15 echeis: exhis _x_. | hac rationes (_sic H_, hac ratione _GS_, hę
rationes _L_) sunt (ſ̄ _S_) explicandae (-ę _S_, -e _G_) _x_.
17 regiones _HG_, regione _S_ (= _L ex corr._).
19 lucium: _sic x_.
20 ea ae(ę _S_)nea (_sc._ echea _v. 16_) _sic x_.
21 etiam _HG_: aū (autem) _S_.
22 propter _om. S_.
23 doleis _x_.
27 rotundationis _GS_: rutundationes _H_.
28 paribus _GS_: partibus _H_. | et _om. x_. | quae _om. x_.
* * * * *
Page 115
extremam lineam circinationis tangant, quibus etiam in duodecim
signorum caelestium ＜descriptione＞ astrologi ex musica
convenientia astrorum ratiocinantur. ex his trigonis
cuius latus fuerit | proximum scaenae, ea regione qua praecidit (5)
curvaturam circinationis, ibi finiatur scaenae frons, et 5
ab eo loco per centrum parallelos linea ducatur, quae
2 disiungat proscaenii pulpitum et orchestrae regionem. ita
latius factum fuerit pulpitum quam Graecorum, quod omnes
artifices in scaena | dant operam, in orchestra autem (10)
senatorum sunt sedibus loca designata. et eius pulpiti 10
altitudo sit ne plus pedum quinque, uti qui in orchestra
sederint, spectare possint omnium agentium gestus. cunei
spectaculorum in theatro ita dividantur uti anguli trigonorum,
qui currunt circum curvaturam cir|cinationis, dirigant (15)
ascensus scalasque inter cuneos ad primam praecinctionem, 15
supra autem alternis itineribus superiores cunei
3 medii dirigantur. i autem qui sunt in imo et dirigunt
scalaria, erunt numero VII, reliqui quinque scaenae designabunt
compositionem, et unus medius contra se | valvas (20)
regias habere debet, et qui erunt dextra ac sinistra hospitaliorum 20
designabunt compositionem, extremi duo spectabunt
itinera versurarum. gradus spectaculorum ubi subsellia
componantur ne minus alti sint palmipedem, ＜ne
plus pedem＞ et digitos sex, latitudines eorum ne plus
4 pedes duo semis, | ne minus pedes duo constituantur. tectum 25
porticus quod futurum est in summa gradatione, cum
scaenae altitudine | libratum prospiciatur, ideo quod vox =118=
crescens aequaliter ad summas gradationes et tectum perveniet.
namque si non erit aequale, quo minus fuerit
1 circinnationes (_hic_) _HS_ (circinationis _G_). | duodecim _HS_:
XII. _G_.
2 descriptione _om. x_ (_add. Joc._). | astro(a _G_)logi _x_.
4 quae(ę _G_) prae(ę _G_)cidit _HG_, quę p̄cedit _S_.
5 finiatur _GS_: -antur _H_.
9 in caena _H_.
14 circinationes _HS_ (-nis _G_).
17 i: hi _x_ (_cf. p. 26, 26. 217, 3. sed_ ei _p. 113, 3. 114, 3. 222,
3. 276, 13_).
20 ac _om. x_.
23 con(ō _S_)ponantur gradus ne minus _x_. | alti sint palmo pede (|
_H_) et dig. _x_.
24 digito^{s} sex (_ante ras._) _G_: digito sex (.VI. _S_) _HS(G^{c})_.
27 per(ꝑ _GS_)spiciatur _x_.
* * * * *
Page 116
altum, vox praeripietur ad eam altitudinem ad quam perveniet
5 primo. orchestra inter | gradus imos quam diametron (5)
habuerit, eius sexta pars sumatur, et in cornibus
utrimque ad aditus eius mensurae perpendiculo inferiores
sedes praecidantur, et qua praecisio fuerit, ibi constituantur 5
itinerum supercilia. ita enim satis altitudinis habebunt
6 eorum confornicationes. scaenae longi|tudo ad orchestrae (10)
diametron duplex fieri debet. podii altitudo ab libramento
pulpiti cum corona et lysi duodecuma orchestrae diametri.
supra podium columnae cum capitulis et spiris altae quarta 10
parte eiusdem diametri, epistylia et ornamenta earum
columnarum altitudinis quinta parte. plu|teum insuper (15)
cum unda et corona inferioris plutei dimidia parte. supra
id pluteum columnae quarta parte minore altitudine sint
quam inferiores, epistylia et ornamenta earum columnarum 15
quinta parte. item si tertia episcenos futura erit, mediani
plutei summum sit dimidia parte, columnae | summae medianarum (20)
minus altae sint quarta parte, epistylia cum coronis
earum columnarum item habeant altitudinis quintam
partem. 20
7 Nec tamen in omnibus theatris symmetriae ad omnes
rationes et effectus possunt respondere, sed oportet
archi|tectum animadvertere quibus proportionibus necesse sit (25)
sequi symmetriam et quibus ad loci naturam aut magnitudinem
operis temperari. sunt enim res quas et in 25
1 ad (quam) _om. x_.
2 grados _HS_. | quam: quod (qđ _G_, [o/q]d _S_) _x_.
3 sumatur _G_: sum|matur _H_, sūmatur _S_.
4 utrum(ū- _GS_)que aditus _x_. | perpendiculum (-ū _GS_) _x_ |
interiores _x_.
5 qua _Phil._: quae (quę _GS_) _x_.
6 altitudinem (-ē) _x_.
8 duplex _G_: dupl& _H_, dupla _S_.
9 duodecu(i _S_)mam (-ā _GS_) _x_. | orchistrę _S_. | diametris (_ante
corr._) _G_.
12 quinta _HS(G^{c})_: quarta _G_.
14 quarta _HS^{c} G^{c2}_: quarte _GS_ (-tę _G^{c1}_).
15 epi(y _HS_)sti(y _S_)lium (-ū _GS_) _x_.
16 episcenos _HG_, episkenos _S_ (_qui in seqq. scribit_ skenam _quam
antea_ scęnam).
17 (d. p.) columnae. summae media parte columnae. summae medianarum
minus _H_, colūnę sūmę media parte colūnę. sūmę medianarū minus _S_,
colūnę summę media parte. colūnę sūmę medianarū minus _G_.
22 oport&S: oportere _HG_.
25 temperari: _cf. p. 277, 12_.
* * * * *
Page 117
pusillo et in magno theatro necesse est eadem magnitudine
fieri pro|pter usum, uti gradus diazomata pluteos itinera =119=
ascensus pulpita tribunalia et si qua alia intercurrunt ex
quibus necessitas cogit discedere ab symmetria ne inpediatur
usus. non minus si qua exiguitas copiarum, id est 5
marmoris, ma|teriae reliquarumque rerum quae parantur, (5)
in opere fuerit, paulum demere aut adicere, dum id ne
nimium inprobe fiat sed cum sensu, non erit alienum.
hoc autem erit si architectus erit usu peritus, praeterea
ingenio mobili sollertiaque non fuerit viduatus. 10
8 | Ipsae autem scaenae suas habent rationes explicatas (10)
ita uti mediae valvae ornatus habeant aulae regiae, dextra
ac sinistra hospitalia, secundum autem spatia ad ornatus
comparata, quae loca Graeci περιακτουϲ dicunt ab eo
quod machinae sunt in his locis versatiles trigonoe habentes 15
sin|gulae tres species ornationis, quae cum aut fabularum (15)
mutationes sunt futurae seu deorum adventus cum
tonitribus repentinis, versentur mutentque speciem ornationis
in fronte. secundum ea loca versurae sunt procurrentes,
quae efficiunt una a foro, altera a peregre aditus 20
9 in scaenam. genera | autem sunt scaenarum tria, unum (20)
quod dicitur tragicum, alterum comicum, tertium satyricum.
horum autem ornatus sunt inter se dissimili disparique
ratione, quod tragicae deformantur columnis et
fastigiis et signis reliquisque regalibus rebus, comicae 25
autem aedificiorum privatorum et mae|nianorum habent (25)
speciem prospectusque fenestris dispositos imitatione, communium
aedificiorum rationibus, satyricae vero ornantur
arboribus speluncis montibus reliquisque agrestibus rebus
in topiodis speciem deformatis. 30
2 diazumata _x_.
3 qualia _S_.
7 fuerit: defuerint _x_.
10 nobili _S_.
11 explicitas _x_.
14 periactus _x_.
15 trigonos _HS_, trigones _G_.
16 singulae: insingula _x_. | ornationisque _G_, -nesque _HS(G^{c})_.
17 mutationis _H_ (-nes _GS_).
18 repentinise aversentur _H_, repentinis ea versentur _GS_.
19 infrontes _x_.
26 moenianorum _HS_.
27 profectus _x_.
30 intopeodi speciem (-ē _GS_) deformati _x_.
* * * * *
Page 118
VII In Graecorum theatris non omnia isdem rationibus
sunt | facienda, quod primum in ima circinatione ut in =120=
latino trigonorum IIII, in eo quadratorum trium anguli
circinationis lineam tangunt, et cuius quadrati latus est
proximum scaenae praeciditque curvaturam circinationis, 5
ea regione de|signatur finitio proscaenii. et ab ea regione (5)
ad extremam circinationem curvaturae parallelos linea designatur,
in qua constituitur frons scaenae, per centrumque
orchestrae a proscaenii regione parallelos linea describitur
et qua secat circinationis lineas dextra ac sinistra 10
in cornibus hemicyclii | centra signantur, et circino conlocato (10)
in dextro ab intervallo sinistro circumagitur circinatio
ad proscaenii sinistram partem, item centro conlocato
in sinistro cornu ab intervallo dextro circumagitur
2 ad proscaenii dextram partem. ita e tribus centris hac 15
descriptione ampliorem habent orchestram Graeci | et scaenam (15)
recessiorem minoreque latitudine pulpitum, quod λογειον
appellant, ideo quod eo se tragici et comici actores
in scaena peragunt, reliqui autem artifices suas per orchestram
praestant actiones, itaque ex eo scaenici et thymelici 20
graece separatim nominantur. eius logei altitudo non
1 hisdem _x_.
5 curvaturā _G_: -ra _HS_.
7 curvaturę | par ꝑ̇allelos linea describitur (_om._ allelos--regione
7-9) _G_.
9 orchistrę _S_. | a _om. x_. | per allelos _H et_ (ꝑallelos) _G_,
parallelos _S(G^{c})_.
10 qua: quae (quę _GS_) _x_ (_ut 118, 7. 117, 5_). | circinationis
_GS^{c}_: -nes _HS_.
11 hemi(_HS_, emi- _G_)cycli _x_.
12 dextra _x_. | circumagatur _x_.
13 sinistram: dextram _x_, _ubi sic_ ad proscaenii dextram partem ita
tribus centris hac describtione ampliorem habent. Item centro conlocato
in sinistro cornu ab intervallo dextro circumagitur ad proscaenii
dextram partem orchestram … _H et appositis compendiis vulg. GS id est
omnes codices: sc. quod ait K. Dumon_ (_Mnemosyne 1892 p. 427 et 424_),
_ad optimos codices Iocundum--sic iste appellatur, non Iucundus--textum
constituisse_ (_quem praeter eos id est suo arbitrio constituit_), _hoc
nihili est_.
15 e _om. x_.
17 longion _x_.
18 eos tragici _HG_, eo stragici _S_ (_cf. p. 241, 14. 17. 21_).
19 orchistrā _S_.
20 et thimelici _G_: & hymelici _H_, & himelici _S_.
21 logei: loci _x_. | no|minis _ante corr. G_ (n̄ minꝰ _S_).
* * * * *
Page 119
| minus debet esse pedum X, non plus duodecim. gradationes (20)
scalarum inter cuneos et sedes contra quadratorum
angulos dirigantur ad primam praecinctionem, a praecinctione
inter eas iterum mediae dirigantur, et ad summam
quotiens praecinguntur, altero tanto semper amplificantur. 5
VIII | Cum haec omnia summa cura sollertiaque explicata =121=
sunt, tunc etiam diligentius est animadvertendum uti sit
electus locus, in quo leniter adplicet se vox neque repulsa
resiliens incertas auribus referat significationes. sunt enim 10
nonnulli | loci naturaliter inpedientes vocis motus, uti (5)
dissonantes qui graece dicuntur κατηχουντεϲ, circumsonantes
qui apud eos nominantur περιηχουντεϲ, item resonantes
qui dicuntur αντηχουντεϲ, consonantesque quos appellant
ϲυνηχουταϲ. dissonantes sunt in quibus vox prima cum 15
est elata in altitu|dinem, offensa superioribus solidis (10)
corporibus repulsaque residens in imo opprimit insequentis
2 vocis elationem, circumsonantes autem in quibus circumvagando
coacta exsolvens in medio, sine extremis casibus
sonans ibi extinguatur incerta verborum significatione, resonantes 20
vero in quibus cum | in solido tactu percussa resiliat, (15)
imagines exprimendo novissimos casus duplices faciat
auditu. item consonantes sunt in quibus ab imis auxiliata
cum incremento scandens egrediatur ad aures diserta verborum
claritate. ita si in locorum electione fuerit diligens 25
animadversio, emendatus erit | prudentia ad utilitatem (20)
in theatris vocis effectus. formarum autem descriptiones
inter se discriminibus his erunt notatae uti quae ex quadratis
1 duodecim _H_: XII. _GS_.
5 amplificantur _HS_: -cabuntur _G_.
8 enī | advertendum _H_. | utiselectus (-os _H_) _HG_ (ut is electus
_G^{c})_, uti sit lectus _S_.
12 greci _a. c. G_. | caticontes (-[ⱶ/c]ontes _S_) _x_.
13 periechontes (-[ⱶ/c]ontes _S_, -contes _G_) _x_.
14 antechontes _x_.
15 synechontas _HS_: sinechontes _G_.
17 residens _GS_: -dent _H_. | inimū _ante corr. G_.
19 exsolvens (_sic_) _x_ (_sc._ διαϲπείρουϲα τὰ ϲυνεχόμενα).
21 resiliant _x_.
22 faciunt _x_.
24 disserta _x_.
28 uti quae: itaque (-ę _G^{c}_) _x_.
* * * * *
Page 120
designentur, Graecorum habeant usus, latina e paribus
lateribus trigonorum. ita his praescriptionibus qui
voluerit uti, emendatas efficiet theatrorum perfectiones.
IX | Post scaenam porticus sunt constituendae, uti cum (25)
imbres repentini ludos interpellaverint, habeat populus quo 5
se reci|piat ex theatro choragiaque laxamentum habeant ad =122=
comparandum. uti sunt porticus Pompeianae itemque
Athenis porticus Eumenicae Patrisque Liberi fanum, et
exeuntibus e theatro sinistra parte odeum, quod Themistocles
| columnis lapideis dispositis, navium malis et antemnis 10 (5)
e spoliis Persicis pertexit, idem autem etiam incensum
Mithridatico bello rex Ariobarzanes restituit,
Zmyrnae Stratoniceum, Trallibus porticus ex utraque parte
scaenae supra stadium, ceterisque civitatibus quae diligentiores
habuerunt architectos | circa theatra sunt porticus et 15 (10)
2 ambulationes. quae videntur ita oportere conlocari uti
duplices sint habeantque exteriores columnas doricas cum
epistyliis et ornamentis ex ratione modulationis perfectas.
latitudines autem earum ita oportere fieri videntur uti
quanta altitudine columnae fuerint exterio|res, tantam 20 (15)
latitudinem habeant ab inferiore parte columnarum extremarum
ad medias et a medianis ad parietes qui circumcludunt
porticus ambulationes. medianae autem columnae
quinta parte altiores sint quam exteriores, sed aut ionico
3 aut corintho genere deformentur. columnarum autem 25
| proportiones et symmetriae non erunt isdem rationibus (20)
quibus in aedibus sacris scripsi. aliam enim in deorum
templis debent habere gravitatem, aliam in porticibus et
1 designentur … habeant _HS_: designantur … habent _G_.
2 latine (-ę _G^{c}_) raribus _x_.
8 eumenici _HS(G^{c})_, eum meneci _G_. | fanum (_sic_): _cf.
Dörpfeld: Mitteilungen des arch. Inst. Athen. Abt. XIII_ (_1888_),
_102_.
10 milis _x_. | antemnis (_non_ antennis) _sic omnes_ (_GHSLPvlch_)
_etiam p. 254, 7_.
13 smyrnae (-ę _S_) _HS_, smirne _G. cf. p. 85, 11 etc._ |
sirationiceum (si ration[i/e] ceū _S_, siratio niceum _G_) _x_. |
trabibus _HS_, tradibus _G_. | parte ut scaene (_H_, skęnę _S_, scene
_G_) _x_.
18 modulationis _S_: -nes _HG_.
20 altitudo _x_. | fuerit _x_.
25 autem _G: om. HS_.
26 hisdem _x_.
* * * * *
Page 121
ceteris operibus subtilitatem. itaque si dorici generis
erunt columnae, dimetiantur earum altitudines cum capitulis
in partes XV. | ex eis partibus una constituatur et (25)
fiat modulus, ad cuius moduli rationem omnis operis erit
explicatio. et in imo columnae crassitudo fiat duorum 5
modulorum, intercolumnium quinque et moduli dimidia
parte, altitudo columnae praeter capitulum XIIII modulorum,
capituli altitudo moduli unius, | latitudo modulorum =123=
duorum et moduli sextae partis. ceteri operis modulationes
uti in aedibus sacris in libro IIII scriptum est ita 10
4 perficiantur. sin autem ionicae columnae fient, scapus
praeter spiram et capitulum in octo et dimidiam partem
di|vidatur et ex his una crassitudini columnae detur, (5)
＜spira＞ cum plintho dimidia crassitudine constituatur,
capituli ratio ita fiat uti in libro tertio est demonstratum. 15
si corinthia erit, scapus et spira uti in ionica, capitulum
autem quemadmodum in quarto libro est scriptum, ita
habeant rationem. in stylo|batisque adiectio quae fit per (10)
scamillos inpares, ex descriptione quae supra scripta est
in libro tertio sumatur. epistylia coronae ceteraque omnia 20
ad columnarum rationem ex scriptis voluminum superiorum
explicentur.
5 Media vero spatia quae erunt subdiu inter porticus,
| adornanda viridibus videntur, quod hypaethroe ambulationes (15)
habent magnam salubritatem, et primum oculorum 25
quod ex viridibus subtilis et extenuatus aer propter motionem
corporis influens perlimat speciem et ita auferens
2 demeṇ̇tiantur _G^{c}_: demetriantur _HS_.
5 in imo: in primo _x_. | [c/g]rassitudo (_sic_) _S_ (_ut_ grassior _S
105, 19 etc._).
10 IIII. _HG_: quarto _S_.
11 scaphus _HS_ (_P_, scapus _GL_), _sed v. 7_ scapus _HLG_ (_ubi_
scaphus _retinent SP_). scaphorum _HS(L)_ _etiam 98, 18. diff. 238,
3_.
12 octo _HG_: VIII. _S_.
13 una _G: om. HS_.
14 spira _om. x_. | constituantur _x_.
18 in (styl.) _om. x_ (_cf. p. 80, 7_).
19 scabillos (_HG_, scabyllos _S_) inpartes _x_ (_cf. p. 77, 2. 3, ubi_
scabellos _cod. P_. scabilla _Cato 10, 5_. scabellum ὑποπόδιον _CGL II,
179_).
23 subdiu (_sic_) _x_ (_ut 124, 2. 143, 21. 164, 10 ubi rec._ sub divo).
24 hyp&(et _G_) rę _x_.
26 subtilis _G_: sub(p _S_)tiles _HS_.
* * * * *
Page 122
ex oculis umorem crassum, aciem tenuem et acutam speciem
relinquit. | praeterea cum corpus motionibus in ambulatione (20)
calescat, umores ex membris aer exsugendo inminuit
plenitates extenuatque dissipando quod plus inest
6 quam corpus potest sustinere. hoc autem ita esse ex eo 5
licet animadvertere, quod sub tectis cum sint aquarum
fontes aut etiam sub terra | palustris abundantia, ex his (25)
nullus surgit umor nebulosus, sed in apertis hypaethrisque
locis cum sol oriens vapore tangat mundum, ex umidis
et abundantibus excitat umores et conglobatos in altitudinem 10
tollit. ergo si ita videtur uti in hypaethris locis
ab aere umores ex corporibus exsu|gantur molestiores, (30)
quemadmodum ex terra per nebulas vi|dentur, non puto =124=
dubium esse quin amplissimas et ornatissimas subdiu hypaethrusque
conlocari oporteat in civitatibus ambulationes. 15
7 eae autem uti sint semper siccae et non lutosae, sic erit
faciendum. fodiantur et exinaniantur quam | altissime. (5)
dextra atque sinistra structiles cloacae fiant inque earum
parietibus qui ad ambulationem spectaverint, tubuli instruantur
inclinati fastigio in cloacas. his perfectis compleantur 20
ea loca carbonibus, deinde insuper sabulone eae
ambulationes sternantur et exaequentur. ita propter | carbonum (10)
raritatem naturalem et tubulorum in cloacas instructionem
excipientur aquarum abundantiae, et ita siccae
et sine umore perfectae fuerint ambulationes. 25
8 Praeterea in his operibus thesauri sunt civitatibus in
necessariis rebus a maioribus constituti. in conclusionibus
| enim reliqui omnes faciliores sunt apparatus quam (15)
lignorum. sal enim facile ante inportatur, frumenta publice
2 relinquit _G_: reliquit(d _H_) _HS_.
3 exsugendo (_G_, exugendo _H_): exuendo _S_.
4 extenuatque _G(S^{c})_: extenuatique _H et ante ras. S_.
10 abundantibus (_L_): -tius _H et_ (_qui om._ et) _S_. | et
exconglobatos _x_ (ex _del. ed._).
12 exsugantur _G_: exugantur _HS_.
14 hyp&(et _G_)risque _x_ (_cf. p. 150, 27. 23. Cass. Fel. p. 14, 6.
15, 4. 16, 7. 177, 20, Theod. Pr. p. 57, 2 etc._)
16 eae (ee _G_, eę _SG^{c}_) _sic x_.
20 cloacis _x_.
21 eae _HS_: hę _G_.
26 thensauri _x_.
27 a maioribus: amoribus _x_.
* * * * *
Page 123
privatimque expeditius congeruntur et si defit, holeribus
carne seu leguminibus defenditur, aquae fossuris
puteorum et de caelo repentinis tempestatibus ex tegulis
excipiuntur. de ligna|tione quae maxime necessaria est (20)
ad cibum coquendum, difficilis et molesta est apparatio, 5
9 quod et tarde comportatur et plus consumitur. in eiusmodi
temporibus tunc eae ambulationes aperiuntur et
mensurae tributim singulis capitibus designantur. ita
duas res egregias hypaethroe ambulationes | praestant, unam (25)
in pace salubritatis, alteram in bello salutis. ergo his 10
rationibus ambulationum explicationes non solum post
scaenam theatris sed etiam omnium deorum templis effectae
magnas civitatibus praestare poterunt utilitates.
Quoniam haec nobis satis videntur esse exposita, nunc
| insequentur balinearum dispositionum demonstrationes. 15 (30)
X pri|mum eligendus locus est quam calidissimus, id est =125=
aversus ab septentrione et aquilone. ipsa autem caldaria
tepidariaque lumen habeant ab occidente hiberno, sin autem
natura loci inpedierit, utique a meridie, quod maxime
tempus la|vandi a meridiano ad vesperum est constitutum. 20 (5)
et item est animadvertendum uti caldaria muliebria et
virilia coniuncta et in isdem regionibus sint conlocata.
sic enim efficietur ut in vasaria et hypocausis communis
sit eorum utrisque. aenea supra hypocausim tria sunt
componenda, unum | caldarium, alterum tepidarium, tertium 25 (10)
frigidarium, et ita conlocanda uti ex tepidario in
caldarium quantum aquae calidae exierit, influat de frigidario
in tepidarium ad eundem modum, testudinesque
2 alveolorum ex communi hypocausi calefaciantur. suspensurae
caldariorum ita sunt faciendae ut | primum sesquipedalibus 30 (15)
1 conger[v/e]ntur _H^{c}_ | sidefit (fide fit _ante ras. G_) _x_: side
sit _G^{c}_.
6 conportatur _HG_: cōparatur _S_.
7 eae _HS_: hae _G_.
9 hyp&(et _G_)ra ambulationem (-ē _GS_) _x_.
12 theatri _x_.
15 balinearum _HS_: balnearum _G_.
17 ab(ḍ̇ _G^{c}_) septem(n _S_)trione _x_.
18 sin: si _x_.
21 calcaria _H et ante corr. S_.
22 hisdem _x_.
27 caldae (-e _G_, -ę _S_) _x_ (calidę _S^{c}_).
29 calfaciantur _H_: -æntur _H^{c}_, -entur _GS_ (calefacientur
_G^{c}_).
* * * * *
Page 124
tegulis solum sternatur inclinatum ad hypocausim,
uti pila cum mittatur non possit intro resistere sed
rursus redeat ad praefurnium ipsa per se. ita flamma facilius
pervagabitur sub suspensione. supraque laterculis
bessalibus pilae struantur ita dispositae uti bipedales 5
| tegulae possint supra esse conlocatae. altitudinem autem (20)
pilae habeant pedes duo eaeque struantur argilla cum
capillo subacta, supraque conlocentur tegulae bipedales
3 quae sustineant pavimentum. concamarationes vero si ex
structura factae fuerint, erunt utiliores, sin autem 10
contignationes fue|rint, figulinum opus subiciatur, sed hoc ita (25)
erit faciendum. regulae ferreae aut arcus fiant eaeque uncinis
ferreis ad con|tignationem suspendantur quam creberrimis, =126=
eaeque regulae sive arcus ita disponantur uti
tegulae sine marginibus sedere in duabus invehique possint, 15
et ita totae concamarationes in ferro nitentes sint
perfectae. earumque camararum superiora | coagmenta ex (5)
argilla cum capillo subacta liniantur, inferior autem pars,
quae ad pavimentum spectat, primum testa cum calce
trullissetur, deinde opere albario sive tectorio poliatur. 20
eaeque camarae in caldariis si duplices factae fuerint,
meliorem habebunt usum. non enim a vapore umor corrumpere
| poterit materiem contignationis, sed inter duas (10)
4 camaras vagabitur. magnitudines autem balinearum videntur
fieri pro copia hominum, ＜dummodo＞ sint ita dispositae. 25
quanta longitudo fuerit, tertia dempta, latitudo
5 besalibus _x_. | tegulę _om. G_ (_suppl. G^{c}_).
6 altitudinem (-nē _S_) _HS_: -nes _G_.
7 pedes duo _x_ (duo semis _Fav. p. 300, 8_).
9 (_item 126, 3_) concamarationes _HG_, -merationes _S_.
11 figlinum _x_.
12 regula (_sic_, -lę _GS_) ferreae (-ręe _G_, -reę _SG^{c}_) _H_. |
eaeque _HS_: haeque _G_.
17 camararum _HG_ (_sed_ camerarum _S, ut x v. 8. 10_). _ego nunc
semper scripsi_ camaram (_ut habet x etiam 170, 21 et G 207, 19. cf.
75, 19. 125, 23. 126, 3. Plin. Aug. 12, 79. Keil ad Varr. p. 251_).
18 inferior (_Fav. p. 301, 5_): interior _x_.
20 trulizetur _G_, tulizetur _HS_ (trulliss- _infra semper x, nisi
quod_ trulissetur _HS 170, 2_).
24 balneorum _x_.
25 dummodo (_Fav._): _om. x_. | dispositae _Fav._: compositae _x_.
* * * * *
Page 125
sit praeter scholam labri et alvei. labrum utique sub
lumine faciundum videtur, ne stantes | circum suis umbris (15)
obscurent lucem. scholas autem labrorum ita fieri oportet
spatiosas uti cum priores occupaverint loca, circum spectantes
reliqui recte stare possint. alvei autem latitudo 5
inter parietem et pluteum ne minus sit pedes senos, ut
5 gradus inferior inde auferat et pulvinus duos pedes. | laconicum (20)
sudationesque sunt coniungendae tepidario, eaeque
quam latae fuerint, tantam altitudinem habeant ad
imam curvaturam hemisphaerii. mediumque lumen in 10
hemisphaerio relinquatur ex eoque clupeum aeneum catenis
pendeat, per cuius reductiones et demissiones perficietur
sudationis tem|peratura. ipsumque ad circinum fieri oportere (25)
videtur, ut aequaliter a medio flammae vaporisque
vis per curvaturae rotundationes pervagetur. 15