inventam ostendit, et quod magno labore fabri normam 15
facientes vix ad verum perducere possunt, id rationibus
et methodis emendatum ex eius praeceptis explicatur.
namque | si sumantur regulae tres e quibus una sit pedes III (10)
altera pedes IIII tertia pedes V, eaeque regulae inter se
compositae tangant alia aliam suis cacuminibus extremis 20
schema habentes trigoni, deformabunt normam emendatam.
ad eas autem regularum singularum longitudines si singula
quadrata pari|bus lateribus describantur, quod erit trium (15)
latus, areae habebit pedes VIIII, quod IIII, XVI, quod V erit,
7 XXV. ita quantum areae pedum numerum duo quadrata 25
ex tribus pedibus longitudinis laterum et quattuor efficiunt,
aeque tantum numerum reddidit unum ex quinque descriptum.
id Pytha|goras cum invenisset, non dubitans a (20)
Musis se in ea inventione monitum, maximas gratias agens
hostias dicitur his immolavisse. ea autem ratio quemadmodum 30
4 quod _HGS_: que _E_. | diagonis _x_.
9 designatae (-ę _EGS_) _x_.
12 scema _x_ (_item v. 12_). | subscriptum est (ē.) explicata est in
ima pagina _x_.
15 quod: quam _x_.
19 tertia _EGS_: terua _H_. | eaeque (eęque _S_) _HS_: haeque (hęque
_G_) _EG_.
21 ≣trigoni (_cum ras._) _HS_.
23 quod: cum (cū) _x_.
26 longitudinis _EGS_: -nes _H_.
27 reddidit (_sic_) _x_. | quinque _HS_: .V. _EG_
28 amusise _H_, amusisse _EGS_ (_separant_ se _E^{c} G^{c} S^{c}_).
30 immolavisse _HEG_: immolasse _S_.
* * * * *
Page 212
in multis rebus et mensuris est utilis, etiam in
aedificiis scalarum aedificationibus uti temperatas habeant
8 graduum librationes est ex|pedita. si enim altitudo (25)
contignationis ab summa coaxatione | ad imum libramentum =215=
divisa fuerit in partes tres, erit earam quinque in scalis 5
scaporum iusta longitudine inclinatio, ＜uti＞ quam magnae
fuerint inter contignationem et imum libramentum altitudinis
partes tres, quattuor a perpendiculo rece|dant et (5)
ibi conlocentur inferiores calces scaporum. ita si erunt,
temperatae et graduum et ipsarum scalarum erunt conlocationes. 10
item eius rei erit subscripta forma.
9 Archimedis vero cum multa miranda inventa et varia
fuerint, ex omnibus etiam infinita sollertia id quod exponam
| videtur esse expressum. nimirum Hiero Syracusis (10)
auctus regia potestate, rebus bene gestis cum 15
auream coronam votivam diis inmortalibus in quodam
fano constituisset ponendam, manupretio locavit faciendam
et aurum ad sacoma adpendit redemptori. is ad tempus
opus manu factum subtiliter regi | adprobavit et ad sacoma (15)
10 pondus coronae visus est praestitisse. posteaquam indicium 20
est factum dempto auro tantundem argenti in id
coronarium opus admixtum esse, indignatus Hiero se contemptum
esse neque inveniens qua ratione id furtum deprehenderet,
rogavit Archimeden uti in|sumeret sibi de (20)
eo cogitationem. tunc is cum haberet eius rei curam, 25
casu venit in balineum ibique cum in solium descenderet,
animadvertit quantum corporis sui in eo insideret tantum
3 librationes _S_: -nis _HEG_.
4 coaxatione _S(G^{c})_: coaxitione _HEG_.
5 quinque _HS_: .V. _EG_.
6 iusta longitudine _HS_: iuxta longitudinem (-ē _G_) _EG_. |
inclinatio quam _x_.
8 tres (. _S_) quattuor _HS_: .III.IIII. _EG_.
9 interiores _x_. | si: sic _x_.
10 graduum ipsarum (_om._ et) _x_.
14 nimirum: nimium est (nimiū ē. _S_) _x_ (_i. m gr._ n̄ minimū est
_S^{c}_). | enim (_post_ hiero) _add. x_. | sy(i _E_)racussis _EG_.
18 (19) sacomā (-am _H_ 19) _x_. | redemptoriis (ad t.) _x_ (-ri,is
_S^{c}_).
22 contemtum _H et ante corr. E_.
23 furtum _HS(G^{c})_: futurum _EG_. | reprae (_H_, prę _G_, p̄
_ES_)henderet _x_.
24 archimeden _HEG_: -dē _S_. | inse sumeret _x_.
25 is _S_: his _HEG_.
26 balineum _HS_: balneum _EGS^{c}_.
27 corporis _S_: incorporis _HEG_.
* * * * *
Page 213
aquae extra solium effluere. idque cum eius rei rationem
explicationis ostendisset, non est moratus sed | exsiluit (25)
gaudio motus de solio et nudus vadens domum | versus =216=
significabat clara voce invenisse quod quaereret. nam
11 currens identidem graece clamabat ευρηκα ευρηκα. tum 5
vero ex eo inventionis ingressu duas fecisse dicitur massas
aequo pondere quo etiam fuerat corona, unam ex auro et
alteram | ex argento. cum ita fecisset, vas amplum ad (5)
summa labra implevit aqua, in quo demisit argenteam
massam. cuius quanta magnitudo in vase depressa est, 10
tantum aquae effluxit. ita exempta massa quanto minus
factum fuerat refudit sextario mensus, ut eodem modo
quo prius fuerat ad labra | aequaretur. ita ex eo invenit (10)
quantum pondus argenti ad certam aquae mensuram responderet.
12 cum id expertus esset, tum auream massam 15
similiter pleno vase demisit et ea exempta eadem ratione
mensura addita invenit deesse aquae non tantum sed minus,
quanto minus magno corpore eodem pon|dere auri massa (15)
esset quam argenti. postea vero repleto vase in eadem
aqua ipsa corona demissa invenit plus aquae defluxisse in 20
coronam quam in auream eodem pondere massam, et ita
ex eo quod defuerit plus aquae in corona quam in massa,
ratiocinatus deprehendit argenti in auro mixtio|nem et manifestum (20)
furtum redemptoris.
13 Transferatur mens ad Archytae Tarentini et Eratosthenis 25
1 idque: itaque _x_. | eius rei _HS(G^{c})_: eius ei _G_, ei eius _E_.
2 exiluit _H_, exiliuit _ES_, exsiluit _G_.
3 versus: verius _x_.
5 ΕΥΡΗΚΑ (_bis_) _H et_ (e _pro_ ε) _GS et_ (Λ pro Α) _E_.
9 libra _H_ (labra _EGS_). | aque _H_, aquę _EGS_. | dimisit _x_
(demisit _G^{c}_).
10 vasū _HG_, vasum _E_ (vas _S_).
12 mensus est (ē. _EGS_) ut _x_.
14 q. ad certum pondus _x_.
16 (19) vaso _x_ (-se _S_). | demisit _HS_: dimisit _EG_.
17 deesse aquae: ex aquae (-ę _EGS_) _x_. | sed minus: se (sed _S^{c}
gr._) minore _x_.
20 demissa _HS_: dimissa _EG_.
21 coronam (-nā _EGS_) _sic x_. | aurea … massa _S^{c}_ (-ā _ante ras.
S_), aureā … |massa (_sic_) _G_ (_sed_ massā _G^{c} = HES_).
22 quod fuerit plus aquae _x_.
23 rep̄(_sic HS_, prę _EG_)hendit _x_. | mittionem _H_.
25 tarenti _S_, taremtim (_ante corr._) _E_. | a(e _G^{c}_)ratosthen(m
_E_)is _EG_.
* * * * *
Page 214
Cyrenaei cogitata. hi enim multa et grata a
mathematicis rebus hominibus invenerunt, itaque cum in
ceteris inventionibus fuerint grati, in eius rei cogitationibus
maxime | sunt suspecti. alius enim alia ratione explicaverunt =217=
quod Delo imperaverat responsis Apollo, uti arae 5
eius quantum haberent pedum quadratorum id duplicaretur
et ita fore ut i qui essent in ea insula tunc religione
14 liberarentur. itaque | Archytas hemicylindrorum descriptionibus, (5)
Eratosthenes organica mesolabi ratione idem explicaverunt.
cum haec sint tam magnis doctrinarum iucunditatibus 10
animadversa et cogamur naturaliter inventionibus
singularum rerum considerantes effectus moveri, multas
res attendens admiror etiam Demo|criti de rerum natura (10)
volumina et eius commentarium quod inscribitur χειροκμητων,
in quo etiam utebatur anulo ut signaret cera molli 15
quae esset expertus.
15 Ergo eorum virorum cogitata non solum ad mores
corrigendos sed etiam ad omnium utilitatem perpetuo sunt
prae|parata. athletarum autem nobilitates brevi spatio (15)
cum suis corporibus senescunt. itaque neque cum maxime 20
sunt florentes neque posteritati hi, quemadmodum sapientium
16 cogitata homimum vitae, prodesse possunt. cum vero
neque moribus neque institutis scriptorum praestantibus
tribuantur | honores, ipsae per se mentes aeris altiora (20)
prospicientes memoriarum gradibus ad caelum elatae, aevi 25
inmortalitate non modo sententias sed etiam figuras eorum
1 hii _H_.
3 fuerint _HS(G^{c})_: fuerunt _EG_. | concitationibus _x_.
4 explicarentur _x_ (-rent _S^{c}_).
5 impet(& _H_)raverat _x_ (_sed_ t _erasit S^{c}_). | arae(ę _S_) _HS_:
areę _EG_.
6 duplicarentur _x_ (-rent _S^{c}_).
7 fore ut i: forenti _HS_, forent hi _EG_.
8 archy(i _EGS_)tas cylindrorum _x_.
9 mesolabi (_sic_) _x_ (_Hultsch: Berl. phil. Woch. XVII, 771_).
14 quod (| _H_) scribitur ΧειΡΟΤΟΜΗΤΟΝ _H et_ (_cum_ e _pro_ ε) _EG_,
χeιroτomeτon _S_.
15 anulo signaretur amolcie (a molḷı̇cıe _S_) est (ē _GS_) expertus _x_.
20 itaque neque cū maxime sunt _EG_: _om. HS_.
21 hii _H_. | sapientū _S_.
24 autem (aū) _post_ ipsae(e) _add. x_. | aeris _HG_, aerı≣s _E_, ęris
_S_.
25 elati _x_. | aeuum imor(euū īmor- _S_)talitati _HS_, ae(ę _E_)uo
inmortali _EG_.
* * * * *
Page 215
posteris cogunt esse notas. itaque qui litterarum iucunditatibus
intinctas habent mentes non possunt non in suis
pectoribus dedicatum habere | sicuti deorum sic Ennii poetae =218=
simulacrum. Accii autem carminibus qui studiose
delectantur non modo verborum virtutes sed etiam figuram 5
17 eius videntur secum habere praesentem. item plures post
nostram memoriam nascentes cum | Lucretio videbuntur (5)
velut coram de rerum natura disputare, de arte vero rhetorica
cum Cicerone, multi posterorum cum Varrone conferent
sermonem de lingua latina, non minus etiam plures 10
philologi cum Graecorum sapientibus multa deliberantes
secretos cum his videbuntur habere sermones, | et ad summam (10)
sapientium scriptorum sententiae corporibus absentibus
vetustate florentes cum insunt inter consilia et
disputationes, maiores habent quam praesentium sunt 15
18 auctoritates omnes. itaque, Caesar, his auctoribus fretus
sensibus eorum adhibitis et consiliis ea volumina conscripsi,
et prio|ribus septem de aedificiis, octavo de aquis, (15)
in hoc de gnomonicis rationibus quemadmodum de radiis
solis in mundo sunt per umbras gnomonis inventae quibusque 20
rationibus dilatentur aut contrahantur explicabo.
I Ea autem sunt divina mente comparata habentque
ad|mirationem magnam considerantibus, quod umbra gnomonis (20)
aequinoctialis alia magnitudine est Athenis alia
Alexandriae aliae Romae non eadem Placentiae ceterisque 25
orbis terrarum locis. itaque longe aliter distant descriptiones
horologiorum locorum mutationibus. umbrarum
enim aequinoctialium mag|nitudinibus designantur analemmatorum (25)
formae, e quibus perficiuntur ad rationem locorum
2 instinctas _x_.
3 pectoribus: corporibus _G_ (_sed supra_ ī aꝉ pectoribus _G^{c}_). |
dedicatas _x_. | enni _H_.
4 acci (_ante corr._) _E_.
6 prae(prę- _E_, p̄- _GS_)sentem esse (| _H_, . _EGS_) Item _x_.
13 sapientū _S_.
18 septem _HS_: VII. _EG_ (_scil._ dixi).
20 inventa . equibꝰq⁊ _S_ (_unde_ invent[a/ę] . q. _G^{c}_).
25 placentine _S_.
26 descrip(b _H_)tionis _HS_ (-nes _EG_).
28 designantur _EG_: desidesignantur _H_, si designantur _S(G^{c})_.
29 locorum: longorum _x_ (_ubi i. m. S^{2}_ ꝉ horologiorū).
* * * * *
Page 216
et umbrae gnomonum horarum descriptiones. αναλημμα
est ratio conquisita solis cursu et umbrae crescentis
ad brumam observatione inventa, e qua per rationes architectonicas
circinique descriptiones est | inventus effectus =219=
2 in mundo. mundus autem est omnium naturae rerum 5
conceptio summa caelumque sideribus et stellarum cursibus
conformatum. id volvitur continenter circum terram atque
mare per axis cardines extremos. namque in | his locis (5)
naturalis potestas ita architectata est conlocavitque cardines
tamquam centra, unum a terra et mari in summo 10
mundo ac post ipsas stellas septentrionum, alterum trans
contra sub terra in meridianis partibus, ibique circum eos
cardines orbiculos circum centra uti in torno perfecit, qui
| graece πολοι nominantur, per quos pervolitat sempiterno (10)
caelum. ita media terra cum mari centri loco naturaliter 15
3 est conlocata. his natura dispositis ita uti septentrionali
parte a terra excelsius habeat altitudinem centrum, in
meridiana autem parte in inferioribus locis subiectum a
terra | obscuretur, tunc etiam per medium transversa et (15)
inclinata in meridiem circuli lata zona XII signis est conformata, 20
quorum species stellis dispositis XII partibus
peraequatis exprimit depictam ab natura figurationem.
itaque lucentia cum mundo reliquisque sideribus ornatu
circum terram | mareque pervolantia cursus perficiunt ad (20)
4 caeli rotunditatem. omnia autem visitata et invisitata 25
temporum necessitate sunt constituta. ex quis sex signa
numero supra terram cum caelo pervagantur, cetera sub
terram subeuntia ab eius umbra obscurantur. sex autem
1 gnomoniū _HS_ (-nū _EG_). | Λ(Α _S_)ΝΑΛΗΜΜΑ _HS_, ΛΝΛΛΗΜΜΑ _G_,
ΛΝΛΗΜΜΛ _E_.
3 ad brumam: abrumae _H_, a,brumę _S_, abrume _E_, abruinę (_sic_) _G_.
6 et stellarum cursibus _EG_: _om. HS_.
7 conformatus (-tꝰ _S_) _x_ (-tū _G^{c}_).
9 architecta _HS_ (-tata _EG_).
10 et mari: in(m _EG^{c}_)mani _x_.
12 circa _S_.
14 πολοι: paſde _x_ (_i. m._ pali _S^{2}_).
17 altitudinē _HS(G^{c})_: -ne _EG_.
20 lata: delata _x_.
21 quorum: quae eorum _x_.
23 ornatū (_HSG_, -tum _E_) _x_.
24 circa _S_.
26 ex quis (q^{ı}ſ _S_) sex (_sic_) _x_.
28 eius _EG_ (eiꝰ) _S_: eis _H_ (eiụ̇s _G^{c}_).
* * * * *
Page 217
ex his semper supra terram nitun|tur. quanta pars enim (25)
novissimi signi depressione coacta versatione subiens sub
terram occultatur, tantundem eius contrarii conversationis
necessitate supergressum rotatione | circumacta trans locis =220=
patentibus ex obscuris egreditur ad lucem. namque vis 5
una et necessitas utrimque simul orientem et occidentem
5 perficit. ea autem signa cum sint numero XII partesque
duodecumas singula possideant mundi versentur|que ab (5)
oriente ad occidentem continenter, tunc per ea signa contrario
cursu luna stella Mercurii Veneris ipse sol itemque 10
Martis et Iovis et Saturni ut per graduum ascensionem
percurrentes alius alia circumitionis magnitudine ab occidente
ad orientem in mundo pervagantur. luna die octavo
et vi|censimo et amplius circiter hora caeli circumitionem (10)
percurrens ex quo signo coeperit ire ad id signum revertendo 15
6 perficit lunarem mensem. sol autem signi spatium
quod est duodecuma pars mundi mense vertente vadens
transit. ita XII mensibus XII signorum intervalla pervagando
cum redit | ad id signum unde coeperit, perficit (15)
spatium vertentis anni. ex eo quem circulum luna terdecies 20
in XII mensibus percurrit, eum sol eisdem mensibus
semel permetitur. Mercurii autem et Veneris stellae circa
solis radios utique centrum eum itineribus coronantes regressus
retrorsus et retardationes | faciunt, et ita stationibus (20)
propter eam circinationem morantur in spatiis signorum. 25
7 id autem ita esse maxime cognoscitur ex Veneris
2 subiens _EG_: subic(t _S_)iens _HS_.
3 contrariae con(c̄ _S_)versationis n. sup(b _G_)pre(ae _H_)ssa
notatione _x_.
4 trans: _sic x_ (_ut_ trans contra _219, 7_).
5 ex: & _x_. | vis una & n. _H_: vis una n. _E_, vis et n. _G_.
8 duodecumas _H_: -cimas _EGS_.
9 continenter _HS(G^{c})_: -tes _EG_.
10 (_et_ 22) mercuri _H_.
11 ascensione _H_.
14 vicesimo _HSE_, vicessimo _G_. | hora _HS(G^{c})_: horā (-am _E_)
_EG_. | circuitionem (_hic, non v._ 12) _x_.
15 coeperit _HE(G^{c})_: cęperit _H_, ceperit _S_.
17 duodecuma _H_: -cima _EGS_.
19 coeperit _H(G^{c})_, ceperit _S_: coepit _E_, cępit _G_.
21 eū sol eisdem _EGS_: cum sole isdem _H_.
23 uti ꝑ centrum (|| _H_ -ū _GS_) cum (cū) iti(e⃓ _S^{c}_)neribus _x_.
24 retardationes _EG_: -ne _H_, -nē _S_. | et ita _Oehmichen_: etiam
(&ıā) _x_.
* * * * *
Page 218
stella, quod ea cum solem sequatur, post occasum eius
apparens in caelo clarissimeque lucens vesperugo vocitatur,
aliis autem temporibus eum antecurrens et | oriens ante (25)
lucem lucifer appellatur. ex eoque nonnumquam plures
dies in uno signo commorantur, alias celerius ingrediuntur 5
in alterum signum. itaque quod non aeque peragunt
numerum dierum in singulis signis, quantum sunt moratae
| prius transiliendo celerioribus itineribus perficiunt iustum =221=
cursum. ita efficitur uti quod demorentur in nonnullis
signis, nihilo minus cum eripiant se ab necessitate morae, 10
8 celeriter consequantur iustam circumitionem. iter autem
in | mundo Mercurii stella ita pervolitat uti trecentesimo (5)
et sexagensimo die per signorum spatia currens perveniat
ad id signum ex quo priore circumlatione coepit facere
cursum, et ita peraequatur eius iter ut circiter tricenos 15
9 dies in singulis signis habeat numeri rationem. Veneris
autem cum est libe|rata ab inpeditione radiorum solis, (10)
XXX diebus percurrit signi spatium. quo minus quadragenos
dies in singulis signis patitur, cum stationem fecerit
restituit eam summam numeri in uno signo morata. ergo 20
totam circinationem in caelo quadringentesimo et octogensimo
et quinto die permensa iterum | init signum ex (15)
10 quo signo prius iter facere coepit. Martis vero circiter
sexcentesimo octogensimo tertio siderum spatia pervagando
pervenit eo ex quo initium faciendo cursum fecerat ante, 25
et in quibus signis celerius percurrit, cum stationem fecit
explet dierum numeri rationem. Iovis autem | placidioribus (20)
gradibus scandens contra mundi versationem, circiter
2 vesperugo _litt. unc. scr. S_.
5 uno _om. x_.
8 iustum cursum. Ita efficitur _EG_: _om. HS_.
11 circuitionem _x_. | Iter (It̄ _S_) _HSG_: Item _E_.
12 mercuri _H_. | trecentissimo _G_ (_non E_).
13 sexagensimo _H_: -gesimo _ES_, -gessimo _G_.
14 circulatione _x_.
15 trecenos _S_.
18 quo _HSG_: qm̄ _E_.
20 Ergo totam (ā) _EGS_: ergotam _H_.
21 circitionem (-nē _G_) _HG_, circionē _S_, circuitionem _E_.
22 (24) octogensimo _HG_: -gesimo _ES_ (24 _etiam G^{c}_). | permensa
_EGS_: permansa _H_. | inid (_H_, in id _EGS_) _x_.
24 sescentesimo _H(G^{c})_, sexc. _EGS_.
* * * * *
Page 219
CCCLX diebus singula signa permetitur, et consistit post
annum XI et dies CCCXIII et redit in id signum in quo
ante XII anno fuerat. Saturni vero, mensibus undetriginta
et amplius paucis diebus pervadens per signi spatium,
anno | nono et vicensimo et circiter diebus CLX in quo 5 (25)
ante | tricensimo fuerat anno in id restituitur, ex eoque =222=
quo minus ab extremo distat mundo, tanto maiorem circinationem
11 rotae percurrendo tardior videtur esse. ei autem
qui supra solis iter circinationes peragunt, maxime cum
in trigono fuerint | quod is inierit, tum non progrediuntur 10 (5)
sed regressus facientes morantur, doneque cum idem sol
de eo trigono in aliud signum transitionem fecerit. id
autem nonnullis sic fieri placet quod aiunt solem, cum
longius absit abstantia quadam, non lucidis itineribus errantia
per eam sidera obscuritatis | morationibus inpedire. 15 (10)
nobis vero id non videtur. solis enim splendor perspicibilis
et patens sine ullis obscurationibus est per omnem
mundum, ut etiam nobis appareant cum faciant eae stellae
12 regressus et morationes. ergo si tantis intervallis nostra
species potest id animadvertere, quid ita | divinitatibus 20 (15)
splendoribusque astrorum iudicamus obscuritates
obici posse? ergo potius ea ratio nobis constabit quod
fervor quemadmodum omnes res evocat et ad se ducit,
ut etiam fructus e terra surgentes in altitudinem per calorem
videmus, non minus aquae vapores a fontibus ad 25
nubes per ortus ex|citari, eadem ratione solis impetus (20)
1 CCC.LX _HS_: CCCXL _EG_. | singula _G^{c}_: in singula _HSEG_.
2 annū XI (_i. e._ undecimum) _HS_: annos .XI. _EG_. | CC.XXIII _x_.
3 (duodecimo) anno: annos _HS_, annis _EG_. | unde . XXX _EG_.
4 ꝑ̇ſıgnı _G^{c}_.
5 vicensimo _H_: -cesimo _EGS_.
6 tricensimo _HG_: tricesimo _ES_.
10 is _E et_ (_in ras._) _S(G^{c})_: his _HG_.
11 denique (deinque _G^{c}_) cū _x_ (_ut in Scribon. 47_ donec cum
_Ruellius ex cod. unico, ubi Marcellus Scribonii compilator omisit_ cum
_p. 108, 14 Helmr._).
15 ea _x_. | in(m _SG^{c}_)pediri _x_.
16 perspicibilis _HS_: -cabilis _EG_.
18 facient _x_. | eae _HS_: hae _EG_.
20 divinitatibus _EG_ (_sed supra G^{c}_ ī aꝉ divinationib;):
divinationibus _HS_ (_sed in m. ipse add. S_ ꝉ divinitatibꝰ)
21 obscuritatis _x_.
22 ratio nobis (noƀ _S_) _HS_: rationibus (-nib; _G_) _EG_.
26 ortus: arcus _x_ (_sed_ artus _ante ras. S_).
* * * * *
Page 220
vehemens radiis trigoni forma porrectis insequentes stellas
ad se perducit et ante currentes veluti refrenando retinendoque
non patitur progredi sed ad se ＜cogit＞ regredi
＜dum＞ in alterius trigoni signum exeat.
13 Fortasse desiderabitur quid ita sol quinto a se signo 5
| potius quam secundo aut tertio quae sunt propiora facit (25)
in his fervoribus retentiones? ergo quemadmodum id fieri
vi|deatur exponam. eius radii in mundo uti trigoni paribus =223=
lateribus forma lineationibus extenduntur. id autem
nec plus nec minus est ad quintum ab eo signum. igitur 10
si radii per omnem mundum fusi circinationibus vagarentur
neque exten|tionibus porrecti ad trigoni formam linearentur, (5)
propiora flagrarent. id autem etiam Euripides Graecorum
poeta animadvertisse videtur. ait enim quae longius
a sole essent haec vehementius ardere, propiora vero 15
eum temperata habere. itaque scribit in fabula Phaethonte
14 sic καιει τα πορρω, | ταγγυθεν δ’ ευκρατ’ εχει. si ergo (10)
res et ratio et testimonium poetae veteris id ostendit,
non puto aliter oportere iudicari nisi quemadmodum de
ea re supra scriptum habemus. 20
Iovis autem inter Martis et Saturni circinationem cur|rens (15)
maiorem quam Mars, minorem quam Saturnus pervolat
cursum. item reliquae stellae quo maiore absunt
spatio ab extremo caelo proxumamque habent terrae
1 vehemensadiis tr. _H_, v. adiis tr. _EG_, v. a distrigoni _S_ (_corr.
L_).
2 p. et ante: p. tantae (-ę _EG_) _HEG_, p. ante _S_.
3 sed--(4) exeat: sed ad se (sed se _S_, _ubi in m. ipse suppl._ ȧ)
regredi in alterius tr. s. esse (e̅e̅ _S_) _x_.
6 propiora _S_: propriora _HEG_.
9 lateribus _EG_: lateribusque _HS(G^{c})_. | formae (-ę _GS_, -e
_E_) _x_. | liniationibus _x_.
10 ad quintā ab eo signo _x_.
12 liniarentur _x_.
13 propiora _H^{c}S_: propriora _HEG_.
15 ardere _om. G_ (_non E_). | propiora _SE^{c}_: propriora _HEG_.
16 phaetonte _H_, phetonte _EGS_.
17 ΚaΙeΙτaτΓΟΡΡωτaΝΓyΓΝaΙeΙeyΧΡaτaeΧeΙ _EGH nisi quod_ Λ _pro_ a
_semper habet E semel G_ ΚaΙeΙΤΛ …, _et quod dimidias litt._ Π _partes,
quae postea factae sunt_ ΤΓ (_in S_ ΤΤ, _qui mox et_ τ _pro_ Γ _bis_),
_clarius monstrat H sic_: ꞀΓ.
21 circinationem _EGS_: circitionem _H_.
24 proxumam _H_: proximam _EGS_.
* * * * *
Page 221
circinationem, celerius ＜pervagari＞ videntur, quod quaecumque
earum minorem circinationem peragens saepius subiens
15 praeterit su|periorem. quemadmodum si in rota qua figuli (20)
utuntur inpositae fuerint septem formicae canalesque totidem
in rota facti sint circum centrum imo adcrescentes 5
ad extremum, in quibus hae cogantur circinationem facere,
verseturque rota in alteram partem, necesse erit eas contra
rotae versa|tionem nihilominus adversus itinera perficere (25)
et quae proxi|mum centrum habuerit celerius pervagari =224=
quaeque extremum orbem rotae peragat, etiamsi aeque 10
celeriter ambulet, propter magnitudinem circinationis multo
tardius perficere cursum. similiter astra nitentia contra
mundi cursum suis itineribus | perficiunt circumitum, sed (5)
caeli versatione redundationibus referuntur cotidiana temporis
circumlatione. 15
16 Esse autem alias stellas temperatas alias ferventes
etiamque frigidas haec esse causa videtur quod omnis
ignis in superiora loca habet scandentem flammam. ergo
sol aethera | qui est supra se radiis exurens efficit candentem, (10)
in quibus locis habet cursum Martis stella, itaque 20
fervens ab ardore solis efficitur. Saturni autem quod est
proxima extremo mundo et tangit congelatas caeli regiones,
vehementer est frigida. ex eo Iovis cum inter utriusque
circumitiones ha|beat cursum, a refrigeratione caloreque (15)
earum medio convenientes temperatissimosque habere videtur 25
effectus.
De zona XII signorum et septem astrorum contrario
opere ac cursu, quibus rationibus et numeris transeant e
signis in signa et circumitum eorum uti a praeceptoribus
ac|cepi exposui. nunc de crescenti lumine lunae deminutioneque 30 (20)
uti traditum est nobis a maioribus dicam.
1 pervagari _om. x_.
2 eorum _x_.
4 formicae: μύρμηκεϲ (_Posidonii_) _apud Cleomedem_ (_Schneider ad h.
l._).
5 imo: inimo _x_.
8 nihilo minus _EG_: nihil minus _HS_.
13 circuitum _x_ (_praeter E_ circumitū).
19 effecit _H_.
22 et _om. x_.
24 circuitiones _x_. | hab& _x_.
25 eorum _x_.
28 transeunte signis _HS_, transeunt esignis _EGS^{c}_.
29 circuitum _x_.
* * * * *
Page 222