Li rigardis min, kvazaŭ li tute ne komprenus mian demandon.
-- Ĉu vi sentas vin nebone? -- mi demandis plue.
-- Ho jes, eĉ tre bone --, li respondis.
-- Kial do vi sidas tie ĉi tute sola?
Refoje li ŝajnis ne kompreni min; ne respondante li rigardis min
demande kaj frotadis al si la manojn.
-- Nu!? -- mi diris, irante al li kaj kaptante lian brakon, -- vi
devas pasigi la vesperon ĉe ni en la salono; ni kune babilos kaj
poste mi ludos iom kun Aleksandra.
-- Sed, ĉu tio ne estas tro malmodesta, se...
-- Ho ne, tio tute ne estas tro malmodesta, sinjoro Bjelski, vi ja
estas kvazaŭ familiano kaj ne devas pasigi viajn vesperojn tutsola
ĉe tiu fenestro.
-- Sed ĉu la gesinjoroj trovos...
-- La gesinjoroj trovos, ke vi estas multe tro modesta --, mi diris,
kaj ili deziras, ke vi tuj revenu kun mi en la salonon.
Pasis kelkaj semajnoj kaj mia kurso jam rekomenciĝis.
Unu vesperon, kiam ni sidis kune en la salono, la servistino eniris
kun letero, kaj ĉar ŝi ne povosciis legi, ŝi enmanigis ĝin al
Romeskaŭ.
-- Por sinjoro Maksimo Bjelski --, li diris, leginte la adreson.
La vireton kvazaŭ ektuŝis elektra fluo; li fariĝis morte pala,
liaj manoj tiel multe ektremis, ke li nur kun peno povis akcepti la
leteron. Kun surprizo ni rigardis lin, kiam li deŝiris la koverton
por elpreni la al li adresitan leteron. Li legis, lasis fali la
leteron kaj rigardis nin dirante:
-- Jen vi havas!
-- Kio estas? -- demandis Romeskaŭ.
-- Letero de Barazof --, li flustris. -- Li eltrovis min.
-- Kiu estas Barazof? -- plue demandis Romeskaŭ.
-- Negocisto.
-- Negocisto!?... Nenio krom tio?
-- Kaj pruntedonisto --, li diris, preskaŭ rompante al si la manojn.
Romeskaŭ signe ordonis al Aleksandra, forlasi la salonon, kaj kiam
ŝi estis for, li diris:
-- Amiko Bjelski, pro nura modesteco vi kaŝas antaŭ ni ion, kio
premadas vin jam longan tempon. Forĵetu de vi tiun modestecon
kaj konfidu al ni la sekretan ĉagrenon, kiu subfosas ne nur vian
feliĉon, sed ankaŭ vian sanon. Vi scias, ke ni helpos al vi kiel
bonaj amikoj.
La vireto ekbabilis kelkajn vortojn, kaj Romeskaŭ ekstaris, frapetis
al li la ŝultron kaj kuraĝigis lin, dirante:
-- Nu, do; estu viro, ne fariĝu tiel nervema, sed rakontu malkaŝe
kaj kviete tion, kio vin ĝenas, kaj pri tiu Barazof.
Maksimo Bjelski viŝis al si la vizaĝon per la naztuko, nerveme
enpoŝigis la tukon, refoje eltiris ĝin, premis ĝin, kvazaŭ ĝi
estus lia plej granda malamiko, kaj rakontis, ekhaltante de tempo al
tempo.
-- Kiam antaŭ kelkaj jaroj mortis mia patro, li lasis post si nur
tiom da mono, kiom ni bezonis por pagi la koston de lia enterigo. Mi
ĵus akiris oficon kiel instruisto en unu el la publikaj lernejoj
de la urbo, kaj estis feliĉa, ke mi povus subteni mian patrinon.
Jam tre baldaŭ tamen mi eksciis, ke mi en realo ne taŭgas kiel
instruisto; mi estis iom nervema kaj mi ne povis estri la netaŭgajn
knabojn. Kelkaj knaboj en mia klaso estis bonaj kaj diligentaj kaj
faris progresojn, sed aliaj estis malobeemaj kaj maldiligentuloj.
Kiam mi admonis ilin, ili mokridis min pro mia nervemeco, kaj se mi
volis puni ilin, ili insultis min kaj per tio mi fariĝis ankoraŭ
pli nervema, kaj fine ĉiuj knaboj partoprenis turmentadi min.
Ŝajnas al mi, ke mi jam en tiu tempo kelkfoje frotis al mi la
manojn, precipe kiam mi volis esti severa kontraŭ la lernantoj; kaj
tion ili rimarkis. Por sin amuzi, unu el ili en unu mateno estis
desegninta mian portreton sur la nigra tabulo, kaj sub la desegnaĵo
li estis skribinta la vortojn: „Maksimo Bjelski, la frotulo“. Mi
fariĝis tiel nervema, ke mi ne povis paroli kaj eliris la klason,
sed revenis post duona horo. Reveninte, mi vidis, ke la knaboj sidis
sur siaj benkoj kun serioza vizaĝo, sed ĉiuj frotadis al si la
manojn. Mi ekkoleris, admonis, sed miaj vortoj ne faris impresojn
sur la sentaŭguloj. Ili kviete daŭrigis froti al si la manojn, kaj
mi foriris por plendi al la lernejestro. Li venis, sed apenaŭ li
estis en mia klaso, ĉiuj knaboj diligente skribis. Li iris for,
vidante ke la lernantoj kondutas dece, sed ho ve, apenaŭ li fermis
post si la pordon, jen la frotado rekomenciĝis. La desegnaĵon la
lernejestro estis forviŝinta kaj li malpermesis, ke oni refoje
desegnu tian bildon kun tia subskribo. La sekvantan matenon staris
sur la nigra tabulo ne bildo, sed la vortoj: „La frotanto!!!“ kun
tri ekkripunktoj. Mi iris plendi al la lernejestro, sed kiam li
venis, la vortoj estis malaperintaj, kaj ĉiuj knaboj kondutis dece.
Du monatojn mi deĵoris en tiu lernejo, sed la netaŭgaj buboj tiom
turmentadis min, ke mi preskaŭ freneziĝis pro ĉagreno...
Ho, sinjoro Romeskaŭ, la knaboj ne estas malicaj, tia ne estas ilia
karaktero, sed ili estas senkompataj nur por sin amuzadi, kaj tiu
senkompatemeco preskaŭ mortigis min...
Ho, sinjoro Romeskaŭ, se ili scius, kion ili faras, tiom turmentadi
sian instruiston! Ili per sia turmentado mortigas la nervemajn
instruistojn korpe kaj anime...
Fine mi devis eksiĝi; mi ne povis estri la lernantojn, kaj se mi
persistus resti ilia instruisto, tiam mi fariĝus nervmalsana. Sed
mi devis subtenadi mian patrinon; mi lokigis anoncon kiel privata
instruisto, pensante, ke mi povus estri unu aŭ du knabojn, eĉ
turmentemajn. Intertempe mi estis sen mono kaj la malmultaj lecionoj,
kiujn mi poste donis al kelkaj lernantoj, ne sufiĉis por mia patrino
kaj mi...
Esperante trovi aliloke pli taŭgan por mi oficon, mi prunteprenis
cent rublojn de Barazof, promesante pagi ĉiusemajne unu rublon
procente. Tiu mono tamen baldaŭ estis elspezita, kaj post tri
monatoj mi duan fojon prunteprenis cent rublojn; sed ĉar mi ne
kapablis repagi la unuajn cent rublojn, mi de tiu dua pruntepreno
devis pagi du rublojn ĉiusemajne, tiel ke la mono ankoraŭ pli
rapide estis for ol post la unua pruntepreno... La trian fojon mi
iris al Barazof kaj denove prenis cent rublojn, sed ĉiusemajne de
post tiu tempo mi devis pagi tri rublojn por la tuta pruntepreno.
Kiam por la kvara fojo mi petis lian helpon, li postulis de mi
kvindek rublojn kiel repagon de la jam prenita sumo, sekve mi
ricevis nur kvindek, sed mia ŝuldo plialtiĝis je cent. Tiel ĉiam
prunteprenante, mi fine ŝuldis al li mil rublojn, kvankam mi estis
ricevinta nur sescent kvindek, kaj la pagota rento estis tiel alta,
ke mi devis vendi multajn meblojn kaj librojn por kontentigi mian
helpanton... Mi troviĝis en tiuj cirkonstancoj, kiam via filo
fariĝis mia lernanto... Dank' al Dio, li estis tre fervora kaj ĉiam
faris sian plej grandan eblon por lerni, kaj dank' al lia karaktero
li ne turmentis ... sed helpis al mi, kiam li ekvidis min nervema...
Li mem konsciis neniam, kiel danka mi estis, ĉar se li estus estinta
kiel preskaŭ ĉiuj aliaj lernantoj, tiam mi..., mi... --
La vireto tiel nervemiĝis, ke li refoje devis haltigi sian rakonton;
post momento li rakontis plue:
-- Pro la salajro, kiun mi ricevis tie ĉi, mi ne bezonis pruntepreni
pli da mono, sed nur pagi regule mian renton..., kaj mi pagis multe,
preskaŭ tiom, kiom mi prunteprenis entute, sed spite tion, la ŝuldo
restis la sama.... Mi tamen povis modeste vivi kun mia patrino, sed
ho ve! ... vi devis foriri eksterlanden, kaj kvankam vi malavare
rekompencis miajn lecionojn, fine tuta mia mono estis for pro grava
malsano de mia patrino... La kuracisto postulis memkompreneble
sian salajron; mi devis aĉeti medikamentojn, kiuj ĉiam estas
multekostaj; mi devis regule pagi al Barazof kaj fine mortis mia kara
patrino... --
Nervema grimaco glitis sur la vizaĝo de la vireto, ĉar li volis
reteni la larmojn, kiuj jam aperis en liaj okuloj, kaj li rakontis
plue:
-- Restis al mi apenaŭ sufiĉe por pagi la enterigon, kaj kiam mi
revenis de la mortintejo, mia luiganto postulis de mi, ke mi tuj pagu
al li la lupagon de kvin monatoj, ĉar mi ŝuldis tion. Mi posedis
tamen nenion plu kaj vendis la lastajn meblojn, eĉ la liton, sur
kiu estis mortinta mia patrino, kaj donis al mia luiganto ĉion, sed
ŝuldis ankoraŭ por du monatoj. Li forpelis min el mia ĉambreto...
Sen mono kaj sen hejmo mi vagadis tra la urbo, ne sciante kion
fari... Milfoje mi pensis al vi, esperante ke vi revenu baldaŭ, por
ke mi povu rekomenci la interrompitajn lecionojn kun via filo; sed
vi ne venis... Mi pensis pri liaj vagadoj kaj sentis, kiom da mizero
li travivis antaŭ kelkaj jaroj... La nokto alproksimiĝis, kaj ne
posedante hejmon por dormi, mi same kiel via filo eniris la dometon
sur la mortintejo por pasigi tie la nokton. Mi dormis tie dum du
noktoj, sed mi ne manĝis, kaj almozpeti mi ne kuraĝis...
Tial post la dua nokto mi ne forlasis plu la mortintejon kaj restis en
la dometo por atendi mian morton... Mi estis jam mortonta, sed feliĉe
via filo trovis kaj helpis min ... kaj ... kaj mi estas tre danka... --
Li eksilentis kaj ekploris.
La letero de Barazof kuŝis ankoraŭ ĉe la piedoj de Bjelski.
Romeskaŭ prenis ĝin de la planko, dirante:
-- Ĉu estas permesate, ke mi legu, kion tiu vampiro skribis?
Bjelski kapjesis kaj diris:
-- Ho jes, sinjoro, memkompreneble.
Romeskaŭ legis kaj estis indignata.
-- Kion vi respondos al li, sinjoro Bjelski?
-- Mi ne scias, sinjoro; li postulas sian renton, kaj mi jam
propraimpulse alportus ĝin, sed...
-- Mi scias, kion vi ne kuraĝas eldiri; mi ankoraŭ ne pagis
al vi vian salajron. Mi antaŭsentis, ke premadas vin monaj
malagrablaĵoj; mi eĉ antaŭvidis, ke via procentegisto per si mem
sin prezentus, sed ĉar vi ne estas sufiĉe energia kaj kuraĝa por
kontraŭstari tian vampiron, mi volonte prenas sur min reguligi kun
li vian konton... Ĉu vi konsentas?
-- Ho jes; sed mi promesis, neniam paroli al kiu ajn pri la
kondiĉoj, laŭ kiuj li pruntedonis al mi.
-- Tiajn promesojn neniu bezonas plenumi; li malbonuzis vian mizeran
situacion.
Romeskaŭ senprokraste skribis la jenan letereton al Barazof.
-- Mi konsideras sinjoron Maksimo Bjelski kiel mian familianon;
li konsentis, ke mi aranĝu ĉiujn liajn aferojn. Sekve de tio mi
invitas vin al mi morgaŭ antaŭ la tagmezo je la deka horo, por
priparoli kun vi en ĉeesto de polica inspektoro la manieron, laŭ
kiu vi pruntedonis monon al sinjoro Bjelski. Vi povos eviti la
priparoladon, resendante tuj la lastan ŝuldodokumenton (subskribitan
de Sro B.) per kio la ŝuldo estos nuligita. Se vi nek konsentos
en tio, nek aperos ĉe mi la nomitan horon, tiam mi persekutos vin
laŭleĝe.
Atendante:
S. Romeskaŭ. --
La servistino forportis la leteron kaj revenis post unu horo kun la
respondo. Sinjoro Romeskaŭ deŝiris la koverton kaj elprenis la
lastan ŝuldan dokumenton de la vireto kaj malgrandan leteron. Li
legis:
-- Ĉi kune mi resendas la de vi aluditan dokumenton, Sinjoro
Maksimo Bjelski ŝuldas al mi plu nenion.
Kun estimo:
M. Barazof. --
De post la legado de tiuj linioj la vireto fariĝis alia persono, la
peza ŝarĝo, kiu jam tiel longe turmentegis lin, estis forigita.
Romeskaŭ ankoraŭ la saman vesperon pagis al mia instruisto la
salajron, kiun li perlaboris dum la lastaj semajnoj.
-- Jen, amiko Bjelski --, diris li, -- jen vi havas por havigi al
vi ĉion, kion vi bezonas aŭ deziras, sed neniam plu prunteprenu
de procentegistoj, ili estas ankoraŭ pli danĝeraj ol sentaŭgaj
knaboj.
Bjelski dankis modeste kaj ekpripensis, fine li diris:
-- Morgaŭ mi mendos belan krucon --. Ni lin ne komprenis.
-- Por kion fari? -- demandis Romeskaŭ.
Kaj la vireto respondis:
-- Por starigi sur la tombo de miaj gepatroj.
Naŭa Ĉapitro.
Maksimo Bjelski fariĝas kvieta -- Mi iras kun li Holandujon --
Fremda lingvo, kiun mi komprenas, sed ne parolas -- Kurhaŭskoncerto
-- Pri tri artistoj -- Mi estas surprizata same kiel ĉiuj aliaj --
La naŭa ĉapitro ne finiĝas -- Kelkaj vortoj al la leganto.
Post kiam Maksimo Bjelski estis senigita de la ŝarĝo, kiu dum
tiom da tempo premegis lin, li fariĝis alia viro. Lin ne forlasis
lia nervemeco, ĉar la vireto havis nerveman karakteron, sed li
forĵetis iom post iom la strangan kutimon de la frotado. Nur de
tempo al tempo, ĉe eksterordinaraj okazoj, li senkonscie sin donis
al tiu kutimo, sed monaton, post kiam li ricevis de la procentegisto
la sciigon, ke li plu ŝuldas al li nenion, li fariĝis kvieta kaj
feliĉa viro, kiu estis kontenta je sia sorto, kaj vivis nur por
servadi aliajn personojn, precipe min, ĉar mi savis lian vivon.
Regule li instruis al mi kaj faris sian eblon, por ke mi povu
sufiĉe bone paroli la francan lingvon. Sed kvankam mi facile lernis
lingvojn, mi lernis la francan nur teorie, kaj mi konsciis, ke mi
havus multan penon flue paroli en tiu lingvo. Mi tamen persistadis.
Jaron post kiam Maksimo Bjelski estis mia samhejmano, mi refoje
deziris vojaĝi eksterlanden por doni koncertojn.
Dum miaj unuaj eksterlandaj vojaĝoj mi vizitis multajn landojn,
sed ne Holandujon. La celo de la dua vojaĝo estis tiu lando. Mia
instruisto tre bedaŭris, ke mi interrompus la studadon, ĉar
kvankam mi estis plenkreska junulo (eble dekokjara) mi ne lernis
ankoraŭ tiom multe, kiom aliaj junuloj samaĝaj kutime lernis, kaj
kiel artisto mi almenaŭ devus esti sufiĉe instruita por movadi min
oportune ĉie, kien mia kariero min vokus. Mi do proponis, ke li min
akompanu, kaj ĉar li neniam vidis fremdajn landojn, li kun ĝojo
akceptis.
Ni ekvojaĝis kune Nederlandon kaj alvenis en la urbo Haag en la
monato Julio 1914a.
Mi ne volas rakonti tion, kio okazis al mi en tiu urbo tuj post mia
alveno, ĉar tio ne indas esti priskribata. Estis tamen io, kio min
trafis, kaj tion mi devas rakonti per malmultaj vortoj.
Jam tuj kiam mi la unuan fojon aŭdis la holandan lingvon, kio
okazis en Oldenzaal, mi estis surprizata en alta grado, ke tiu
lingvo ŝajnis al mi tiu sama, kiun mi aŭdis, kiam mia patrino
_legis_ al mi la rakontojn pri „Mil kaj unu noktoj“ kaj aliaj.
Sed ŝi same kiel ŝia edzo parolis tute alian lingvon; sekve la
holanda ne povis esti ŝia gepatra lingvo. Mi do supozis, ke ŝi
ie en Holandujo lernis tiom de la holanda lingvo, kiom oni bezonas
por legi kaj kompreni, ke ŝi amis la literaturon holandan kaj tial
legadis en tiu lingvo. Bjelski ĉiam certigis al mi, ke la lingvo,
kiun miaj gepatroj kun mi parolis sur la Insulo, estas dialekto dana
aŭ germana. Mi do komprenis sufiĉe bone la holandan lingvon, sed
ne povis paroli ĝin, kaj Bjelski devis esti mia tradukisto kaj li
uzis plej parte la germanan lingvon, kiun ĉiuj _komprenis_ en
Nederlando kaj multaj parolis. Neniu tamen parolis la strangan
dialekton de mia Insulo.
Per miaj antaŭaj koncertoj mi perlaboris tiom da mono, kiom mi
bezonis por pasigi longan tempon en Haag, kaj mi ne volis tuj min
ligi al koncertejo. La okazo por ligi min al granda koncertejo tamen
baldaŭ sin prezentis laŭ eksterordinara cirkonstanco.
Monaton post kiam ni estis en Haag, la Eŭropa militego komenciĝis.
Rusujo partoprenis, kaj timante ke mi devus plenumi mian servadon en
la rusa armeo, mi decidis ne revojaĝi Rusujon, ĉar ne estante ruso
mem, mi ne sentis en mia koro la devon batali por la rusa imperio.
Krom tio, mi ne amis la militon, nek la metion de soldato, kaj neniam
fariĝus heroo; sekve mi restis provizore en mia nova patrujo por
pacience atendi la iradon de la milito. Ankaŭ mi ekpensis ofte, ke
eble mi estas germano, kaj neniu ja povus devigi min, batali kontraŭ
miaj propraj samlandanoj. Mi volis esti kaj resti neŭtrala kaj en
neŭtrala lando.
Kelkaj monatoj pasis. Ian vesperon mi legis sur publika afiŝo, ke
du fame konataj artistoj partoprenus kiel solludantoj en koncerto
en Kurhaŭs. La artistojn mi ne konis persone, sed jam multfoje mi
aŭdis kaj legis pri ili. Unu estis germana internigita militisto; la
alia estis holanda soldato.
Tuj la ekpenso eniris mian kapon, ke tria fame konata artisto
pligrandigus ankoraŭ la sukceson de la koncerto, kiu estus donata
profite de la holanda „Ruĝa Kruco“.
Bjelski kaj mi tuj iris al la Kurhaŭs en Scheveningen por paroli kun
la direktoro de tiu entrepreno. Kiam ĉi tiu direktoro aŭdis mian
nomon, li sen prokrasto per telefono priparolis mian proponon kun la
estraro de la „Ruĝa Kruco“, kaj en duona horo oni decidis akcepti
min kiel kunlaboronton.
La koncerto estus aranĝata post tri tagoj. Mi tre ĝojis konatiĝi
kun la du aliaj solludontoj, kiuj alvenus horon antaŭ la komenciĝo
de la koncerto. Tio estis en realo malfrue, sed la holanda soldato
ne povis alveni pli frue pro militaj deĵoroj kaj la germana
internigito devis alveni de internigejo sin trovanta en alia urbo,
kaj la vagonaro estis alvenonta je la sesa kaj duono.
Aldona afiŝo, kun sciigo, ke tria, nome la rusa violonisto Jafet
Romeskaŭ partoprenos kiel solludanto en la koncerto, estis algluita
al la jam algluitaj afiŝoj, kaj la ĵurnaloj la antaŭan matenon de
la koncerto anoncis tion saman.
Unu horon antaŭ la komenciĝo mi jam troviĝis kun Bjelski en
la Kurhaŭs, ĉar, se eble, mi deziris konatiĝi kun la du famaj
artistoj antaŭ la koncerto.
Tamen la oka horo sonis; la unua kaj la dua numero de la programo
pasis, sed la solludistoj ne venis. Ĉar telegramo ne sciigis ilian
forrestadon, ĉiuj esperis, ke ili baldaŭ venos. Plua numero pasis
kaj jen venis du telegramoj, kiuj anoncis, ke la artistoj alvenos la
dekan horon. Estis jam la vico de la holanda artisto por solludi, sed
ĉar li estis alvenonta nur post kvarona horo, mi prenis lian lokon
kaj ludis la de mi elektitajn numerojn, kiel la programo anoncis
ilin, nome: _Zigeuner-Weise von Pablo de Sarasate, Spanischer Tanz
von Pablo de Sarasate_ kaj _Spanische Simphonie von Lalo_.
Mi estis laŭte aplaŭdata kaj ĵus estis eksidonta inter la
muzikistoj, kiam eniris la germana kaj tuj post li la holanda
artistoj.
La aŭskultantaro, kiu ĵus finis sian aplaŭdadon pro mia ludado,
rimarkis ilin, same kiel mi ilin rimarkis.
Mi estis ironta al la artistoj por prezenti min, sed restis staranta
ĉe mia seĝo, kvazaŭ alnajlita sur la planko.
Dum mia vivo mi multfoje estis surprizata, sed ankoraŭ neniam
tiagrade kiel nun ... vidante tiujn du artistojn.
Ni rigardis nin reciproke kaj ĉiuj rigardantoj en la koncertejo
rimarkis nian reciprokan surprizegon. Siavice la aŭskultantaro
montris sian surprizon kaj persono post persono ekstaris por
pli oportune rigardi tiajn artistojn, ĉar ili estis ......
_ĉi tiu ĉapitro estos daŭrigata_ ......
* * * * *
Kelkaj paroloj al la leganto.
Sendube la leganto partoprenus la ĝeneralan surprizon, post kiam mi
estus priskribinta la du alvenintajn artistojn; sed li (la leganto)
devas pacience atendi...
Kiel verkisto de romano mi havas la rajton marŝi antaŭen, paŝon
post paŝo, ekhalti kaj denove antaŭeniri, se mi volas, eĉ per
paŝegoj de giganto. Rilate al tio mi estas pli potenca ol la tempo
mem, kiu nur laŭtakte seninterrompe antaŭenpaŝas, antaŭenpaŝis
kaj antaŭenpaŝados kun ĉiamaj egalaj paŝetoj, ne havante la
kapablon deflankiĝi eĉ unu centimetron de la vojo, kiun ĝi mem por
si destinis.
Mi, kiel verkisto, deflankiĝas de mia vojo tiom, kiom al mi plaĉas,
eĉ postenpaŝas centjaron, se tion mi bezonas por mia rakonto.
Ĉi tiun kapablon mi uzos tie ĉi, kaj faras returnan saltegon, ne de
centjaro, sed de dek ok jaroj:
En ĉi tiu romano la ĉapitro alproksimiĝos iom post iom, en kiu
la scivola leganto povos legi la daŭrigon de la Unua Parto de mia
rakonto, kiun mi pro gravaj motivoj tiel subite interrompis.
Fino de la Unua Parto.
Dua Parto
La Trovito
Unua Ĉapitro.
Malgranda vilaĝeto -- Fraŭlino, kiu ankoraŭ neniam parolis,
sendube io stranga ĉe la ina sekso -- Spicisto Pentman -- Dometo,
kiu nokte kaj tage restas neŝlosita -- La stranga kesteto kaj kion
ĝi enhavas -- Kiel pensas mutulino -- Kion ŝi faras, post kiam ŝi
trovis „trezoron“.
Kiu neniam vizitis la vilaĝeton Brej, geografie apartenantan al la
vilaĝo Warfum en la norda parto de la holanda provinco Groningen,
tiu tute ne povas imagi, kiel pentrinde bela estas tiu domareto.
Ĝi kuŝas ĉe la makadama vojo, kondukanta de la vilaĝo Baflo al
Warfum, kaj konsistas el nur dudeko da dometoj, unu lernejo kaj bela
malgranda preĝejo kun pinta tureto.
Laŭlonge de tiu vojo, kiu iras tra la domareto, sin trovas
mallarĝaj longfosetoj, super kiuj estas ĵetitaj tabuloj, utilantaj
kiel pontetoj. Irante de la vojo trans la tabulojn, oni atingas la
dometojn, kiuj staras apartigitaj unu de alia, kaj ĉiun dometon
ĉirkaŭas legomĝardeneto kun pirarboj.
En tiuj dometoj loĝas kamparanoj laborantaj ĉe la riĉaj farmistoj,
kies farmejoj kuŝas tre malproksime de la vojo, tiel malproksime, ke
oni ne vidas ilin pro la altaj arboj, kiuj ilin tute ĉirkaŭas.
Sablaj flankvojetoj, ankaŭ borderitaj de mallarĝaj lonĝfosetoj,
kondukas al tiuj farmejoj, kaj nur tie kaj tie ĉi staras izolita
dometo, kvazaŭ ĵetita tien laŭhazarde de kaprica giganto, kiu per
tio volis interrompi la unutonecon de la riĉaj kampoj, kie kreskas
aveno, sekalo, hordeo, pizoj, terpomoj kaj aliaj kreskaĵoj, kiuj
povas prosperi nur en grasa fruktodona tero, kian oni vidas en la
nordo de Groningen.
En unu el tiuj malmultaj izolitaj dometoj, proksime de bela kaj riĉa
farmejo, loĝas Rika, la „mutulino“.
Ordinare oni nomas ŝin per la lasta nomo, ĉar en la apudaj
vilaĝoj, kien ŝi kelkfoje iras por fari komisiojn aŭ por viziti
la gefratojn, estas multaj knabinoj kaj fraŭlinoj nomataj Rika, sed
neniu el ili estas surdmuta, kiel ŝi.
Ofte la vilaĝanoj demandis unu la alian, kial la „mutulino“ en sia
juneco ne iris urbon por vizitadi tie la lernejon de la surdmutuloj,
kaj la respondo estis ĉiam la sama: La gepatroj de Rika estis
tro malriĉaj kaj bezonadis ŝin pro la junaj gefratoj; krom tio,
la vilaĝa estraro, konsistanta el obeema cedema vilaĝestro kaj
farmistoj, opiniis, ke tio estas tute superflua. Simpla servistino,
tiel ili opiniis, ne bezonas lerni la skribarton, se tio kostas tiom
da mono; sen tiu arto ŝi ja perlaboras sufiĉe por vivi, kaj la kaso
de la vilaĝo bezonas tro multe por riparado de makadamaj vojoj, por
pagi la salajron de la instruistoj, de la policano, de la tombisto
kaj cetere. Rika sekve _ne_ vizitadis la Instituton de la
surdmutuloj kaj restadis hejme ĉe siaj gepatroj kaj gefratoj.
Rika estas tridekjara fraŭlino. Ŝiaj gepatroj, kiuj ne vivas plu,
havis multajn infanojn kaj laboradis sur la kamparo de la mateno
ĝis la vespero, kaj ĉar ŝi estis la plej aĝa el la infanoj,
ŝi devis gardadi kaj flegadi siajn gefratojn. Tion ŝi faras kun
plezuro, ĉar ŝi estas bonkora kaj tre amas infanojn. Unue mortis
la patrino, kaj kiam kelkajn jarojn poste ŝi perdis la patron, la
gefratoj jam servadis kiel servistoj kaj servistinoj ĉe farmistoj
en Brej, Warfum kaj Uskvert, kaj la mutulino restis sola en la
izolita dometo; la gefratoj lasis al ŝi la tutan heredaĵon de la
patro, konsistantan el tiu dometo kaj kelkaj mebloj.
La dometo estas simpla, malalta kaj malnova. Ĝin tute ĉirkaŭas
hedero kovranta la kvar murojn tiel, ke oni vidas nur la kvin
fenestretojn kaj la solan pordon. Ĝi staras sur kampo apud sabla
vojeto, kondukanta de la makadama vojo al la farmejo, kie ŝi
servadas kiel melkistino kaj kuiristino por la geservistoj.
Enirante tra la sola pordo, antaŭ kiu kuŝas strateto el kvadrataj
plataj ŝtonoj, oni venas en koridoron, lumigatan de nur unu
fenestreto. En tiu koridoro, kiu estas la kvina parto de la
konstruaĵeto, staras forprenebla ŝtuparo, per kiu oni povas
supreniri al la subtegmentejo, kiu vintre utilas por gardadi torfojn.
Kontraŭ la koridora fenestreto estas pordeto, tra kiu oni povas
eniri la ununuran ĉambron. Malferminte ĝin, oni vidas rekte antaŭ
si malnovmodan kamenkapuĉon kaj fajrolokon, de kiu supre pendas
je longa ĉeno kupra kaldrono, ĉe kies flanko staras brilanta
fajroprenilo. Flanke de la kamenkapuĉo, sed iom pli malalte, estas
du fenestretoj. Ĉe la dekstra endoma tabula vando oni vidas kvar
pordetojn; post la du mezaj sin trovas la lito, post la du aliaj
estas du ŝrankoj, unu por vestoj, alia por manĝilaro kaj ceteraj
domaj necesaĵoj. Antaŭ ĉiu ŝrankpordo staras unu seĝo. Ĉe la
maldekstra muro, antaŭ la du fenestroj sin trovas du pluaj seĝoj
kaj inter la fenestroj pendas iom pli alte speguleto tiel malnova, ke
oni nur kun peno povas vidi sin en ĝi, kaj antikva kolorita bildo,
kiu prezentas la filinojn de Faraono, trovantaj sur Nilo la junan
Moseon en naĝanta kesto.
En la mezo de la kahelplanko staras kvadrata tablo kovrita per ruĝa
tuko.
Estas somero kaj la kvina horo en la mateno.
La mutulino ĵus leviĝis, sin lavis kaj sin vestis por eliri, ĉar
la sesan ŝi devas esti ĉe la farmisto Klomp por melki la bovinojn.