in Asia etiam disciplinam Chaldaicam patefecit,
ita est professus pilam esse ex dimidia parte candentem,
reliqua | habere caeruleo colore. cum autem cursum itineris (25)
sui peragens subierit sub orbem solis, tunc eam 5
radiis et impetu caloris corripi convertique candentem
propter eius proprietatem luminis ad lumen. cum autem
evocata ab solis orbi superiora spectet, tunc inferiorem
partem eius quod candens | non sit propter aeris similitudinem =225=
obscuram videri. cum ad perpendiculum ea sit 10
ad eius radios, totum lumen ad superiorem speciem retineri
2 et tunc eam vocari primam. cum praeteriens vadat
ad orientis caeli partes, relaxari ab im|petu solis extremamque (5)
eius partem candentiae oppido quam tenui linea
ad terram mittere splendorem et ita ex eo eam secundam 15
vocari. cotidiana autem versationis remissione tertiam
quartam in dies numerari. septimo die ＜cum＞ sol sit ad
occidentem, luna autem inter orientem et occidentem me|dias (10)
caeli teneat regiones, quod dimidiam partem caeli
spatio distet a sole, item dimidiam candentiae conversam 20
habere ad terram. inter solem vero et lunam cum distet
totum mundi spatium et lunae orienti sol trans contra
sit ad occidentem, eam quo longius absit a radiis remissam,
XIIII die | plena rota totius orbis mittere splendorem, (15)
reliquosque dies decrescentia cotidiana ad perfectionem 25
lunaris mensis versationibus et cursu a sole revocationibus
subire sub rotam radiosque eius, et ita menstruas dierum
efficere rationes.
2 asia _H_: asiam (_sic_) _EGS_. | chaldaicā _S_: chaldaeicam _H_,
caldeicam (-ā _G_) _EG_.
5 subiret _x_.
7 cū aū (aut̄ _G_) ea vocata ad solis orbis superiora spectent _x_.
10 ea sit: esset (e̅e̅t _GS_) _x_.
14 oppido quāquam (_H_, quamquā _S_, quāquā _EG_) _x_. | linia _H_.
17 cum _om. x_.
18 luna--occidentem _EG_: _om. HS_.
19 dimidia parte _x_.
20 distaret (-r& _HS_) _x_. | dimidia _x_ (-am _E_).
22 orienti _E_: -tis _HSG_. | sol trans cū (cum _S_) transit _HS_: sol
cū transit (_sed_ cū _in ras._) _G_, sol transit _E_.
23 absit _EG_: arsit _HS_.
27 et ita: &iā (_HS_, &ıam _E_, etiam _G_) _x_ (_corr. Oehmichen_) _cf.
p. 226, 20_.
* * * * *
Page 223
3 Uti autem Aristarchus Samius mathematicus vigore
| magno rationes varietatis disciplinis de eadem re reliquit, (20)
exponam. non enim latet lunam ＜non＞ suum propriumque
habere lumen sed esse uti speculum et ab solis impetu
recipere | splendorem. namque luna de septem astris circulum =226=
proximum terrae in cursibus minimum pervagatur. 6
ita quotmensibus sub rotam solis radiosque uno die antequam
praeterit latens obscuratur, et cum est cum sole
nova vocatur. postero | autem die, quo numeratur secunda, (5)
praeteriens ab sole visitationem facit tenuem extremae 10
rotundationis. cum triduum recessit ab sole, crescit et
plus inluminatur. cotidie vero discedens cum pervenit ad
diem septimum, distans a sole occidente circiter dimidias
caeli regiones, dimidia lucet, et | eius quae ad solem pars (10)
4 spectat ea est inluminata. quarto autem decumo die cum 15
in diametro spatio totius mundi absit ab sole, perficitur
plena et oritur cum sol sit ad occidentem, ideo quod
totum spatium mundi distans consistit contra et impetu
solis totius orbis in se recipit splendorem. | septumo decumo (15)
die cum sol oriatur, ea pressa est ad occidentem. 20
vicensimo et altero die cum sol est exortus, luna tenet
circiter caeli medias regiones et ita quod spectat ad solem
id habet lucidum reliquis obscura. item cotidie cursum
faciendo circiter octavo et vicensimo die subit sub ra|dios (20)
solis, et ita menstruas perficit rationes. 25
Nunc ut in singulis mensibus sol signa pervadens auget
1 aristarchus _G_ (-cus _ES_): arhistartus _H_.
2 varietatis _SG_: -tes _HE(G^{c})_. | de eadem reliquid (-t
_SG^{c}_, re aliquid _E_) _x_.
3 lunā suū propriumque (proprium _S_) habere l. _x_.
7 quot _EG_: quod _HS_ (quotmensibus: _cf. p. 252, 6_).
8 prodierit _E_. | et _om. x_.
9 quo _EGS_: qđ _H_.
10 a sole _E_.
13 asole (_hic_) _x_. | dimidias (_cf. p. 225, 10_): medias _x_.
14 luce & (et _G_) _x_.
15 quarto … decu(i _S_)mo _HS_: quarta … decima _EG_.
16 asole _EG_.
18 contra | et _G_, contra´& _E^{c}_: contrah& _HS_. | impetu _H_: -tus
_EGS_.
19 totiusque (-q⁊) _S_. | recipit _E_: recepit _HSG_. | septumo decumo
_H_: -imo (_bis_) _EGS_.
21 (_et_ 24) vicensimo _H_: -cesimo _EGS_.
22 ita _Oehmichen_: id _x_.
23 reliquis _S(G^{c})_: -quus _HEG_.
24 subit _HS_: subiit _EG_.
26 auget _EG_: augit _HS_.
* * * * *
Page 224
III et minuit dierum et horarum spatia dicam. namque cum
arietis signum iniit et partem octavam pervagatur, perficit
aequinoctium vernum. cum progreditur ad caudam
tauri | sidusque vergiliarum e quibus eminet dimidia pars (25)
prior tauri, in maius spatium mundi quam dimidium procurrit 5
procedens ad septentrionalem partem. e tauro cum
ingreditur in geminos exorientibus vergiliis magis crescit
supra | terram et auget spatia dierum. deinde e geminis =227=
cum iniit ad cancrum, quo longissimum tenet caeli spatium,
cum pervenit in partem octavam, perficit solstitiale 10
tempus, et peragens pervenit ad caput et pectus leonis,
2 quod eae partes | cancro sunt attributae. e pectore autem (5)
leonis et finibus cancri sol exitu percurrens reliquas partes
leonis inminuit diei magnitudinem et circinationis reditque
in geminorum aequalem cursum. tunc vero a leone transiens 15
in virginem progrediensque ad sinum vestis eius
contrahit circinationem | et aequat ad eam quam taurus (10)
habet cursus rationem. e virgine autem progrediens per
sinum, qui sinus librae partes habet primas, in librae
parte VIII perficit aequinoctium autumnale. qui cursus 20
aequat eam circinationem quae fuerat in arietis signo.
3 scorpionem autem cum sol ingressus fuerit | occidentibus (15)
vergiliis, minuit progrediens ad meridianas partes longitudines
dierum. e scorpione cum percurrendo init in
sagittarium ad femina eius, contractiorem diurnum pervolat 25
cursum. cum autem incipit a feminibus sagittarii,
quae pars est attributa capricorno, ad partem octavam,
bre|vissimum caeli percurrit spatium. ex eo a brevitate (20)
2 iniit _HS_: init _EG_.
8 auget _EG_: augit _HS_. | deinde geminis _x_.
9 iniit _HSG_: init _E_. | c. qui brevissimum t. _x_.
11 per(ꝑ)agens per(ꝑ)veniens _x_.
12 quia _S_. | eae (eę _S_) _HS_: hæ _E_, hę _G_. | cancro _S_: cancero
_HEG_.
13 solis exitus _x_.
14 (_item_ 17. 21) circinationis _S_: circitionis _HE^{c}G_, circionis
_E_.
16 sinum _E_: signū _HSG_.
17 contrahit _HS_: contra(| _G_)id _EG_ (-it _E^{c}G^{c}_).
18 cursus _EG_: -sū _HS_.
20 .VIII. _HEG_: octava _S_. | autūnale _S_ (autē‿tale _G^{c}_): autē
tale _HEG_.
23 ad _om. x_.
24 init _HEG_: iniit _S_.
* * * * *
Page 225
diurna bruma ac dies brumales appellantur. e capricorno
autem transiens in aquarium adauget ex aequa sagittarii
longitudine diei spatium. ab aquario cum ingressus est
in pisces favonio flante, scorpionis comparat aequalem
cursum. ita | sol ea signa circum pervagando certis temporibus 5 (25)
auget aut minuit dierum et horarum spatia.
| Nunc de ceteris sideribus quae sunt dextra ac sinistra =228=
zonam signorum meridiana septentrionalique parte mundi
IV stellis disposita figurataque dicam. namque septentrio,
quem Graeci nominant αρκτον sive ελικην, habet post se 10
conlocatum | custodem. ab eo non longe conformata est (5)
virgo, cuius supra umerum dextrum lucidissima stella
nititur, quam nostri provindemiatorem, Graeci προτρυγητην
vocant. candens autem magis spica eius est. conlocata
item alia contra est stella media genuum custodis arcti, 15
2 qui arcturus dicitur ibi | dedicatus. e regione capitis (10)
septentrionis transversus ad pedes geminorum auriga stat
in summo cornu tauri, itaque in summo cornu laevo
＜tauri＞ et aurigae pedis ＜dextri＞ una tenet partem stella.
et adplicantur aurigae manui haedi, capra laevo umero. 20
tauri quidem et arietis insuper Perseus ＜habens a＞ dex|terioribus (15)
subter currentis basi vergilias, a sinisterioribus
caput arietis, et manu dextra innitens Cassiepiae
simulacro, laeva supra arietem tenens gorgoneum ab summo
2 adauget(-& _HE_) exae(ę _EGS_)quat _x_.
8 zona _S_.
10 aretum (-ū _SG_) sive helicen (-em _E_) _x_.
11 ab eo _EG_: _om. HS_.
13 nostri (nr̅i̅) providentiā maiores gr. propygethon (_HG_,
propygedion _S_, propigeton _E_) _x_.
14 spica: species _x_. | conlocata _Mar._: colorata _x_.
15 genuorum (genorum _E_) _sic x_ (_pro_ genum). | custodes (_ante
corr._) _H_.
16 dicitur. est ibi delicatus. E regione _x_ (_cf. G. Kaibel: Hermes
XXIX, 93_).
17 auriga stat in s. c. tauri. itemque in s. c. lae(ę _GS_)vo (. _EGS_)
&(et _G_)auriga pedes una tenet parte stellam (-ā _G_, -ā. _SG^{c} sc._
εἷϲ ἀϲτὴρ ἐπέχει) & appellantur (-lat᷑ _S_) aurigae (-ę _GS_) manus
hae(ę _GS_)di _x_.
21 perseus dexterioribus subter currens basem v. asinisterioris (v.
sinisterioris _EG_) _x_ (_cet._ basem _hoc uno loco omnes_).
23 innitens _HS_: inmittens _EG_. cassiopiae (-ię _G_) _HEG_, cassiepię
_S_.
24 supra arietem: supra aurigā (-am _E_) _x_. | ten& _HS_ (-et
_G^{c}_), tenent _EG_. | g. ad summum c. subiciensque a. pedibus.
Item pisces supra andromedam et eius ventris et equique (quę _ES_, qui
_G^{c}_) sunt _x_ (_ubi_ p. supra ȧu̇ṙiġȧ andromedā _G, non E_).
* * * * *
Page 226
3 caput subiciensque Andromedae pedibus. item pisces supra
Andromedam et equi venter saetaeque quae sunt supra
spinam equi, cuius | ventris lucidissima stella finit ventrem (20)
equi et caput Andromedae. manus Andromedae dextra
supra Cassiepiae simulacrum est constituta, laeva ＜supra＞ 5
aquilonalem piscem. item | aquarii supra equi caput est. =229=
equi ungulae attingunt aquarii genua. Cassiepia media
est dedicata. capricorni supra in altitudinem aquila et
delphinus. secundum eos est sagitta. ab ea autem volucris,
cuius pinna dextra Cephei manum attingit et scep|trum, 10 (5)
laeva supra Cassiepiae innititur. sub avis cauda pedes
4 equi sunt subiecti. inde sagittarii scorpionis librae insuper
serpens summo rostro coronam tangit. ab eo mediam
ophiuchos in manibus tenet serpentem, laevo pede calcans
mediam frontem scorpionis. a parte ophiuchi capitis non 15
| longe positum est caput eius qui dicitur nisus in genibus. (10)
eorum autem faciliores sunt capitum vertices ad cognoscendum,
5 quod non obscuris stellis sunt conformati. pes
ingeniculati ad eius fulcitur capitis tempus serpentis, cui
arctoe sunt qui septentriones dicuntur inplicati. parvus 20
prae equo | flectitur delphinus. contra volucris rostrum (15)
est proposita lyra. inter umeros custodis et geniculati
5 cassiopae _H_, -opię _EG_, -epię _S_. | supra (_Schn._, _Joc._) _om.
x_.
6 caput est _G. Thiele_: capitis _x_.
7 cassiope _H_, -opię _EG_, -epię _S_.
9 volucris _S_: volueris _HEG_.
10 pinna _HEG_: penna _E^{c}S(G^{c})_ _cum vlh, non Lc_; _sic_ penna
_etiam infra p. 257, 6 Pvl et p. 265, 18 et 24 Pvlch_, pinna _S et
reliqui omnes_. | cephei _H_: cephęa _S_, zephei _E^{c}G_.
11 cassiopiae (-ę _SEG_) _x_.
12 subtecti _x_.
13 adeum (-ū) medium (-ū) _x_.
14 ophiuchos _HE_, ophiychos _G_: ophiucus _S_.
15 scorpionis partem (-ē _SEG_) ophiuci _x_.
16 nessus. in genibus autem (aū _HS_) eorum f. _x_.
19 ad eius: ad id _x_. | timpus _S^{c}(G^{c})_. | s. cuius (Cuiꝰ _S_)
arcturū (_HS_, -um _EG_) qui _x_ (_ubi_ serpentis ⁚ cuius … _E cum vitii
signo_).
20 inplicatus parve pereos fl. (_sic_) _x_.
21 volucris _S_: volueris _HEG_.
22 est (-ē _G_) _EG_: _om. HS_ (_ubi_ rostrū; proposita _H_). |
geniculati _S_ (_ut v._ 19 ingeniculati _x_): genuclati _HEG_.
* * * * *
Page 227
corona est ordinata. in septentrionali vero circulo duae
positae sunt arctoe scapularum ossis inter se compositae
et pectoribus aversae, e quibus minor κυνοϲουρα maior
ελικη a Graecis | appellatur, earumque capita inter se (20)
dispicientia sunt constituta. caudae capitibus earum adversae 5
contra dispositae figurantur. utrarumque enim
6 superando eminent in summo. | per caudas earum esse =230=
dicitur item serpens exporrecta et qua stella quae dicitur
polus elucet, circum caput maioris septentrionis. namque
qua est proxuma [draconem,] circum caput eius involvitur, 10
una vero circum cynosurae caput iniecta est | flexu porrectaque (5)
proxime eius pedes. hac autem intorta replicataque
se attollens reflectitur a capite minoris ad maiorem
circa rostrum et capitis tempus dextrum. item supra
caudam minoris pedes sunt Cephei ibique ad summum 15
cacumen facientes stellae sunt trigonum paribus lateribus
[in|super arietis signum]. septentrionis autem minoris et (10)
Cephei simulacri complures sunt stellae confusae.
Quae sunt ad dextram orientis inter zonam signorum
et septentrionum sidera in caelo disposita dixi. nunc explicabo 20
quae ad sinistram orientis meridianisque partibus
ab | natura sunt distributa. (15)
V Primum sub capricorno subiectus piscis austrinus caudam
prospiciens ceti. ab eo ad sagittarium locus est
1 coronatā (-am _E_) est (ē _ES_) orinata (_HS_, ornata _EG_) _x_.
2 arctoe _HS_: -tę _EG_. | ossis (ὠμοπλάταιϲ): dorsis _x_.
3 cynosura … (4) helice _x_.
5 di(e _S^{c}_)spicientia (_sic_) _x_.
6 utrorumque _x_.
7 eorum _x_.
8 s. est porrecta aequa (e[a/q] _S_) stella _x_.
9 polus: post (poſt≣ | _S_) plus _x_.
10 quae (quę _EGS_) est (ē _G_) proxu(i _EGS_)ma draconem _x_ (draconem
_del. Her._).
11 cynossurę _EG_. | fluxu _x_.
12 hac: haec (hęc _EGS_) _x_.
13 se adtollens reflectitur a _EG_: _om. HS_.
14 timpus _S^{c}(G^{c})_.
15 coephei _H_.
17 insuper arietis signum _delevi_ (_sc. glossam cogitantis de altero
triangulo inter Andromedam et arietem_).
18 Cephei _Gal._: cassiopae _H et_ (_in ras._) _S_, -opię _EG_. |
stillae _H_.
20 septen(ē _S_)trionum _HS_ (-n[v̄/ẹ̄] _G_): septentrionē (-em _E_)
_EG_. | dixi esse nunc (esse. Nunc _EG_, .e͠e. nunc _S_) _x_.
22 ob natura _H_, ob naturā _SG_, a natura _E_.
24 ceti: cephei _x_. | ad _om. S_.
* * * * *
Page 228
inanis. turibulum sub scorpionis aculeo. centauri priores
partes proximae sunt librae et scorpioni. tenet in manibus
si|mulacrum id quod bestiam astrorum periti nominaverunt. (20)
virginem et leonem et cancrum anguis porrigens agmen
stellarum intortus succingit, regione cancri erigens rostrum, 5
ad leonem medioque corpore sustinens cratera ad manumque
virginis caudam subiciens, in qua inest corvus. quae sunt
2 | autem supra scapulas peraeque sunt lucentia. ad anguis (25)
| inferius ventris sub caudam subiectus est centaurus. iuxta =231=
cratera et leonem navis est quae nominatur Argo, cuius 10
prora obscuratur, sed malus et quae sunt circa gubernacula
eminentia videntur, ipsaque naviculae puppis per
summam | caudam cani iungitur. geminos autem minusculus (5)
canis sequitur contra anguis caput. maior item sequitur
minorem. Orion vero transversus est subiectus, pressus 15
ungula tauri, manu laeva tenens clavam, alteram ad geminos
3 tollens. apud eius vero basim canis parvo intervallo
insequens leporem. arieti | et piscibus cetus est (10)
subiectus, a cuius crista ordinate utrisque piscibus disposita
est tenuis fusio stellarum, quae graece vocitantur 20
αρπεδοναι. magnoque intervallo introrsus pressus nodus
haerentium attingit summam ceti cristam. per speciem
stellarum flumen profluit, initium fontis capiens a laevo
| pede Orionis. quae vero ab aquario fundi memoratur (15)
aqua, profluit inter piscis austrini caput et caudam ceti. 25
2 scorpionem (-ē _GS_) tenent _x_.
4 Ad virginem _x_.
5 rostrum _S(G^{c})_: nostrum (n̅r̅m _EG_) _x_.
6 ad leonem (_sic_) _x_. _cf. Arat. 446_ (_Kaibel l. c._). | craterem
(-ē _GS_) _x_.
7 corvos _H_.
8 lugentia _x_. | ad _om. EG_.
9 interius _x_. | iusta _H_.
10 cratera _HEG_: -rā _S_.
12 navicula & puppis (pubpis _H_) _x_.
13 minusculos _x_ (-lus _E^{c}_).
16 u. centauri _x_. | tenens clavā alterā _x_.
17 t. Caput eius vero (vero eius _S_) _x_.
18 (22. 25) coetus (co&us _H_) _x_.
20 graeci _H_.
21 hermedonae (-ne _S_) _HS_, hermae donae _E_, herme‿donę _G^{c}_. |
introsus _S_. | nodus _EG_: _om. HS_.
22 haerentium : serpentium _x_. | cristam esse (e̅e̅ _SG_) fuit ꝑ
speciem _x_. _delevi_ esse fuit, _ut_ esse futurum _illud p. 266, 2_
(_cf._ esse _p. 230, 13. 218, 4_. futurum _p. 253, 26_).
* * * * *
Page 229
4 Quae figurata conformataque sunt siderum in mundo
simulacra, natura divinaque mente designata, ut Democrito
physico placuit, exposui, sed tantum ea quorum ortus et
oc|casus possumus animadvertere et oculis contueri. namque (20)
uti septentriones circum axis cardinem versantes non 5
occidunt neque sub terram subeunt, sic circa meridianum
cardinem, qui est propter inclinationem mundi subiectus
terrae, sidera versabunda latentiaque non habent egressus
orientes | supra terram. itaque eorum figurationes propter (25)
obstantiam terrae non sunt notae. huius autem rei index 10
est stella Canopi, quae his regionibus est ignota, renuntiant
autem | negotiatores, qui ad extremas Aegypti regiones =232=
proximasque ultimis finibus terrae terminationes
fuerunt.
VI De mundi circa terram pervolitantia duodecimque 15
signorum ex septentrionali meridianaque parte siderum
dispositione | ut sit perspecta docui. namque ex ea mundi (5)
versatione et contrario solis per signa cursu gnomonumque
aequinoctialibus umbris analemmatorum inveniuntur descriptiones.
2 ceterum ex astrologia quos effectus habeant 20
signa XII, stellae V, sol, luna ad humanae vitae rationem,
Chaldaeoram ratiocinatio|nibus est concedendum, quod propria (10)
est eorum genethlialogiae ratio uti possint antefacta
et futura ex ratiocinationibus astrorum explicare. eorum
autem inventiones reliquerunt inque sollertia acuminibusque 25
fuerunt magnis qui ab ipsa natione Chaldaeorum profluxerunt,
primusque Berosus in in|sula et civitate Coo (15)
5 septem(-ē _S_)trionis _HS_: septentriones _EG_. | versantur (-t᷑
_GS_) _x_.
6 sic circa _EG_: sicirca _H_, si circa _S_.
8 terrae (-rę _S_) _HS(G^{c})_: terra _EG_.
9 orientis _x_.
15 XII. _EG_.
16 ex _EG_: & _HS_.
17 ꝑ spectus _x_ (_cf. p. 37, 7 etc._).
18 gnominum _x_.
19 analemnatorum _HS(G^{c})_, analē | natorum _E_, analē natorū _G_
(-lē‿na- _G^{c}_).
20 ce(ę)tera _x_.
21 ad humanā v. r. _x_ (_ubi S_ ad humanę vitę ē rationē).
23 quia _E_. | gentililogiae (-ę) _x_ (_item v. 17_). _verbo corrupto
ex Vitruvio utitur Hermannus Contractus_ (_Dümmler: Anz. f. K. D.
Vorzeit XVI. 1869 S. 137_).
25 inque _EGS_: in quae _H_ (inquę _G^{c}_).
26 magnis: magis _S_.
27 coo (choo _S_) _x_.
* * * * *
Page 230
consedit ibique aperuit disciplinam, post ei studens Antipater
iterumque Athenodorus, qui etiam non e nascentia
sed ex conceptione genethlialogiae rationes explicatas reliquit.
3 de naturalibus autem rebus Thales Milesius, Anaxagoras
Clazomenius, Pythagoras Samius, Xenophanes 5
| Colophonius, Democritus Abderites rationes, quibus eae (20)
res natura rerum gubernarentur, quemadmodumcumque
effectus habeant excogitatas reliquerunt. quorum inventa
secuti sideram ＜ortus＞ et occasus tempestatiumque significatus
Eudoxus Euctemon Callippus Meto Philippus Hipparchus 10
Aratus ce|terique ex astrologia parapegmatorum =233=
disciplinis invenerunt et eas posteris explicatas reliquerunt.
quorum scientiae sunt hominibus suspiciendae, quod tanta
cura fuerunt ut etiam videantur divina mente tempestatium
significatus post futu|ros ante pronuntiare. quas ob 15 (5)
res haec eorum curis studiisque sunt concedenda.
VII Nobis autem ab his separandae sunt rationes et explicandae
menstruae dierum brevitatis itemque dilatationis.
namque sol aequinoctiali tempore ariete libraque versando,
quas | e gnomone partes habet novem, eas umbrae facit VIII 20 (10)
in declinatione caeli quae est Romae. itemque Athenis
quam magnae sunt gnomonis partes quattuor, umbrae
sunt tres, ad VII Rhodo V, ad XI Tarenti IX, ad quinque
＜Alexandriae＞ tres, ceterisque omnibus locis aliae alio
modo umbrae gno|monum aequinoctiales a natura rerum 25 (15)
1 postea s. _x_.
2 Athenodorus (_Stoicus cf. Hermes I p. 371_): achinapolus
(archinapolus _S_) _x_. | enascentiā _HS_.
5 glagomeus _x_. | zenophanes _x_.
6 quibus erebus natura (-rę _S_) _x_.
8 habeat excogitatus _x_.
9 ortus _om. x_. | tempestatumque _x_. | significatus _HS_: -tos _EG_.
10 euchemon _HS_, euzemon _EG_. | callistus. mello. _x_. hyp(p
_EGS_)arcus _x_.
12 disciplinas _x_.
14 tempestatium _H_: -tum _EGS_.
15 significatos _x_.
17 et _EG_: _om. HS_.
18 brevitates idemque depalationes (_HS_, depalatationes _EG_) _x_.
20 habent _x_.
21 idemque a. quae (quę _EGS_) m. _x_.
22 .IIII. _EG_.
23 .III. _EGS_. | adquinq⁊ II. (_HS_, ad V. | II. _G_, ad V·II· _E_)
rhodo XV. (| _H_) adtaranti . XI (undecim. _E_) quinque (V. _EG_)
adtres (III. _EG_) _x_.
24 coterrisque _HS_ (_sed in m. S^{c}_ ꝉ cęteris, _ut L^{c}_),
terrisque _EG_. | locis _EGS_: lonis _H_.
* * * * *
Page 231
2 inveniuntur disparatae. itaque in quibuscumque locis horologia
erunt describenda, eo loci sumenda est aequinoctialis
umbra, et si erunt quemadmodum Romae gnomonis partes
novem, umbrae octonae, describatur ＜linea＞ in planitia et
e media προϲ ορθαϲ erigatur | ut sit ad normam quae 5 (20)
dicitur gnomon, et a linea quae erit planities in linea
gnomonis circino novem spatia dimetiantur, | et quo loco =234=
nonae partis signum fuerit centrum constituatur ubi erit
littera A, et diducto circino ab eo centro ad lineam planitiae
ubi erit littera B, circinatio circuli describatur, 10
3 quae dicitur meridiana. deinde ex novem partibus, quae
sunt a | planitia ad gnomonis centrum, VIII sumantur et (5)
signentur in linea quae est in planitia ubi erit littera C.
haec autem erit gnomonis aequinoctialis umbra. et ab eo
signo et littera C per centrum ubi est littera A linea perducatur, 15
ubi erit solis aequinoctialis radius. tunc a centro
diducto circino ad | lineam planitiae aequilatatio signetur (10)
ubi erit littera E sinisteriore parte et I dexteriore in extremis
lineae circinationis, et per centrum perducenda
＜linea＞, ut aequa duo hemicyclia sint divisa. haec autem 20
4 linea a mathematicis dicitur horizon. deinde circinationis
totius sumenda pars est XV, | et circini centrum conlocandum (15)
in linea circinationis quo loci secat eam lineam
aequinoctialis radius ubi erit littera F, et signandum
dextra ac sinistra ubi sunt litterae GH. deinde ab his 25
lineae usque ad lineam planitiae perducendae sunt, ubi
erunt litterae TR. ita erit solis radius unus hibernus
4 VIIII. _EG_. | octogenae (ę) _x_. | describantur inplanitia & emedia
prosorthas (_HS_, porthas _EG_) _x_.
6 q. erit planities _x_ (_gen._, _ut_ materies _p. 58, 24. 60, 12_.
notities _p. 133, 9. cf. ap. Gell. 9, 14 Verg. georg. 1, 208_).
7 circini _HG_, circū _S_. | demetiantur _x_.
8 partis _G_: -tes _HS_.
9 (_non_ 17) deducto _x_. | ablinea planitia _x_.
11 q. s. inplanitia _x_.
13 qua est _H_.
18 littera . e . _HS_: .e . littera _G_. | p. et inde alteriore _x_.
19 lineis c. _x_ (_cf. p. 235, 3_). | ꝑducendū ut _x_.
21 l_i_nea _GS_: lineā _H_. | horı⟦o⟧zon _H_, horizon _G_: orizon _S_.
22 .XV. _HG_: .XII. _S_.
23 quo _G_: quod (qđ _S_) _HS_.
24 F: .C. _x_.
25 ac _om. x_. | ab his lineis u. _x_; (_scil._ ab his et a centro A).
* * * * *
Page 232
| alter aestivus contra autem E littera I erit quo secat (20)
circinationem linea quae est traiecta per centrum ubi est
littera A, et contra G et H litterae erunt L et K, et
5 contra C et F et A erit littera N. tunc perducendae sunt
diametroe ab G ad L et ab H ad K. quae erit superior, 5
partis erit | aestivae, inferior hibernae. eaeque diametroe =235=
sunt aeque mediae dividendae ubi erunt litterae M et O,
ibique centra signanda, et per ea signa et centrum A
linea ad extrema lineae circinationis est perducenda ubi
erunt litterae P Q. | haec erit linea προϲ ορθαϲ radio 10 (5)
aequinoctiali, vocabitur autem haec linea mathematicis rationibus
axon. et ab eisdem centris diducto circino ad extremas
diametros describantur hemicyclia, quorum unum
6 erit aestivum alterum hibernum. deinde in quibus locis
secant lineae paralleloe | lineam eam quae dicitur horizon, 15 (10)
in dexteriore parte erit littera S, in sinisteriore V, et ab
extremo hemicyclio ubi est littera G, ducatur linea parallelos
axoni ad sinistrum hemicyclium ubi est littera H.
haec autem parallelos linea vocitatur logotomus. et tum
1 altera ae(ę _S_)stivus _HS_. | contra aū (_HS_, autē _G_) littera .I.
erit (erit _om. G, add. G^{c}_) qui secat _x_.
2 lineae (_HS_, -ę _G_) quę est _x_. | ubi erunt (er᷎ _H_) litterae(ę
_GS_) I . K . L . M. & (et _G_) contra K . lineae (-ę _G_) erunt
(er̅t̅ _G_) K . H . X . I (XI _ante corr. G_).