Sjoerd Lolkes syn beppe, by hwa’t er yn ’e kost laei, wenne yn in
arbeiderskeamer mei twa finsters dy’t útseagen op in smelle
fortsjustere steech. Allinne it iene finster dat de hoeke fen it
fervershûs dêrfoaroer foarbyseach oant yn ’e blikke dêrefter en sels in
glimke fen de doarpssleat dy’t dy húsblokken bylâns roun, heinde yn de
golginstige simmer hwet goudene strielen yn; dy glieden ûnwis en hwet
skruten troch de earmtlike, selsum himmele keamerromte hinne, boarten
oer de forsliten matten oer de flier en streaken by de rêgen fen in
pear âlderwetske knopstoelen op en glimken bytiden sels oer de beuzige
hannen fen it kreaze âldminske, as hja by in pantsje té siet to naeijen
en to skroarjen. Hjerstmis wier it dêr gau tsjuster en de wyn bloes
faken fûl en skoerrend om de húshernen hinne; den siet âlde Minke yet
hwet roungearder as oars op in stoel deun by de bitroude hongerige
kachel, en wylst it rûze troch de skoarstien en hja de iperenbeammen
kreakjen hearde efter yn ’e blikke, mimere hja, de hannen gear en de
eagen stoarjend nei de ljochte skreven om it kachelsdoarke en de
delglânzgjende fûnken yn it yeske-laed, oer de folle bifinings fen hjar
moeisum bistean, en hja bisleat det der folle goede minsken wieren yn
’e wrâld en det men birêste moast en yens plichten neikomme.
Yn it doarp hiene hja in swijende achtinge for it fine âldminske mei
hjar bleek rimpelich antlit, adele fen ljeafde en leed, mei de wirge
glim fen hjar frjeonlike each-opslach en de wémoedige myldens fen hjar
ynfallen mûle. Hja wisten hjar libben, hofolle leed der trochhinne
jachte hie, en ho’t hja alles nomd hie mei it stil birêsten fen hjar
fordildigens, nea kleijend tsjin hwet hja forstie as God’s wirk noch
oer de rouwens en it ûnforstân fen de minsken, yn hjar slimste
forbûkens allinne in bitrienne frage yn de stille klearens fen hjar
eagen. Einlings wier it forstean komd nou’t hja stie yn de djippe joun
fen it libben; salang’t se as arbeidersminske libbe hie ûnder
gelikensen fen âlder, hiene dy faek hjar bipraet as heechhertich en
greatsk en men koe hjar swijsume krektens min sette; letter hie men
hjar biklage om de hirde bifinings fen hjar libben, mei in swym fen
leedwille earst, do mei mear wierheit yn it hert, en einlings, nou’t
amper al hjar jonkheitskinden om hjar weifallen wieren, de ien for de
oar, en hja âld en griis stie mids in slachte fen libbenskrêftige
bloeijende doarpsminsken, ginde men hjar hjar frede en kreazens, en
brocht dy de oaren follentiids for in telmennich ta in heal-biskamme
ynkear. Hjar bytsje ûnderhâld en de skriele fortsjinsten fen hjar
skroarjen koe men min oanstjit oan nimme, hja libbe nimmen yn de wei en
for it fierdere wier hja in goed en frjeonlik âld minske dy’t de
bûrwyfkes jerne hwet tarôpen oer it waer en de bysûndere ûnderfinings
fen hjar wask.
Alde Minke hie al ier yn hjar libben de birêsting leard dy’t de hollen
fen de bern fen Fryslân as in silvergrizige wolken oerswevet. As
arbeiders-famke hie hja hjar fiere en glânzgjende dreamen hawn dy’t
krekt it libben fen de bern út ’e wenstige folksklassen sa ljocht en
avontûrlik meitsje kinne: hja steane lyk yn de lichten fen in bidelte
dêr’t de wynfleagen lûke en de sinne net trochkringt, en by de helling
lâns sjugge hja steatlike minsken gean yn in goudene gloede, en yn de
langsten fen hjar jonkheit dreame hja det sa’n ien nei hjar takomme
scil en nimme hjar mei nei syn simmersk sté—yn wierlikheit faken in
earweardige pleats ef in kreaze masterswente mei oanharke grintpaden en
nagelblom-strewellen—oant it libben hjar dreamichheit oermânsk wirdt,
en hja, in strieljende maitiidsmoarn, bilanje yn de prakkesaesjes en
lêsten fen it deistige húshâldingslibben. En hja witte it libben net yn
de minsken to ûnderskieden, ûnwittende langsten en deistige
prakkesaesjes binne de ienichste lieding yn it bytsje kar dat hjar
bliuwt, en hja boaskje altomets oan ien mei in reafallich antlit en
fjouwerkante skouders dy’t de doarps-notabelen wol meitsje en brekke
kin, it greate libbensbilang sjucht yn in ûnbidich en fetlik miel iten
en soarget for de útwreiding fen de húshâlding sà det it hjarren mei
gauwens to stoef wirdt en tearen fen noed yn it antlit bringt.
Mar yn it tredde jier fen hjarren boask, do’t hja ien bern hienen en
Minke swier wier fen it twadde, hiene se hjar man dea thús brocht, yn
it lân slein fen de tonger. Hja seach mei eagen, great en hjel fen
kjeltme, nei syn frjemde ûnforweechlike stivens, bitaestte mei
triljende hannen it kâld-bistoarne antlit, seach it swarte flokteiken
fen de wearljocht-slach; do foel hja foar him del en kriet wyld en
hertstochtlik, hjar holle swier tsjin syn boarst, de hannen gear foar
it pynlike liif. Hja hearde ho’t de minsken hjar kalmens retten en
warskôgen fen to tinken om hjarsels, en mei in flymjende pine forstie
hja det hja net gûlde om hwa’t dêr nou dea foar hjar laei mar om de
wylde forwachtings fen hjar hertstocht en mear yette, ûneinich mear, om
de ûnfoldienens fen hjar klearder en heger forhopings dêr’t hja him
ienris mei kommen sjoen hie yn hjar libben, om hjarsels, de skeindens
fen hjar egen bistean. Noch kritende foar it lyk tocht hja om hjar
lytse jonge en hwet hja yette wachtsjend wier, hja waerd stilder en der
kaem birettens en fêstens om hjar mûle, en hja skrille do’t it yn hjar
opkaem det hja tonei allinne wêze scoe mei hjar bisit en forhoping, en
dêrfor stribje en krewearje mocht mei de hiele offering fen hjar
ljeafde; it wier as stie der djip yn hjar in sûndige blidens tsjin de
oerhearsking op fen hjar rou. De jouns, hiel bleek, stie hja troch it
heal-tichte blyn to stoareagjen nei de swiere moanne dy’t as in
bleek-goudene skeal dêr hong efter it silverich reach fen lytse
glidende wolkens, en hja sei stil foar hjar hinne: „forlitten, iensum”.
„Frij” rûze it, djip yn hjar, dêrefter oan; hja bisaude, en pakte in
styl fen it finster beet; hja tocht det it de divel wier.
Mar de wrâld hie hjar mei gauwens wizer makke oer de sûndige seine fen
dy frijdom. Bodzje moast hja, arbeidzje moarnsier oant jouns let by
keken en snauwerige boere-frouljue en de inkelde weetlike
doarps-mefrouwen, mei gjin oar ljocht yn hjar bistean as det it gyng
for hjar beide jonges. De rêch pipe hjar sims, de hannen priken en
pinigen hjar de hiele koarte nacht troch, en hja koe for hjar bern gjin
mem wêze oars as troch hjar ôfmêdzjend gebod by oaren; sims skriemde
hja stil foar hjar út oer it brûs fen de wasktobbe hinne, mar mei
gauwens waerd hja yette ynbanniger, hja seach gjin oare wegen mear
iepen en learde to birêsten, en de ljeafde for hjar bern makke hjar
great. Al de ûnwisse dreamen en de ûnforkleare dreamen fen hjar
famme-jierren kamen wer yn hjar to libjen, mar nou oan minsklike foarms
forboun; yn hjar útsunige ûren-fen-lins tocht hja nei oer it hiele
libben, hwet hja meimakke hie en hwet hjar dêrfen biwarre bleaun wier
as it bêste, det se mei hjar bytsje witten en rie it paed fen hjar
jonges hwet effenje mochte; en nea miskearre hja Sneintomoarns yn de
tsjerke, it iene plak fen wiisheit dat hja wist, en hwet hjar yn it
herte taestte skreau hja thús foartdalik op yn in suterich âld boekje,
det se it sizze mochte oan hjar bern, as dy freegje scoenen en hja Mem
wêze moast ek dêryn. Wûnderlik bloeide hjar geast op yn de offerjende
waermens fen dy ljeafde dy’t hja net ûndergyng as in forbline ynstinkt,
mar yn de hillige wille en it djippe witten fen hjar bitsjutting fen
stikje ta bytsje bilibbe: det hja nou, nei al de misliedings fen hjar
foreale tiid, yn in great en moeisum stik libbenswirk de forfolling
foun hie fen hjar iere dreamen, en det hja dy tsjinje mocht yn de
iensume frijdom fen hjar hert dêr’t gjin forstiivjende sigen fen
ûnwierheit mear oer gearloek.
Do’t dêrnei de groulikste slaggen kamen fen hjar libbenslot wier hja yn
de sels-forgetten offering fen hjar ljeafde sa wis wirden en
sterk-yn-hjar-sels, det hja gjin krêft mear hiene hjar geef en suver
libben to brekken. Bearn, de âldste, in stille bidêste jonge dêr’t hja
al gau fen seach det er hjar soargen net nedich hawwe scoe om it bêste
fen it libben to forstean, kaem al mei syn achttjinde jier to
forstjerren; gau bifongen en tinger fen gestel hied er altiten west, de
soargen fen syn stille ôfsûndering dwêsten de dimmene lôge fen syn
libbenskrêft, en in lange wiete hjerst mei folle kjeldlijen die it
fierdere. Hja die de rou oan en sûnt dy deis wier der nea mear in
skimerjoune sûnderdet hjar herte tahold by him, mar tsjin dominij dy’t
hjar treastigje woe sei hja sûnder to skriemen, det hja wist, it wier
better him greatbrocht to hawwen for de himel as for de wrâld. It
wieren gjin wirden for hjar, mar it djipste witten fen hjar herte.
Sûnderdet hja hjarsels dêr rekkenskip fen jown hie, hie de alles
oerstrieljende ljeafde for hjar bern hjar ta Gods-ljeafde ûntjown, hja
leaude nou yn in godlike wizens dy’t alle ûnk en pine kearde ta goedens
en ljocht, en al wier der it langst fen hjar egen hert dat skriemde
nou’t se syn sêfte wirden net mear hearre mocht noch hjar yltige hân
helje troch syn krollich swart hier, it wier libjende wierheit yn hjar
wirden det hja hjar langjen gjin macht jaen mocht boppe de blidens om
syn heil.
Mar it leauwende bitrouwen waerd wei yn in oannimmende birêsting do’t
hja, tsjin de rykste lieding fen hjar ljeafde yn, hjar twadde ûndergean
seach yn it libben, forslave oan de drank. Lang en swier wraksele hja,
sims mei it ynlikste freegjen fen hjar herte, den, wanhoopjend, mei
driging en grym, mar mei gauwens koe hja net mear blyn wêze for hjar
ûnmacht. Lolke, as jonge efterlik en dom, groeide op as in
breed-skouderige knoestige keardel dy’t om syn wirden siikje moast,
gjin oare oandwanings koe as de driuwen fen syn blyn en dierlik
bistean, dy’t, as se to libjen kamen yn syn bot forstân, hjar utere yn
wredens en lilkaerdigens. Do’t er drank preau, stie syn lot fêst; as in
gek longere er dernei it hjitte barnen troch syn lichum to fielen, as
syn stompsinnich libben opdreaun waerd yn in fjûr fen razernij en de
minste oanlieding him ta in grousume útboarsting brocht. Do’t syn mem,
riedeleas en yn wanhope, nei in skriklike striid de machtleazens fen
hjar wêzen njunken syn ûnminsklike krêft forstie en hy hast eltse joun
stjonkend en smoarch hjar doar ynstoattelle, bistoar hjar âlderljeafde
yn in doffe ûnforskilligens for alles hwet him oanbilange, en do’t er
kaem to boaskjen oan in skippersfaem, hwaens feint er ienris yn rûzje
tsjin de stiennen slein hie, seach hja ôfwêzich ta: hja wist ho’t hja
slein wier en longere fen nijs nei bifrijing.
Hja rekkene det hjar libben efter hjar laei, en forstie net hwer’t it
ta tsjinne hie. De bloei fen hjar maitiid wier yn nachtfroasten
forskromfele, de frucht fen hjar simmer forlern. Hja hâldde neat as
hjarsels en it ynsjuch det it hjar wol ferge wirde scoe yet in setsje
yn it libben to bliuwen, en det hja hjar sa hâlde en keare moast det
hja nimmen ta lêst wêze scoe en hjar âlden gjin ûneare dwaen. Hiel
dimmen waerd se yn hjar dwaen, men hearde hjar bûten hjar boadskippen
en de needsaeklike wirden tsjin de ljuwe dêr’t se arbeide, amper neat
mear sizzen. Sims, ynienen, by lytse oanliedings, as hja hjar
finster-blomkes hwet to drinken joech en it libben dêryn mirkbiet, ef
as der hjerstmis in wiettich blêd oanklibbe tsjin it finster, snokkere
hja it út; den waerd it deiljocht hjar ûndraechlik en hja joech hjar
nei hjar kelderke dêr’t hja ûren to stoarjen siet yn it tsjuster. Mar
it wrede ljochtleaze libben woe hjar net bijaen. Sinne en tsjuster
wikselen mankoar ôf, hjerst folge de simmer, it greate barren fen
bloeijen en forgean gyng syn forheven gong, en as in lyts dieltsje
dêryn bistie hja fierder en hja forwûndere hjar yn in griis ûnbigryp
oer hjar foartbistean.
Earst hiel stadichoan, mei’t de pinen fen hjar leed forsêften wylst hja
bifoun det hjar geef gestel hjar steande hold en natûr en tiid it
greate wirk oan hjar folbrochten, learde hja yn hjar iensumheit wrâld
en dingen oars to sjen. Net det hja mear nocht oan it libben krige, mar
inkelde tiden, jouns as hja foar it finster stie en út ’e nauwe steige
wei lytse snieën wolkens driuwen seach oer stjerre-kleare loft, ef hja
laei nachts wekker op hjar bêd en hearde ho’t de ticht-leavige beammen
lústeren yn it streakjen fen de wyn, den forstie hja mei triennen yn
hjar eagen wol det net hiel de wrâld ilindich wier en fen God
forlitten, al kaem der bitterens yn dat forstean om’t hja dy moaijens
nea mear genietsje scoe yn de wille fen in suvere forhoping. Oan lytse
dingen bigoun hja hjar wer to hechtsjen; lyk as it bloed syn
libbensroungong dwaen bleau troch hjar forâldzjend lichum, sa weage de
saed fen ljeafde ek fierder yn hjar herte, en hja mocht ek noch sa
bitter hjarsels foarhâlde det al de blidens fen it libben, al it wêzen
fen hjar ljeafde hjar ommers binomd wier, hja koe der net for det hja
minske bleau, fen de libbenssigen fen ljeafde bisiele. Hja seach nei
hjar roaze- en wyt-kleurige blommen yn hjar finsterbank ûnder de
forsliten mar skjin-wite kleedtsjes en hjar herte trille mei yn it
barren yn dy lytse bisletten wrâld, dêr’t it libben him dochs ek mei
syn dimmen mar ivich langst yn ûntjoech; en ienris, do’t hja in
finne-paed lâns moast nei in boer fen hjarres, mids ikkers dy’t, tsjin
de ûngetiid oan, to blomkjen en pronkjen stienen yn simmer-dreamige
weelde, hie hja it libben wer sa ljeaf det hja gyng sitten oan ’e kant
fen ’e weinreed mei it rûzjen fen it gers om hjar hinne en de
swier-strieljende sinne boppe hjar holle, en do’t hja weromtocht oan
hjar bern, lei hja wol yet effen de hân tsjin hjar hert, mar yn hjar
eagen bleau in djip en stil glânzgjen nei.
Hja wier âld en allinne, dizze jiermennich, en bytiden tige iensum. Hja
hie de wrâld fen minsken yn it antlit sjoen en wier net mear it fanke
dat dreamde det der ien komme scoe om hjar foar de skientme fen it
libben to bringen, noch de folwoechsen frou dy’t nei in mennich kear it
heechste hawn to hawwen der heal wers fen waerd en pynlik stried
twisken it langjen fen hjar libben nei de folsleine oerjefte èn de need
det hja dat heechste allinne diele koe mei ien dy’t hjar tsjin wier—en
nou wist hja hjar to wirch en to âld, en de stoarms fen libbenswille en
leed foarby. To forwachtsjen hie hja neat mear, en hja hie hjar frede
net foun. Hja hie net de rike oantinkens fen in great en bloeijend
simmerbistean dat de hiele hjerst yet oerjounet mei dimmene tank for de
geneden dy’t me learde to forstean, en sûnder det hja it wist wier hjar
greatste leed net it forlies fen hjar jonges mar de wrede wierheit det
alles, om hjar, ljocht en moai wêze kinnen hie as hja mar net yn de
brân fen hjar langjende jonkheit de ljeafde nomd hie sûnder hjar om de
wearde dêrfen to bikroadzjen. It libben hie hjar it hirdste leksum
leard dat sa mennichien earst mei de joun forstiet, det de swiidste
rykdommen fen it bistean yn hjarsels earmtlik en weardeleas binne en
earst ynhâld winne en greatens út ’e hannen dêr’t men se út tapart
krijt. As fanke hie hja tofolle dreamd om de tsjoen fen hjar forhopings
ea wer to forjitten, en de minlike skimen dy’t ien treast en myldens
binne fen hwa’t hjar altiten klear foar eagen hâldt, foroarje yn
swijsume en strange rjuchters as it herte, yn tiden fen wif forjit, him
meinimme lit de wenstige wegen lâns en syn stille liedsters ûntstjert.
Hja libbe nou it dimmene en hwet foriensume bistean dat sa hiem is yn
Fryslân, in hwet wirge glâns fen tofredene myldens yn it each, in sêfte
weamoedige klachte yn de siele.
Fen Lolke en syn wiif hearde hja allinne mear fen siden yn; hja hie
gjin spil mei hjar hawwe wollen, mar gyng út egen oanstriid nea nei dy
hûshâlding dêr’t hjar fromme winsken for hjar bern op it roust yn
misfoarme waerden, dêr’t it gearhong fen sûpen, flokken en slaen, wylst
Lolke syn wiif hjar ynfierene bidêstens net sette koe en hjar ljeafst
op it pynlikst to nei kaem. In pear kear kamen hja hjar mei smekings en
drigeminten oan om jild, mar hja hie neat to jaen, hja moast der sels
sunich by lâns om der to kommen en de dúdlike wierheit fen hjar
úthâlden makke det dat freegjen him net wer oppenearre. In skoft letter
fornaem hja det Lolke syn wiif by him weiroun wier nei’t er hjar yn in
oanfal fen dronkemans-razernij sa to nei west hie det de dokter dêroan
to pas kaem; effen skrille hja do’t hjar trochdien waerd det frjemde
minsken nou opkomd wieren for Lolke syn jonge, hjar ienichst bernsbern,
en hja tocht eft it net op hjar wei laei soks op to freegjen for hjar,
heal yn de forhoping det hjar libben sa wer in doel krije scoe dat
hjasels forstie. Mar hja wier dy tiid yette to mêd om der wirk fen to
meitsjen; hja koe hope net mear los tinke fen toloarstelling en leed,
en praette hjar foar det frjemden dy’t it der fen nimme koene, de jonge
ek mear goeddwaen koene as hja mei hjar suterich bisteantsje.
Op in kleare wintermoarn, do’t it let fen de doarpsklok hinnesong troch
de froastige klearens fen de loft en hja it bibeltsje al yn ’e hân hie
for de gong nei tsjerke, kaem it nijs fen it forlies dat hjar gjin kar
mear liet; Lolke wier, heal oansketten, do’t er dwersoer nei syn boer
ta scoe oer de ûnbitrousume opfeart hinne, troch it iis rekke en oan
syn ein komd. Hja hâldde hjar fêst oan ’e tafel en bistoar as in deade,
mar bleau rjucht stean en stoarre de frjemde man dy’t hjar skruten de
tynge brocht mei in fêste ûnfetbere glâns yn hjar eagen oan; wyld
forkrongen de tinzen mankoar yn hjar herte, leed det de dea nou alles
nomd hie dat hja ienris droegen hie oan hjar hert, birêsting om’t hja
ljeaver hjar bern weinomd wist as sûndige wegen geand, de rêst fen hjar
swiere plicht as mem neikomd to hawwen ek foar dizze forsmitene oer, èn
de djippens fen it witten, ien amerij, det hjar iensumheit nou folslein
wier. „Soa”, sei hja sêft nei in skoft fen swijen det de frjemde binijd
ôfwachte hwet dat minske, dat de dea fen hjar bloedegen soan mei sa’n
selsume ynbannichheit fornaem, wol sizze mocht; „’k hie ’t forwachtsje
kinnen, al lang, en ’k ha mear ôfstean moatten.” Mar do’t hja tocht om
hjar iensumheit, skeat it hjar yn det der krekt troch dizze ôfstjerte
eat oerbleau, dêr’t hja nou de heechste rjuchten op krige en sûnderdet
hja neitocht oer hwet der komme koe fen hjar wirden, lang ear’t hja for
hjarsels komme kinnen hie ta in bislút, hearde hja hjarsels sizzen: „de
jonge nim ik fensels nei my, dy heart nou hjirre.” Hja sette it
bibeltsje op it kastke oan it lewant, seach effen nei de loft en brocht
ien en oar yn oarder; do sleat hja de doar en hja gyng mei de oar op in
paed nei it doarp dêr’t Lolke forkeard hie, wylst de snie hjar rounom
yn de eagen glinstere en hja op ’e stadich ûntlittende wei sims mar
moeisum foarútkaem.
De frjemden dy’t oan dy tiid for lytse Sjoerd soarge hiene, moasten him
wol ôfstean do’t syn beppe dêrom frege. De jonge seach mei greate eagen
nei it âld minske dat him meinimme scoe; hy hie it goed hawn, de lêste
tiid, en gûlde do’t er mei hjar moast, mar hjar wis hâlden en sêft
praten makke det er al gau bitrouwen yn hjar krige. Op it paed nei hjar
hûs seine hja beide net folle, mar sims die de boi Minke mei in hiel
skoft swijen in frage dêr’t hja hast kjel fen waerd: hy woe witte fen
syn âlden, hwerom’t er hjar nea earder sjoen hie, eft der yet oaren by
hjar yn hûs wennen. Do’t hja him sei det hja lykme allinne libbe seach
er ynienen tige drôf; hy tocht om syn lytse boarters dy’t net meigyngen
en sûnder lûdop to gûlen, bigoun er to trieneagjen en kroppe der hwet
yn syn kiel. Minke seach it en dat stil droegen jongesleed loek hjar sa
om it hert det hja hjar net mear sa ynbine koe; hja streake him om syn
holle, sei det er it goed by beppe hawwe scoe en bigoun to fortellen
fen de lytse dingen yn hjar wentsje, det de jonge hwet niget hawwe
mocht as hja thús kamen en hy syn nocht hawwe scoe oan it nijs.
It waerden swiere jierren for hjar, dy jonges-jierren fen Sjoerd. Net
om himsels: hy wier in moaije kante beuker lyk as mennich mem ûnder
hjar bern net hie; syn suvere blauwe eagen stiene to laitsjen yn in
soun mar fyn-biteikene antlit mei in lytse fine mûle, dreamich en dochs
wilskrêftich, syn dûnker hier krolle nei foaren oer in blanke sterke
foarholle—sa feardich en ljocht syn útsjuch wier, sa wearspannich en
ûndogensk syn kweajonges-bistean op strjitte en skoalle, en allinne for
Minke dy’t altiten hjarsels bleau en him stjûrde mei hjar eagen hied er
in stil ûntsach. En dochs wier Minke hjar lok net fredich; de
oantinkings oan hjar egen bern, oan hjar wrede foriensuming oerskaden
yette hjar libbenswille, en eltse kear as hja fielde ho ljeaf hja dy
feardige streupert krige loek it fen leed yn hjar herte, en hja moanne
hjarsels tsjin in to sterk fielen fen ljeafde, det hja hjar net wer mei
hjar hiele libben hechtsje scoe oan eat dat hja eltse dei wer binomd
wirde koe. Hja learde de greatste libbenswizens dy’t is to tankjen for
hwet west hat en oer it komstige alhiel neat to forhoopjen, mar hja
wier minske genôch om dernei to langjen him great to sjen en lokkich,
det hja foldien wêze mocht oer hjar libben en ynsjen det alles, alles
goed west hie. Mar yn de earnst fen hjar witten det Sjoerd net libbe
for hjar, mar det hja earder al hjar soarch en ljeafde jaen moast det
hy it libben sterk en great tomjitte gean koe, achte hja syn lot nea
oan hjarres forboun en liet him folle frij, nou bang en den wer
forhoopjend hwet der út him groeije scoe, altiten bisletten it measte
oer to litten oan it Albiwâld.
Hja hie in skerp each en mirk mei gauwens det de jonge in swier libben
krige. Hy wier sims gâns sinnich en ûnbirekkenber; sims, as er in hiele
moarntiid útlitten boarte hie mei syn maten en by alles de foarste
west, yn it dryste mear as yn it goede, as hja him oan hjar wasktobbe
yn ’e blikke skoften lang op ’e bûrren roppen heard hie mei in lûd dat
fier oer de oaren hjarres hinne klonk, kaem er stúnjend thús rinnen om
in ding dat nei hjar sin neat to bitsjutten hie, in wegering fen de
oaren to dwaen lyk hy it hjar hiet—hy wier der djip fen oertsjûge det
dy bange lefferts dy’t net heal doarsten hwet hy bistie, gjin rjucht
hienen op in egen sin—ef sels in spotsk wird dat ien fen syn maten der
sûnder erch útsmiet. Earst fleach er dy den oan en socht hjar mei syn
fûsten ta rede to bringen, mar do’t Minke him dêroer ris gâns bikibbe
hie en sei det dy oaren it sels net helpe koene det se net sa sterk
wieren as hy en det syn masterskip yn it fjuchtsjen neat sei fen syn
rjucht, bigoun er dat ôf to learen, earst yn forheftige skriemfleagen
nei sa’n fjildslach, letter ek foardet er bigjinne scoe; en den joech
er him sûnder in wird to sizzen nêst hjar yn ’e blikke del, de knibbels
oer mankoar, de iene hân ûnder it kin, wylst de lippen yet stiver
oanmankoar sletten liken as trochstrings en syn ljochtsjende eagen
stoar seagen nei in tichtby ding. Sà seach Minke him altiten wer foar
hjar, letter do’t er great wirden wier en de tsjinst him by hjar
weihelle: de moaije, breedskouderige jonge, hwet foaroer yn wrokjend
tinken, ûren sims swijsum en yn himsels keard oant de triennen him oer
it antlit rounen. Unrêstich waerd hja dêr net fen: hja forstie det ho
swierder it jonge libben striidt nammensto gever krêft it wint, en hy
koe as him neat yn de wei wier, sa bliid en strieljend wêze as de
djoeijende Maitiid sels.
Dochs wier it goed for him do’t de tsjinst kaem en him losmakke fen it
ienselvige doarpsbistean. Do’t it jonkheitslibben bigoun to gestjen yn
syn folkrêftich libjend lichum en hy yn de omgong mei syn maten by
hjarren de skande merkbiet, iepenbiere hjar yn syn geast in sa
driuwende ôfkearigens fen de minske en sa’n úthâlden siikjen fen de
iensumheit yn de iepenens fen it maitiidslân en de ôfsûndering fen de
stiltme, det er mei himsels stride mocht oer de libbenskrêft dy’t er
yet net trochgroune, det Minke yn ûnrêst kaem en mear forkear mei de
minsken for him winske. Mar ek wist hja det er sterk en hearskjend
bleau yn syn swijsume iensumheit. Do’t er syn doarp forlitte moast hied
er by de twang fen in great langst himsels dochs geef en suver biwarre,
en hy gyng nei de frjemdte as immen dy’t allinne rêdding wachtet fen
himsels.