palaestrarum aedificationes, traditas tamen explicare
et quemadmodum apud Graecos constituantur monstrare.
in palaestris peristyla quadrata sive oblonga ita
sunt facienda | uti duorum stadiorum habeant ambulationis 20 (5)
circumitionem, quod Graeci vocant διαυλον, ex quibus
tres porticus simplices disponantur, quarta quae ad meridianas
regiones est conversa, duplex, uti cum tempestates
ventosae sint, non possit aspergo in interiorem partem
2 pervenire. constituantur | autem in tribus porticibus 25 (10)
exhedrae spatiosae, habentes sedes in quibus philosophi rhetores
reliquique qui studiis delectantur sedentes disputare
possint. in duplici autem porticu conlocentur haec membra.
1 scolam _x_ (_sed 15_ scholas _H_).
2 faciu(e _GS_)ndum _H_.
3 fieri _GS_: fuerit (_sic_) _H_.
10 hemisperii _x_.
11 hemisperio _x_. | clype[v/o]m _H_, clypeū _S_, clipeum _G_.
12 di(e _G_)missiones _HS_.
16 iam &(et _G_)si non _HG_, [·ſı/&·ıā] n̄ (= et si iam non) _S^{c}_.
17 (_etc._) palestrarum _x_. | aedificationes (-es _G_) traditae (-ę
_GS_) _x_.
18 _post_ constituantur monstrare _continuo subdit x v. 9-12_
constituantur--disputare possint.
19 peristy(i _G_)lia _x_.
20 sunt _G_: sint _HS_.
21 circuitionem _x_. | diaulam (-ā _S_) _x_.
25 exedrae (-ę _GS_) _x_.
* * * * *
Page 126
ephebeum in medio, hoc autem est exhedra amplissima
cum sedibus, quae tertia parte longior | sit quam lata. (15)
sub dextra coryceum, deinde proxime conisterium, a conisterio
in versura porticus frigida lavatio, quam Graeci λουτρον
vocitant. ad sinistram ephebei elaeothesium, proxime 5
autem elaeothesium ＜tepidarium＞, ab eoque iter in propnigeum
in versura porticus. proxima autem introrsus | e (20)
regione frigidarii conlocetur concamarata sudatio longitudine
duplex quam latitudo, quae habeat in versuris ex una parte
laconicum ad eundem modum quam supra scriptum est, 10
compositum, ex adverso laconici calidam lavationem. in
palaestra peristyla, quemadmodum supra scriptum est, ita | (25)
3 debent esse distributa. extra autem disponantur | porticus =128=
tres, una ex peristylo exeuntibus, duae dextra atque
sinistra stadiatae, ex quibus una quae spectaverit ad 15
septentrionem, perficiatur duplex amplissima latitudine,
altera simplex ita facta uti in partibus quae fuerint
circa | parietes et quae erunt ad columnas, margines habeat (5)
uti semitas non minus pedum denum mediumque
excavatum uti gradus sint in descensu a marginibus sesquipedem 20
ad planitiem, quae planities sit non minus
pedes XII. ita qui vestiti ambulaverint circum in marginibus,
4 non inpedientur | ab unctis se exercentibus. haec (10)
autem porticus ξυϲτοϲ apud Graecos vocitatur, quod athletae
1 exedra _S_ (_non HG_).
2 quae _om. x_.
3 dextro _x_. | coryceum (-ū _S_) _HS_, corriceum _G_. | conisterium
_HG_: conistrū (_item v. 16_ conistro) _S_.
4 lytron _HS_, litron _G_.
5 eleothesium (-seum _ante corr. S_) _HS^{c}_, elaeo thesium _G_.
6 alaeothesium _H_, aleothesiū _S_, ala|eothesium _G_. | tepidarium
_Marini_ (_W. A. Becker_): frigidarium _x_. | propnigeum _HS_, propnı
^{g}ẹ̇um _G_.
7 proxima _GS_: -mā _H_.
8 concamerata _x_.
9 hab& _S_.
10 quam: uti quam (-ā _S_) _x_ (_cf. p. 145, 29_).
11 caldam (cal^{ı}dā _S^{c}_) _x_.
12 per(ꝑ _S_)stylia _HS_, peristilia _G_.
13 esse perfecta distributa _x_ (perf. _del. Oehmichen. cf. p. 148, 28.
138, 16_).
14 peristylo _HS_: peristilio _G_.
18 erit _x_. | habeant _x_.
20 a _om. x_.
23 abcunctis _x_.
24 xy(i _G_)stos _x_. | athl&ae _H_, adl[ⱶ/e]|thę _S_, atheletę _G_.
* * * * *
Page 127
per hiberna tempora in tectis stadiis exercentur.
proxime autem xystum et duplicem porticum designentur
hypaethroe ambulationes, quas Graeci παραδρομιδαϲ, nostri
xysta appellant, in quas per hiemem | ex xysto sereno (15)
caelo athletae prodeuntes exercentur. faciunda autem 5
xysta sic videntur ut sint inter duas porticus silvae aut
platanones et in his perficiantur inter arbores ambulationes
ibique ex opere signino stationes. post xysta
autem stadium ita figuratum ut possint hominum copiae
cum | laxamento athletas certantes spectare. 10 (20)
Quae in moenibus necessaria videbantur esse ut apte
XII disponantur, perscripsi. de opportunitate autem portuum
non est praetermittendum, sed quibus rationibus tueantur
naves in is ab tempestatibus explicandum. hi autem natu|raliter =129=
si sint bene positi habeantque acroteria sive promuntoria
procurrentia, ex quibus introrsus curvaturae sive 16
versurae ex loci natura fuerint conformatae, maximas utilitates
videntur habere. circum enim porticus sive navalia
sunt | facienda sive ex porticibus aditus ad emporia, turresque (5)
ex utraque parte conlocandae, ex quibus catenae 20
traduci per machinas possint.
2 Sin autem non naturalem locum neque idoneum ad
tuendas ab tempestatibus naves habuerimus, ita videtur
esse fa|ciendum uti si nullum flumen in his locis inpedierit (10)
sed erit ex una parte statio, tunc ex altera parte 25
structuris sive aggeribus expediantur progressus. et ita
conformandae portuum conclusiones. eae autem structurae
1 stadiis _H_: studiis _H^{c}SG_. | _post_ exercentur _subdit x v.
15-18_ Faciunda--stationes.
3 hypaethroe: hyp&(et _G_)ro eae _HG_, hyp&roee _S_. | paradromidas
_HS_, parathromidas _G_.
4 xysta (_sic_) _x_.
5 atl&ae _H_, adl[ⱶ/e]thę _S_. athlete _G_. | faciunda: _sic x_.
6 xy(i _G_)sta _x_.
7 platanones et: plata non ess& (_HS_, e̅e̅t _G_) _x_.
8 signino _HG_: signorum (_sed in m. ipse_ vel signinos) _S_. | xystum
_x_.
10 athletas _GS_: athl&an _H_.
14 is: his _x_. | Hi _G_: hii _HS(G^{c})_.
15 (_item infra_) promunturia _HG_, promunctoria _S_.
18 sivenalia _H_, si venalia _S_, sive nalia _G_.
19 ad _om. x_.
27 eae _HS_: hae _G_.
* * * * *
Page 128
quae in aqua sunt futurae, videntur sic esse faciendae uti
portetur pulvis a re|gionibus quae sunt a Cumis continuatae (15)
ad promuntorium Minervae, isque misceatur uti in
3 mortario duo ad unum respondeant. deinde tunc in eo
loco qui definitus erit, arcae stipitibus robusteis et catenis 5
inclusae in aquam demittendae destinandaeque firmiter,
deinde intra ex trastillis inferior | pars sub aqua exaequanda (20)
et purganda, et caementis ex mortario, materia
mixta quemadmodum supra scriptum est, ibi congerendum,
doneque compleatur structura spatium quod fuerit inter 10
arcas. hoc autem munus naturale habent ea loca quae
supra scripta sunt.
| Sin autem propter fluctus aut impetus aperti pelagi (25)
destinae arcas non potuerint continere, tunc ab ipsa terra
sive crepidine pulvinus quam firmissime struatur, isque 15
pulvinus exaequata struatur planitia minus quam dimidiae
partis, reliquum quod est proxime litus, proclinatum
4 latus habeat. | deinde ad ipsam aquam et latera pulvino =130=
circiter sesquipedales margines struantur aequilibres ex
planitia quae est supra scripta, tunc proclinatio ea impleatur 20
harena et exaequetur cum margine et planitia
pulvini. deinde insuper eam | exaequationem pila quam (5)
magna constituta fuerit ibi struatur, eaque cum erit extructa,
relinquatur ne minus duos menses ut siccescat.
tunc autem succidatur margo quae sustinet harenam. ita 25
harena fluctibus subruta efficiet in mare pilae praecipitationem.
hac ratione quotienscumque | opus fuerit, in (10)
aquam poterit esse progressus.
3 isque: his quae (que _GS_) _x_.
5 robustis _S_.
7 intra: interea (_HG_, inter ea _S_) _x_. | extrastilis _x_. |
exęquanda _G_: exae(e _S_)quenda _HS_.
10 doneque: denique _x_ (deinque _G^{c}_). | structurae (_H_, -ę _GS_)
_x_ (_corr. Lor._).
11 munus _HS_: minus _G_ (_sed in m._ ī aꝉ munus _G^{c}_).
14 poterint _ante corr. S_.
16 planitia: _sic x_.
20 planitia _HG_: -tię _S_.
21 exequæ(_ex_ a)tur _H^{c} = ante corr. S_, exequetur _S^{c}_
(_G^{c})_, exequentur _G_. | planitia: _sic x_.
24 relinquaṇ̇tur _G^{c}_. | mensis _H_. | sic‿cessat _S_.
26 pilę (_ante corr._) _om. G_.
* * * * *
Page 129
5 In quibus autem locis pulvis non nascitur, his rationibus
erit faciendum uti arcae duplices ustilatis taleis et
catenis conligatae in eo loco qui finitus erit constituantur,
et inter destinas creta in aeronibus ex ulva palustri factis
| calcetur. cum ita bene calcatum et quam densissime 5 (15)
fuerit, tunc cocleis rotis tympanis conlocatis locus qui ea
saeptione finitus fuerit exinaniatur sicceturque, et ibi inter
saeptiones fundamenta fodiantur. si terrena erunt, usque
ad solidum crassiora quam qui murus supra futurus erit
exinaniantur | siccenturque, et tunc structura ex caementis 10 (20)
6 calce et harena compleantur. sin autem mollis locus erit,
palis ustilatis alneis aut oleagineis configatur et carbonibus
compleatur, quemadmodum in theatrorum et muri
fundationibus est scriptum. deinde tunc quadrato saxo
murus ducatur iuncturis | quam longissimis, uti maxime 15 (25)
medii lapides coagmentis contineantur. tunc qui locus
erit inter murum ruderatione sive structura compleatur.
ita erit uti possit turris insuper aedificari.
7 His perfectis navaliorum ea erit ratio ut constituantur
| spectantia maxime ad septentrionem. nam meridianae =131=
regiones propter aestus cariem tineam teredines reliquaque 21
bestiarum nocentium genera procreant alendoque conservant,
eaque aedificia minime sunt materianda propter
incendia. | de magnitudinibus autem finitio nulla debet (5)
esse, sed faciunda ad maximum navium modum, uti etsi 25
maiores naves subductae fuerint, habeant cum laxamento
ibi conlocationem.
Quae necessaria ad utilitatem in civitatibus publicorum
locorum succurrere mihi potuerunt, quemadmodum
2 ustilatis taleis: relatis tabulis _x_ (_cf. p. 21, 23_).
4 ineronibus: _sic x_ (aero κόϊξ _CGL II, 12 sub A_). | plaustri _G_.
6 clocleis _ante ras. H_.
7 septione _x_.
8 septiones _x_. | terrea _ante corr. G_.
10 exinaniatur sicceturque _x_. | tunc _HS_: nunc _G_.
11 conpleantur _G_: compleatur _HS(G^{c})_. | erit _HS_: fuerit _G_.
12 configantur … (13) com(n _G_)pleantur _x_.
22 materienda _HS_ (-anda _G_).
25 faciunda _HG_: facienda _S_.
29 potuerunt _G_: poterunt _HS_.
* * * * *
Page 130
con|stituantur et perficiantur in hoc volumine scripsi, (10)
privatorum autem aedificiorum utilitates et eorum symmetrias
insequenti volumine ratiocinabor.
LIBER SEXTUS.
1 Aristippus philosophus Socraticus naufragio cum eiectus 5
| ad Rhodiensium litus animadvertisset geometrica schemata (15)
descripta, exclamavisse ad comites ita dicitur ‘bene
speremus, hominum enim vestigia video’ statimque in oppidum
Rhodum contendit et recta gymnasium devenit,
ibique de philosophia disputans muneribus est donatus, ut 10
non tantum | se ornaret sed etiam eis qui una fuerunt et (20)
vestitum et cetera quae opus essent ad victum praestaret.
cum autem eius comites in patriam reverti voluissent interrogarentque
eum quidnam vellet domum renuntiari, tunc
ita mandavit dicere, eiusmodi possessiones et viatica liberis 15
oportere pa|rari quae etiam e naufragio una possent enatare. (25)
2 namque ea vera praesidia sunt vitae quibus neque fortunae
tempestas iniqua neque publicarum rerum mutatio neque
belli vastatio | potest nocere. non minus eam sententiam =132=
augendo Theophrastus, hortando doctos potius esse quam 20
pecuniae confidentes ita ponit, doctum ex omnibus solum
neque in alienis locis peregrinum neque amissis familiaribus
et necessariis | inopem amicorum sed in omni civitate (5)
esse civem difficilesque fortunae sine timore posse despicere
casus, at qui non doctrinarum sed felicitatis praesidiis 25
putaret se esse vallatum, labidis itineribus vadentem
3 non stabili sed infirma conflictari vita. Epicurus vero non
6 hrodiensium _E_ (_non G_). | schemata _H_ (scemata _EGS_).
9 rodum _HS_, hrodum _EG_. | recta _H_ (recta via _S_): recte _EG_.
10 ut non tantum: in tantum ut non solum _S_.
16 enatare _EG_: enarrare _H_, enavigare _S_.
20 theofrastus _EG_.
26 labidis _HS(G^{c})_: lapidis _EG_.
27 stabilis _H et ante ras. S_.
* * * * *
Page 131
dissimiliter ait pauca sapientibus | fortunam tribuere, quae (10)
autem maxima et necessaria sunt, animi mentisque cogitationibus
gubernari. haec ita etiam plures philosophi
dixerunt. non minus poetae qui antiquas comoedias graece
scripserunt, easdem sententias versibus in scaena pronuntiaverunt, 5
ut Eucrates Chionides Aristophanes, | maxime (15)
etiam cum his Alexis, qui Athenienses ait oportere ideo
laudari quod omnium Graecorum leges cogunt parentes
＜ali＞ a liberis, Atheniensium non omnes nisi eos qui
liberos artibus erudissent. omnia enim munera fortunae 10
cum dantur ab ea faciliter adimuntur, disciplinae vero
coniunctae cum | animis nullo tempore deficiunt, sed permanent (20)
4 stabiliter ad summum exitum vitae. itaque ego
maximas infinitasque parentibus ago atque habeo gratias,
quod Atheniensium legem probantes me arte erudiendum 15
curaverunt, et ea quae non potest esse probata sine litteratura
encyclioque doctrinarum | omnium disciplina. cum (25)
ergo et parentium cura et praeceptorum doctrinis auctas
haberem copias disciplinarum, philologis et philotechnis
rebus commentariorumque scripturis me delectans eas possessiones 20
animo paravi, e quibus haec | est fructuum summa, =133=
nullas plus habendi esse necessitates eamque esse proprietatem
divitiarum maxime, nihil desiderare. sed forte
nonnulli haec levia iudicantes putant eos esse sapientes
qui pecunia sunt copiosi. itaque plerique ad id | propositum 25 (5)
contendentes audacia adhibita cum divitiis etiam
5 notitiam sunt consecuti. ego autem, Caesar, non ad
pecuniam parandam ex arte dedi studium, sed potius
tenuitatem cum bona fama quam abundantiam cum infamia
sequendam probavi. ideo notities parum est adsecuta. 30
sed tamen his vo|luminibus editis, ut spero, etiam (10)
1 ait _S_: aut _HEG_.
3 etiam plures: esse plures etiam _S_.
6 eucrates: _sic_ (_pro_ Eu … Crates) _x_.
9 ali _om. x_.
11 facile _S_.
16 litteraturae (-ę _EGS_) _x_.
18 parentium _HG_: -tū _ES(G^{c})_.
19 philotechinis _x_.
22 nullas _EG_: nulla _HS_.
24 putantes eo | esse _H_, putantes eos esse _EG_, putant eos tantum
esse _S_.
30 notities: _sic_ (_gen._) _x cf. ad. p. 233, 21_. | adsecuta: _cf. p.
63, 18_.
* * * * *
Page 132
posteris ero notus. neque est mirandum quid ita pluribus
sim ignotus. ceteri architecti rogant et ambiunt ut architectentur,
mihi autem a praeceptoribus est traditum rogatum
non rogantem oportere suscipere curam, quod ingenuus
color movetur pudore petendo | rem suspiciosam. 5 (15)
nam beneficium dantes non accipientes ambiuntur. quid
enim putemus suspicari qui rogetur de patrimonio sumptus
faciendos committere gratiae petentis, nisi praedae compendiique
6 eius causa iudicet faciundum? itaque maiores
primum a genere probatis operam tradebant | architectis, 10 (20)
deinde quaerebant si honeste essent educati, ingenuo pudori
non audaciae protervitatis committendum iudicantes. ipsi
autem artifices non erudiebant nisi suos liberos aut cognatos
et eos viros bonos instituebant, quibus tantarum rerum
fides sine dubitatione permitteretur. 15
| Cum autem animadverto ab indoctis et inperitis tantae (25)
disciplinae magnitudinem iactari et ab is qui non
modo ＜non＞ architecturae sed omnino ne fabricae quidem
notitiam habent, non possum non laudare patres familiarum
eos qui litteraturae fiducia confirmati per se aedificantes 20
ita iudicant, si | inperitis sit committendum, ipsos =134=
potius digniores esse ad suam voluntatem quam ad alienam
7 pecuniae consumere summam. itaque nemo artem ullam
aliam conatur domi facere, uti sutrinam fullonicam aut
ex ceteris quae sunt faciliores, | nisi architecturam, ideo 25 (5)
quod qui profitentur non arte vera sed falso nominantur
architecti. quas ob res corpus architecturae rationesque
eius putavi diligentissime conscribendas, opinans id munus
omnibus gentibus non ingratum futurum. igitur quoniam
in quinto de opportunitate communium ope|rum perscripsi, 30 (10)
1 cur ita sim pluribus ignotus _S_.
2 ambigunt _HS_. | architentent _H_, -tectent _SEG_.
8 pet(a& _H_)entes _x_.
9 faciundum _HS_: -endum _EG_.
10 tradebant: dabant _S_.
11 ingenio _E_.
12 permittendum _S_.
15 fidei pecuniae s. d. permitterentur _x_ (_ubi glossam, ex v. 23_,
pecuniae _delevit, reliqua ut supra mutavit Müller-Strübing_).
17 is: his _x_.
18 _alterum_ non _om. x_.
28 id munus: ın munus _HS_, iṅ|munus _G^{c}_, ınmunus _E_.
* * * * *
Page 133
in hoc volumine privatorum aedificiorum ratiocinationes
et commensus symmetriarum explicabo.
I Haec autem ita erunt recte disposita, si primo animadversum
fuerit quibus regionibus aut quibus inclinationibus
mundi constituantur. namque aliter Aegypto, aliter Hispania, 5
| non eodem modo Ponto, dissimiliter Romae, item (15)
ceteris terrarum et regionum proprietatibus oportere videntur
constitui genera aedificiorum, quod alia parte solis
cursu premitur tellus, alia longe ab eo distat, alia per
medium temperatur. igitur uti constitutio mundi ad terrae 10
spatium in|clinatione signiferi circuli et solis cursu disparibus (20)
qualitatibus naturaliter est conlocata, ad eundem
modum etiam ad regionum rationes caelique varietates
2 videntur aedificiorum debere dirigi conlocationes. sub
septentrione aedificia testudinata et maxime conclusa et 15
non patentia sed conversa ad | calidas partes oportere fieri (25)
videntur. contra autem sub impetu solis meridianis regionibus,
quod premuntur a calore, patentiora conversaque
ad septentrionem et aquilonem sunt faciunda. ita quod
ultra natura laedit, arte erit emendandum. item reliquis 20
regionibus ad eundem modum ＜debet＞ temperari, | quemadmodum (30)
caelum est ad inclinationem mundi conlocatum.
3 Haec autem ex natura rerum sunt animadvertenda et
consideranda atque etiam ex membris corporibusque gentium
| observanda. namque sol quibus locis mediocriter =135=
profundit vapores, in his conservat corpora temperata, 26
quaeque proxime currendo deflagrat, eripit exurendo temperaturam
umoris. contra vero refrigeratis regionibus,
quod absunt a meridie | longe, non exhauritur a caloribus (5)
umor, sed ex caelo roscidus aer in corpora fundens umorem 30
efficit ampliores corporaturas vocisque sonitus graviores.
ex eo quoque quae sub septentrionibus nutriuntur
5 hispanię _S_.
11 in inclinatione _x_.
18 quod: quia _S_.
19 faciunda _HG_: -enda _ES_.
20 ultra _HEG_: ultro _S_.
21 debet _om. x_ (_cf. p. 118, 27. 277, 12_).
27 deflagrant _x_.
28 contra refrigeratas vero regiones quia … _S_.
29 coloribus _H_.
30 fundans _H_.
32 quae _om. x_.
* * * * *
Page 134
gentes inmanibus corporibus, candidis coloribus, directo
capillo et rufo, oculis caesiis, san|guine multo ab umoris (10)
4 plenitate caelique refrigerationibus sunt conformati. qui
autem sunt proximi ad axem meridianum subiectique solis
cursui, brevioribus corporibus, colore fusco, crispo capillo, 5
oculis nigris, cruribus squalidis, sanguine exiguo solis impetu
perficiuntur. itaque etiam propter san|guinis exiguitatem (15)
timidiores sunt ferro resistere, sed ardores ac febres
sufferunt sine timore, quod nutrita sunt eorum membra
cum fervore. itaque corpora quae nascuntur sub septentrione 10
a febri sunt timidiora et inbecilla, sanguinis autem
abundantia ferro resistunt sine timore.
5 | Non minus sonus vocis in generibus gentium dispares (20)
et varias habet qualitates. ideo quod terminatio orientis
et occidentis circa terrae librationem, qua dividitur pars 15
superior et inferior mundi, habere videtur libratam naturali
modo circumitionem, quem etiam mathematici οριζοντα
dicunt. | igitur cum id habemus certum animo sustinentes, (25)
ab labro quod est in regione septentrionali, linea traiecta
ad id quod est supra meridianum axem ab eoque altera 20
obliqua in altitudinem ad summum cardinem qui est post
stellas septen|trionum, sine dubitatione animadvertemus ex =136=
eo esse schema trigoni mundo, uti organi quam ϲαμβυκην
6 graeci dicunt. itaque quod est spatium proximum imo
cardini ab axis linea in meridianis finibus, sub eo loco 25
quae sunt nationes propter | brevitatem altitudinis ad mundum (5)
sonitum vocis faciunt tenuem et acutissimum, uti in
organo chorda quae est proxima angulo. secundum eam
1 de(i _E_)recto _HEG_: dimisso _S_ (_sed in m._ vel derecto _S^{c}_).
2 cae(ę _GS_)sis _x_ (caecis _E_).
6 squalidis (_sc. macie, ut ciris v. 506 cf._ αὐχμηρόϲ _CGL II, 187.
252_): validis _x_ (invalidis _Joc._).
7 sicantur _S_ (_sed in m._ vel perficiuntur _S^{c}_).
9 subferunt _x_ (sufferunt _SG^{c}, ut x p. 45, 5_).
12 tumore _H_.
16 et inferior _om. S_.
17 circuitionem _S_. | quem: quam _x_. | orizonta (rizonta _E_) _x_.
19 ab _HEG_: a _S_.
20 alteram obliquam (ā _bis SEG_) _x_.
22 sine dubitatione: procul dubio _S_.
23 scaema _H^{c}_ (scema _EGS_): scaena ante _corr. H_. | trigonii _x_.
| sambucen _x_.
25 cardine _x_ (-ni _L_).
* * * * *
Page 135
autem reliquae ad mediam Graeciam remissiores efficiunt
in nationibus sonorum scansiones, item a medio in ordinem
crescendo ad extremos septentriones sub | altitudines caeli (10)
nationum spiritus sonitibus gravioribus a natura rerum
exprimuntur. ita videtur mundi conceptio tota propter 5
inclinationem consonantissime per solis temperaturam ad
7 harmoniam esse composita. igitur quae nationes sunt inter
axis meridiani cardinem ac septentrionalis medio positae,
uti | in diagrammate musico medianae vocis habent sonitum (15)
in sermone, quaeque progredientibus ad septentrionem 10
sunt nationes, quod altiores habent distantias ad mundum,
spiritus vocis habentes umore repulsos ad hypatas et proslambanomenon,
a natura rerum sonitu graviore coguntur
uti. eadem | ratione e medio progredientibus ad meridiem (20)
gentes paranetarum ＜netarum＞que acutissimam sonitus 15
8 vocis perficiunt tenuitatem. hoc autem verum esse, ex
umidis naturae locis graviora fieri et ex fervidis acutiora,
licet ita experiendo | animadvertere. calices duo in una =137=
fornace aeque cocti aequoque pondere ad crepitumque uno
sonitu sumantur. ex his unus in aquam demittatur, postea 20
ex aqua eximatur, tunc utrique tangantur. cum enim ita
factum fuerit, largiter inter | eos sonitus discrepabit aequoque (5)
pondere non poterunt esse. ita et hominum corpora
uno genere figurationis et una mundi coniunctione concepta
alia propter regionis ardorem acutum spiritum aeris 25
exprimunt tactu, alia propter umoris abundantiam gravissimas
effundunt sonorum qualitates.
1 autem: axem _E_ (_non G_). | remissionibus _x_.
2 cansiones _HS_, cassiones _G_, concisiones _E_.
4 sonitus gravioribus _HEG_: sonitu graviori … (exprimitur) _S_.
8 ac: ab _x_.
9 india grammate (grāmatę _E_) _EGS_: india grā|mata _H_.
11 ad mundi _x_.
12 hypatas _HS^{c}_: hyp(b _E_)atos _EG et ante corr. S_. | pros
lambanomenos _x_.
14 e _om. x_.
15 paranetarumque (-rū quae _E_) _x, sed cum albo_ para |rūq⁊ _S_.
18 experimento _S_.
20 demittatur _HS(G^{c})_: dimittatur _EG_.
21 eximatur: sumatur _S_.
22 largiter: multum _S_. | discrepauit _H_ (-bit _EGS_).
23 hominum corpora _HS_: corpora hominum _EG_.
26 tactu _HEG_: actu _S_ (_ut L^{c}_).
* * * * *
Page 136