streĉas lian atenton. Ŝajnas al li, ke la sonoj venas el tiu
dometo, sed li ne estas certa pri tio. Li aŭskultas atente kaj
aŭdas la melodion de bela muzikaĵo. La flutistoj ludas tiel bele
kaj tiel korekte, ke la viro estas surprizita en plej alta grado.
Ĉiam li opiniadis, ke kamparanoj neniam sin okupas pri muziko, kaj
jen tute neatendite kaj eĉ en tia frua horo de la mateno li aŭdas
dueton tiel belan, ke eĉ artistoj ne povus plibeligi ĝin. Kio plej
multe surprizas lin, estas, ke la du flutistoj ĝuste laŭ la sama
maniero aldonas fantaziaĵojn al la melodio, kvazaŭ unu persono
ludus samtempe sur du flutoj. Li aŭskultas plue, ĝis kiam la
muzikistoj ĉesas ludadi. Malrapide li nun sin direktas al la pordo.
Estas kvazaŭ la mistera dumnokta muziko altirus lin, kaj li jam ne
povas kontraŭstari frapi al la pordo. Antaŭ ol frapi, li enrigardas
tra unu el la du fenestretoj. Li vidas ĉambreton kun malmultaj
mebloj. Lampeto staras sur la tablo en la mezo de la ĉambro kaj
ĝia lumo disĵetas nigrajn grandajn ombrojn sur la plankon, kiu
estas tute farita el kaheloj. Homojn li ne vidas, kaj tion li trovas
stranga, ĉar la dometo estas laŭ lia opinio tiel malgranda, ke ĝi
enhavas nur ĉi tiun unu ĉambreton. Li iras al la pordo por frapi,
sed antaŭe li turnas la feran ringon, per kiu ordinare la kamparanaj
dompordoj estas malfermataj. Mallaŭta grincado anoncas al li, ke la
riglilo leviĝas, kaj puŝetante la pordon per la genuo, li estas
kaptata de granda surprizo. Frapado estas tute superflua, la pordo
subite ekmalfermiĝas. La viro deskuas de si la neĝon, kiu ĉie
kovras lin, kaj prenante la longan sakon de la dorso, li mallaŭte
enŝoviĝas internen kaj sen bruo refermas post si la pordon. Li
staras en malluma koridoro, sed strio da lumo malsupre ĉe la muro,
tri paŝoj antaŭ li, montras, kie sin trovas la pordo de la ununura
ĉambro. Sciante ke neniu homo enestas, li ŝovpaŝas al la lumstrio,
tuŝetas la pordon kaj trovinte ringon, turnas ĝin kaj malfermas
singarde la pordon. Li enrigardas kaj samtempe varma aero venas
renkonte al li. Estas do varme en tiu ĉambro kaj la varmo enlogas
lin pli proksimen, tiel proksimen, ke fine li estas en la ĉambro.
Starante kelkan momenton ne sciante kion fari, li senkonscie fermas
la pordon kaj metinte la sakon sub la tablon, li eksidas sur seĝo
kaj aŭskultas denove. La muziko tamen ne rekomenciĝas. Strange
estas, ke li nenie aŭdas eĉ la plej mallaŭtan brueton. En la
ĉambro eĉ ne horloĝo tiktakas, ŝajnas, kvazaŭ la morto regas
en la domo. Kion li faros? Ĉu li vokos por veki personon, kiu eble
dormas post tiuj duone malfermitaj pordoj transe de la tablo? Nenia
signo de vivo tamen sin montras post tiuj pordoj, en kies malgranda
interspaco pendas multkolora tuko, servanta kiel litkurteno. La
viro eĉ ne aŭdas mallaŭtan spiradon de dormanto. La tie dorminto
verŝajne jam sin levis por eliri. La vojaĝanto pensas pri la du
vicoj da truoj en la neĝo, irantaj de la pordo al la vojeto kaj
plue al la farmejo; eble (tiel li pensas) ili estas faritaj de
iu, kiu estas dorminta post tiu litkurteno kaj eble la lito estas
malplena. Metante la kubuton sur la tablon, li ripozigas la kapon
sur la pugnita mano kaj ekrevas. En tiu momento kelkaj lignaĵoj sur
la kameno ekkrakas kaj ekflamas; hele ili lumigas la vizaĝon de la
vojaĝanto. Li estas ĉirkaŭe kvindekjara, bela viro kun kurba nazo
kaj longaj griziĝantaj lipharoj. Profundaj sulkoj sur la alta frunto
kaj ĉe la buŝanguloj donas melankolian esprimon al la nobla vizaĝo
kaj montras klare, ke la viro ne estis sen zorgoj kaj ĉagreno en
la lastaj tempoj. Li havas grizajn buklajn harojn, kiujn kovras
granda artista ĉapelo, de kies rando, pendanta malsupren, fluetas
sinsekve gutoj da neĝakvo sur la longan jakon, de kie ili, kune
kun la fandiĝantaj neĝeroj, gutfalas klaketante sur la kahelojn
de la planko. Tiu klaketado tamen ne malhelpas al li enprofundiĝi
en pensojn. La nigraj okuloj, ombrigitaj de grizaj brovegoj, post
momento fermiĝas kaj la meditado de la viro iom post iom ŝanĝiĝas
en profundan dormon. Dormante li sonĝas:
Li sin trovas en granda hele lumigita salono plena je rigardantoj,
antaŭ kiuj li devas ludi. Li ja estas artisto, kies famo disflugis
tra la tuta mondo.
Li ludas. Majstre li manuzas la arĉon kaj la belaj tonoj de lia
instrumento ravas ĉiujn aŭskultantojn ĝisplore. Post la ludado li
ekhavas girlandon el belaj floroj kaj denove li devas ludi. Li estas
ekkomencanta, sed io neatendita malebligas al li ludi plue. El iu
loko, li ne scias kie, subite eksonas dolĉa muziko de du flutistoj.
Ĉiuj ĉeestantoj kun miro rigardas ĉiuloken; la flutistoj tamen
estas nevideblaj, sed ili daŭrigas la ludadon, jen duope, jen
unuope. Rave ili ludas la Valpurgisnokton el Faŭst, tiel rave,
ke la aŭskultantaro jam ne atentas pri la violonĉelisto, kaj la
violonĉelisto mem mallevas la manon, lasas fali la arĉon kaj ankaŭ
aŭskultas...
Intertempe io stranga okazas je la girlando, kiun li pendigis sur la
dorso de sia seĝo. Estas, kvazaŭ ĝiaj koloroj aliiĝus kaj kvazaŭ
mistera forto enblovus vivon en ĝin. Ĝi aŭdigas mallaŭtan krion,
similantan al miaŭado de kato kaj tuj poste ĝi desaltas de la
seĝdorso sur la plankon, kie ĝi prenas la formon de vera kato, kaj
dum la flutistoj ludas plue kaj neniu en la salono jam atentas lin,
la violonĉeliston, la besto miaŭadas pli laŭte kaj eksaltas sur
lian ŝultron...
Kun ekkrio li vekiĝas... La salono malaperis, sed ne la kato, ĉar
efektive ĝi staras sur lia ŝultro kaj ŝovas sian tutan korpon laŭ
lia vango por karesi lin.
La flutoj eksilentis, kaj nenio aŭdiĝas en la ĉambreto krom la
kontenta murmurado de la kvarpiedulo.
Katoj estas karakterhavaj bestoj, pli karakterhavaj ol ni pensas.
Ordinare malmultaj homoj opinias, ke valoras la penon studadi la
karakteron de katoj kaj sen plua pripensado juĝas ilin falsaj
bestoj, tute aliaj ol hundoj, kiujn ili rigardas kiel sincerajn kaj
bonajn amikojn de la homoj. Fakte tamen la kato estas estiminda besto
pro la firmeco de karaktero.
Estas klare kaj nature, ke ambiciaj homoj ne amas katojn, sed des pli
la humilajn hundojn, kiuj sen kontraŭstaro sin submetas sub ilia
volo kaj ambicio. Estas konate, ke la ambicia franca reĝo Henriko la
tria malamis la katojn kaj ekzilis ilin de sia kortego, dum li ĉiam
estis akompanata de belaj humilaj hundoj. Nur malmultaj ambiciuloj
amis katojn kaj unu el ili estis la fama kardinalo Richelieu. Ĉi tiu
tamen ne nur estis ambicia, sed ankaŭ homo de fortika karaktero,
same kiel liaj miaŭantaj amikoj.
Oni eraras tamen opiniante, ke katoj estas indiferentaj pri homa
amikeco. Hundoj estas, kiel ni jam diris, humilaj kaj ĉiam sin
submetas al la volo de siaj mastroj, kies sklavoj ili estas. Per tio
ili montras malsincerecon kaj malfirmecon de karaktero.
La katoj kontraŭe iras nur siajn proprajn vojojn kaj rifuzante
ĉiun laboron, nur agas laŭ sia plaĉo kaj oni konas nur tre
malmultajn ekzemplojn, kiuj instruas al ni, ke ilia karaktero povas
esti facile regata de la homa volo. Ĉiuj hundoj lernas artaĵojn,
vole-nevole ili reportas al sia mastro forĵetitajn bastonojn,
ili prezentas al li la antaŭan piedon kaj obeas ĉiujn ordonojn,
kiujn la mastro konigas, ĉu buŝe, ĉu geste. Tion neniam faras
la katoj. Ili agas nur propraplaĉe kaj montras amikecon nur al
personoj, elektitaj de si mem. Instinkte la katoj konas siajn amikojn
kaj malamikojn inter la homoj. Kelkfoje ili saltas sur la genuon
de persono, kiun ili neniam antaŭe vidis kaj montras al ĝi per
tio sian amikecon. Sammaniere agis la kato, kiam ĝi saltis sur la
ŝultron de la sonĝanta fremdulo. El amikeco al li, ĝi karesas per
la tuta korpo la vangon de la vekiĝinta fremdulo kaj malrapide kaj
singarde irante de lia ŝultro, ĝi eksidas plenfide sur lia genuo,
ĉiam kontente murmurante kaj rigardante lin per la grandaj rondaj
okuloj, kvazaŭ por peti reciprokan amikecon kaj karesadon.
La besto juĝis prave, vidante en la fremda viro novan amikon, ĉar
li karesas ĝin ridetante. La fremdulo pripensas pri la stranga
sonĝo, pri la mistera muziko kaj rigardas ĉirkaŭe.
La flamo en la kameno disĵetas ne nur agrablan varmon en la ĉambro,
sed samtempe heligas ĝin sufiĉe, por ke li povu distingi ĉiujn
objektojn. Ĉie regas trankvilo kaj paco, sed estas al li enigmo, ke
en la ĉambro, kaj eble en la tuta domo malestas loĝantoj, kaj ke
ili eliris ne ŝlosinte la pordon. Por kiu do brulas tiu fajro sub la
kamenkapuĉo? Eble la elirintoj revenos baldaŭ?... Kiu loĝas en ĉi
tiu izolita, sed agrabla dometo? Jen demandoj, kiujn la fremdulo ne
povas respondi.
Li ekstaras, elrigardas eksteren tra la fenestretoj kaj vidas nur
neĝon, nur unu blankan vastan dikan tavolon, kiu kiel unu sola
ondiĝanta blanka tuko kovras la kamparon, la longfosojn kaj vojojn.
Liaj vestoj estas jam sekaj, la varma kamena fajro sekigis ilin, nur
sur la kaheloj montriĝas kvazaŭ lageto da neĝakvo ĉe la seĝo,
sur kiu li sidis dum sia dormado, malgranda lageto, dissendanta du
aŭ tri mallarĝajn serpentumantajn striojn sur la ruĝaj kaheloj. Al
li estas nun varme kaj li ne sentas plu la rigidecon en la kruroj.
Li sentas, ke la dika surtuto lin ĝenas kaj estas demetonta ĝin,
kiam subite ree la sonoj de tiuj samaj flutoj ekaŭdiĝas. Ŝajnas al
li, ke ili venas el la subtegmentejo de la domo, kaj malferminte la
pordon de la ĉambro, li ekstaras en la pordokadro por aŭskulti. Li
pravis, ie sur la subtegmentejo estas la misteraj flutistoj; jen unu,
jen ambaŭ ludas. En tiu ĉi momento bela dueto sonas de supre kaj
tuj poste unu flutisto majstre ludas la „Ave Maria“. La fremdulo
estas ravita, sed vane li streĉas la okulojn, la flutistoj estas kaj
restas nevideblaj kaj ŝajnas sin kaŝi tie supre kiel koboldoj el
fabelaro.
Ni konas la rakonton pri la ratkaptisto de Hameln, kiu allogis al si
ne nur la ratojn, sed eĉ ĉiujn infanojn el Hameln kaj malaperis kun
ili en monton. Kial la fremdulo, kiu estas artisto, ne povus allogi
al si la kaŝitajn flutistojn? Li demetas la surtuton, kaptas la
longan sakon de sub la tablo, eltiras nigran strangforman skatolon,
en kiu kuŝas brilanta violonĉelo. Li eksidas, starigas la muzikilon
inter la kruroj, kaj dum la kato rigardas lin scivole de malproksime,
li prenas la arĉon, atendas momenton kaj kiam la flutistoj finis
sian muzikaĵon, la violonĉelisto ekludas la saman melodion. Ravige
la sonoj de la unua parto triladas tra la ĉambro kaj supreniras al
la subtegmentejo, kie nun regas subita silentego. La „Ave Maria“
finiĝis, sed ĝin sekvas tuj la bela „Kol-nidrej“ de Max Bruch.
Antaŭ ol ĉi tiu muzikaĵo finiĝis, aŭdiĝas supre mallaŭtaj
paŝoj. La koboldoj venas, la sonoj de la violonĉelo allogis ilin
malsupren kaj apenaŭ la lastaj triladoj formortis, kiam ekaperas
en la kadro de la malfermita pordo la figuro de mirinde bela knabo.
Li estas ĉemize vestita. Li ekhaltas sur la sojlo, rigardante la
ludinton per grandaj nigraj surprizitaj okuloj kaj kun malfermita
buŝo.
La fremdulo rigardas lin kaj lin frapas la beleco de la knabo. Longaj
nigraj harbukloj serpentumiĝas ĉirkaŭ lia kapo. Li staras tie
kiel kerubo, kaj ĉar li ŝajne ne kuraĝas alproksimiĝi, li restas
staranta, rigardante jen la muzikilon, jen la artiston, kiu siaflanke
sen interrompo fiksas la rigardojn sur la nudpieda, ĉemize vestita
knabo.
Fine la viro ekrompas la silenton kaj ekparolas germane, tiel ke la
knabo komprenas lin, ĉar la dialekto en la norda parto de Groningen
kaj la germana lingvo tre similas unu la alian:
-- Ĉu vi estas la koboldo, kiu ludis tiel bele sur la fluto tie
supre?
-- Jes, mi ludis.
-- Jam tiel frue en la mateno?
-- Mi kuŝis sendorma en mia lito kaj ludis; tion mi faras ofte.
-- Kial vi ne alproksimiĝas?
La knabo ne respondas; li tremetas pro malvarmo, ĉar li staras en la
aertrablovo, iranta de la varma ĉambro en la koridoron.
-- Ĉu al vi estas malvarme?
-- Miaj vestoj estas supre.
-- Almetu ilin, kaj revenu por varmiĝi.
La knabo ne timas, sed li estas surprizita. Li pensas: Kiu do estas
tiu fremda sinjoro?... Kiel li venis kaj kion li volas?
Li tamen ne elparolas tiujn demandojn, sed post kiam li sin vestis,
li aliras al la fremda sinjoro kaj diras:
-- Mia patrino ne estas hejme.
-- Kaj via patro?
-- Mi ne havas patron.
-- Ĉu li mortis?
-- Mi neniam havis patron; mi havas nur patrinon.
Tiu stranga respondo kredigus al la fremdulo, ke la knabo estas
idiota, sed liaj okuloj esprimas la malon, kaj li diras:
-- Eble li mortis antaŭ via naskiĝo?
-- Mi ne scias; li alportis min ĉi tien en kesteto, kaj neniam li
revenis.
Jen dua respondo ankoraŭ pli stranga ol la unua, sed la okuloj de
la knabo montras klare, ke li estas nek idiotulo nek simplulo kaj la
fremda sinjoro ekpensas, ke li ne bone komprenis la respondon de la
knabo, kaj metante la manon sur lian bukloriĉan kapon, li demandas
plue:
-- Kiel vi nomiĝas?
-- Moseo.
-- Kaj kiel estas via familia nomo?
Moseo pripensas kaj tiam respondas:
-- Landman, ĉar mia patrino sin nomas Landman.
La fremdulo kredas, ke li trovis la solvon de la mistero, ekpensante
ke la knabo estas bastardo, kies patro restis nekonata, kaj
kompatante lin, li ekkaptas lian manon kaj sidiginte lin sur sian
genuon tuj apud la violonĉelo, li demandas:
-- Kiom da jaroj vi havas?
-- La kesteto estis portata ĉi tien en 1896a; mi estis tiam tre
juna infaneto.
-- Kie estas nun via patrino?
-- Ĉe Klomp.
-- Ĉe kiu?
-- Ĉe Klomp.
-- Kiu estas Klomp?
-- Farmisto de la tiea farmejo --. Dirante tion, Moseo fingre montras
en la direkton, kie malaperis la marŝanta sonorilego.
-- Kion ŝi faras tie?
-- Ŝi laboras kaj melkas la bovinojn, kaj poste ŝi faras komisiojn.
-- Kaj vi mem?... Ĉu vi ne laboras ĉe Klomp?
-- Mi vizitas ĉiutage la lernejon en Brej, nur ne sabate kaj
dimanĉe, ĉar tiujn tagojn la lernejo estas fermita..., kaj vespere
dufoje en la semajno mi iras al la lernejestro por lerni muzikon.
-- Kian muzikon?
-- Li instruas al mi notojn kaj ludi sur la preĝeja orgeno.
-- Ho, sur orgeno?... Vi do ne lernas ĉe li ludi sur la fluto?
-- Ne, tion mi lernis per mi mem.
-- Sed kiu instruis al vi la muzikaĵojn, kiujn vi ĵus ludis?
-- Mi aŭdis ilin dum la kermeso tiun someron; la granda orgeno de la
karuselo ludis ilin, kaj nun mi konas ilin memore.
-- Mi scias, kies filo vi estas, Moseo --, subite diras la viro.
-- Ĉu vi scias?
-- Jes, vi estas kiel mi, filo de Orfeo.
La knabo rigardas la fremdulon surprizite; pri Orfeo li neniam
aŭdis, kaj li demandas:
-- Kie do estas Orfeo? ... kaj kiu li estas?
-- Ho, li estas fama kantisto de Grekujo kaj en li la mitologio
unuigas ĉiujn fortojn de la poezio de Apolono aŭ de la riverdio
Oiagruso kaj la muzo Kaliope. Per la forto de siaj kanto kaj liuto li
malsovaĝigis la plej sovaĝajn bestojn kaj allogis al si arbojn kaj
ŝtonojn.
Moseo aŭskultas kun streĉita atento, sed liaj surprizitaj okuloj
klare diras:
-- Pri tio mi komprenas nenion --, kaj la fremdulo demandas:
-- Ĉu vi ne komprenas min?
-- Ne, sinjoro.
-- Nu, mia bubo, eble mi klarigos tion al vi poste, sed jam nun mi
povas diri, ke en vi sin kaŝas artisto. Juna knabo, kiu tiel bone
kaj korekte fajfludas tiujn muzikaĵojn, nepre povas fariĝi granda
muzikisto. Sed diru, kiu fajfis kun vi?
-- Mi fajfis sola.
-- Sola!?... Mi aŭdis tamen du fajfilojn.
-- Mi ludis sur ambaŭ kune; sed mi neniam plu volas ludi sur ili.
-- Kial?
La knabo silentas momenton, tiam rigardante al la violonĉelo kaj
dolĉe tuŝante la kordojn, li diras:
-- Mi ne amas plu la flutojn.
-- Kial?
-- Post kiam mi aŭdis la muzikon de ĉi tiu violonego, mi konscias,
ke mi fajfludas malbele.
-- Tio estas violonĉelo... Ĉu vi neniam aŭdis tian instrumenton?
-- Mi aŭdis nur la blindan Petron, ludantan sur sia violono, sed li
ne ludas bele; la sonoj de tiu ĉi granda violono estas multe pli
belaj.
-- Do, vi ĝin amas?
-- Ho jes; ĝi estas ankoraŭ pli bela ol la orgeno en la karuselo
kaj eĉ pli bela ol tiu de la preĝejo en Brej.
Refoje la knabo eksilentas momenton; li rigardas avide al la
violonĉelo, fine li diras:
-- Jam longe mi lernas ludi sur la orgeno de la preĝejo; la
instruisto de la lernejo instruis tion al mi, sed ... mi ankaŭ ne
volas plu ludi sur la orgeno...
-- Kion do vi volas?
-- Ludi sur tia violonĉelo..., eble la instruisto de Brej povos
instrui min; mi lin petos.
-- Povas tamen esti, ke vi ne povos lerni tion.
-- Ho jes, mi povos, se mi nur havus ĝin kaj se nur iu min instruus.
-- Sed mi kredas, ke la instruisto ne posedas violonĉelon.
-- Mia patrino aĉetos unu por mi..., kiom ĝi kostas?
-- Tio dependas de la kvalito, unuj estas multekostaj, aliaj ne.
Moseo jam fariĝis intima kun la fremdulo kaj ne sciante, ke li estas
iom maldiskreta, li demandas:
-- Kiom kostis la via?
La violonĉelisto ridetas; li respondas:
-- Mia instrumento kostis dek mil rublojn.
-- Kiom estas unu rublo?
-- Ĉirkaŭe du guldenoj kaj duono.
La grandaj okuloj de Moseo fariĝas ankoraŭ pli grandaj; li iam
aŭdis, ke la farmisto Klomp, kiu estas riĉulo, pagis dek mil
guldenojn por la rekonstruado de sia farmejo; tiu ĉi violonĉelo
sekve kostis pli ol du tiaj novaj farmodomoj. Li kredas, ke la
fremdulo mokis lin kaj la esprimo de liaj grandaj okuloj klare
montras lian pensadon.
-- Vi ne kredas tion? -- demandas la fremdulo.
-- Vi mokis min, tia ligna muzikilo ja neeble povas valori tiom ...
la tuta farmodomo de Klomp ne kostis tiel multe.
-- Estas kompreneble, mia bubo, ke vi ne kredas al mi, spite tio mi
ne ŝercas. Sed ne ĉiuj violonĉeloj kostas tiom da mono, kiom la
mia. Vi povos aĉeti uzeblan instrumenton por cent guldenoj.
-- Cent guldenoj!?... Ho, mia patrino konsentos pagi tion.
-- Ĉu vi pensas, ke ŝi konsentos?
-- Jes, ŝi konsentas ĉiam en ĉio, kion mi petas.
-- Ĉu via patrino ankaŭ amas muzikon?
-- Ŝi estas muta..., surdemuta, ŝi eĉ ne povas paroli kun ĉiuj
homoj, sed min ŝi bone komprenas.
La vizaĝo de la fremdulo esprimas koran kompaton. Longe li fiksas
la okulojn sur Moseon kaj ludante kun liaj bukloj, li enprofundiĝas
en pensojn. Subite stranga kaprico lin ekkaptas kaj ekstarante li
demandas:
-- Ĉu via patrino konsentos, ke mi vin instruos?
-- Vi!!?
La knabo laŭte eligas tiun unu vorton, la demando surprizas lin.
-- Jes, mi..., ĉu ŝi konsentus?
-- Ho jes, sinjoro.
-- Kiam ŝi rehejmiĝos?
-- Je la dekdua kaj kvarono.
-- Bone; mi atendos ŝian revenon. Se vere ŝi konsentos, tiam
mi iros al la farmisto, ĉe kiu ŝi laboras, por priparoli mian
intencon, li...
Moseo interrompas lin:
-- Ne iru al Klomp, sinjoro; Klomp ne amas min, nek mian patrinon, mi
petas: iru al la orgenisto aŭ al la pastro en Brej.
-- Bone, mi iros tien.
La artisto remetas sian instrumenton en la ujon, kiun li starigas
en angulo de la ĉambro; tiam li rigardas eksteren por vidi, ĉu
jam ektagiĝas. La lampeto brulas ankoraŭ, sed ĝia lumo estas
kiel varmega najlo, kiu ne dissendas plu lumon. Jam estas tiel lume
en la dometo, ke lampo estas superflua. Moseo ĝin blove estingas,
metas kelkajn torferojn en la kamenan fajron kaj pretigas sian
matenmanĝon. La fremdulo intertempe sidas ĉe la tablo, li etendas
la krurojn al la ekbrulantaj torferoj, metas la kubuton sur la tablon
kaj apogante la kapon sur la mano, li fermas la okulojn, sin donas al
meditado kaj iom post iom endormiĝas.
Sesa Ĉapitro.
Pri pastro verkanta predikaĵon kaj per kio li estas interrompata
-- Letero de nekonatulo -- Kovács -- La rompiĝanta taseto -- Pri
terura malsano -- Kial artisto ne plu ludas antaŭ la publiko kaj
kiel li venis en Brej -- Pri tio, kion Kovács intencas fari kun la
trovito.
Estas sabato kaj la tria horo en la posttagmezo. La pastro de la
domareto Brej sidas en sia antaŭĉambro verkante sian predikaĵon
por la venonta dimanĉo. Pro sia miopeco li sidas en kurba sintenado
antaŭ la skribotablo kaj diligente laboras. Sian longan pipon
el argilo, kies bruniĝinta kapo ripozas sur ĵurnalo meze de la
tablo, li firmtenas per la dentoj, kaj ĉe ĉiu elblovo de fumo la
antaŭstaranta suba makzelo sin movas supren. Tiel li skribis jam pli
ol unu horon kaj estas skribonta ankoraŭ longan tempon, se nenio
interrompos lian skribadon. Ordinare neniu interrompas lin, kiam li
verkas la predikaĵon, ĉar nur pro urĝaj aferoj la servistino havas
permeson ĝeni lin.
Ekstere ĉio estas silenta kaj kvieta. Jam ne neĝas; la ĉielo estas
klara kaj la vetero agrabla, kvankam malvarma.
Sur la longfoso laŭlonge de la makadama vojo kelkaj knaboj forbalais
la neĝon de la frostiĝinta akvo kaj nun glitiras. Jam pli ol
centfoje ili pasis kaj repasis la mortintejon antaŭ la pastra
domo, sed la pastro ne vidas ilin; li estas tro miopa. Krom tio
la glitirado de la knaboj ne interesas lin, li atentas nur la
predikaĵon, kiun li devos legi voĉe la postan tagon, ĉar en la
preĝejo li ĉiam voĉlegas la predikaĵon, skribitan kun dikaj
literoj en maldika kajero. Ĉiun semajnon li plenskribas unu el tiaj
kajeretoj, kaj zorge kolektante ilin, li jam posedas grandan aron.
Estas varme en la ĉambro. Gratante la plumo sin movas sur la papero.
De tempo al tempo la pastro ekhaltas por rapide tralegi la jam
plenskribitajn folietojn sed senlace li ĉiam ree komencas skribi;
dume li ne ĉesas fumadi kaj preskaŭ regule la malsupra makzelo
moviĝas supren kaj malsupren, pelante antaŭ si malgrandajn nubetojn
da tabaka fumo.
La pastro skribas:
Kaj la akvo revenis kaj kovris la ĉarojn kaj la rajdantojn de
la tuta militistaro de Faraono, kiu venis post ili en la maron; ne
restis el ili eĉ unu. Sed la Israelidoj iris sur seka tero tra
la mezo de la maro, kaj la akvo estis por ili muro dekstre kaj
maldekstre. Kaj la Eternulo savis en tiu tago la Israelidojn el la
mano de la Egiptoj, kaj la Israelidoj vidis la Egiptojn mortintaj sur
la bordo de la maro. Kaj la Israelidoj vidis la grandan manon, kiun
la Eternulo aperigis sur la Egiptoj, kaj la popolo...
Subite mallaŭta frapo aŭdiĝas. Iu frapis la pordon, sed ŝajne
li frapis kun timo, ĉar la pastro verkas je sia predikaĵo. Li ne
aŭdas la frapon kaj li skribas plue:
ektimis la Eternulon kaj ekkredis al la...
Refoje frapo aŭdiĝas, sed pli laŭte, tiel laŭte, ke ĝi trafas
la orelojn de la skribanto. Li sulkigas la frunton, la dikaj brovoj
preskaŭ sin tuŝas reciproke kaj la buŝo ellasas la pipon, ĉar
la pastro devas turni la kapon por rigardi al la pordo, kie iu lin
interrompas.
Tria frapo.
-- Eniru!
Li estas obeata; la pordo malfermiĝas kaj la kapo kaj unu ŝultro de
la servistino timeme montriĝas en la ĉambro.
-- Kio estas? -- la pastro demandas.
-- Moseo.
-- Kion li deziras?
-- Li venas kun komisio de fremda sinjoro.
La pastro metas la pipon sur la tablon kaj diras kun surprizo:
-- De fremda sinjoro?... Nu, enirigu la knabon.
La ŝultro kaj la kapo retiriĝas kaj anstataŭe aperas Moseo. Li
ekhaltas, fermas la pordon post si kaj atendas.
-- Nu, Moseo, nur venu; kio estas?
Moseo alproksimiĝas al la pastro. En unu mano li tenas la ĉapon,
sub kiu ordinare estas premkaŝitaj la harbukloj, kiuj nun libere
pendas sur liaj frunto kaj oreloj; en la alia mano li tenas
letereton.
-- Bonan tagon, pastro; fremda sinjoro ordonis al mi enmanigi al vi
ĉi tiun letereton.
-- Ĉu li atendas mian respondon?
-- Jes, pastro.
La pastro ekprenas la letereton el la koverto, legas la enhavon kaj
rigardas fikse al Moseo.
-- Kie estas tiu sinjoro?
-- Ĉe ni, pastro.
-- En la domo de via patrino?
-- Jes, pastro.
-- Kiam li venis tien?
-- Hodiaŭ nokte, mi kredas, ĉar hieraŭ vespere, kiam mi enlitiĝis,
li ne estis ankoraŭ veninta.
Tiu respondo surprizas la pastron supermezure.
-- Tion mi ne komprenas, Moseo.
-- Nek mi, pastro. Hodiaŭ matene jam tre frue mi kuŝis maldorme en
mia lito sur la subtegmentejo, ĉar jam kelkajn monatojn mi dormas
tie. Mia patrino estis vekinta min, kiam ŝi vestiĝis por iri al la
farmodomo; ŝi ĉiam vekas min per la bruo, kiun ŝi kutime faras.
Mi ne povis reekdormiĝi kaj fajfludis. Subite mi ekaŭdis sub mi en
la ĉambro strangan belegan muzikon, tiel belegan, kian mi neniam
aŭdis antaŭe. Mi komence ektimis, ne sciante, kio tio estas, sed la
muziko estis tiel belega, ke larmoj envenis al mi en la okulojn...
Fine mi ne plu timis kaj leviĝis por vidi, kiu ludas, kaj venante en
la koridoron, mi ekvidis en la ĉambro fremdan sinjoron, kiu ludis
sur granda staranta violono... La letereto estas de tiu sinjoro.
-- Sed tio estas tre stranga... Kiel li eniris? Via patrino do lasis
la pordon nefermita?
-- Jes, ŝi ja devas tion, alie mi ne povus eliri, sed tio ne estas
grava, ŝtelistoj neniam eniris, nek malbonfarantoj.
-- Tiu fremdulo tamen eniris.
-- Jes, sed ne por ŝteli..., li nur ludis.
-- Sed kial li faris tion?.... Kion li diris al vi, kiam vi venis en
la ĉambron?
-- Ho, li estis tre amika.... Li ne parolas holande, nek laŭ nia
dialekto.
-- Ĉu vi do povis lin kompreni?
-- Jes, ĉar li parolas kiel la vojaĝantaj muzikistoj.
-- Ĉu li estas germano?
-- Mi ne scias..., ne demandis pri tio.
-- Sed, li ne diris al vi kial li venis?
-- Tion mi ankaŭ ne demandis; li diris, ke li volus paroli pri mi al
Klomp, sed mi lin petis, ke li prefere parolu kun la lernejestro aŭ
kun vi; kaj tial li skribis tiun letereton.
-- Bone, Moseo, estas tre saĝe, ke vi petis lin sin turni al mi;
diru al li, ke mi petas lin al mi ĉi tiun posttagmezon je la sesa
horo.
La pastro rigardas momenton antaŭ sin; tiam li prenas la pipon,
elblovas kelkajn dikajn tabaknubojn kaj meditas; fine li diras:
-- Ĉu li ne informiĝis pri vi?
-- Jes; li demandis pri mia nomo, pri mia aĝo kaj cetere; tiam li
diris, ke li scias, kies filo mi estas.
-- Ĉu li diris tion!!?
-- Jes, li diris, ke mia patro estas dresisto de sovaĝaj bestoj.
-- Kaj kie estas nun via patro?
-- En Grekujo.
-- En Grekujo!!?
La miopaj okuloj de la bonkora pastro pligrandiĝis, kiam li
ekaŭdis, ke la patro de Moseo estas dresisto de sovaĝaj bestoj, sed
eksciante, ke tiu dresisto loĝas en Grekujo, li ne kredas al siaj
oreloj.
-- En Grekujo? -- li rediras.
-- Jes, tion la fremdulo rakontis al mi.
-- Sed, ĉu vi bone lin komprenis, Moseo?
-- Mi kredas, ke jes; sed li diris ankaŭ, ke mia patro estas la lia.
-- Jen la afero fariĝas pli stranga ankoraŭ... Ĉu la fremdulo
estas tiel juna?
-- Ho ne, li jam havas griziĝantajn harojn kaj longajn lipharojn.
-- Kaj li parolas germane?... Vi nepre ne bone komprenis liajn
parolojn, Moseo, li ja neeble povas esti via frato........
La pastro estas parolonta plue, sed eksilentas, rigardante al la
letero, kies subskribon li refoje legas.
-- Rikardo Kovács -- li flustras; tiam meditante li rigardas antaŭ
sin. Post momento li diras plue, kvazaŭ al si mem:
-- Kie mi antaŭe legis tiun nomon?.... Mi legis pri fama
violonĉelisto, kiu tiel sin nomis, sed li ne estis Greko, sed
Bohemo..... Nu, li ja mem klarigos al mi tiun enigmon, ĉar enigmo
ĉi tio ĉio estas --, tiam sin turnante al la knabo, li diris:
-- Aŭskultu, Moseo; reiru al tiu fremda sinjoro kaj diru, ke mi
akceptas lin ĉe mi kun plezuro, eĉ antaŭ la sesa horo.
Moseo iras al la pordo kaj estas elironta la ĉambron, sed li
hezitas.
-- Pastro --, li diras, -- la sinjoro diris, ke li intencas instrui
al mi ludi sur la violonĉelo kaj li volas paroli pri tio al vi, ĉu
vi......
-- Ho, li vere intencas? Nu Moseo, ni vidos.
La knabo foriras kaj la pastro restas sola. Li refoje sin klinas
super la kajero por skribi. Li legas la laste skribitajn liniojn
por daŭrigi la predikaĵon kaj li pripensas; tiam li skribas
kelkajn vortojn, sed ekhaltas, trastrekas ilin kaj denove pripensas,
rigardante fikse antaŭ sin al la muro, kvazaŭ por legi tie, kion
li devas skribi. La muro tamen ne helpas al li, ĉar vane li serĉas
la skribotan daŭrigon de la predikaĵo. Sinsekve li pensas pri ĝi
kaj pri la fremdulo, kiu eble ĵetos lumon sur la misteran naskiĝon
de Moseo. Li ekkaptas sian pipon kaj elblovas dikajn nubojn, dum la
granda malsupra makzelo regule moviĝas supren kaj malsupren, sed
ankaŭ la fumado ne helpas al li trovi la taŭgan daŭrigon, ĉar
liaj pensoj pri tio kaj pri la fremdulo intermiksiĝas tiagrade,
ke estas neeble al li fini la predikaĵon. Kunpremante la lipojn
kaj sulkigante la frunton, li fine metas la plumon sur la tablon,
ekstaras kaj dum tabaknubo post tabaknubo eliras lian buŝon, li
promenadas tien kaj reen en la ĉambro.
-- Rikardo Kovács --, li diras al si mem. -- Mi legis pri li, li
sen ia dubo estas la violonĉelisto, kies famo antaŭ kelkaj jaroj
disflugis la mondon. Sed kion li volas tie ĉi ĉe la mutulino? Ĉu
li vere scias, kiu estas la patro de la trovito? Kial li venis tiel
neatendite en la mezo de la nokto en la domon de Rika? Ĉu li estas
eble la patro de Moseo?... Nu, mi ja baldaŭ ekscios tion.