Maksimo Bjelski demandis min pri miaj gepatroj, pri la loko de
mia naskiĝo kaj pri ĉio, kio koncernis miajn antaŭajn jarojn,
por havigi al Romeskaŭ la rimedojn malkovri, de kie mi venis,
por, se eble, retrovi miajn gepatrojn. Sed mi povis rakonti nur,
ke mi naskiĝis sur „la Insulo“, kies nomon mi neniam aŭdis
eldiri, ĉar ni nomis ĝin „Insulo“. Mi ne konis la nomojn de miaj
gepatroj, eĉ ne mian propran; mi ne sciis, kiam mi naskiĝis kaj
al kiu lando apartenas la insulo de mia naskiĝo. Maksimo Bjelski
klopodis malkovri, kiun lingvon miaj gepatroj parolis al mi, sed
li malsukcesis malgraŭ sia granda kono pri multaj lingvoj. Mia
lingvo laŭ lia opinio ne estis la franca, nek la germana, nek
la angla nek la holanda, ĉar la lingvo de mia Insulo (li estis
notinta multajn el la vortoj de mia gepatra lingvo, post kiam mi
eldiris ilin) multe tro multe deflankiĝis de ĉiuj tiuj lingvoj. La
vortojn _sĥinvat_ = lanterno, _fōr_ = patro, _maŭr_ = patrino,
_bŏksm_ = pantalono, _slŏp_ = duonŝuo, _hōs_ = ŝtrumpo, _sik_ =
kaprino, _dēl_ = planko, _pŏtje_ = infano kaj tiel plu, li retrovis
en neniu el la lingvoj, kiujn li komparis kun la mia. Restis sekve
nur la ebleco, ke mi naskiĝis sur unu el la insuloj kuŝantaj
okcidente de Ŝlesvigo, aŭ sur dana insuleto, ĉar dum mia vojaĝo mia
ŝipo veliris laŭ Kopenhago kaj Malmö. Sur la danaj insuloj oni
plejparte parolas dialektojn, li diris, kaj mia lingvo estis tiel
malsimila al ĉiuj eŭropaj lingvoj, ke ĝi sen dubo devus esti
dialekto kaj eĉ dana dialekto.
Mi ankaŭ rakontis pri mia amiko Johano, kiu estis estinta aktoro de
Hamburga teatro, kaj ke li estas la sola viro, kiu scias la nomon de
mia patro kaj de la insulo, kie li pasigis monaton ĉe ni.
Sinjoro Romeskaŭ petis mian instruiston, ke li sin turnu al la
eksterlandaj ambasadoroj por informiĝi, ĉu ie perdiĝis juna knabo
el insuleto, sed ĉio estis vana. Maksimo Bjelski tiam proprainiciate
skribis en germana lingvo al la direktoroj de teatroj en Hamburgo
por peti informojn rilate al mia amiko Johano, sed post deko da
tagoj li ricevis respondon, ke nenie en la urbo sin trovas aktoro
nomata Johano kaj ke en nenia teatro estas nek estis tia aktoro,
sed ke antaŭ kelka tempo en la urbo loĝis persono longkreska,
nomata Johano, kiu kiel statisto kunludadis en kelkaj teatraĵoj kaj
fine estis eksigata pro nedeca konduto dum prezentado de la dramo
Hamleto. En la tria akto, kie la malfeliĉa princo elparolis sian
faman: _Ĉu esti aŭ ne esti, tiel staras la demando_..., la nomita
statisto ne atentante sian propran rolon, estis elpaŝinta el post la
kuliso, kaj sin turnante al Hamleto, li subite estis ekkriinta: --
Kuraĝon, sinjoro Vajsvis, kuraĝon; kuiru viajn pizojn kaj ĉio
fariĝos bona! -- Per tiuj neatenditaj vortoj la rigardantoj tiel
aplaŭdadis kaj faris tiom da bruo, ke la aktoro „Hamleto“ neeble
povis ludadi plue, tiel ke li devis forlasi la scenejon. La reĝisoro
devis fari finon al la sceno kaj malsuprenigi la kurtenon. La
statisto depost tiu vespero malaperis de la scenejo kaj trairinte
ankoraŭ kelkajn tagojn Hamburgon kiel promenanta reklamilo de granda
magazeno de pretigitaj vestoj, li estis forlasinta la urbon kiel
maristo. Maksimo Bjelski estis tradukinta la respondon de la
Hamburga teatra direktoro en la rusan lingvon, kaj dum sinjoro
Romeskaŭ legis la enhavon, mia instruisto fariĝis tiel nervema kaj
tiel nerveme frotadis al si la manojn, ke mi vere kompatis lin.
Ni tre bedaŭris, ke provizore estis neeble akiri informojn pri
miaj gepatroj, sed ni esperis, ke la stranga statisto -- promenanta
reklamilo kaj maristo -- iam reaperu por flankenŝovi la nigran
tukon, kiu tiel mistere pendis antaŭ mia naskiĝa loko kaj antaŭ la
nomoj de mia parencaro.
Intertempe la tagoj, semajnoj kaj monatoj pasis por mi agrable;
mia studado plaĉis al mi pli ol vagadi en la mondo kiel cigano,
aŭ serĉkolekti ovojn sur la dunoj de mia Insulo, kaj ambaŭ miaj
instruantoj estis kontentaj pri miaj progresoj. Mi studadis regule
pli ol dek horojn ĉiutage kaj kiam la somero revenis, mi multfoje
promenadis kun Aleksandra kaj Maksimo Bjelski, dum kio li ĉiam
instruadis min en la ĉiutaga konversacio. Ĝenadis min tamen, ke li
ĉiam kondutis al mi, kvazaŭ mi estus tre eminenta sinjoro. Ĉiufoje
li nomis min „sinjoro Romeskaŭ“, kvankam mi insiste petadis lin,
nomi min Jafet, ĉar mi deziris esti intima kun mia instruisto, kiu
estis la plej bona, la plej sincera kaj modesta kaj samtempe la
plej klera vireto, kiun oni iam renkontis. Li tre honoris sinjoron
Romeskaŭ, kiu estis, li al mi diris, la plej fama violonisto de sia
tempo.
Dum unu el niaj promenadoj, al kiu ne partoprenis Aleksandra, mi
parolis kun li pri la stranga maniero, en kiu mi envenis en la domon
de Romeskaŭ.
-- Mi legis pri tio en la gazeto --, diris li, kaj li rakontis al mi
pri la morto de l' filo de Romeskaŭ, kiel oni estis trovinta min
duone frostita en la dometo kaj kiel la familio Romeskaŭ de tiu
tempo adoptis min kiel sian propran filon en memoro al la mortinto.
-- Ĉu ĉio tio staris en gazeto? -- demandis mi.
-- Jes, kaj ke la familio klopodas malkovri la naskiĝlokon kaj la
gepatrojn de la knabo.
-- Ĉu iam ili malkovros ĝin?
-- Ni esperu --, li diris, frotante al si la manojn, -- kaj verŝajne
viaj gepatroj, kiuj perdis vin en tiu stranga maniero, revidos vin
poste kiel faman artiston.
-- Kiel faman artiston? -- mi demandis surprizite.
-- Jes --, li diris, ruĝiĝante kaj frotante ankoraŭ pli forte la
manojn, -- sinjoro Romeskaŭ diris al mi, ke vi havas talentojn, kaj
ke vi fariĝos fama violonisto. Vi faris en malmultaj monatoj pli da
progresoj sur la violono ol aliaj en multaj jaroj. Vi ne konscias
tion, sed pli poste vi spertos ĝin mem.
La vireto vidis, ke mi tute ne scias, ke mi estas talentulo, ĉar mi
miris tiom pri tio, kion li diris, kaj subite li kaptis mian brakon,
haltigis la promenadon kaj balbutis:
-- Precipe ne diru al sinjoro Romeskaŭ, ke mi parolis pri viaj
talentoj.
-- Kial? -- mi demandis.
-- Ho --, li respondis, lasante mian brakon kaj promenante plue, --
eble li ne deziras, ke mi parolu pri tio; eble li ne volas, ke vi
konsciu pri viaj talentoj, ĉar alie li ja mem ĝin estus dirinta
al vi --, kaj ruĝiĝante pli multe, li nerveme frotadis al si la
manojn. La bonkora vireto timis esti malagrabla al sinjoro Romeskaŭ,
kies adoptiton li instruis. Mi trankviligis lin, promesante silenti
pri tio, kion li estis konfidinta al mi, kaj ĉar li refoje frotadis
al si la manojn, mi demandis:
-- Diru foje, sinjoro Bjelski, ĉu al vi estas tiom malvarme?
-- Ho ne! -- li respondis, -- tute ne, la vetero ja estas nun bona
kaj tute ne malvarma.
-- Kial do vi ĉiam tiel frotadas al vi la manojn? -- mi demandis; en
mia naiveco mi ne sciis, ke li faris tion pro nervemeco.
-- Ĉu mi ĉiam frotadas ilin? -- li diris.
-- Jes, vi faras; kial?
-- Nu --, li respondis, -- eble mi frotadis ilin; tion mi faras
senkonscie, ĉar mi estas iom nervema.
-- Kial vi estas nervema?
-- Tia estas mia karaktero --, li respondis.
-- Ne ofendiĝu, sinjoro Bjelski, ĉar mi demandis ĝin --, mi diris,
ĉar mi ekpentis pro mia scivoleco. Li rigardis min kun surprizo.
-- Mi neniam ofendiĝos pro kio ajn, kion vi faros aŭ diros al
mi --, respondis la vireto, -- ĉar vi kondutas je mi ĉiam tro
afable kaj tro amike. Ni promenadis plue; ŝajnis al mi, ke li estis
rakontonta, kial li estas tiel nervema, sed li silentis. La kialon de
lia stranga nervemeco mi eksciis poste.
Tre mi ĝojis pri miaj talentoj, kaj post tiu promenado kun Bjelski
mi pli ol antaŭe dediĉis min al mia violono, kaj mi rimarkis,
ke Romeskaŭ estis surprizita pri miaj pli kaj pli grandiĝantaj
progresoj en la muziko. Vespere mi multfoje ludadis, dum Aleksandra
min akompanis per la piano. Mi ne sciis, ĉu mi ludas facilajn
aŭ malfacilajn muzikaĵojn, ĉar miaj progresoj fine ebligis al
mi ludi preskaŭ ĉion, kion Romeskaŭ metis antaŭ min. La tiel
nomata tekniko je mia muzikilo tute ne estis por mi malhelpaĵo, kaj
Romeskaŭ estis surprizita, ke mi preskaŭ sen peno venkis teknikajn
malfacilaĵojn, kiuj al li mem estis prenintaj tiom da studotempo.
Kelkfoje li skuis la kapon dirante: -- Estas nekompreneble! -- kaj
kredante, ke mi ne manuzis la arĉon laŭ lia deziro, mi rigardis
lin por ekscii, ĉu mi pekis kontraŭ la teknikaj reguloj, sed tiam
li ridetis, dirante: -- Nur ludu plue, mia knabo, vi baldaŭ superos
min mem --. Mi ne konsciis, ke mi ludadis preskaŭ neriproĉeble
la plej malfacilajn kompoziciojn, super kiuj Romeskaŭ mem devis
studadi longan tempon. Miaj fingroj kvazaŭ per si mem flugis super
la kordoj kaj ĉion, kion mi ludis du- aŭ trifoje, mi sciis parkere.
Plej multe tamen surprizis Romeskaŭ la fantaziaĵoj, kiujn mi povis
ludi; en tio, li diris, mi superas lin jam de longa tempo. Ankoraŭ
neniam mi ludis antaŭ la publiko, ĉar Romeskaŭ nur konsentus tion,
post kiam mi povus esti certa pri granda sukceso. Ĉeestante, kiel
aŭskultante koncertojn, mi spertis, ke Romeskaŭ estis konsiderata
kiel granda, eĉ fama artisto; li estis ĉiam varme aplaŭdata,
ricevis preskaŭ ĉiam girlandojn de la aŭskultantaro, sed multfoje
lia muziko jam ne plaĉis al mi. Kvankam mi estis juna knabo, mi
konsciis, ke mankas io al lia arto kaj ke mi mem ludus kelkajn
muzikaĵojn tute alie ol li. Kiam mi ludadis, mi estis kvazaŭ la
komponisto mem kaj sentis funde tion saman, kion li sentis komponante
sian muzikan verkon. Aleksandra nur malofte kunludis antaŭ la
publiko. Ŝia patro opiniis prave, ke ŝi ludas bonete, sed ke ŝi
ne havas sufiĉan talenton por aperi antaŭ la publiko, almenaŭ
kiel solludantino. Ŝi komprenis tion kaj kontentiĝis kunludi en
koncertoj.
Iun vesperon Romeskaŭ studadis kompozicion, kion li devus solludi
dum granda koncerto, en kiu partoprenus aliaj famaj artistoj. Li
ne estis kontenta pri sia ludomaniero kaj petis min ludi. Mi jam
travidis la notojn kaj plene komprenis la ĝustan percepton de la
komponisto; mi ankaŭ konsciis, ke Romeskaŭ ne ĝin komprenis, sed
tion mi ne kuraĝis eldiri. Mi prenis la violonon kaj ludis. Li
aŭskultis ĝis la fino kaj estis ravita. -- Vi jam superas min! --
li diris kaj kaptante la instrumenton, li refoje ludis; sed sentante,
ke li ne povas imiti mian ludadon, li ĵetis la arĉon kaj eksidis,
rigardante antaŭ sin kun sulkiĝinta frunto. Mi rigardis lin kaj
timante, ke mi kaŭzis al li malĝojon, mi kaptis lian manon kaj
diris:
-- Vi ja ne koleras pro mi?
Li premis mian kapon al sia brusto kaj ekkriis:
-- Ho ne, mia knabo; sed mi konscias, ke al mia ludado mankas multe
tro multe. Vi ludis kvazaŭ vi estus la komponisto mem --, kaj
atendante momenton, dum kiu li pripensadis, li diris plue:
-- Mi ne ludos tion dum la koncerto, sed vi, Jafet!
Mi ne kredis al miaj oreloj kaj diris:
-- Ĉu mi ludos tion?
-- Jes, vi!
-- Sed mi ne povoscios.
-- Vi povoscios, vi havas la bezonan talenton por ludi tion, kaj vi
ludos.
-- Sed mi neniam antaŭe ludis por la publiko.
-- Iam vi ja devos ludi; nu, vi faros tion anstataŭ mi, kaj vi havos
sukceson.
-- Sed mi neniam solludis por tiom da homoj.
-- Des pli granda estos la sukceso.
-- Tamen la afiŝoj estas jam presitaj.
-- Tio ne gravas, mia nomo estas Romeskaŭ kaj vi ankaŭ portas tiun
nomon.
-- Sed mi ne havas nigrajn vestojn.
-- Mi pretigos ilin jam morgaŭ.
-- Sed la publiko atendos vin kaj ne min.
-- Silentu! -- li diris frapetante mian ŝultron, -- vi ludos, kaj
ĉar vi estas mia lernanto, ni ambaŭ estos ne nur kontentaj, sed eĉ
fieraj pro via unua publika solludado.
Aleksandra estis enirinta la ĉambron dum nia interparolado; ŝi
estis ravita pro miaj estontaj laŭroj kaj ekridis, ekkriante:
-- Mi ĉeestos, ĉu ne, paĉjo?
-- Kompreneble! -- diris ŝia patro.
La knabino kuris for por sciigi la por ŝi ĝojigan novaĵon al la
patrino.
Mi volis pli funde studadi la ludotan muzikaĵon, sed Romeskaŭ
certigis al mi, ke tio estas tute superflua.
Jam la postan tagon la tajloro faris por mi la nigran kostumon, kiun
mi devus surhavi dum mia unua koncerto. Tiun postan tagon je la
ordinara horo venis Maksimo Bjelski por plue instrui min pri la rusaj
verboj. Mi jam sidis en mia studejo, kiam li eniris nerveme kiel
kutime. Li donis al mi sian manon, riverencis kaj antaŭ ol eksidi,
flustris al mi en la orelon, frotante siajn manojn:
-- Sinjoro Romeskaŭ, vi do plenumis vian promeson?
-- Kian promeson?
-- Pri viaj talentoj. Vi ja memoras, ke mi parolis pri ili antaŭ
kelkaj tagoj?
-- Ho, mi komprenas; sed jam ne estas necese, ke mi ĝin plenumu,
ĉar sinjoro Romeskaŭ mem diris al mi hieraŭ, ke mi havas
talentojn.
-- Ĉu vere? -- li diris ruĝiĝante, dum li eksidis.
-- Jes, kaj postmorgaŭ en la vespera koncerto mi solludos antaŭ la
publiko en la granda koncertejo.
-- Ĉu vere? -- li diris.
-- Jes, kaj vi ĉeestos ankaŭ.
-- Ĉu mi!?
-- Vi ekhavos enirbileton por du personoj --, kaj mi prezentis al li
la invitaĵon. Li refoje estis frotonta siajn manojn, sed ĉar li
devis akcepti la bileton, li ĉi tiun fojon ne frotadis ilin.
-- Dankon, sinjoro Romeskaŭ --, li diris, -- mi ĉeestos kaj mia
patrino akompanos min.
-- Ĉu ŝi kutimas akompani vin al la teatro? -- mi demandis.
-- Pardonu al mi, sinjoro Romeskaŭ; mi neniam iras tien.
-- Kial?
-- Estas por mi tro multekosta --, li malkaŝe diris.
Al tio mi povis nenion respondi; mi sekve demandis plue:
-- Ĉu vi ŝatas muzikon?
-- Ho jes --, li diris, -- mi tre ĝin ŝatas, same kiel ĉiujn
artojn.
-- Nu, se mi povas fari al vi plezuron, mi multfoje prezentos al vi
invitaĵon, ĉiu solludanto rajtas disdoni kelkajn, kaj vi faros al
mi honoron akcepti ĉiam unu el miaj.
-- Tre volonte, sinjoro Romeskaŭ --, li diris, kaj timante, ke estos
tro malmodeste forbabili pli da tempo, li komencis instrui al mi la
rusajn verbojn.
Nur poste, kiam mi funde posedis la rusan lingvon, mi eksciis, kiom
da tempo la bona Bjelski bezonis por prepari siajn lecionojn. Li
verkis speciale por mi fabelojn, en kiuj li uzis nur tiujn verbojn,
kiujn li volis instrui dum la leciono. Li tamen neniam priparolis,
eĉ neniam aludis la malfacilan taskon, kiun li propravole postulis
de si mem, sed agis, kvazaŭ tio estus nur lia natura devo, tute ne
pensante, ke la salajro, kiun li ricevis por tiu laboro, estis eble
dekfoje tro malalta.
Post du horoj Aleksandra eniris kaj tio estis la signo, ke la
kursohoro finiĝis. Ŝia patro ne venis post ĉiu leciono, ĉar li
ne instruis plu al mi la muzikon, opiniante, ke mi ne bezonas pluajn
teknikajn kaj teoriajn studojn en la muziko, sed ke mi mem povas
ekzercadi min.
Maksimo Bjelski iris for post sia kutima manpremo kaj riverenco.
Frotante siajn manojn, li malsupreniris la ŝtuparon kun mia
invitaĵo en la poŝo kaj ekŝajnis al mi, ke la vireto portis
ankoraŭ la samajn nigrajn vestojn, en kiuj li sin prezentis ĉe mi,
kiam li al mi estis dononta la unuan lecionon, kaj la unuan fojon
la ekpenso naskiĝis en mia kapo, ke mia instruisto estas malriĉa
vireto, kaj mi decidis pensi pri rimedoj helpi al li, se eble.
Aleksandra interrompis miajn pensadojn.
-- Via nova kostumo estas malsupre, -- ŝi diris, -- panjo deziras,
ke vi tuj provalmetu ĝin --, kaj por plivigligi min, ŝi kaptis mian
brakon kaj ni malsuprensaltetis la ŝtuparon.
Mi eksciis, ke la tajloro estis laborinta preskaŭ la tutan nokton
por pretigi mian kostumon, kaj mi kompatis la viron, kiu pro mi ne
povis ĝui sian dumnoktan ripozon. Volonte mi estus sendinta al li
invitaĵon por la koncerto, por ke li povu admiri sian laboron, sed
mi ne kuraĝis. Mi surmetis mian novan kostumon kaj rigardis min en
la granda spegulo, kie mi povis vidi min de l' kapo ĝis la piedoj,
kaj mi ekpensis pri miaj gepatroj sur la Insulo kaj pri Johano, kiel
ili mirus, vidante min tiel bele vestitan, ĉar la diferenco inter
la ovoserĉanta bubo kaj Jafet Romeskaŭ estis grandega. Ĉiuj
admiris min, sed plej multe admiris min la maljuna servistino, kiu
okaze ĉeestis. Ŝi rigardis min kun surprizo kaj sen dubo komparis
min kun la mizera vagulo, kiun ŝi vidis antaŭ kvar jaroj, kiam
oni portis lin en la domon, pala kiel la morto kaj tiel malseka kaj
malpura, ke li bezonis plenan funton da sapo por purigi al si la
korpon. Pro ekmiro ŝi levis la brovojn kaj la manojn, kaj kiam ŝi
eliris la ĉambron, mi aŭdis ŝin diri:
-- Kiu do ekpensus, ke el tiu malpura bubo elkreskis tiel belega
junulo!
Mi ridis, sed la diraĵo de la servistino flatis min.
La vespero de la koncerto estis veninta. La muzikistoj sidis sur
sia loko kaj mi sidis en ilia mezo. Mi rigardis la aŭskultantaron
por vidi, kie sidas sinjorino Romeskaŭ kaj Maksimo Bjelski kun
lia patrino. Mi ne serĉis longe; ili havis tre bonan lokon, kaj
mi mansalutis ilin. Mia instruisto estis pli nervema ol iam; li
sciis, ke mi devos solludi sur mia violono kaj esperis, ke mia unua
apero antaŭ la publiko estu granda sukceso. La vireto, kiu sidis
flanke de malgrasa proksimume sesdekjara sinjorino, kiu estis lia
patrino, momenton interrompis la frotadon de siaj manoj, por montri
al sia patrino, kie mi sidas. La vireto surhavis refoje la saman
malnovan kostumon, sed nun li portis gantojn, kaj ĉar lia patrino
estis vestita tre malnovmode, mi jam ne dubis pri ilia malriĉeco.
Miaj rigardoj vagadis de ili al aliaj vizitantoj kaj subite kaj
neatendite mi ekvidis en la mezo de la koncertejo sur parteraj
sidlokoj tri mariste vestitajn virojn. Rigardante pli atente, mi
rimarkis, ke la plej malgranda el ili estas la kuiristo Ivan. Li
arde interparolis kun la du aliaj kaj faris tiom da gestoj per la
longaj brakoj, ke li tute ne rimarkis, ke li vekis la atenton de
ĉiuj en lia proksimeco sidantaj homoj. Multaj sin amuzis pro lia
stranga konduto kaj aliaj deziris, ke li sidu malproksime, por ke li
ne ĝenu la tuj komenciĝontan muzikon. La timo, ke li ĝenus, tamen
estis malpravigita, ĉar apenaŭ la muzikestro donis la signon de
la komenciĝo, kiam Ivan plena je atento aŭskultis kun ridetanta
vizaĝo, ne nur ne dirante unu solan vorton, sed ankaŭ sidante tiel
senmove, kvazaŭ li estus skulptita altŝultra faŭno.
La unua numero de la programo, la uverturo de „Vilhelmo Tell“
pasis, kaj min trafis la bela violonĉelo, kiu per tremetantaj tonoj
eligis la unuajn sonojn. Apenaŭ formortis la finalo, aplaŭdado
eksplodis en la salono kaj la skulptita altŝultra faŭno subite
fariĝis tiel moviĝema kaj tiel alparolis al siaj du kamaradoj, ke
li denove altiris sur sin ĉiujn rigardojn.
Volonte mi estus forlasinta mian sidlokon dum momento, sed tio estis
neebla, mi eĉ ne povis sciigi al Romeskaŭ, ke en la koncertejo
estas persono, kiu eble povus doni informojn pri mia Insulo. Mi
sekve restis sidanta kaj decidis atendi ĝis la paŭzo, ĉar mi
estis certa, ke viro, kiu kun tiom da atento aŭskultis la muzikon,
ĉeestus la tutan koncerton.
Du aliaj muzikaĵoj pasis kaj tiam venus laŭ la programo la vico de
Romeskaŭ kun solludo sur violono.
Ĉiuj atendis ion belan, ĉar Romeskaŭ estis amata kaj fame konata
artisto. Mia koro ekbatis, kiam Romeskaŭ ekstaris kaj alpaŝis
antaŭ la publikon. Ĉiuj rigardis lin kun surprizo, ĉar li ne
kunportis sian instrumenton. Anstataŭ ludi li sciigis al la publiko,
ke ne li ludos, sed ke la juna Jafet Romeskaŭ, lia adoptita filo
kaj lernanto anstataŭos lin. -- Mi esperas --, li diris, -- ke la
publiko estu iom indulgema je la juna violonisto --, sed li atendis
samtempe, ke la talento de la juna artisto, kiu per sia unua publika
ludado komencis sian muzikan karieron, estas tia, ke neniu en la
salono bedaŭrus la anstataŭigon.
Ĉiuj estis ekaŭdintaj, en kiu mirakla maniero mi estis savata de
certa morto en la tago, kiam la ĉerko de la juna Romeskaŭ estis
portata al mia „dometo“, kaj ĉiuj sciis, ke Romeskaŭ adoptis la
junan fremdan knabon, sed neniu, aŭ preskaŭ neniu iam ekaŭdis pri
tio, ke li instruis al tiu knabo sian arton. Estis do memkompreneble,
ke ĉiuj kun streĉita atento rigardis min, kiam mi je ĉi tiu
koncerto ekstaris por alpaŝi al la antaŭaĵo de la scenejo. Zumado
de miloj da flustrantaj voĉoj trairis la salonon, sed kuraĝe mi
staris antaŭ la publiko kaj ekludis. La zumado tuj eksilentis;
ĉiuj aŭskultis, ĉar ĉiuj estis scivolaj. Mi tute ne atentis la
aŭskultantaron; mi ludis, kvazaŭ mi starus en mia studejo. Min
ne tuŝus aplaŭdoj de la publiko, ĉar mi tute ne estis ambicia;
min nur tuŝus, ĉu Romeskaŭ estus kontenta pri mi. Estis al mi,
kvazaŭ neniu krom mi mem sin trovus en la koncertejo; neniun mi
vidis, nenion mi aŭdis krom la sonoj de mia violono. Mi ludis la
muzikaĵon sen notoj antaŭ mi, ĉar ili estis al mi superfluaj;
mi ne bezonis ilin, ili staris en mia animo kaj mi redonis ilin,
kiel mi ilin sentis. Apenaŭ la finalo formortis, mi rigardis la
aŭskultantaron kaj ĉiuj sidis antaŭ mi tiel senmovaj, kvazaŭ
ili atendus ian daŭrigon; la muzikaĵo tamen estis finludita. Mi
rigardis Romeskaŭ starantan malproksime, lia vizaĝesprimo montris
kontentecon, kaj mi estis feliĉa; tio sufiĉis al mi, kaj mi estis
ironta al mia sidloko, kiam la surprizo de la aŭskultantoj estis
pasinta. Post surprizo sekvis ĝenerala admiro, kaj longa tondra
aplaŭdado eksplodis. Mi ne sciis, kiel konduti kaj refoje rigardis
Romeskaŭ. La aplaŭdado ne finiĝis. Kelkaj kriis: -- Biz!... Biz!
-- La orkestestro flustris, revokinte min: -- Riverencu! -- Sed mi
ankoraŭ neniam riverencis; mi nur vidis la riverencojn de Maksimo
Bjelski, sed neniam mi mem faris unu. Konsciante, ke mi dankis mian
sukceson al mia bonfaranto kaj instruanto en muziko, mi alpaŝis al
li, ekkaptis lian manon, kondukis lin antaŭ la publikon kaj faris la
plej mallertan riverencon, kiu iam sur scenejo fariĝis.
Kiam mi residiĝis sur mia sidloko, mi rigardis sinjorinon Romeskaŭ
kaj Aleksandra, kaj mi vidis, ke ili partoprenas mian feliĉon; mi
rigardis poste Maksimon Bjelski, kiu, mi kredas, la tutan vesperon
ne perdis min el la okuloj. Li estis tiel ruĝa pro nura entuziasmo
kaj feliĉa pro mi, ke lia vizaĝo ŝajnis esti ruĝe kolorigita.
Kiam fine mi rigardis la kuiriston, li sidis ankoraŭ kiel skulptita
altŝultra faŭno kaj tute ne aplaŭdis; mi demandis al mi, ĉu li
eble estis rekoninta min kaj ĉu li estis kaptita de tia surprizo pro
la neatendita revido, ke li jam ne povis sin movi.
Apenaŭ la orkestrestro demetis sian bastoneton post la lasta numero
de la programo antaŭ la paŭzo, kiam mi ekstaris por serĉi okazon,
paroli kun mia amiko Ivan, sed kiom ajn mi serĉadis, nenie li estis
trovebla. La sidlokoj de la tri maristoj estis neokupitaj kaj la
maristoj estis for. Mi okule serĉis en la apuda teatra trinkejo, sed
tie estis sidantaj amase tiom da personoj, ke mi ne vidis Ivan kun
liaj kamaradoj. Tial mi petis folieton da papero ĉe la bufedo kaj
skribis sur ĝi la jenon:
-- Amiko Ivan, atendu min post la koncerto ĉe la elirejo de la
teatro, mi devos paroli kun vi --, kaj mi subskribis „Jafet“.
Tiun papereton mi metis sur lian sidlokon en la teatra partero kaj
petis al apude sidanta sinjoro, enmanigi mian letereton al la plej
malgranda maristo, post kiam li revenus el la promensalono. Post la
paŭzo mi ankoraŭ unu fojon devis solludi kaj la sukceso estis la
sama kiel post mia unua solludado. Kun granda bukedo (miaj unuaj
laŭroj) mi returnis min al mia seĝo. La maristoj tamen ne revenis
en la koncertejon kaj tion mi tre bedaŭris. Mi jam en antaŭaj tagoj
estis pensinta viziti la patrinon de la kuiristo, sed nenie mi povis
retrovi la domon, kie mi konatiĝis kun ŝi dum mia unua promenado
kun Ivan en la urbo, kaj ne konante ŝian familian nomon, mi ne povis
akiri informojn pri ŝia loĝejo, nek pri ŝi mem.
Kiam la koncerto estis finita, gesinjoroj Romeskaŭ kun Aleksandra
kaj mi returnis sin hejmen en kaleŝo. Mezvoje okaze ĵetante
rigardojn tra la veturila fenestro sur la lumigitajn stratojn, mi
rimarkis du virojn, kiuj kun peno iris sur la trotuaro, trenante
inter si trian viron, kiu ŝajnis esti malsana, ĉar liaj kruroj
ne kapablis porti lin. Rigardinte pli atente, mi ekvidis, ke tiu
tria viro estis mia amiko, la kuiristo. Mi haltigis la kaleŝon kaj
aliris al la maristoj, sed kiom ajn mi faris mian eblon paroligi la
altŝultrulon, li silentadis kiel fiŝo, ĉar li estis trinkinta
dum la paŭzo tiom da akvosimila likvoro, ke li ebriiĝis kaj eĉ
tiagrade, ke li jam vidis kaj aŭdis nenion. Li rigardis min per siaj
vitrecoj okuloj, kvazaŭ li estus idiotulo; lia ĉapo sidis malrekte
sur liaj haroj kaj verŝajne estis falinta de lia kapo, ĉar ĝi
estis kotmakulita; liaj pendantaj kaj treniĝantaj kruroj estis tiel
longaj, ke ŝajnis, kvazaŭ la maristoj trenus kun si home vestitan
orangutangon. Mi kompatis la viron, sed ne povis helpi al li. Post
kiam mi notis la nomon de la ŝipo de la maristoj, mi reeniris la
kaleŝon por plue reveturi hejmen.
Oka Ĉapitro.
Mi vizitas Ivan -- Vivu la brando! -- Mi legas, ke mi estas
artisto -- Vojaĝo eksterlanden -- Mi savas homan vivon -- Nova
samhejmano -- La teruriga letero -- La frotulo rakontas -- Netaŭgaj
buboj kaj procentegisto -- Respondo al la teruriga letero -- Kion
Maksimo Bjelski volas aĉeti per sia perlaborita mono.