas al la
moroj de la vilaĝetoj.
Okazas kelkfoje, ke urbanoj, kiuj ne scias pri tiu kutimo, restas
starantaj antaŭ la pordo de vizitota Brejano, atendante vane, ke la
loĝanto venos por malfermi al li, ĉar ordinare oni ne malfermas, se
oni okaze ne rimarkis lin venantan, aŭ atendantan sur la peroneto de
la domo.
La pordo de la pastrejo de Brej ne deflankiĝas de la kutimo pri la
malesto de sonorilo, kaj neniam la bona viro pensis pri tio, havigi
unu al sia dompordo. Spite tio, neniam vizitanto ankoraŭ atendis
sur lia peroneto, por ke unu el la domloĝantoj malfermu al li, ĉar
ĉiam la servistino aŭ la mastrumistino, kiuj laboras en la kuirejo,
ekvidas jam de malproksime, ke iu venas por viziti la pastron, kaj
se okaze ili ne rimarkus lin, tiam la pastro mem aŭdas, ke iu estas
venanta kaj tiamaniere la pordo ĉiam malfermiĝas kvazaŭ per si mem
por inviti la venanton eniri.
La pastro, aŭdante la krakadon de la ŝuoj en la frostita neĝo, tuj
rapidas por saluti la fremdulon.
-- Sinjoro Kovács? -- li demandas.
-- Por servi al vi..., ĉu mi havas la honoron paroli kun la pastro
de ĉi tiu domareto?
Kovács diras tiujn vortojn germane kaj la pastro respondas
samlingve:
-- Vi ne eraras, sinjoro, ... estu la bonvenanto kaj bonvolu eniri
--, kaj li montras la malfermitan pordon de la antaŭa ĉambro. La
fremdulo plenumas la deziron de la pastro kaj ambaŭ eniras.
-- Demetu vian surtuton, sinjoro --, diras la pastro, -- ĉar estas
varme en la ĉambro, kaj mi esperas, ke vi faros al mi la plezuron
esti mia gasto dum kelke da horoj, ĉar mi opinias, ke ni havos
multon por interparoli.
Minuton poste la du viroj sidas oportune ĉe la varma forno.
-- Mi timis veni al vi en maloportuna horo --, diras la fremdulo, --
sed post via afabla invito mia timo tute malaperis, kaj kun danko mi
jam nun venas ĉi tien... Vi sendube miris, ricevante mian leteron,
tiom pli, ĉar mia nomo estas al vi nekonata.
-- Ne tiom nekonata, kiom vi eble pensas, almenaŭ, se vi estas tiu
sama Kovács, pri kiu mi legis.
-- Ĉu vi legis pri unu Kovács?
-- Jes, pri artisto portanta tiun nomon, kaj kies famo kiel
violonĉelisto ĝis nia provinco disvastiĝis. Legante vian
subskribon, mi jam ne dubis kaj tuj supozis, ke vi kaj tiu artisto
estas la sama persono.
Melankolia rideto glitas sur la vizaĝo de la fremdulo, kaj post kiam
li silentis momenton, li diras:
-- Vi supozis prave; mi estas tiu Kovács.
Refoje li eksilentas kaj kvazaŭ ekmeditante pri io malĝoja, li
fikse rigardas la fornon, dum lia vizaĝo esprimas la antaŭan
melankoliecon.
La servistino nun enportas la teon, kaj dum ŝi metas la pladon sur
la tablon kaj aranĝas la tasojn, la sukerujon kaj la kuleretojn, la
pastro, sulkigante la frunton, streĉas la okulojn por ekzameni la
eksteraĵon de la artisto kaj spite al sia miopeco ekvidas, ke la
vizitanto havas simpatiindan vizaĝon, kiu tre kontentigas lin.
Post kiam la servistino forlasis la ĉambron, regas tie ankoraŭ
mallongan tempon la sama antaŭa silentado, kiun fine Kovács
interrompas, dirante:
-- Mi tamen retiris min el la publika vivo kaj ne donas plu
koncertojn.
-- Tion la publiko bedaŭros.
-- Eble; sed malsano, kiu jam longe subfosas min, devigis min agi
tiel --. Refoje la sama melankolia rideto montriĝas sur la vizaĝo
de la parolinto.
La pastro miras, ĉar la artisto aspektas korpe, kvazaŭ li neniam
estus estinta malsana; li tial diras:
-- Espereble vi preskaŭ resaniĝis?
-- Ho ne; verŝajne mi neniam resaniĝos ... Verŝajne, mi diras,
ĉar estas rimedo, sed nur unu, kiu povas resanigi min, kaj tiun
rimedon kune kun absoluta spirita ripozo mi intencas apliki en via
vilaĝeto.
-- Ĉi tie en Brej?
-- Jes; okaze mi venis tien ĉi, kaj okaze mi trafis sur mia vojo
kamparanan dometon, kies ĉirkaŭaĵo spiras tiom da paco kaj
feliĉo, kaj ĉio estas tie tiel trankvila, ke nenie mi povus trovi
pli taŭgan lokon por mia nuna stato.
-- Sed la loĝantino estas surda kaj muta.
-- Tio ne malhelpas. Ŝi estas bonkorulino; tion mi sufiĉe klare
spertis, post kiam tiu knabo konigis al ŝi sian deziron, ke mi
provizore, kaj eble longan tempon restadu en la dometo; ĉar ŝi tuj
konsentis... Ŝajnas al mi, ke la deziro de tiu knabo estas ankaŭ
tiu de la virino.
-- En tio vi pravas; li estas ŝia idolo... Kiam li venis kun via
letero, li diris al mi, ke vi scias, kiu li estas.
Surprizite Kovács rigardas al la pastro.
-- Ĉu li tion diris?... Li eble ne bone komprenis min.
-- Li diris, ke vi konas lian patron.
-- Ho, mi memoras; mi diris al li, ke li estas filo de Orfeo, ĉar
vera Orfeido li estas. Mi aŭdis lin ludi kaj tuj rimarkis en li
mirindan muzikan talenton.
-- Sed, sinjoro Kovács, permesu al mi la demandon: Vi do ne konas
lian familion?
-- Tute ne. Mi nur aŭdis de la knabo mem, ke oni alportis lin en
kesteto, kaj tio ŝajnis al mi tre stranga.
La pastro kuntiras la dikajn brovojn, enverŝas du tasojn da teo, kaj
ŝovante unu el ili al sia gasto, li diras:
-- Li estas trovito. Nekonatulo postlasis lin en la dometo de la
mutulino kaj ĉi tiu lin adoptis.
-- Ŝi do ne estas lia patrino?
-- Nur la adoptinto, sed vera patrino ne povas esti pli zorgema por
sia infano, ol Rika por Moseo --; kaj detale la pastro rakontis
ĉion, kio pri la knabo okazis.
Kovács aŭskultas atente, kaj post kiam la pastro eksilentis, li
diras:
-- Kiam vi legis mian leteron, tiam vi sendube tuj supozis, ke mia
nuna vizito rilatas plejparte la knabon.
-- Kompreneble; sed mi supozis samtempe, ke vi povus doni al mi
kelkajn informojn pri lia parencaro... Bedaŭrinde mi eraris.
Dirinte tion, la pastro prezentas cigaron al Kovács, sed ĉi tiu
geste malakceptas, tiam li diras:
-- Pardonu al mi, pastro, ke mi devas malakcepti, la kuracisto nepre
al mi malpermesis cigarojn, same kiel alkoholaĵon, ili tre malhelpas
al mia resaniĝo; laŭ ordonita dieto mi eĉ ne trinku teon kaj
kafon, tamen kelkfoje mi trinkas unu taseton, sed neniam pli multe...
Oni do ne scias tie ĉi, kies filo li estas?
-- Oni scias nur tion, kion mi ĵus rakontis al vi, neniom pli.
Kovács enpensiĝas dum momento, trinkas sian teon kaj diras:
-- Ĉu li rakontis, ke mi venis al ili tiel neatendite en horo de l'
mateno?
-- Jes, kaj mi konkludis el lia rakonto, ke vi nepre devas koni lin,
aŭ almenaŭ lian parencaron.
-- Kiel mi jam diris al vi, mi venis en tiun dometon tute okaze,
post kiam mi estis vagadinta longan tempon kaj estis perdinta la
ĝustan vojon; sed mi ja pli detale rakontos tion pli poste, ĉar mi
esperas resti en ĉi tiu vilaĝeto kaj de tempo al tempo mi volonte
interparolos kun vi pri la knabo, kiu tre min interesas. Mi intencas
instrui al li ludi violonĉelon, tio distros min kaj mi antaŭvidas,
ke mia peno portos fruktojn.
-- Sed neniu ĉi tie havas tian instrumenton.
-- Mi aĉetos unu por li en Groningen; la mia estas por li tro
granda, kaj krom tio, li bezonas apartan instrumenton, la mian li eĉ
ne devas ektuŝi.
-- Ĉar ĝi estas tro granda?
-- Ankaŭ tial, sed li malbonigus la tonon. Pri violonoj oni devas
esti singarda, ili estas delikatuloj kaj ne toleras, ke ĉiu
ludas sur ili; nesperta ludanto povas malbonigi la plej bontonan
instrumenton en tre mallonga tempo.
-- Sed la mutulino neniam -- -- --
La pastro subite ekhaltas paroli. Kovács, kiu ĝis tiam tenis la jam
malplenigitan tason en la mano, subite etendas la brakon, kvazaŭ
por montri ion eksterordinaran antaŭ si sur la muro; liaj fingroj
rektiĝas kaj ektremetas. La taso falas, disrompiĝas en pecojn
sur la tapiŝo. La pastro rigardas la montritan lokon de la muro,
sed nenio eksterordinara troviĝas tie. Refoje fiksante la rigardon
sur sian gaston, li vidas, ke ĉi tiu tremetas de la piedoj ĝis
la kapo. Subite la fremdulo eligas laŭtan tirtonan krion, etendas
la krurojn, glitas de la seĝo kaj falas sur la plankon, kaj dum
la seĝo ŝoviĝas malantaŭen, la kapo de la artisto tuŝegas la
plankon kun bruo kiel martelego, kiun forĝisto lasas fali sur
amboson.
La pastro salte leviĝas pro ekteruro, ne sciante, kio okazas,
kaj rigardante la falinton, li kredas lin tuj mortonta, ĉar la
kompatindulo tremegas kvazaŭ tuŝata de elektra fluo. Lia vizaĝo
paliĝas terurige kaj la larĝe malfermitaj okuloj estas fikse
turnitaj kontraŭ la plafono; la buŝon kovras blanka ŝaŭmo kaj nun
ne ellasas plu la antaŭan tirtonan krion, sed raŭkan penetrantan
stertoron kvazaŭ de buĉata bovo.
La terurigita pastro staras alforĝita al la planko; li ne movas sin
kaj preskaŭ ne kuraĝas spiri, kaj lia rigardo restas fiksita sur la
malfeliĉulo tie antaŭ liaj piedoj.
Post ĉirkaŭe kvin minutoj, kiuj ŝajnas daŭri almenaŭ tutan
horon, la tremaj skuadoj fariĝas malpli fortaj, sed la stertorado
daŭradas.
-- Kompatema Dio! -- fine la pastro flustras, -- tio estas epilepsio,
la malsano, kiun li aludis.
En tiu momento la pordo singarde malfermiĝas, kaj la paliĝinta
vizaĝo de la mastrumantino sin ŝovas internen.
-- Kio okazis? -- ŝi demandas per tremetanta voĉo.
-- Tsss! -- ... li jam rekonsciiĝas.
-- Sed kio estas al li? -- ŝi demandas plue, enirante kaj
alproksimiĝante sur la pintoj de la piedoj... -- Ĉu li svenis?
-- Jes, svenis..., sed baldaŭ...
-- Sed lin atakis epilepsio!! --, diras la mastrumantino, kaj
interfingrigante la manojn, ŝi kun kompato rigardas jen al la
pastro, jen al la stertoranta viro.
Fine la stertorado ekhaltas kaj kviete la suferanto kuŝas sen movo
kaj fermas la okulojn kiel kvieta dormanto.
En la ĉambro fariĝas morta silento nur interrompata de la regula
tiktakado de la kamena horloĝo.
Kun vizaĝoj esprimantaj koran kompaton kun la suferanto, la pastro
kaj la mastrumantino atendas...
Kovács ekspiras kviete, malfermas la okulojn kaj dum momento
rigardas al la plafono; tiam li eksidas kaj ŝajnas orienti sin. Iom
post iom li konscias, kie li estas, kaj dum li forviŝas la ŝviton
de la frunto per la mandorso, liaj okuloj sin levas al la du antaŭ
li starantaj. Esprimo, montranta profundan ĉagrenon, naskiĝas sur
lia vizaĝo.
-- Ĉu vi sentas vin pli bone? -- demandas la kortuŝita pastro post
momento.
-- Mi dankas; jes mi sentas min pli bone.
-- Ĉu vi deziras iom da akvo?
-- Dankon; ĝi ne utilos al mi.
-- Ĉu mi helpos al vi residiĝi?
-- Vi estas ... tro bona ..., sinjoro ... --, balbutas la artisto, --
kaj mi devas peti vian pardonon pro ... pro la maniero ... per kiu mi
vin ĝenas...
-- Tute ne; vi ja ne estas kulpa...
Kovács ekstaras malrapide, kaj etendante la manon al la pastro, li
diras plue:
-- Jes, mi estas kulpa; mi ja devus averti vin antaŭe.
-- Vi tamen ne povis tion, la atako venis tro rapide.
-- En tio vi pravas, sed mi devus averti vin, ke tia atako povus
surprizi min, sed ĝi okazas tiel malofte en la lastaj monatoj, ke
mi tute ne atendis ĝin hodiaŭ vespere.
Dirante tiujn vortojn, li ridetas kaj silentas momenton, dum kiu la
mastrumantino forlasas la ĉambron, post kiam ŝi serĉkolektis la
pecojn de la rompiĝinta taso.
La pastro prenas alian tason kaj enverŝinte teon kun strieto da
kremo, li ekbruligas ree sian estingiĝintan pipon kaj ekfumas, tiam
li demandas:
-- Ĉu tia atako surprizas vin nur malofte?
-- La lasta okazis antaŭ tri monatoj ... en Parizo ... dum koncerto.
-- Dum koncerto?
-- Ho ve, jes!... Mi solludis en la granda teatro ... antaŭ du mil
ĉeestantoj ... Kiam mi rekonsciiĝis, preskaŭ ĉiuj vizitantoj
estis forkurintaj kun teruro ... Kompreneble mi devis por ĉiam...
senrevene forlasi la koncertojn kaj la postan tagon aperis longa
artikolo en multaj Parizaj gazetoj pri la okazintaĵo, kiun la
redaktoroj nomis granda skandalo... De post tiu tempo mi estas
netaŭga por kunlabori en koncertoj, precipe kiel solludanto.
-- Kaj estas eble, ke vi resaniĝos?
-- Mi esperas... Mi korespondis kun fama profesoro de la universitato
en la urbo Groningen; eble li povos resanigi min. Hieraŭ mi intencis
viziti lin kaj vojaĝis vagonare al la urbo, sed malfeliĉe mi
ekdormis dumvojaĝe, kaj kiam la vagonaro eniris la stacidomon, neniu
vekis min. Kiam mi vekiĝis spontanee, vojaĝanto diris al mi, ke
mi troviĝas en ... en Winsum, mi kredas. Mi tuj eliris la vagonon
kaj volis marŝi returnen al la urbo. Vilaĝano, verŝajne malbone
komprenante min, montris al mi neĝustan vojon, kaj post duhora
marŝado, kiam mi pensis fine retroviĝi en la urbo, mi ekvidis, ke
mi refoje estas en vilaĝo, nomata Eenrum. Intertempe ekneĝis, sed
mi ne volis nokti en Eenrum kaj petis informojn de policano, kiun mi
renkontis sur la strato. Li montris al mi la vojon al la urbo, kie
mi nepre volis alveni kiel eble plej baldaŭ, ĉar la postan tagon
jam la dekan horon en la mateno mi devus viziti la profesoron. Tamen
mi por la dua fojo perdis la bonan direkton kaj erarmarŝis tien kaj
returnen, ĝis kiam mi fine trafis vian vilaĝeton kaj la dometon,
kie loĝas la mutulino kun sia knabo. Ĉe ili mi provizore restos. Se
montriĝos, ke la knabo havas la talenton, kiun mi supozas ĉe li,
tiam mi instruos lin.
-- Sed ĉu tiu domo ne estas tro malgranda? Ĝi enhavas nur unu solan
ĉambron.
-- Kaj uzeblan subtegmentejon.
-- Vi tamen ne povas loĝi tie.
-- Sur la subtegmentejo?... La virino dormos tie kun la knabo; mi
luis la ĉambron.
-- Vi jam interkonsentiĝis?
-- Jes, mi nepre volas restadi en tiu dometo kaj ĉe tiu knabo. Io
neklarigebla altiras min al li. Kiam mi vidis lin la unuan fojon
en lia ĉemizo, tiam ŝajnis al mi, kvazaŭ mi vidis min mem kiel
juna knabo..., li povus esti mia frato. Mi memoras, kiel mi aspektis
kiel knabo de lia aĝo. Ni havis hejme en la dormoĉambro grandan
spegulon, en kiu mi rigardis min mem ĉiuvespere, kiam mia patrino
kondukis min al mia lito. Kiam mi vidis hodiaŭ matene aperi sur
la sojlo tiun knabon, blanke vestitan same kiel mi antaŭ multaj
jaroj, tiam estis al mi, kvazaŭ mi revidas min en la spegulo de mia
dormejo... Eble mi trompiĝas, sed mi supozas, ke la knabo kaj mi
estas samlandanoj; holanda knabo li ne estas, tion montras klare liaj
okuloj kaj haroj.
-- Moseo diris, ke vi rakontis al li, ke lia patro estas Greko.
-- Greko!?
-- Jes, Greka dresisto de sovaĝaj bestoj.
-- Ho, mi komprenas, kial li diris tion; mi aludis Orfeon, kiu, kiel
vi scias, allogis al si sovaĝajn bestojn per sia liuto. Tion mi
rakontis al li, sed li ne komprenis.
La pastro ridetas kaj prezentante al Kovács la tason da teo, li
diras:
-- Kaj vi vere supozas, ke Moseo estas Orfeido?
-- Mi estas preskaŭ certa pri tio. Mi rimarkis, kian impreson faris
sur lin la muziko de mia violonĉelo; mi jam antaŭe aŭdis lin fajfi
sur simpla fajfilo el lado, kaj mi ne dubas pri la rezultoj de mia
instruado. Mi vidis la teoriajn taskojn, kiujn li verkis por sia
instruisto, la orgenisto de via preĝejo, kaj mi estis surprizita pri
lia muzika kono.
-- Kies muziko, tiu de Moseo?
-- Jes; foliante liajn notkajerojn, mi trovis komponaĵojn
fakte plenajn je eraroj, sed en kiuj mi vidis ion tre belan kaj
eksterordinaran. Kiam mi demandis, kiu estas la originala verkisto
de tiuj komponaĵoj, kaj el kiu verko li kopiis ilin, li respondis
naive, ke li mem skribis tiujn notojn. -- Mi aŭdis ilin fantazie --,
li diris, -- kaj notis ilin en mian kajeron.
-- Jen io stranga.
-- Por vi tio ŝajnas esti strangaĵo, sed ne por mi. Mi komponis jam
je mia sepa jaro.
-- La instruisto neniam parolis al mi pri tiuj komponaj provoj.
-- Moseo diris, ke li neniam montris ilin, konsiderante ilin kiel
io tre natura; li mem ne konscias, ke li posedas muzikan talenton,
kredante, ke liaj talentoj estas io tre natura, kion posedas ĉiuj
homoj... Mi faros por li mian eblon. Morgaŭ mi iros al la profesoro
en la urbon kaj mi uzos tiun okazon por aĉeti violonĉelon por mia
nova lernanto.
-- Ĉu vi jam parolis al li pri tio?
-- Ne, sed li min akompanos al la urbo, kie li ankoraŭ neniam
estis; la vojaĝo kaj la nova instrumento estos surprizaĵoj por li.
Kompreneble mi donacos al li la violonĉelon, ĉar lia zorgantino
ŝajnas al mi neriĉa. Feliĉe mi ŝparis sufiĉe da mono, kaj sen
peno mi povos preni sur min ĉiujn bezonajn kostojn por la plua
edukado de la knabo. La virino ne laboros plu ĉe la farmisto, sed
restos hejme, ŝi jam konsentis, ke mi fariĝas ŝia pensionulo,
sed ĝuste pro tio mi turnas min al vi por informiĝi, ĉu la moroj
de ĉi tiuj provincaj vilaĝoj permesas kaj toleras, ke mi estas la
samhejmano de needziĝinta personino.
-- Sinjoro Kovács, la loĝantoj de la ĉi tieaj vilaĝetoj estas
rilate al moroj tre naivaj kaj modestaj; neniu diros ion kontraŭ tia
kunloĝado, kaj se ĝenerale oni kritikus tion, vi povas esti certa,
ke ĉiu, kiu konas la mutulinon, scias, ke ŝi estas super ĉia
suspekto. Sed ... estas io alia, kio eble malhelpus al via loĝado
en tiu dometo... Rika estas por si mem tre taŭga mastrumantino kaj
kuiristino, ŝi tamen ne lernis prepari manĝaĵojn por persono kiel
vi.
-- Estonte mi devas vivi laŭ severa dieto; mi ja aranĝos tion kun
ŝi, cetere tio estas nur flanka afero.
-- Permesu al mi ankoraŭ unu demandon --, diris la pastro... -- Ĉu
ŝi scias pri via malsano?
-- Mi parolis pri ĝi al la knabo, kaj se mi bone lin komprenis,
troviĝas samsortulo mia en la vilaĝo Warfum. Moseo certigis al mi,
ke la malsano ne timigas lin, nek lian patrinon.
La pastro pripensas kelkan tempon, kuntiras kiel laŭkutime la
brovojn kaj pelas antaŭ sin grandajn nubojn da tabakfumo; fine li
ekmemoras, kiu estas tiu malfeliĉulo, kaj li demandas:
-- Kiom da tempo daŭros, laŭ via opinio, la plena studado de knabo
por fariĝi bonega violonĉelisto?
-- Mi kalkulas sur liaj talentoj kaj sur lia diligenteco, kaj se ili
respondos al miaj supozoj, tiam tri aŭ kvar jaroj sufiĉos.
-- Mi estas certa pri lia diligenteco --, diras la predikisto, -- la
cetero montriĝos baldaŭ; mi esperas, ke vi havu sukceson.
-- Ni vidos, ĉiuokaze mi ĝojas, ke la destino kondukis min al
tiu izolita dometo, ĉar mi trovos tie almenaŭ ion, kio povas
plidolĉigi mian sorton. Mia vivo de nun ne estos plu sen tasko kaj
sen celo, kaj mi streĉos ĉiujn miajn kapablojn por trafi tiun
celon. Eble mi mem neniam povos plu montri miajn muzikajn talentojn
publike, sed mi provos trovi anstataŭanton, kaj se la sorto estus al
mi favora, tiam Moseo estos tiu anstataŭanto.
Dirinte tion, Kovács ekstaras.
-- Mi ne volas plu ĝeni vin hodiaŭ --, li diras plue, -- sed mi
esperas, ke ni revidu nin ankoraŭ multajn fojojn.
* * * * *
La neĝo ekster la domo de la pastro refoje krakas sub la piedoj de
la artisto, kiu returnas sin al sia nova hejmo, kaj la pastro sidas
ĉe la varma forno kaj elblovas grandajn nubojn, dum li pensas pri la
strangaj kapricoj de la sorto.
Ĉu ĝi estos favora al Kovács kaj al Moseo? -- --
Fino de la Dua Parto.
Tria Parto
La Cirka Knabo
Unua Ĉapitro.
Posen -- La familio Stuthejm kaj ĝia hejmo -- Pri sapo, balailoj
kaj doma purigado -- Pri persono, kiu rajdas sur balailo kaj kiu
tamen ne estas sorĉisto -- Strangaj manieroj de mastrino -- Avo
kaj nepo -- La doktoro Stuthejm iras trinkejon, sed ne kiel kutima
kliento.
Posen estas provinco en la prusa ŝtato. Ĝi apartenis antaŭe al
Polujo kaj post la dividado de tiu lando ĝi fariĝis en 1772a
provinco de la reĝolando Prusujo. Ĝi kuŝas inter Polujo en la
oriento, la prusa provinco Nord-pruslando en la nordo, Brandenburgo
en la okcidento kaj Silezio en la sudo. Posen estas ebena lando kun
multaj marĉoj, sablaj kaj arbaraj regionoj. La ĉefurbo portas la
saman nomon kaj kuŝas sur la rivero Warta. La urbo estas unuaranga
fortikaĵo kun sepdek miloj da loĝantoj. Ĝi estas tre malnova kaj
posedas multajn antikvajn konstruaĵojn, konstruitajn laŭ la gota
arĥitekturo. Inter ili brilis en granda beleco la gota urbdomo el la
deksesa centjaro kaj la sankta Stanislas-preĝejo, la katedralo el la
jaro 1725a kaj la Raczynska biblioteko.
Apud tiu lasta staris en 1909a vasta duetaĝa domo, en kiu loĝis
la doktoro Stuthejm. En realo li loĝis nur en la teretaĝo, ĉar la
supra parto de la domo utilis nur kiel dormejo.
Enirante tra la pordo ĉe la strato, oni venis en tre larĝan vastan
koridoron, tiel vastan, ke oportune oni povus loĝi tie. En ĝia
mezo, ĉe la dekstra flanko sin trovis larĝa ŝtuparo kun ligna
balustrado, kondukanta supren. Antaŭ kaj post tiu ŝtuparo estis po
du pordoj. La unua, dekstre, malfermiĝis en la ĉiutagan ĉambron;
kontraŭ ĝi troviĝis tiu de la salono. Tiu salono estis neniam
uzata, sed utilis nur por gardi kelkajn belajn antikvajn meblojn,
pentraĵojn kaj malnovan, sed tre bonan pianon; sed ĉar la doktoro
neniam ricevis gastojn, neniu krom la loĝantoj povus diri, kiel
aspektis tiu salono. Nur unu fojon semajne la ununura servistino ĝin
eniris por senpolvigi la meblojn kaj la pianon.
Kiel ni diris, du pluaj pordoj estis post la ŝtuparo; la dekstra
kondukis al la laborejo de la doktoro. Tiu laborejo, utilanta ankaŭ
kiel akceptejo de la pacientoj, estis oblonga ĉambro, kies unu muron
tute kovris centoj da boteloj kaj boteletoj kun insektoj, serpentoj
kaj cetere, ĉiuj en alkoholo, starantaj unu flanke de alia, sur sepo
da longaj bretoj. Ĉe la muro staris tablo kaj kvar seĝoj, unu por
la doktoro, la aliaj por pacientoj. Multaj pacientoj preskaŭ neniam
venis kune, ĉar la klientaro de la doktoro estis negranda, kaj se
okaze pli ol unu venis en la sama tempo, tiam ili ordinare atendis en
apuda atendejo post la laborejo, ĉe la sama flanko de la koridoro.
Kontraŭ la laborejo kaj atendejo sin trovis la pordo de la kvadrata
kuirejo, kie preskaŭ sen interrompo laboradis du personoj, pri kiuj
ni poste parolos pli detale.
Post la atendejo kaj la kuirejo kuŝis speco de remizo utilanta kiel
veturilejo kaj ĉevalejo, ĉar la doktoro havis veturilon por viziti
la pacientojn, kiuj estis tro malsanaj por alveni al li. El la remizo
oni povis eniri la atendejon.
La veturilo regule je la deka horo en la mateno eliris kun la doktoro
kaj la veturigisto; ĝi veturis tra la remiza pordo laŭ flanka
strateto ĉe la dekstra flanko de la domo sur la publikan straton kaj
same regule ĝi revenis la unuan en la posttagmezo. La unuan horon
la doktoro manĝis. De la dua ĝis la tria li akceptis la pacientojn
kaj de la tria ĝis la sesa li refoje eliris veturile. Reveninte de
la posttagmeza veturo, li vespermanĝis kaj atendis, ĉu personoj
venos, kiuj bezonus lian helpon. Ordinare post tiu tempo venis neniu
kaj tial li legis tiam siajn gazetojn aŭ skribis leterojn.