foraminum VIIII, latitudo dimidii foraminis, crassi|tudo Z. (20)
cardinis longitudo foraminis, columellae capitis longitudo
5 ISK. antefixi latitudo foraminis ΑS9, crassitudo I. posterior
minor columna, quae graece dicitur αντιβαϲιϲ, foraminum 5
VIII, latitudo foraminis SI, crassitudo FZ. subiectio
foraminum XII, latitudinis et crassitudinis eiusdem cuius
| minor columna illa. supra minorem columnam chelonium, (25)
| sive pulvinus dicitur, foraminum IIS altitudinis IIS =268=
latitudinis SI‾. cherolabae scutularum foraminum II S I, 10
crassitudo foraminis SII, latitudo IS. transversariis cum cardinibus
longitudo foraminum , latitudo IS et crassitudo
| bracchii longitudo IS foraminum VII, crassitudo ab radice (5)
foraminis FZ, in summo foraminis CCZ, curvatura foraminis
6 VIII. haec his proportionibus aut adiectionibus aut 15
detractionibus comparantur. nam si capitula altiora quam
erit latitudo facta fuerint, quae anatona dicuntur, de
bracchiis | demetur, ut quo mollior est tonus propter altitudinem (10)
capituli, bracchii brevitas faciat plagam vehementiorem.
si minus altum capitulum fuerit, quod catatonum 20
dicitur, propter vehementiam bracchia paulo longiora
2 l. d. foraminis ◌ (_H_, ::· _G_) crassitudo .L. (_H_, .L. _G_) _x_.
3 c. longitudinis foraminis ◌ _x_. | c. c. longitudo .L. S . K. (K.
_G_) antefixa l. f. Α . S ◌ 9 crassitudo .L. (.̅L. _G_) _x_.
5 ante basis _x_.
6 .S.I. crassitudinis F Z. (F Ŀ _G_) subiecto _x_.
9 .II.S ◌ altitudinis IIS ◌ (_circ. p. om. G, add._ ⁙ _G^{c} supra_
S) latitudinis .S̅I̅ .̅ carchebi suc(c _G_)ularū foraminum .IIS.I ◌
(.II.|SI ⁝⁘ _G_) crassitudo foraminis SI͠I ◌ (S̅I̅I̅⁝:· _G_) latitudo
.IS. _x_.
12 l. foraminum ◌ latitudo IS ◌ (_circ. om. G_) & (et _G_) crassitudo
bracchi (brachii _S_) longitudo .IS. (.I̅S̅. _G_) foraminū VII. _x_.
13 r. f. F∠ (F7̰ _G_). in summo foraminis (-nes _ante corr. H_) .C̅C̅7̰.
(.C̅C̅Ŀ _G_). curvaturae foraminis .VIII. _x_. _num._ VIII _om. S,
cuius hic non addo varietatem in punctis appingendis arbitrariam. qui,
ut L et P, pro_ 7̰ _H_ et Z _G assumit_ L _aut (ut aliquoties et G)_ レ.
_H autem sine dubio reddit notam_ ∠.
16 detractationibus _G_. | capituli _x_ (-la _G^{c}_).
18 bracchiis _H_: brachiis _GS_ (_item v. 11. 13. 16_).
19 vehementiorē minus (-rem. Minus _GS_) _x_.
20 catonū (-um _G_) _x_.
* * * * *
Page 265
constituentur, uti facile ducantur. namque quemadmodum
vectis cum est | longitudine pedum V, quod onus IIII hominibus (15)
extollit, id cum est X duobus elevat, eodem modo
bracchia quo longiora sunt mollius, quo breviora durius
ducuntur. 5
Catapultarum rationes e quibus membris et proportionibus
XI componantur dixi. ballistarum autem rationes
variae sunt et | differentes unius effectus causa comparatae. (20)
aliae enim vectibus et suculis, nonnullae polyspastis, aliae
ergatis, quaedam etiam tympanorum torquentur rationibus. 10
sed tamen nulla ballista perficitur nisi ad propositam
magnitudinem ponderis | saxi, quod in organum mittere =269=
debet. igitur de ratione earum non est omnibus expeditum
nisi qui geometricis rationibus numeros et multiplicationes
2 habent notas. nam quae fiunt in capitibus foramina, per 15
quorum spatia contenduntur | capillo maxime muliebri vel (5)
nervo ＜torti＞ funes, magnitudine ponderis lapidis quem debet
ea ballista mittere et ratione gravitatis proportione sumuntur,
quemadmodum catapultis de longitudinibus sagittarum.
itaque ut etiam qui geometriam non noverunt habeant 20
expeditum, ne in periculo bellico cogita|tionibus detineantur, (10)
quae ipse faciundo certa cognovi quaeque ex parte
accepi a praeceptoribus finita exponam, et quibus rebus
Graecorum pensiones ad modulos habeant rationem, ad
eam ut etiam nostris ponderibus respondeant tradam explicata. 25
3 nam quae ballista II pondo saxum mittere | debet, (15)
foramen erit in eius capitulo digitorum V, si pondo IIII
digitorum sex et digitorum VII, decem pondo digitorum
2 pedum .IIII. quod onus quinque h. _x_.
3 idque (-q⁊ _S_) est (ē _GS_) ex duobus elevatum (-tū _GS_) eodem
(-tū. eodem _G^{c}_) _x_.
4 bracchia (brachia _S_) quo _HS_: brachii ạ̇quo _G^{c}_. | quod (qđ
_S_) br. _x_ (quo _G^{c}_).
6 m. exportionibus _x_ (prop. _Marini_).
9 vectib; suc(c _G_)ulis _x_. | poly(i _SG_)spastis: polis partis _ante
corr. G_.
10 ergastis _x_.
15 (_et_ 26) namq; _x_.
17 torti _om. x_.
18 et (r.): ex _x_.
20 geometricę _x_. | habent _x_.
23 accepta pr. _S_.
26 duo (_i._ II) pondo _x_.
28 sex & digitorū. _H_ (_ubi_ .VI. _SG_). _puncta vel circulo (ut
in HS) vel (quae codicis G arbitraria ratio est) angulari partim
forma composita in sequentibus respondent punctis simplicibus eis
quibus numeri notaeque vulgo distinguuntur (in maiorem ubique numerum
circulorum puncta auxit S)._ _de numeris corruptis vid. Köchly_ (_cf.
Philon. belop. p. 51, 36-44 Schoene_). | .VII ⊙ _H_, .VII. | ◌ _G_.
* * * * *
Page 266
VIII, viginti pondo digitorum X, XL pondo digitorum
XII S K, LX pondo digitorum XIII et digiti octavae partis,
LXXX pondo digitorum XV, CXX pondo I S et sesquidigiti,
C et LX pedis II, C et | LXXX pedis et digitorum V, CC (20)
pondo pedis et digitorum VI, CC et X pedis I S et digitorum 5
4 VI, CCCLX pedis I S. cum ergo foraminis magnitudo
fuerit instituta, describatur scutula, quae graece περιτρητοϲ
appellatur, cuius longitudo foraminum , | latitudo II et =270=
sextae partis. dividatur medium lineae descriptae, et cum
divisum erit contrahantur extremae partes eius formae, ut 10
obliquam deformationem habeat longitudinis sexta parte,
latitudinis ubi est versura quarta parte. in qua | parte (5)
autem sunt curvaturae in quibus procurrent cacumina
angulorum, et foramina convertantur, et contractura latitudinis
redeat introrsus sexta parte, foramen autem oblongius 15
sit tanto quantam epizygis habet crassitudinem. cum
deformatum fuerit, circum delinatur extremum, ut habeat
5 curva|turam molliter circumactam. crassitudo eius foraminis (10)
1 .VIII. ◌ _H_, VIII ⁝⁝ _G_ (_ubi puncta suppl. G^{c}_). | X ◌ XL pondo
_H_, ·X· ◌ XL pondo _G_.
2 XII. | S . K . LX pondo _H_, .XII. S. K. Ŀ. X. pondo _G_. | digiti
octava parte ◌ _H_, digit[i/o] octava| parte ◌ _G_.
3 .XV. ◌ CXX. pondo .IS. & sesqui | digiti ◌ C & LX pedes .II.
◌ C & LXXX. pes (_sic_, pedes _SG_) et digiti CV. (_ubi_ C
_scripturus H ante_ V se _ipse continuit: sed qui eum secuti sunt
certi scripserunt_ C V _et L et S, imitatus est P_ CV.) _H, ubi G_
XV ˙⁝⁝ _et_ sesqui digiti ˙.˙.˙ _et_ II ::: _et_ pedes et digiti
u (_i. e._ V).
4 pedes _x_.
6 CC. &. X. peđ. I.S. & digitorum | .VI ◌ CCCLX .LS. Cum _H_, CCX.
pedes .I̅S̅. et digitorum .VI. ˙.̇˙ CCCLX. pedes .IS. Cū | _G_.
7 peritr&os _H_, peritreos _SG_.
8 foraminum (-nū _H_) vel latitudo (_sic_) _x_. | l. duo et s. p. _x_.
9 descripta& cū _H(S)_, disscripta . et cum _G_.
10 contrahatur _x_.
12 quartā partem (_H_, -tam -tē _S_, -tā -tē _G_) _x_.
13 est (ē _G_) curvatura _x_.
14 convertuntur _x_.
15 redeant _x_.
16 opytigis _HS_, opizigiis _G_.
17 circū(-um _G_)dividatur extremā(-am _G_) _x_.
18 circum actam ◌ cr. (Cr. _GS_) _x_. | foraminis .S̅I̅. _x_.
* * * * *
Page 267
SI constituatur. modioli foraminum II, latitudo IS9,
crassitudo praeterquam quod in foramine inditur foraminis
SⱵ, ad extremum autem latitudo foraminis IΓ. parastatarum
longitudo foraminis VSF, curvatura foraminis partis
dimidiae, cras|situdo foraminis CC et partis LX. adicitur 5 (15)
autem ad mediam latitudinem quantum est prope foramen
factum in descriptione, latitudine et crassitudine foraminis
6 V, altitudo parte IIII. regulae quae est in mensa longitudo
foraminum VIII, latitudo et crassitudo dimidii foraminis.
cardines II Z, cras|situdo foraminis I99. curvatura 10 (20)
regulae ⱵↅK. exterioris regulae latitudo et crassitudo
tantundem, longitudo quam dederit ipsa versura deformationis
et parastaticae latitudo ad suam curvaturam K.
superiores autem regulae aequales erunt inferioribus K.
7 mensae transversarii foraminis CCC K. clima|cidos scaporum =271=
longitudo foraminum XIII, crassitudo I K, intervalli medii 16
latitudo foraminis et partis quartae, crassitudo partis
VIII K. climacidos superior pars quae est proxima bracchiis
atque coniuncta est mensae, tota longitudine divi|datur in (5)
partes V. ex his dentur duae partes ei membro quod 20
Graeci χελωνιον vocant, latitudo Ⱶ, crassitudo 9, longitudo
foraminum III et S K, extantia cheles foraminis S,
1 f. duo latitudo | I.S9 ⁝⁝⁝ _H_ (_et in ras. S_), d l. | IS9 ⁝⁝⁝^{ð}
_G_ (_ubi sequitur_ crassitudo pars .VIII. K _p. 271, 3_).
2 inditur foraminis .SⱵ. _H_ (S.Γ. _S_).
3 l. foraminis | I̅I̅ ‾ (IΓ. _S_) parastatorum l. foraminū V.S.Ⱶ̄
(V.S.Γ. _S_) _H_. _ubi fort. leg._ parastados, _ut p. 266, 18, vel_
parastadorum.
4 pars dimidia _HS_.
8 parte .IIII _H_ (.III. _S_).
9 dimidium(ū) _HS_.
10 cardines I̅I̅Ȥ::: (I̅I̅.L.◌ _circ. S_) cr. foraminis I̅9̅9̅:::
(I.9̅9̅.·⊙ _S_, _ubi_ 9̅9̅ _in ras., ut supra v. 11_) curvatura (-rę
_S_) regulae (-ę _S_) Ⱶ̄ↅ.K. (Ⱶ̄GK. _S_).
13 & suam _HS_.
15 scapi l. foraminū | XIII ::: _H_ (⁝·⁝ _S_).
16 .IK. intervallum medium _H(S)_.
17 ex parte quarta ⊙ crassitudo pars .VIII. | K. _H_ (_cf. ad p. 270,
11_).
18 superioris _x_. | bracchiis quae (brachiis quę _GS_) coniuncta _x_.
20 partis .V. _H_ = partis .u. _G_ (ubi partes _SG^{c}_).
21 chelon vocant ·⊙ (·⊙ _G_) latitudo Ꝩ (K _G_) crassitudo 9 ·◌
(◌ S, ⟟ ◌ _G_).
22 & semis .K. _x_ (semissis = S _Nohl_).
* * * * *
Page 268
plentigomatos foraminis Z et sicilici. quod autem est ad
axona quod appellatur frons transversarii foraminum
8 trium. | interiorum regularum latitudo foraminis Γ, crassitudo (10)
ξK. chelonii replum, quod est operimentum, securicula
includitur K scapis climacidos, latitudo ≈C, crassitudo 5
foraminis XII K. crassitudo quadrati quod est ad
climacida foraminis FC, in extremis K, rotundi autem
axis diametros ae|qualiter erit cheles, ad claviculas autem (15)
9 minus parte sexta decuma K. anteridon longitudo foraminum
, latitudo in imo foraminis Γ, in summo crassitudo 10
ⱵK. basis, quae appellatur εϲχαρα, longitudo foraminum,
antibasis foraminum IIII, utriusque crassitudo et
latitudo foraminis. compingitur au|tem dimidia altitudinis K (20)
columna, latitudo et crassitudo IS. altitudo autem non
habet foraminis proportionem, sed erit quod opus erit ad 15
usum. bracchii longitudo foraminum VI, crassitudo in radice
foraminis, in extremis F.
De ballistis et catapultis symmetrias quas maxime ex|peditas (25)
putavi exposui. quemadmodum autem contentionibus
| eae temperentur e nervo capilloque tortis rudentibus, =272=
quantum comprehendere scriptis potero non praetermittam. 21
XII sumuntur tigna amplissima longitudine, supra
1 plentigomatos (_sic_, pterygomatos _Turn._) f. 2̅. (·Z· _G_) & (et
_G_) sicilicus _x_.
2 frons transversarius _sine lac._ (_sic_) _x_ (_excidisse quaedam
patet ante διαπήγματα_).
3 trium ◌ _x_. | foraminis .Γ̅.̅ (·Γ· _G_) crassitudo ξ.K. _x_.
4 cheloni (cheroni _S_) replum _x_. | securiculae (-lę _G_) includitur
K. scapos cl. l. ≈ↅ _x_.
5 scapos--XII _om. G_ (_suppl. G^{c}_).
7 foraminum _x_. | f.Ꝼ .C. (FC _G_) _x_.
9 l. foraminum eius (_sic, fort. l._ foraminis et eius s) latitudo _x_.
10 foraminis .Γ◌ (.Γ̅.◌) _x_. | cr. Ꝩ.K. (Ꝩ K _G_) _x_.
11 schara _x_. | foraminū :::: antebasis foraminū. IIII . ⁝⁝⁝⁝ _x_.
13 foraminis ˙.˸.˙ (_p. om. G, sed suppl. eodem modo G^{c}_, _ubi_ ◌
_S_) conpingitur _x_. | altitudinis .K. columna _x_.
15 proportione _x_.
16 bracchii (brachii _G_) .⁝⁝ (_item G_) longitudo foraminū .V͠.I. ◌
_H_ (ȳ I ◌ _G_).
17 Ꝼ _H_ (F _G_).
18 De ballistas (_sic_) _H_ (_LP_), De balistis _GS_.
20 rutundentibus _x_ (= _HG_: rudentibus _L_, rotundentibus _Pvlc_,
rotundationibus _S_).
21 potuero _x_ (_cf. p. 261, 2_).
* * * * *
Page 269
figuntur chelonia, in quibus includuntur suculae. per media
autem spatia tigno|rum insecantur et exciduntur formae, (5)
in quibus excisionibus includuntur capitula catapultarum,
cuneisque distinentur ne in contentionibus moveantur. tum
vero modioli aerei in ea capitula includuntur et in eos 5
cuneoli ferrei, quas επιζυγιδαϲ Graeci vocant, conlocantur.
2 deinde ansae rudentium indun|tur per foramina capitulorum (10)
et in alteram partem traiciuntur, deinde in suculas coiciuntur
et involvuntur, uti vectibus per eas extenti rudentes,
cum manibus sunt tacti, aequalem in utraque sonitus 10
habeant responsum. tunc autem cuneis ad foramina concluduntur,
ut non possint se remit|tere. ita traiecti in (15)
alteram partem eadem ratione vectibus per suculas extenduntur,
donec aequaliter sonent. ita cuneorum conclusionibus
ad sonitum musicis auditionibus catapultae 15
temperantur.
De his rebus quae potui dixi. restat mihi de op|pugnatoriis (20)
rebus quemadmodum machinationibus et duces
XIII victores et civitates defensae esse possint. primum ad
oppugnationes aries sic inventus memoratur esse. Carthaginienses 20
ad Gades oppugnandas castra posuerunt. cum
autem castellum ante cepissent, id demoliri sunt co|nati. (25)
posteaquam non habuerunt ad demolitionem ferra|menta, =273=
sumpserunt tignum idque manibus sustinentes capiteque
eius summum murum continenter pulsantes summos lapidum 25
ordines deiciebant, et ita gradatim ex ordine totam
1 cheloniae (-ę _GS_) _x_. | cluduntur _x_.
2 et _om. x_.
4 distenentur _x_.
5 ea (_ante corr._) _om. G_.
6 epysycidas _x_ (= _HG_, epistylias _S_).
7 rudentū induuntur _x_.
8 et _om. x_. | partem: pari&ē _H_. | suculam (-ā _S_) _x_.
9 et _om. x_. | per eas extrudentes _x_.
10 in utroque _x_ (_cf. p. 6, 9_).
11 habent _x_.
14 sonant (_ante ips. corr._) _H_.
15 catapulta _x_.
17 restat mihi (_sc._ dicere _Praun Bem. p. 19 cf. p. 241, 27_).
_capitulis sequentibus succurit Athenaei textus graecus_ (_ed. Wescher
1867_) _eundem quem Vitruvius auctorem excerpentis_.
20 oppugnationis _H_ (-nes _GS_). | chartaginienses _H_ (-nenses
_S^{c}G_, -sis _S_).
21 gadis _x_ (-des _G^{c}_).
22 coepissent _x_. | id emoliri _G_, iddemolliri _H_ (demoliri _PS_).
* * * * *
Page 270
2 communitionem dissipaverunt. postea quidam faber Tyrius,
| nomine Pephrasmenos ac ratione, ea inventione inductus (5)
malo statuto ex eo alterum transversum uti trutinam
suspendit et ita reducendo et inpellendo vementibus plagis
deiecit Gaditanorum murum. Geras autem Chalcedonius 5
de materia primum basim subiectis rotis fecit supraque
compegit arre|ctariis et iugis varas et in his suspendit (10)
arietem coriisque bubulis texit, uti tutiores essent qui in
ea machinatione ad pulsandum murum essent conlocati.
ideo autem quod tardos conatus habuerat, testudinem 10
3 arietariam appellare coepit. his tunc primis gradibus
positis ad id genus machinationis, | postea cum Philippus (15)
Amyntae filius Byzantios oppugnaret, Polyidos Thettalos
pluribus generibus et facilioribus explicavit. a quo receperunt
doctrinam Diades et Charias qui cum Alexandro 15
militaverunt.
Itaque Diades scriptis suis ostendit se invenisse turres
| ambulatorias, quas etiam dissolutas in exercitu circumferre (20)
solebat, praeterea terebram et ascendentem machinam
qua ad murum plano pede transitus esse posset, etiam 20
4 corvum demolitorem, quem nonnulli gruem appellant. non
minus utebatur ariete subrotato, cuius rationes scriptas
reliquit. | turrim autem minimam ait oportere fieri ne (25)
minus altam cubitorum LX, latitudinem XVII, contracturam
autem sum|mam imae partis quintam, arrectaria in turris =274=
imo dodrantalia, in summo semipedalia. fieri autem ait 26
1 comm[uni/mọ]tionem _G_.
2 pephrasmenos _HS_: phephras menos _G_. _sic et Athen._ (_Wescher_)
πεφραϲμένοϲ. | ea: & (et _G_) _x_.
4 ita: in _x_. | venientibus _x_.
5 Geras (γήραϲ _Ath._): ca&eras _H_, Cae|teras _G_, cęteras _S_. |
chalchedonius _x_ (καρχηδόνιοϲ _Ath._).
7 et varias _G_ (-riis _G^{c}, qui in m. add._ iugis).
10 ideo: id _x_.
13 by(i _SG_)zantio _x_ (βυζαντίουϲ _Ath._). | pholy(i _SG_)dos _x_.
thethalos _HS_, thetalos _G_.
14 recoeperunt _HS_.
15 diadis (_ante corr._) _H_. | carias _x_ (χαρίαϲ _Ath._).
23 turrem _x_ (-rim _G^{c}_).
24 alta _G_. | LX (_Ath._): novem _x_.
25 in turris inimo _x_ (iṅımo _G^{c}_).
26 dodrant Alia _HS_, dodrant alia _G_ (τριπάλαιϲτα _Ath._). |
semipedalia _x_: ἑπτα(?)δάκτυλα _Ath._
* * * * *
Page 271
oportere eam turrim tabulatorum decem, singulis partibus
5 in ea fenestratis. maiorem vero turrim altam cubitorum
CXX, latam cubitorum XXIII S, | contracturam item quinta (5)
parte, arrectaria pedalia in imo, in summo sedigitalia.
hanc magnitudinem turris faciebat tabulatorum XX, cum 5
haberent singula tabulata circumitionem cubitorum ternum,
tegebat autem coriis crudis, ut ab omni plaga essent
6 tutae. testudinis arietariae comparatio | eadem ratione (10)
perficiebatur. habuerat autem intervallum cubitorum XXX,
altitudinem praeter fastigium XIII, fastigii autem altitudo 10
ab strato ad summum cubita XVI. exibat autem in altum
et supra medium tectum fastigium non minus cubita duo,
et supra extollebatur turricula trium tabula|torum, in qua (15)
tabulato summo statuebantur scorpiones et catapultae, inferioribus
congerebatur aquae magna multitudo ad extinguendum 15
si qua vis ignis inmitteretur. constituebatur
autem in ea arietaria machina, quae graece dicitur κριοδοχη,
in qua conlocabatur torus perfectus in torno, in
| quo insuper constitutus aries rudentium ductionibus et (20)
reductionibus efficiebat magnos operis effectus. tegebatur 20
7 | autem is coriis crudis quemadmodum turris. de terebra =275=
has explicuit scriptis rationes. ipsam machinam uti testudinem
in medio habentem conlocatum in orthostatis canalem,
quemadmodum in catapultis aut ballistis fieri solet,
1 (_item_ 2) turrem _x_. | tabularum _x_.
3 .CXX. _H_: CXXX _G_ (ī aꝉ XX _supra G^{c}_). | cubitorū. XXIII ◌ _H_
(_et 9 p. circ. S_), cubitorum XIII (ī aꝉ XXIII _supra G^{c}_) ⁝˸˸˸
(κ̅γ̅ϲ̅ _Ath._, κ δ̄ ἕγγιϲτα _Anon. p. 339 W._). | contra fracturam
_HG_ (facturā _S_, fṛacturam _G^{c}_).
4 parte ◌ (_sic HG_, ◌ _S_) arr. _x_. | sedigitalia (εἰϲ ἓξ δακτύλουϲ
_Ath._): semipedalia _x_.
5 faciebant _G_.
6 circuitionem _x_.
10 XIII (_Ath._): XVI (.X.VI. _S_) _x_.
11 abstracto _x_. | XVI (_Ath. cf. Anon. p. 244, 8 W._): VII _x_. |
exhibat _H(P)_, exibit (_a. c._) _G_.
12 cubita: capita (_a. c._) _G_.
13 turricula cubitorū (cubitum _G_) quattuor (.IIII. _GS_) tabulatorū
_x_ (πυργίον τρίϲτεγον _Ath._). | in quo t. _x_.
14 scorpionis _HS_ (-nes _G_).
15 congerebantur (_a. c._) _G_. | magnae _x_.
16 si qua (_Pvlc_): fiq; (_sic_) _H_, siq⁊ _S(L)_, si quę
_G(L^{c})_.
17 autem _om. G_. | inea≣arietaria _S^{c}_: ineauari&aria _H(S)_,
inea varię taria _G_ (varię‿taria _G^{c}_). | criodocis _x_.
19 prudentium _x_.
* * * * *
Page 272
longitudine | cubitorum L, altitudine cubiti, in quo (5)
constituebatur transversa sucula. in capite autem dextra ac
sinistra trocleae duae, per quas movebatur quod inerat
in eo canali capite ferrato tignum. sub eo autem in ipso
canali inclusi tubi crebri celeriores et vehementiores efficiebant 5
eius motus. | supra autem id tignum quod inibi (10)
erat arcus erigebantur ad canalem crebriter, uti sustinerent
8 corium crudum quo ea machina erat involuta. de corace
nihil putavit scribendum, quod animadverteret eam machinam
nullam habere virtutem. de ascensu, quae επιβαθρα 10
graece dicitur, et de marinis | machinationibus qua per (15)
navium aditus ＜accessus＞ haberi posse scripsit, tantum pollicitum
esse vehementer animadverti neque rationes earum
eum explicavisse.
Quae sunt ab Diade de machinis scripta quibus sint 15
comparationibus exposui. nunc quemadmodum a
praeceptori|bus accepi et utilia mihi videntur exponam. (20)
XIV Testudo, quae ad congestionem fossarum paratur et
qua etiam accessus ad murum potest haberi, sic erit
facienda. basis compingatur, quae graece εϲχαρα dicitur, 20
quadrata habens quoqueversus latera singula pedum XXI
et trans|versaria IIII. haec autem contineantur ab alteris (25)
duobus | crassis FZ latis S÷, distent autem transversaria =276=
inter se circiter pedes III et S supponanturque in singulis
3 trocli(e _P_)ę _x_.
5 inclusit uti crebriter (-t̄ _HS_) c. _x_.
6 id: ad _x_.
7 arcus tegebantur _x_.
8 quo _G^{c}_: quod _x_.
10 ascensu _Ciseranus_: accessu _x_. | epibathra (epithra _G_) _x_.
11 quae (q⁊ _S ante_, ꝙ̄ _S^{c}_ = quę _G_) ꝑ naviū (| _H_) aditus (-tū
_S_) habere posse (_sic G_, poss& _HS_) _x_.
13 animadverti (-te _G^{c}_) _x_ (_sic Vitr. ex ore auctoris, quem
exscripsit Athenaeus (Agesistrati--iam sequitur Philonis ex eodem
testudo_). | eorum _x_.
15 ademade _x_.
17 accepi & (et) _S^{c}G^{c}_: accipiet(& _HS_) _x_.
18 et qua: eaq; (-q⁊ _GS_) _x_.
20 graecae (_H_, grecę _S_, gręce _G_) thera _x_ (ἐϲχάριον _Ath._).
21 quoq; (q⁊ _GS_) versus _x_. | pedum .XXV. _x_ (_pro_ XXI = πηχῶν ι̅δ̅
_Ath._).
22 contineatur _x_.
22 crassis .F.S. latis (Zatis _sic H_) .S. _x_ (τὰ μὲν πάχη ἔχοντα
δεκαδάκτυλα, τὰ δὲ πλάτη τριπάλαιϲτα _Ath_). | distet (_a. c._) _G_.
24 pede & .S. (pede . et S. _G_) _x_ (δύο πήχειϲ καὶ παλαιϲτὴν ἕνα
_Ath. i. e. ped. 3¼_).
* * * * *
Page 273
intervallis eorum arbusculae, quae graece αμαξοποδεϲ
dicuntur, in quibus versantur rotaram axes conclusi lamnis
ferreis. eaeque arbu|sculae ita sint temperatae ut habeant (5)
cardines et foramina, quo vectes traiecti versationes earum
expediant, uti ante et post et ad dextrum seu sinistrum 5
latus, sive oblique ad angulos opus fuerit, ad id per
2 arbusculas versatas progredi possit. conlocentur autem
insuper basim tigna duo in utram|que partem proiecta pedes (10)
senos, quorum circa proiecturas figantur altera proiecta
duo tigna ante frontes pedes XII, crassa et lata uti in 10
basi sunt scripta. insuper hanc compactionem erigantur
postes compactiles praeter cardines pedum VIIII, crassitudine
quoquoversus palmipedales, intervalla | habentes inter (15)
se sesquipedis. ei concludantur superne intercardinatis
trabibus. supra trabes conlocentur capreoli cardinibus 15
alius in alium conclusi, in altitudine excitati pedes XII.
supra capreolos conlocetur quadratum tignum, quo capreoli
3 coniungantur. ipsi autem laterariis circa fixis con|tineantur (20)
teganturque tabulis maxime prininis, si non, ex cetera
materia quae maxime habere potest virtutem, praeter pinum 20
aut alnum. haec enim sunt fragilia et faciliter recipiunt
ignem. circum tabulata conlocentur crates ex
tenuibus virgis creberrime textae maximeque recentibus.
1 anaxopodes _x_.
7 versatis _x_. | possint _x_.
9 senus (-nꝰ _S_) _HS_ (πήχειϲ δ̄ _Ath._). | altera altera (_sic bis_)
proiecta _H_ (altera proiectura _PS_).
10 pedes .VII. _x_ (πήχειϲ η̄, ἐκ δὲ τοῦ ὀπίϲω πήχειϲ δ̄ _Ath._). |
inbassi _H_.
11 exigantur _x_.
12 pedum .VIIII. _x_ (ἑπτα(?)πήχειϲ _Ath._).
13 quoquo versus _x_ (quoque versus _Pvlc, qui sic cum x et p. 275, 24
etc., item cum L p. 186, 26_). | palmo pedales (-lis _G_) _x_ (_cr. om.
Ath._)
14 ses|qui pedes _H_, ses qui pedes _SG_ (πῆχυν ἕνα _Ath._). | ei: ea
_x_. | inter cardinatis _HS_: inter ordinatis _G et S^{c}_ (_qui in m._
ꝉ ordinatis), _sed G^{c} supra_ or _scr._ ꝉ car.
16 alius an alium _H_, alius analiū _SG_. | excitati _HS_: et citati
_G_. | p̄. VIIII. _x_ (πήχειϲ η̄ _Ath._).
17 qua (_a. c._) _G_.
19 maxime (-ae _H_) primis _x_ (prininis _in Italia scil., ut in
Oriente_ φοινικίναιϲ finicinis _sec. Philonem p. 97, 1. 98, 8 et ap.
Athen._).
22 grates _x_ (crates _S^{c} G^{c}_).
23 texta _x_. | rectentibus _G_ (_hic interp. Ath._).
* * * * *
Page 274
percrudis | coriis duplicibus consutis fartis alga aut paleis =277=
in aceto maceratis circa tegatur machina tota. ita ab his
reicientur plagae ballistarum et impetus incendiorum.
XV Est autem et aliud genus testudinis, quod reliqua
omnia | habet quemadmodum quae supra scripta sunt, 5
praeter capreolos, sed habet circa pluteum et pinnas ex
tabulis superne subgrundas proclinatas, supraque tabulis
et coriis firmiter fixis continetur. insuper vero argilla
cum capillo subacta ad eam crassitudinem inducatur ut
ignis omnino non | possit ei machinae nocere. possunt 10
autem si opus fuerit eae machinae ex VIII rotis esse, si
ad loci naturam ita opus fuerit temperare. quae autem
testudines ad fodiendum comparantur, ορυκτιδεϲ graece
dicuntur, cetera omnia habent uti supra scriptum est,
frontes vero earum fiunt quemadmodum | anguli trigonorum, 15
uti a muro tela cum in eas mittantur, non planis
frontibus excipiant plagas sed ab lateribus labentes, sine
periculoque fodientes qui intus sunt tueantur.