Anne: in moai bloeijend fanke mei oermoedige brune eagen en kriich yn
it wirk, dat de dei net fordreamde en de jouns sterk langje koe. Ien
fen de fiif út in arbeidershúshâlding, hie hja al ier meifortsjinje
moatten en wier hja mei gauwens as faem bidarre op in greate en
wirksume boerepleats dêr’t hja de kost for ’t iten hie en in skoan stik
jild fortsjinne. Hja wier ien bleaun mei hjar folk en hjar lân, libbe
mei yn al it wichtige barren op ’e boerkerij, wier bliid as it bislach
winters en de iere maitiids mei in stikmennich skoandere keallen
útwreide waerd en mocht, as ’t barnde yn ’e ûngetiid, jerne meiswylje
op it lân; middeis oan tafel iet hja hjar sêd en soun, en yn hjar
koarte nachten hie hja fen dichterlik noch oerstjûr gedream folle lêst.
En men moat sizze det hjar omkrite hjar trouwe oanhinklikens mei golle
rinte werombitelle, hwent hja wier in stik geef en feardich Frysk
libben meiwirden as hja mei it spantou swaeijend roun efter de kij ef
ûnder in âlde strieën hoed hjar bloeijend antlit deun tsjin it koubist
hold by ’t meltsen.
Sa seagen hjar de oare boaden dy’t jerne mei hjar malfarren en faek in
bizich útflapperich wird fen hjar weromkrigen, dêr’t hja net folle
tsjin bigounen, en sa fensels ek hjar boer en boerinne dy’t simstiden
mei in noflike knik tsjinmankoar seine det Anne hjar jild wol
fortsjinne en det men in bêsten oan hjar hie, greate selsumens yn ús
tiid det it folk sa bretael waerd en amper altiten fijannich foar yen
oer stie. Inkelden seagen hwet oars yn hjar: hjar kammeraetskes dêr’t
hja de Sneintomiddagen bûrren en strjitwei mei lâns kuijere, faek gâns
forfeeld en tsjinnich as der neat to gobjen wier, mar der djip yn hjar
hert fen oertsjûge det men Sneins hearde to kuijerjen, net allinne for
de feinten dy’t kâns hawwe moasten yen op yens bêst en pronkfolst to
sjen (sa miene hja yndied, en witte net heal ho moai ’t hja binne yn
hjar wenstich deistich bidriuw) mar ek as in seedlike plicht,
ûnôfskiedber oan de rêstdei forboun. Dizzen, dy’t faek mei in herte fol
fenyn earmke-yn-earmke mei hjar rounen, wisten klear ho’t de measte
frjeonlike nijsgjirrigens fen de sterke helte opkaem for Anne, sels
do’t it dochs it hiele doarp roun wier det hja forkearing hie; dêrom
bisleaten hja mei izeren logyk, det Anne sels oanlieding ta soks joech,
de mânljue lokke en oanhise mei hjar slúchslim sjen en hjar net skamme
ek oaren yn ’e mjitte to kommen, wylst hjasels forsein wier. Anne
forstie genôch fen it libben om soks to trochgrounjen, en hja hie
pleagerige riten det hja hiele middagen trune en noege oant hjar froede
frjeondinnen, al mar sedich glimkjend, bleek seagen fen oerginst, èn
skoften det hja stune, noartich tsjin eltsenien dy’t nêst hjar wier en
hjar mette, oant hjar selskip yn koarte neibiskôging bisleat, det
nimmen ea bigripe scoe hwet der dochs oan dy Anne wier. It frjemde
forskynsel bleau bistean det hja de oaren de moaiste jonge út it doarp
foar de noas weikaept hie, en det mennich jongkeardel hjar yet oanseach
mei eagen dy’t dúdlik seinen: „astou einlings ris genôch hast fen dy
iene, den bin ik earst oan bar.”
Mar hja makken gjin kâns; Anne hie mear yn hjar libben as hja wol
wisten. Dat sterke feardige bern dat fen jongs ôf oan skreppe moatten
hie en laitsjend en fêst mids yn it wirksume lân-libben stie, hie hjar
ûren hawn fen ûnbitwingber langjen det it hjar like eft alles weisonk
for hjar sjen en de triennen hjar yn hjar eagen kamen. Dit wirdt yn it
boere-libben as in ûngaedlike en amper as in syktme-tastân forstien, en
Anne wier bern fen it lân genôch om der net langer mei omkruse to
wollen as nédich is; ek wist hja de greate remeedzjes tsjin soks, dy’t
bistean yn in arbeidsum libben en stevich frijen op syn tiid. Beide
wier hja net ôfkearich fen en mei’t it libben hjar oanstien hie op it
iene, hie hja, heal dreaun en hiel út opset sin, ek it oare socht. Mar
hjar forkearings dûrren net lang, Anne seach hjar feinten selsume gau
yn it wêzen en sadré’t se hjar koe, foldie it hjar net mear en gyng
hjar langjen út nei hwet oars, dat hjar mear joech en hjar mear
meinaem. Hjar ûnfoldienens kaem it meast hjirfen det hja fielde ho’t de
measten fen hjar romrofte rige sljuchtmâl mei hjar wieren en det hja se
alhiel oer koe; en Anne, dy’t, ho se yn it wirk ek de mânljue stie,
frou bleaun wier mei hjar hiele hert, koe net ta rêst komme salang’t
der net ien yn hjar libben wier dy’t mear wier as hja, dy’t hjar bliid,
great en ynlik bliid meitsje koe en byneed sels leed dwaen, mar dêr’t
se yn alles by opsjen mochte, yn in heal ûnwis fielen for hjarsels, det
syn ljeafde hjar it ienichste greate wier op ’e wrâld en yn in klear
witten det se mei sa’n ien op ’e doarpsbûrren treftich foar ’t ljocht
komme koe.
Al skoften lang hiene hjar eagen oan Sjoerd hongen ear’t se him for it
earst neijer kaem. Hja hie for it earst in wirdmennich mei him praet op
in Sneintomiddei, do’t se mei greate foarnimmens om in moai ein to
fytsen, in ketierke fen hjar pleats ôf al in lekke bân krige en
fortretlik mei hjar fyts wer hûsta slepe moast. Hy hie de strjitwei in
ein út west, roun hjar efterop, en frege hjar hwet oer it ûngefal; hja
seach him fensiden en mei hwet argewaesje oan, to greatsk om sok
moetsjen net as in forleging to fielen, skruten det se wol hwet
spotskens yn syn eagen glimmen sjen scoe. Mar hy like hjar earnstich en
miende grif hwet er sei; en mei-ien seach se ho moai’t er wier, sels
dizze middei yn syn wol ienfâldige, mar dochs Sneinsk-lykjende
klean—sterk, tige sterk, en dochs sa blank fen hûd det syn wirk yn ’e
simmersinne him net oan to sjen wier. Hja praette wakkere wiis oer de
greate fragen fen it doarpslibben, seach kâns oer hjar meast gefaerlike
kammeraetskes in pear ûndogenske dingen to sizzen dêr’t mear hjar
goedmienendheit en mear-wêzen út bliek as hjar eangjende oerginst, en
dêr’t hy him mei formakke; oanmoedige, bigoun hja oer hjar foarnimmen
by it toanielselskip yn’t doarp to gean en praette dêrfen det se wol
ris earder hwet meispile hie en mirk mei gauwens, det hja dêr wol mei
foarútkaem. Hja stried der fûleindich for det hy hjar achtslaen scoe,
en birikte yndied det Sjoerd thúskaem mei it bitinken, det hja yet wol
de oannimlikste wier fen al dy fammen om him hinne.
Mar hja hie hjar foarderjen oerskat: Sjoerd kearde wer yn ta himsels en
sloech hjar mar amper mear acht as de oaren. Hja iepenbiere in
úthâldende slimmichheit om him dochs neiby to kommen, bisocht
Sneintomiddeis mei al hjar krêft him to moetsjen, bitocht boadskipkes
by âlde Minke sels—den foel it hjar ynienen wer yn det hja mei hjar sa
op to kringen hjarsels forriede koe en faeks earder syn hekel geande
makke, en hja skrille wer in fjirtjin dagen lang werom, en joech hjar
den wer skruten nei foaren. Hy fen syn kant, bleau twiivlich, en tocht
yn goede frjeonskip om hjar. Oant de winterjoun kaem fen hjar
meispyljen (hja hie mei folle úthâldende minlikheit in swiere
heltinne-rol witten to bimachtigjen, det it selskip amper oant yn syn
grounfesten skoerde) en hja, mei in selsum trochsettend bisiikjen hwet
apartichs oan hjar spyljen to jaen dat opfalle moast, al hie hja gjin
flau bigryp hwet dat likernôch ynhâlde moast, mear troch hjar wollen as
troch oanliz op hjar ginstichst forskynde, sà det in greate oerwinning
hjar stribjen bisleat: hy dounse dy joune mei hjar en brocht hjar thús.
De nacht, hjar blide libbenskrêft en it togearre-wêzen dienen it
fierdere, hja fielde hjar sa ticht by him as hie hja him jierren kend,
syn sêft oanreitsjen en stoarmich nimmen wier hjar in wûnder dat hjar
meinaem nei wûndere, nea-bidreamde fierten, en al dy dagen striele it
lok hjar oermoedige eagen út: foldwaning oer hjar wirk, greatskens om
hjar oerwinning, mar de triljende krêft fen hjar ûneinige ljeafde it
meast.
Yn it earst wist Anne net ho’n swiere wei se to bigean krige mei him,
al skeaten der mei gauwens sims forwûndering en argewaesje en in hiel
fiere eangst troch hjar hinne. It gaust bifoun hja ho’n forskeel der
wier, yn de omgong mei hjar, twisken him yn syn forheftich mar koart
jaen, èn dy oaren dy’t hjar mear yn hjar wêzen lieten mar den sa’n
hiele nacht ek op yen omhongen; hja pleage him dêroer ris mei in geklik
wird, mar forstie yn syn swijens en de bilitsen glâns fen syn eagen
hommels sok hwet frjemds, det hja hjar earnstich foarnaem hjir nea net
wer in wird fen to kikken—allinne hjar forwûndering hie it hjar ek
sizzen dien, hjar bistean wier dêryn lyk as sines. Mar der kaem mear
dat hja seach mei al de klearens fen hjar ûntrêstige froulikheit, syn
fier fen hjar wêzen as hja sims meimankoar rounen troch skimerjoun ef
nacht, as syn earm hinne laei om hjar skouder en hja dêr it libjen net
mear yn fielde, as hja forstie det er tocht om hwet oars en hja de moed
net hie him dêrnei to freegjen, syn swijen as hja mylde wirden oer hjar
omgong tsjin him sei en it meast syn eagen, dy’t glânzgje en flûnkerje
koenen as er him joech en den wer yn de fierte seagen mei in ûnfetlike
skimerglâns. Hja koe der net oan ûntkomme, hja moast by hjarsels sizze
det er yn syn herte in frjemden-ien wier en det hja him net bigriep, en
hja eange de tiid det hja forstean scoe det hja neat mear for him
bitsjutte, en gean moast, allinne, sûnder him...
Mar dit tinken die hjar sa’n flymjend leed det hja it dalik wer
ôfstegere. Der wier neat twisken hjar, hja koe him allinne mar net
bigripe, mar hja koe hjar bêst dwaen en foar alles wier wêze tsjin him.
Hja pleage him nou nea mear noch socht hja him to lokjen, mar kaem lyts
en dimmen nei him ta, mei de soargen en lytse ljochten fen hjar
deistich bistean, praette net mear nei him ta, mar sei de earmoede en
it twiveljen fen hjar egen libben. It wier swier for hjar, hwent hja
wier greatsk yn hjar hert, hja hie sterk stean wollen troch hjar egen
mear-wêzen, en it waerd in djip leed as se fornaem det se nou allinne
mar syn meilydsumens opwekke lyk elts dat koe, yn pleats fen syn
ljeafde, mar hja kaem lâns dy wei yet it fierste en moast sa wol
fierdergean. En Sjoerd dy’t mei goed mienen nei hjar harke en hjar
bisocht syn treast en myldens to jaen wylst alles yn hjar longere om
ljeafde, dy’t ûnder tsjinst hjar ienfâldige, net folle sizzende brieven
lies lyk hja forhellen fen de lytse dingen fen it libben dêrre en sims
in skrutene frage bifetten oer syn thúskommen en in hiel inkeld blinkje
fen hjar ljeafde-forhâlding, seach yn pleats fen syn dream en heechst
wollen mear en mear de egenheit fen it libben yn Fryslân yn hjar, en
binijde him aloanwer mear mei ho’n bytsje dat libben dêr takoe.
Anne stried dêr tsjin yn; for it each fen de wrâld bleau hja oermoedich
en simmersk, mar hjar sliepsté seach hjar simstiden gâns oars. Hja hie
ljeaver yn de grêft sprongen as det hja hwet fen hjar swierrichheit
útkomme liet. Do’t Sjoerd de jouns fen syn foarste wirkdei wer op ’e
terp, net by hjar west hie, skriemde hja hjar de nachts yn sliep, al
wier soks hjar net hielendal nij mear; de oare deis, op it stap, song
hja sa klear en strieljend by hjar wirk, det de boer syn fanke, det in
snoad bern wier, sei tsjin hjar mem: „Hwet moat ús Anne hjoed in min
sin hawwe! ’k Haw se yn gjin tiden sa oangean heard.”
Hja wier net forwend fen him, en socht efter syn weibliuwen neat
earnstichs, al hie hja der leed om. Yn hjar forkearing hie hja mei
gauwens sjoen ho’n forskeel der twisken hjar en him wier yn hjar
fielen: de ien dy’t oars gjin greats fen it libben tocht, hwaens tinzen
yn hjar lytse blydskippen en ûnkheden him optslach foar hjar hellen,
om’t de forfolling fen hjar libben rêstte yn him—hy, ljeavjend by
fleagen, sims oermoedich en wyld yn syn jaen, den wer skoften by hjar
sûnder folle myld bijeart, sims dagen det er mei syn tinzen by hwet
oars wêze moast. Earst hie hja dat as in pine flymjend field troch it
herte, letter learde hja dêryn to birêsten: hy wier sa great en heech
yn hjar eagen, hja wist hjar machtleazens alles yn him to forstean, en
sei tsjin hjarsels det ien as hja dy’t mar sa’n bytsje fen wrâld en
libben wist, ek net mear wêze koe for immen dy’t sa socht. Mar eltse
kear det hja syn fierens fielde, hie hja leed, al praette hja it goed
for hjarsels.
Hwent hja libbe nou mear as ea hjar lok tomjitte en hjar dagen wieren
sa bliid en waerm det twivel gjin fet op hjar krige. Hy wier weromkomd,
dat bitsjutte: hy moast wer tinke om syn takomst, de foarste trêd sette
op in effener en klearder libbenswei, de tiid wier dêr det er hjar
weihelje scoe út hjar tsjinst en hjar masteresse meitsje fen in egen
lytse went mei folle blide lytse soargen en gaedlike beuichheden;
allinne dy foroaring fen plak bitsjutte hjar al folle: hja skikte hjar
yn hjar tsjinst laitsjend nei folle ûngaedlike dingen, mar it langst
nei in egen bistean siet hjar heech. En hja seach mear, hja wist det
hja eltse dei dêr nêst him wêze scoe. Hja scoe miskien hwet minder faek
laitsje as nou, hwent hja forstie, in maklik libben waerd it net, en
dochs sloech hjar hert rêdder as hja dêrom tocht: ûnwittend fielde hja
de stille hilligens, dy’t der is yn it oerjown tsjinjen fen ien hwaens
bistean yen it djûrste is fen al it ierdske. Faeks learde hja mei de
tiid ek better him yn alles to forstean, en al wier de waermens ek dêr
net altiten om hjar hinne, de kearen det er him alhiel jaen scoe
moasten sok in huverjende wûnderens ynhawwe det sels hja, oars net
licht bidêst, de holle niigde as it ealgjen dêrfen yn hjar wekker
waerd.
Dy hiele deis hiene hjar tinzen dwaende west mei syn weibliuwen; en hja
hie earnstich foar hjar nommen him al effen merke to litten det it hjar
min sinnige, al wist hja fen eardere kearen op hokfor earmtlike
fortuten hjar lang oertochte skrutene forwitings ornaris útrounen. Mar
fierwei hjar greatste soarch wier dochs eft er tojoune wol komme scoe;
natûrbern yn hjar hert, seach hja it blije sintsjende waer as in goed
foarteiken, en om hjar prakkesaesjes to forsetten, kletste se de bossen
mei dûbelde feart yn de grêft, det it koele wetter hjar antlit bispatte
en hjar hier as fen peareltsjes dauwe by ’t moarntiid glânzgjen die. Yn
de greide foar hjar diene in mennich glimmende keallen brike sprongen,
it fûgelgûd tsjottere yn de hege beammen fen de mantel en wier yn ’t
spier op it effen blaupanne-dak; in pear moaije swartbûnte katten
sieten mei opmerksume earnst by de hage nei hjar skreppen to sjen, sims
allinne hwet steurd by de mear dramatyske einen fen hjar sang, hwaens
miening it wier hiel de wrâld en hjarsels to mislieden oer de tastân
fen hjar hert; mar ho fierder de dei gyng ho mear hjar tinken rjuchte
waerd op dat iene, de kâns fen syn kommen dizze joun; in pear kear
forstie hja de frou heal forkeard, det dy mei bysûndere klearens en
stadige klam yn hjar lûd, hjar weardige oanwizings forfette. Ek bikibbe
hja hjarsels gâns om hjar ôfhinklikens foar Sjoerd oer, en in pear kear
kaem hja sa fier hinne det hja hjar binijde hokfor bysûnders der oan
him wêze scoe dêr’t hja gjin diel oan hie; en hja bisleat, hjar tonei
nea wer de mindere to fielen.
De jouns, nei in beuzige dei yet effen dwaende mei stopwirk, seach hja
him fensels fier foar de oaren oankommen, mar tagelyk niigde hja mear
oer de hoas en de nidle foaroer, en hja like in bytsje forheard do’t de
boer syn fanke, it spjuchtige finnige ding mei poddegiel hier, mei
great ophef oer de milkeamer forkindige, det Anne hjar lang-forwachte
kommende wier. Hja gyng oerein mei in pear binnenmûlske lûden, dy’t
mismoedigens oer dizze ôfbrek fen hjar wirk mienden, en hearde de
lûdroftige forwûndering fen de jongfaem det Anne mear hâldde fen hjar
sok as hjar feint, mei stille birêsting oan; do frege hja de frou eft
hja in skoftke mist wirde koe: hja hie hwet mei Sjoerd to bipraten. Der
waerd hjar in ûre tastien; do gyng hja en roun Sjoerd tomjitte,
nijsgjirrich fen de eagen yn de milkeamer folge.
Yn de blekens fen it jounljocht seach hja it leed op syn antlit dalik.
Hy hie in dei fen birêsting efter him, fen neat as neilibjen hwet him
jister sa meinomd hie; stilder en klearder wier syn fielen nou wirden,
it witten fen syn skild en fen it forkearde yn syn ljeafde, fen syn
treastleas foarlân en syn forplichtings foar Anne oer, mar it pinige
him nammensto djipper. Hy hie mar ien ding bislute kinnen, det it
nedich wie’ wier tsjin Anne to wêzen, yn alles, det in wrang leed hjar
èn him better wêze scoe as it foartdûrjen fen in dream dêr’t er de
ûnwierheit fen trochskôge hie. Oer hwet dêrfen komme koe joech er him
gjin rekkenskip; hy forstie det it altiten drôvenisse wêze moast en
wier der dof ûnforskillich ûnder. De readigens fen syn tsjeaken, yet
net brúnbarnd fen de sinne, wier gien as it jounljocht en ûnder syn
eagen dy’t fochtich liken leine tichte ringen. Anne seach kjel ho’t hy,
de bloeijende libbenskrêftige jonge, nou sels hwet op Minke like en hja
eange det er net goed wier. Fen hjar feardige bisluten wier neat mear
bleaun, hjar herte bigoun rêdder to slaen út noed for him; sûnder it to
wollen laei yn hjar foarste wirden de ûnrêst fen hjar sterk rizende
ljeafde.
„Hwet bist bleek jonge,” sei se. „Skeelt der hwet?”
„’k Haw in pear biroerde dagen hawn,” sei er. „’t Is allegearre wer
mis. ’k Bin der jisterjoun om weibleaun, nou woe ik dat net. Al stiet
it sin my net bliid.”
„As ’t oars net is as in min sin, dat kin better. Unwennich?
swierrichheit mei dyn wirk? Scilst earst wol omstean leare moatte,
heite! ’t Is hjir mei omstippen net to krijen.”
Hja miende it goed, mar hy, út himsels al hwet yn oerstjûr, hearde
forwyt yn hjar wirden.
„Deabodzjen is net folle oan,” sei er hwet koart, „mar dou witst oars
wol det it myn moade net is om to stippen.” En do’t hja stil bleau, yn
’t ûnwisse eft se sizze scoe det se it sa net miend hie: „De hiele
ilinde kaem út mysels, sa as altiten. Ik woe detst in ein mei my de
strjitwei út rounst. Ik ha dy hwet to sizzen.”
„Dat is bêst,” sei se dimmen, „ik kin in ûre weibliuwe. Dat scil wol
genôch wêze.”
It heakke wer mei syn forstean, mar hy wier nou sa wiis syn opkommende
argewaesje for himsels to hâlden; hy bigriep det dy ûngaedlike
fielsumens mear laei yn syn egen ûnfoldienheit en ûnwissens, as opwekke
waerd troch hwet hja sei. Effen seach er hjar fensiden oan, en
forwûndere him ho earnstich hja nou like, sa fol sterk bisiikjen him yn
syn hiele wêzen to forstean, en det er hjar dochs sa fier fen him ôf
fielde. Swijend rounen hja in ein fierder, hja rêstich foar it each mar
mei in sterke slach yn it hert, hy mei de eagen foardel, mei hwet
ûnforskillichs nou om syn mûle, mar de hannen yn syn bûsen gear ta
fûsten. De hiele dei hied er neitocht oer ho’t er tsjin hjar bigjinne
scoe, mar hy wist it yet net, en tocht hast eft it net better wier mar
oer hwet ûnforskillichs yn to setten, en den stadich it praet to
forlizzen nei dêr’t it komme moast. Hy foun it lef, en wiisde it dalik
wer fen him.
Hja kamen oan in hikke dy’t in ein út ’e bjirm weisprong en dêr’t oan
wearskanten it ûnderwâlsgûd ticht oan taroun; greate skermige
kikkertsblommen woechsen yn de dyksleatsjes, dêrefter laei in stik
greide, glânzgjend fen ripe grienens, tsjin ’t meanen oan. Hy gyng op
’e hikke sitten, it antlit nei it west ta; hja kaem dimmen nêst him
stean. Hja hiene der folle sa stien en de hiemens fen it sté en de
frede fen de joun brochten hjar tichter ta mankoar; beide fielden hja
hjar stilder en sterker wirden. Do’t Anne yet in skoftke wachte hie en
hy swijen bleau, seach se him oan; syn eagen wieren nei de joun ta,
smertlik en ljocht as fen ûneinige sêftens. Hy fielde det hja nei him
seach en sloech syn eagen yn hjarres, djip-stil, mar stadich bigoun der
in swiere gloede yn to skinen dy’t hja mar amper forneare koe.
„Hwet hast dochs” sei se lústerjend. „Dou makkest my hast bang. Ik wier
sa bliid det ik dy seach, en nou wit ik net hwet ik oan dy haw.”
Hy bleau hjar oansjen, yet djipper. „Witst dat oars den wol?” sei er
do.
„Ik wol net detst sa nei my sjuchst, dat forstean ik net” sei se sa’t
it yn hjar opkaem; hja seach det syn mûle effen forloek, do kearde er
syn eagen fen hjar ôf. „Né, net altiten, dat is sa. Mar ik bitrou dy
wol. En dou witst wol detste det mei my ek kinst, en dy frij tsjin my
útprate, as der hwet is dat dy net sinniget.”
„Dou hiest my net sa bitrouwe moatten” sei er rimpen. „’k Woe sizze,
dou hast altyd mar tocht det ik tsjin dy wier as dou tsjin my. En dat
wier net sa. Do’t ik foart wier, do...” It kroppe him, hy koe de wirden
net út ’e mûle krije. Noch in kear bisocht er; do gyng him in skok
troch de lea, hy bigoun to skriemen, de lippen stiif opmankoar, noch
presjend om him to bitwingen. Do gyng er fen ’e hikke ôf en mei de rêch
nei de strjitwei ta stean, it antlit nei it West. Sa nei gyng hjar dat
stille wanhopich gebeart det hja der in liiflike pine fen fielde yn
hjar hert. Hja longere dêrnei him to treastgjen en doarst dochs hjar
earm net om syn skouder lizze; as forlamme stie hja in skoft njunken
him, hja bigriep det der hwet ilindichs wêze moast.
„’k Bin lef” sei er op ’t lêst. „’t Hie better west det ik do safolle
neitocht hie, yn pleats fen my hjir sa oan to stellen om hwet dochs net
mear to foroarjen is. Ik bin dyn bitrouwen net wirch. Ik wist detstou
hjir op my wachtest en ik bin dy net trou bleaun. Ik ha omgong mei
oaren hawn, dêrre.”
Hy tocht det hja útfalle scoe, hjar kjellens uterje, syn namme neame,
mar hja swei. Yn syn lêste wirden hie hja oankommen field hwet er sizze
woe, hja koe net mear tinke en do’t er sei hwet hja eange, hearde hja
forbjustere ta.
En yn hjar hert wier hja bang, djip en ilindich bang. Hja hie him
giselje wollen mei forwitings det er it net mear forneare koe en
triljend ta hjar komme, det hja him forjaen mocht, mar ynpleats fen
him, huvere hja, twong hja elts wird werom dat skieding twisken hjar
bringe koe. Hja fielde en seach hjar ljeafde ûndergean, hja hie in wé
en koartsich fielen as wier hja liiflik skeind, en tagelyk focht se
riedeleas om alteast it earmtlik oerskot yet to biwarjen dat hjar
bleaun wier; hja fielde, heal dûselich fen angst, det hja him net gean
litte scoe, det se gjin krêft hawwe scoe him fen hjar wei to driuwen
sels al scoe se him nou yette, hjar hiele libben, mei oaren diele
moatte. Bistoarn om hjar holle en hjar hân sa taklamme om de boppekant
fen de hikke det it bânizer hjar yn de hûd snie, stie hja ûnforweechlik
nêst him, net wittend hwet se sizze moast, stridend om in wird.
Wachtsjend, kearde er him in heale slach om om hjar oan to sjen; yn
hjar bitiisdens tocht se det er al by hjar weigyng. De hannen gear, de
eagen glânzgjend fen eangst sei se hwet se net mear kropje koe:
„Gean net by my wei Sjoerd, bliuw by my, ik kin net allinne...”
Forheard seach er hjar oan, hy forstie hjar net, fette net ho’t se him
bea to bliuwen, ynpleats fen him hird en fûl to sizzen det er gean koe.
It joech him hwet fen syn krêft werom, mar forlytse syn tinken oer
hjar, nou’t er seach ho helpeleas en neatich hja wier bûten him. Hy
fielde de hún fen wylst er himsels forflokt hie om syn leffens en
wantrou, dochs yn syn sonkenheit foar hjar oer yet as master to stean;
der kaem hwet wreeds en kâlds yn syn eagen do’t er fielde det er, wier
syn wil sa, hy ek dizze nei him nimme koe lyk as de oaren. Yn him
wraksele syn meilijen mei dat fielen, mar syn witten fen earder, yn
ûnweardige skild njunken hjar to stean, wier him amper alhiel
ûntdreaun.
„Ho kinst my dat nou freegje” sei er do dof. „Ik kom hjir om dy to
sizzen det ik tsjin dy misdien hie en ik tocht detst my stiennigje
scoest. Bitsjut dat den mar sa’n bytsje for dy?”
„Dat is pinigjen” forwiet se. „Hwa’t it my sein hie, hie ’k formoardzje
kinnen. Ik kin my wol oanstelle, mar ik kin dochs net bûten dy. Hiest
it my mar net sein, hwet hiest my in lêst bisparre!”
„En den sa mar fierder mei dy omgean? Scoeste sa libje wolle? Mei my it
libben yngean en net ienris it measte fen my witte? Hie ik dy den
foarlige moatten?”
„Ik bigryp dy ommers oars ek al sa faek net,” klage se. „Ik woe dy
allinne mar nêst my ha, al it oare koe my neat skele, as ik dy sims mar
hie...”
Hy waerd kâld fen de ôfstân dy’t er twisken hjarren yn fielde; syn
tinken wier wreed wirden, hy fielde heal en heal det hja allinne mar
bern fen him wollen hie, det hjar ljeafde yn de groun syn djipste wêzen
net ienris gau; oars hie hja nea sa forslein en swak wêze kinnen. Hy
koe neat mear sizze en fielde det, as er wier bliuwe scoe, elts wird
hjar wounje moast. Ynienen sloech hja hjar eagen op en seach bang en
mei it great langst fen hjar ljeafde yn sines.
„Siz my,” sei se lústerjend, „dy oaren ... hawwe dy mear hawn as ik?”
Syn troch alles hinne geande wierheitsdriuw scoe him nea talitten hawwe
in ljeagen to sizzen; nou, mei hjar eangstich sjen yn syn eagen, wier
dat him folslein ûndwaenlik, al bounze syn hert. Sûnder derby to
tinken, as om hjar to stypjen, sloech er syn earm om hjar skouder
hinne.
„Ja” sei er, huverjend by syn egen lûd.
Hja fette syn hân en lei hjar holle tsjin syn boarst; tagelyk bigoun
hja stil to skriemen. Gjin forwyt, gjin klachte sels, oars net as it
sêft skokken fen hjar lichum, tsjin sines lynjend, en it rinnen fen
hjar triennen; de eagen ticht, fielde hja it leed om hjar sweevjend en
yn hjar wenjend, en hja stie der warleas foar oer. Dat stille skoft,
wylst hja de dea oankommen fielden oer hjar ljeafde yn forstiivjende
needsaek, beide hjar bûgend for syn swijsum keningskip, beide mei it
mylde djippe fielen yn in lêste rizing libjend yn hjar hert wylst de
joun oer hjar gearloek en it beamte nêst hjar rissele fen de
oansuchtsjende nachtsigen, wieren hja yn in djip en ljeafde-ryk
bigripen sà ien as yette nea yn hjar hiele forkearing.
En sa stil en klear nêst him, mei yn hjar herte it ealgjen fen it ein,
woun hja út de ienheit fen dit lêste forstean hwet fen hjar krêft
werom. Linkenoan bidarre hjar skriemen en koe hja wer tinke, oan hwet
hja nou yet witte moast, oan it lân dat nou foar hjar laei, oan de
needsaek der sterk tsjin yn to gean en de holle rjucht to dragen; sterk
omklammen syn fingers hjar hân, en wylst hja him sa ticht njunken hjar
fielde, kaem der stadich moed yn hjar ta it heechste. Yet effen tocht
hja nei eft hja hjar net forsinde, eft der net in útwei bistie dy’t de
greate frage oerstallich makke, mar hja forstie det it net oars koe en
woe net mear lef wêze. Hja tilde hjar holle omheech oant hjar mûle sa
tichte by sines wier det syn amme oer hjar lippen gyng; do sei hja
stil, freegjend as wachte hja syn andert sûnder eangst:
„Hâldst den net mear fen my?”
„Net sa as dou fen my” sei er, syn holle hwet ôfkearend. „Ik hâld fen
dy as in frjeon. Dat hat it ek dien det ik dy dêr sa forjitte koe. Mar
net om mei dy troch it libben to gean.”
Sa great hie hjar leed west det it andert hjar myld taharke en in glim
fen blidens yn hjar wekke. It witten det dit skieden kaem fen syn wêzen
en bistean, net om’t in oare frou him oan hjar ûntstellen hie, brocht
koelens oer it brânnen fen hjar striid. Yet frege hja:
„Is der in oar dêrste dat wol mei wolst?”
„Né” sei er, „nimmen. En moatst net ienris miene det ik ûnder tsjinst
fen dy oaren oars hâlden ha. Hie ik dêr fêst mei forkeare moatten, net
ien hie my mei krige. Mar ik wier sims sa iensum, ik longere sa nei
waermens, en dat hie ik den, in pear skoftkes.”
„Scoe ik nea mear for dy wêze kinne, Sjoerd?”
„Ik tink it net,” sei er stil. „It is sa frjemd, sa frjemd allegear, ik
bin sims bang fen mysels, ik wit net hwet it is. Sims tink ik wol det
ik my oanstel, in jonge as ik moast fen soks net witte, ik kin dochs
neat. Miskien komt it om’t beppe altyd sa djip op ’e dingen yngiet, en
my dat ek leard hat, al woe se _dit_ net. Ik leau sims det nimmen my
bigrypt. Den wird ik hird en kâld, en den siz ik wer by mysels, hwet
wolst dochs? Dou bigrypst dysels ommers net ienris. En den is it hiele
libben sa frjemd, en ûnbigryplik, en den woe ik—det ik dea wier.”
De wirden dy’t syn iensumheit seine makken dalik wer in greate skieding
twisken hjar. Hja hie him yette nea sa heard, en altiten tocht det as
hja him sims net forstie, dat oan egenaerdichheden fen syn wêzen laei;
nou wier it as praette der ien dy’t hja nea kend hie, en al seine de
wirden hjar net folle, it fielen dy’t hja uteren wier hja sa folslein
frjemd det se, al stie se yet jimmer njunken him, hjar hân losmakke fen
sines en ynienen de krêft hie de bislutende wirden to sizzen, dy’t hja
dochs ûnôfwiisber wist.
„’k Hie ’t earder witte moatten” sei se sûnder op syn lêste wirden yn
to gean. „Moatst net tinke det ik lilk op dy bin, Sjoerd. Wy hiene
mankoar better bigripe moatten. Nou witst wol det it net fierder mei ús
kin. Wy kinne net meimankoar forkearen bliuwe as wy dochs witte det der
fen dat oare nea hwet komme kin, om de minsken net. Den moatte wy elts
syn eigen wei mar wer gean.”
It wier britsen, hy fielde it, hja liet him gean. En hy bisocht hjar
oan to sjen ho’t hja, nei alles, dêr yet sa maklik oer gear kaem; yn
himsels flime it fen leed, meast om syn iensumheit dy’t er nou tomjitte
gyng, dêr’t er hjar net ienris mear as kammeraet yn nêst him hawwe
scoe. Hy mirk det hja it mijde him oan to sjen. Do sei er ûnbitocht,
hird:
„It liket dy moai maklik ôf to gean. Rouwich hoechst der net om to
wêzen.”
„God” sei hja swier, „detst sa prate kinst. Tochste det ik...” Wer
seach hja omheech nei him, djip yn syn eagen, en tagelyk skrille hja
fen de twang dy’t hja dêryn fielde en de wirden bistoaren op hjar
lippen. Hja wist hjar machtleas. Hjar hert sloech eft it brekke scoe,
en do’t hja wer spriek, lústeren hjar wirden.
„Lit my gean,” sei se, „sa kin it net mear. Ik haw altyd yn dy leaud,
Sjoerd, lit my dat tominsten. Meitsje my net ûngelokkich.”
Do forstie er hwet hja eange, en hwet drige hie.
„Nou sjuchst ho’n ilindeling ik bin,” sei er, „safier is ’t nou mei my
hinne. Forachtsje my net tofolle, ik kin net helpe det ik bin sa’t ik
bin. Forjow my hwet ik dy oandien ha.”
Hja seach flechtich om hjar hinne; do, for it lêst, sloech hja de earms
om syn hals, en patte him, effen. Do joech se him noch de hân. „Nacht
jonge,” sei se, „wird gau better.”
En hja gyng, allinnich, stil de strjitwei bylâns yn de bjirms, as wier
hja bang sels it lûd fen hjar stappen to hearren, as kaem hja fen in
deade; hird roun hja fierder, de eagen stoar nei de pleats, dêr’t de
dei hjar wer meinimme scoe yn de feiligens fen syn freedsume rin. By de
hikke stie Sjoerd, iensum. Mei sterke stjitten stoarme it wé op yn syn
hert, mar de krêft om út to boarsten lyk as de jouns tofoaren, hied er
net mear. Yn it wetter fen de sleat njunken him, dêr’t er yn delseach,
seach er de jounstjer twinkeljen; do sloech er syn eagen nei de
westerkym, dêr’t nou in teare yn fluzich goud torinnende oranje-gloede
yet neiblonk fen de dei. Stadich, ûnwittend, tilde er syn earms ta nei
dy krite, de holle hwet efteroer, in lêste teare wearskyn oer syn bleek
antlit en yn syn smeekjende eagen. Do huvere er; en, as woe er himsels
pinigje en kastije, skoerde er syn bûsgroentsje en syn himd los, det de
nachtwyn siichde oer syn gleon, triljend boarst.