| crassitudines earum sint partis octavae ad altitudines. (10)
item in diastylo dimetienda est altitudo columnae in partes
octo et dimidiam et unius partis columnae crassitudo conlocetur.
in systylo altitudo dividatur in novem et dimidiam 5
partem et ex eis una ad crassitudinem columnae
detur. item in | pycnostylo dividenda est altitudo in decem (15)
et eius una pars facienda est columnae crassitudo.
eustyli autem aedis columnae, uti systyli, in novem partes
altitudo dividatur et dimidiam partem et eius una pars 10
constituatur in crassitudine imi scapi. ita habebitur pro
11 rata parte intercolumnio|rum ratio. quemadmodum enim (20)
crescunt spatia inter columnas, proportionibus adaugendae
sunt crassitudines scaporum. namque si in araeostylo
nona aut decima pars crassitudini fuerit, tenuis et exilis 15
apparebit, ideo quod per latitudinem intercolumniorum aer
consumit et inminuit aspectu | scaporum crassitudinem. (25)
contra vero pycnostylis, si octava | pars crassitudini fuerit, =74=
propter crebritatem et angustias intercolumniorum tumidam
et invenustam efficiet speciem. itaque generis operis oportet 20
persequi symmetrias. etiamque angulares columnae
crassiores faciendae sunt ex sua | diametro quinquagensima (5)
parte, quod eae ab aere circumciduntur et graciliores videntur
esse aspicientibus. ergo quod oculus fallit, ratiocinatione
12 est exaequandum. contracturae autem in summis 25
columnarum hypotracheliis ita faciendae videntur uti si
columna sit ab minimo ad pedes quinos de|nos, ima crassitudo (10)
1 areosty(i _G_)lis _H^{c}SG_: aureostylos (_a. c._) _H_.
2 altitudinis (_a. c._) _H_.
4 dimidium (_HG_, -ū _S_) _x_.
6 eis _HG_: his _S_.
7 py(i _G_)cnosty(i _G_)lo _HG_: pignostylo _S_.
9 Eusty(i _G_)li _GS_: Custyli _H_. | partes (_i. e._ -tis): -tibus _x_.
14: crassitudines _G_: -nis _HS_. | simare ostylo (_sic_) _H_.
15 crassitudini: -nis _x_.
17 aspectuscaporum (aspectu[s/s]caporum _H^{c}_, aspectus caporū _G_,
aspectus scaporū _S_) _x_.
18 pignostylis _HS_, pinostilis _G_. | crassitudini _G_: -nis _HS_ (vel
is _supra G^{c}_).
22 suo _x_. | quinquagesima _x_.
23 eae _H_ (ī aꝉ eę _in m. G^{c}_): hae _G_, heę _S_.
25 exequandū _G_: exạ̇equendum _H^{c}_, exequendū _S_.
26 hypotrachelis _HG_, ypotrachelis _S_.
* * * * *
Page 73
dividatur in partes sex et earum partium quinque
summa constituatur. item quae erit ab quindecim pedibus
ad pedes viginti, scapus imus in partes sex et semissem
dividatur earumque partium quinque et semisse superior
crassitudo columnae fiat. item quae erit a pedibus | viginti 5 (15)
ad pedes triginta, scapus imus dividatur in partes septem
earumque sex summa contractura perficiatur. quae autem
ab triginta pedibus ad quadraginta alta erit, ima dividatur
in partes septem et dimidiam, ex his sex et dimidiam in summo
habeat contracturae ratione. quae erunt ab | quadraginta 10 (20)
pedibus ad quinquaginta, item dividendae sunt in
octo partes et earum septem in summo scapo sub capitulo
contrahantur. item si quae altiores erunt, eadem ra|tione =75=
13 pro rata constituantur contracturae. haec autem propter
altitudinis intervallum, scandente oculi specie, adiciuntur 15
crassitudinibus temperaturae. venustatem enim persequitur
visus, cuius si non blandimur voluptati proportione et
mo|dulorum adiectionibus, uti quod fallit temperatione adaugeatur, (5)
vastus et invenustus conspicientibus remittetur
aspectus. de adiectione quae adicitur in mediis columnis, 20
quae apud Graecos ενταϲιϲ appellatur, in extremo libro
erit forma et ratio eius quemadmodum mollis et conveniens
efficiatur sub|scripta. (10)
IV Fundationes eorum operum fodiantur si queat inveniri
ab solido et in solidum quantum ex amplitudine operis 25
pro ratione videbitur, extruaturque structura totum solum
quam solidissima. supraque terram parietes extruantur
sub co|lumnas, dimidio crassiores quam columnae sunt (15)
futurae uti firmiora sint inferiora superioribus. qua et
2 itemq: (q⁊ _GS_) _x_.
3 viginti capus _H_, XX scapus _GS_. | _post_ partes _add. x_ septem
superior crassitudo columnae (_deinde_ sex et semissem _etc._, _ubi_ in
_ante_ sex _suppl. S^{c}_).
5 itemque (q: _H_, q⁊ _GS_) erunt (er̅t̅ _S_) _x_.
6 imus _G et in ras. S^{c}_: is _H_.
7 earumque--(9) septem _HS(LG^{c})_: _om. G(P)_.
10 rationem (-nē _GS_) _x_.
14 constituatur _x_.
15 scandentis oculis species _x_.
16 venustates _x_.
18 fallitur _x_.
21 ent(h _S_)asis _x_.
22 forma et: formata _x_.
29 quae est (quę ē _G_) ereobates _HG_, quę estereobates _S_, quę ē
stereobates _G^{c}_.
* * * * *
Page 74
stereobatae appellantur, nam excipiunt onera. spirarumque
proiecturae non procedant extra solidum. item supra
parietis ad eundem modum crassitudo servanda est, intervalla
autem concama|randa aut solidanda festucationibus (20)
2 uti distineantur. sin autem solidum non invenietur, sed 5
locus erit congesticius ad imum aut paluster, tunc is locus
fodiatur exinaniaturque et palis alneis aut oleagineis aut
robusteis ustilatis configatur, | sublicaeque machinis adigantur =76=
quam creberrimae, carbonibusque expleantur intervalla
palorum et tunc structuris solidissimis fundamenta 10
impleantur. extructis autem fundamentis ad libramentum
3 stylobatae sunt conlocandi. supra sty|lobatas columnae (5)
disponendae quemadmodum supra scriptum est, sive in
pycnostylo quemadmodum pycnostyloe, sive systylo aut
diastylo aut eustylo quemadmodum supra scriptae sunt 15
et constitutae. in araeostylis enim libertas est quantum
cuique libet constituendi. sed ita columnae in peripteris
| conlocentur uti quot intercolumnia sunt in fronte, totidem (10)
bis intercolumnia fiant in lateribus. ita enim erit duplex
longitudo operis ad latitudinem. namque qui columnarum 20
duplicationes fecerunt erravisse videntur, quod unum intercolumnium
in longitudine plus quam oportet procurrere
4 vi|detur. gradus in fronte constituendi ita sunt uti sint (15)
semper inpares. namque cum dextro pede primus gradus
ascendatur, item in summo templo primus erit ponendus. 25
crassitudines autem eorum graduum ita finiendas censeo
ut neque crassiores dextante nec tenuiores dodrante sint
conlocatae. | sic enim durus non erit ascensus. retractiones (20)
3 parietes _x_.
4 concamaranda _HG_ (-meranda _S_).
5 destineantur _x_.
6 congesticius _G_: coniesticius _HS_. | paluster _G_: plaı≣ter _H_,
plauster _S_.
7 alneis (_p. 130, 22_): saligneis _x_. | aut (rob.) _om. x_.
8 configatur _G_: configuratur _HS_. | subligaque … adigatur _x_.
12 con(l _SG^{c}_)locandae (-ę _GS_) _x_.
14 py(i _GS_)gnosty(i _GS_)lo _x_. | py(i _GS_)gnosty(i _G_)la _x_.
15 euastilo _S_. | scripta … (16) constituta _x_.
18 quot _G(S^{c})_: quod _HS_.
22 oporteat _x_.
23 (ita) sunt _G_: sint _HS_. | ut _S_.
26 crassitudinis _a. c. H_.
27 dextante _G_: extantạe (-tę _S_) _HS_.
28 retractiones _G_ (_et ante ips. corr. S_): retractationes _HS^{c}_.
* * * * *
Page 75
autem graduum nec minus quam sesquipedales nec plus
quam bipedales faciendae videntur. item si circa aedem
5 gradus futuri sunt, ad eundem modum fieri debent. sin
autem circa aedem ex tribus lateribus podium faciendum
erit, ad id con|stituatur uti quadrae spirae trunci coronae 5 (25)
lysis ad ipsum stylobatam qui erit sub columnarum spiris
conveniant. sty|lobatam ita oportet exaequari uti habeat =77=
per medium adiectionem per scamillos inpares. si enim
ad libellam dirigetur, alveolatus oculo videbitur. hoc
autem ut scamilli ad id convenientes fiant, item in extremo 10
libro forma et demonstratio | erit descripta. (5)
V His perfectis in suis locis spirae conlocentur eaeque
ad symmetriam sic perficiantur uti crassitudo cum plintho
sit columnae ex dimidia crassitudine proiecturamque, quam
Graeci εκφοραν vocitant, habeant aeque tantam. ita tum 15
lata et | longa erit columnae crassitudinis unius et dimidiae. (10)
2 altitudo eius si atticurges erit, ita dividatur ut
superior pars tertia parte sit crassitudinis columnae, reliquum
plintho relinquatur. dempta plintho reliquum dividatur
in partes quattuor fiatque superior torus quartae, 20
reliquae tres aequaliter dividan|tur et una sit inferior torus, (15)
altera pars cum suis quadris scotia, quem Graeci τροχιλον
3 dicunt. sin autem ionicae erunt faciendae, symmetriae
earum sic erunt constituendae uti latitudo spirae quoqueversus
sit columnae crassitudinis adiecta crassitudinis quarta 25
4 aedem; eadem (_ante corr._) _H_ (_ut 70, 3_).
5 spinę _S_.
6 lysis _H et in ras. S^{c}_: lapis _G_ (ī aꝉ lysis _G^{c}_). | ipsum
_H_: ipsam _G et_ (-ā _in ras._) _S^{c}_. | stylobata (_sic_)] qui--(7)
stylobata (_sic_) _om. S_. (_sed adscr_ đ _suppl. in m._ ħ _S^{c}_). |
columna\ _H_, -na≣ (_in ras._) _S^{c}_, columnę _G_.
7 ita _HS_: _om. G_.
8: scamillos _H et in ras. S_: scanullos (_ante corr._) _G_.
9 alveolatum (-ū) _x_.
12 eae _HG_: heę _S_.
15 eΚΦΟΡΑΝ _graece scr._ (_hoc primo loco_) _x_ (_sine_ Ο _G_). | aeque
tantam _Oehmichen_: sextantem _x_. | tum (tū _S_) _HS_: dū _G_.
17 atti(adti _ante corr. G_)gurges _x_.
18 reliquum] plintho--(19) reliquum _HG_: _om. S_ (đ _adscr. S^{c}, nil
ultra_).
20 torus] quartae--(21) torus _G_: _om. H et_ (_sine nota_) _S_.
22 quem: quam _x_. | trochilon _x_.
24 quoque (q̅q̅ _ante corr. G_, [o∕/ꝗꝗ] _S^{c}_) versus _x_.
25 crassitudine _x_.
* * * * *
Page 76
et octava, altitudo ita uti atti|curges, ita et eius plinthus, (20)
reliquumque praeter plinthum, quod erit tertia pars
crassitudinis columnae, dividatur in partes septem. inde
trium partium torus qui est in summo, reliquae quattuor =78=
partes dividendae sunt aequaliter et una | pars fiat cum 5
suis astragalis et supercilio superior trochilus, altera pars
inferiori trochilo relinquatur, sed inferior maior apparebit
ideo quod habebit ad extremam plinthum proiecturam.
astragali faciendi sunt octavae partis trochili. proie|ctura (5)
erit spirae pars octava et sexta decuma pars crassitudinis 10
columnae.
4 Spiris perfectis et conlocatis columnae sunt medianae
in pronao et postico ad perpendiculum medii centri conlocandae,
angulares autem quaeque e regione earum futurae
sunt | in lateribus aedis dextra ac sinistra, uti partes 15 (10)
interiores quae ad parietes cellae spectant ad perpendiculum
latus habeant conlocatum, exteriores autem partes uti
dictum ante de earum contractura. sic enim erunt figurae
compositionis aedium contracturae iusta ratione exactae.
5 | Scapis columnarum statutis capitulorum ratio ＜sic 20 (15)
erit.＞ si pulvinata erunt, his symmetriis conformabuntur
uti quam crassus imus scapus fuerit addita octava decuma
parte scapi abacus habeat longitudinem et latitudinem,
crassitudinem cum volutis eius dimidiam. recedendum
autem est ab extremo abaco | in interiorem partem frontibus 25 (20)
volutarum parte duodevicensima et eius dimidia.
1 adti(atti _G^{c}_)gurges _x_. | ita et: ita ut _x_. | plinthos _x_.
2 erit tertia: ei ad tertia _HS_, erit ei tercia _G_.
4 thorus (_hic_) _x_.
7 inferiori _S^{c}G_: inferior _HS_
8 extremam _H^{c}GS_: -mum _H_. | plinthū _G_: plinthuum _H et_ (-thuū)
_in ras. S^{c}_.
10 decuma apars _H et ante corr. S_ (_scil. ex_ XVIa pars): decima pars
_S^{c}G_.
14 futurę _S_: -ra _HG_.
16 ad perpendiculum ＜medii _supra add. S^{c}_＞.
17 uti dicant se earum contracturam (-ā _S_) _x_.
19 contractura eius tali ratione _x_ (_corr. Joc._).
20 ratio si pulvinata erunt (si e̅r̅ pulvinata _S_) h. s.
conformabuntur _x_ (_cf. p. 123, 6. 80, 9. 130, 29_).
21 hys _H_ (his _GS_).
22 cra[ſu/ſſ]imꝰ _H_. | octava decuma _HS_: nona decima _G_.
26 parte _G_: -tem _H_ (-tē _S_). | duodevicensima _HG_: -gesima _S_.
* * * * *
Page 77
tunc crassitudo dividenda est in partes novem et dimidiam,
et secundum abacum in quattuor partibus volutarum secundum
extremi abaci quadram lineae demittendae quae cathetoe
dicuntur. tunc ex novem parti|bus et dimidia una (25)
pars et dimidia abaci crassitudo relinquatur, reliquae octo 5
6 volutis constituantur. tunc ab linea quae secundum abaci
extremam partem demissa erit, in interiorem partem ＜alia＞
recedat unius et dimidiatae partis lati|tudine. deinde eae =79=
lineae dividantur ita ut quattuor partes et dimidia sub
abaco relinquantur. tunc in eo loco, qui locus dividit 10
quattuor et dimidiam et tres et dimidiam partem, centrum
oculi ＜ponatur＞ signeturque ex eo centro rotunda cir|cinatio (5)
tam magna in diametro quam una pars ex octo
partibus est. ea erit oculi magnitudo et in ea catheto
respondens diametros agatur. tunc ab summo sub abaco 15
incepto in singulis tetrantorum actionibus dimidiatum oculi
spatium minuatur, doneque in eundem tetrantem qui est
7 sub abaco | veniatur. capituli autem crassitudo sic est (10)
facienda ut ex novem partibus et dimidia tres partes praependeant
infra astragalum summi scapi, cymatio, adempto 20
abaco et canali, reliqua sit pars. proiectura autem cymatii
habeat extra abaci quadram oculi magnitudinem. pulvinorum
baltei ab abaco | hanc habeant proiecturam uti (15)
circini centrum unum cum sit positum in capituli tetrante
et alterum diducatur ad extremum cymatium, circumactum 25
balteorum extremas partes tangat. axes volutarum ne
crassiores sint quam oculi magnitudo, volutaeque ipsae
succidantur ad altitudinis suae duo|decimam partem. haec (20)
3 dimittendae(ę _GS_) _x_. | cathetoe _x_.
7 dı(e _G^{c}_)missa _x_. | alia _om. x_.
8 ae (_ubi_ deinde aelineae) _H_: hę _GS_.
10 relinquantur _G_: -quatur _HS_.
12 ponatur _om. x_.
14 magnitudine _x_. | catheton _S_, cathecton _GH_.
15 ab _HG_: a _S_.
16 inceptum (-tū) _x_. | tetrantorum: (_sic_) _x_.
17 doneque (_Hermes II, 468_): denique _x_ (deinque _G^{c}_).
18 sub abaco (subco _G_) veniat _GS_: suba[a/bc]con veniat _H_.
20 adepto _x_.
21 cymati _H_ (-tii _GS_).
22 habet _ante corr. S_.
23 ab _G_: _om. HS_.
25 diducatur _G_: deducatur _HS_ (_ubi_ t. deducatur & alterū _S_).
26 ne: nec _x_.
27 i. sic ce(ę _G^{c}_)dantur altitudinis _x_.
28 haec (hęc _S_) _x_.
* * * * *
Page 78
erunt symmetriae capitulorum, quae columnae futurae sunt
ab minimo ad pedes XXV. quae supra erunt reliquas
habebunt ad eundem modum symmetrias, abacus autem
erit longus et latus quam crassa columna est ima adiecta
parte VIIII, uti quo minus habuerit altior | columna 5
contractum, eo ne minus habeat capitulum suae symmetriae =80=
8 proiecturam et in latitudine suae partis adiectionem. de
volutarum descriptionibus, uti ad circinum sint recte involutae
quemadmodum describantur, in extremo libro | forma (5)
et ratio earum erit subscripta. 10
Capitulis perfectis, deinde ＜pro ratione＞ columnarum
non ad libellam sed ad aequalem modulum conlocatis, ut
quae adiectio in stylobatis facta fuerit, in superioribus
membris respondeat, epistyliorum ratio sic est habenda uti
si columnae fuerint | a minima XII pedum ad quindecim 15 (10)
pedes, epistylii sit altitudo dimidiae crassitudinis imae
columnae, item si ab XV pedibus ad XX, columnae altitudo
dimetiatur in partes tredecim et unius partis altitudo
epistylii fiat, item si a XX ad XXV pedes, dividatur altitudo
in partes XII et semissem | et eius una pars epistylii in 20 (15)
altitudine fiat, item si ab XXV pedibus ad XXX, dividatur
in partes XII et eius una pars altitudo fiat. item ＜si
altiores＞, rata parte ad eundem modum ex altitudine columnarum
9 expediendae sunt altitudines epistyliorum. quo altius
enim scandit oculi species, non facile | persecat aeris 25 (20)
crebritatem. dilapsa itaque altitudinis spatio et viribus exsucta
incertam modulorum renuntiat sensibus quantitatem.
1 capitulorumque _HS_ (·quę _G_).
2 reliqua _x_.
7 latitudine: altitudine _x_. | suae (suę _S_, sue _G^{c}_) partis
_H^{c} S(G^{c})_: repartis _HG_.
11 deinde columnarum (_sic_) _x_ (_om._ ratione _vel_ pro ratione).
_cf. p. 123, 12_.
14 respondeat sy(i _G_)mmetria aepystiliorum (epystiliorū _G_,
epistylioꝝ _S_). Epystiliorum (Epistyliorū _GS_) ratio … _x_ (_cum
rubr._).
16 dimidia _x_.
17 si _om. x_.
18 demetiatur _x_.
20 episty(i _G_)lium (-iū _GS_) _x_.
23 si altiores (_vel_ si quae supra altiores fuerint _cf. p. 74, 22.
79, 21_) _om. x_. | ratā partē (-tem _H_) _x_.
25 candit _ante corr. H_.
26 exsucta (_ut p. 47, 8 cf. 137, 22. 47, 2_): extructam _H_, exstructā
_S_, exstructa _G_.
* * * * *
Page 79
quare semper adiciendum est rationis supplementum in
symmetriarum membris, ut cum fuerint aut altio|ribus =81=
locis opera aut etiam ipsa colossicotera, habeant magnitudinum
rationem. epistylii latitudo in imo quod supra
capitulum erit quanta crassitudo summae columnae sub 5
capitulo erit tanta fiat, summum quantum imus scapus.
10 cy|matium epistylii septima parte suae altitudinis est faciendum, (5)
et in proiectura tantundem. reliqua pars praeter
cymatium dividenda est in partes XII et earum trium ima
fascia est facienda, secunda IIII, summa V. item zophorus 10
supra epistylium quarta parte minor quam epistylium, sin
autem | sigilla designari oportuerit, quarta parte altior (10)
quam epistylium, uti auctoritatem habeant scalpturae. cymatium
suae altitudinis partis septimae, proiectura cymatii
11 quantum crassitudo. supra zophorum denticulus est faciendus 15
tam altus quam epistylii media fascia, proiectura eius
quantum altitudo. | intersectio, quae graece μετοπη dicitur, (15)
sic est dividenda uti denticulus altitudinis suae dimidiam
partem habeat in fronte, cavum autem intersectionis huius
frontis e tribus duas partes, huius cymatium altitudinis 20
eius sextam partem. corona cum suo cymatio, praeter
simam, quantum media fascia | epistylii, proiectura coronae (20)
cum denticulo facienda est quantum erit altitudo a zophoro
ad summum coronae cymatium, et omnino omnes ecphorae
venustiorem habent speciem quae quantum altitudinis tantundem 25
12 habeant proiecturae. tympani autem quod est in
fastigio altitudo sic est facienda | uti frons coronae ab =82=
extremis cymatiis tota dimetiatur in partes novem et ex
1 rationis _G_: rationi _HS_. | sublementū _G_.
2 ut cum fuerint aut: cum fuerint ut aut _x_.
3 colossi(| _H_)cae(ę _S_)tera _HS_, colosi. ce(ę _G^{c}_)tera _G_.
7 cymatiū epistilii _S^{c}_: cimatiū epistiliū _G_, cymatii epy(i
_S_)stilii _HS_.
9 ima: iam _x_.
11 minus _x_.
12 altiorem (-ē _GS_) _x_.
14 proiecturae cymatium _H_, proiecturę cy(i _G_)matiū _GS_.
15 quantum: quam (quā _GS_) _x_.
16 fascia: fastigia _x_.
17 metoce _HS_, meta(o _G^{c}_)che _G_.
19 cavus _x_. | intersectionis _G_: -nes _HS_.
20 &tribus _S_, et tribus _G_ (ettribus _G^{c}_).
22 fasci≣a _H_.
25 habeant _x_. | altitudinis _GS^{c}_: -nes _HS_.
27 uti _HG_: ut _S_.
* * * * *
Page 80
eis una pars in medio cacumine tympani constituatur,
dum contra epistylia columnarumque hypotrachelia ad perpendiculum
respondeat. coronaeque supra | aequaliter imis (5)
praeter simas sunt conlocandae. insuper coronas simae,
quas Graeci επαιετὶδαϲ dicunt, faciendae sunt altiores 5
octava parte coronarum altitudinis. acroteria angularia
tam alta quantum est tympanum medium, mediana altiora
octava parte quam angularia.
13 | Membra omnia quae supra capitula columnarum sunt (10)
futura id est epistylia zophoroe coronae tympana fastigia 10
acroteria inclinanda sunt in fronte suae cuiusque altitudinis
parte XII, ideo quod cum steterimus contra frontes, ab
oculo lineae duae si extensae fuerint et una tetigerit
imam | operis partem, altera summam, quae summam tetigerit (15)
longior fiet. ita quo longior visus linea in superiorem 15
partem procedit, resupinatam facit eius speciem. cum
autem, uti supra scriptum est, in fronte inclinata fuerint,
tunc in aspectu videbuntur esse ad perpendiculum et normam.
14 columnarum | striae faciendae sunt XXIIII ita excavatae (20)
uti norma in cavo striae cum fuerit coniecta, 20
circumacta anconibus striarum dextra ac sinistra ＜angulos＞
tangat cacumenque normae circum rotundationem tangendo
pervagari possit. crassitudines striarum faciendae sunt
quantum adiectio in media columna ex | descriptione invenietur. (25)
15 in simis quae supra coronam in lateribus sunt 25
aedium, capita leonina sunt scalpenda, disposita | ita uti =83=
contra columnas singulas primum sint designata, cetera
aequali modo disposita uti singula singulis mediis tegulis
respondeant. haec autem quae erunt contra columnas
2 epi(y _H_)sty(i _G_)lii _x_.
3 respondeant _x_. | coronae(ę) quae (quę _G_, q̄ _S_) _x_.
6 epi(y _S_)tidas _x_.
10 zophora _x_. | corona & ty(i _G_)mpana _x_.
11 fronte _S(G?)_: frontis _HG^{c}_ (fronte＜s＞ _ante ips. corr. G_).
12 c[v/o]m _H_.
14 alterā _S et ante ras. H_.
15 lineae (-eę) _x_.
16 procedit _HSG^{c}_: -det _G_. | resopinatam _S et ante corr. H_.
17 fuerit _x_.
21 angulos _om. x_.
22 acumen quae (quę _G_, q̄ _S_) _x_ (cac. _Ussing ex p. 92, 10_). |
ro(u _ante corr. H_)tundatione _x_.
23 crassitudinis _H_ (-nes _GS_).
26 ita _om. x_.
29 autem _om. S_.
* * * * *
Page 81
perterebrata sint ad canalem qui excipit e tegulis aquam
| caelestem, mediana autem sint solida, uti quae cadit vis (5)
aquae per tegulas in canalem ne deiciatur per intercolumnia
neque transeuntes perfundat, sed quae sunt contra columnas
videantur emittere vomentia ructus aquaram ex ore. 5
Aedium ionicarum quam apertissime potui dispositiones
| hoc volumine scripsi, doricarum autem et corinthiarum (10)
quae sint proportiones insequenti libro explicabo.
LIBER QUARTUS.
1 Cum animadvertissem, imperator, plures de architectura 10
praecepta voluminaque commentariorum non ordinata sed
| incepta uti particulas errabundas reliquisse, dignam et (15)
utilissimam rem putavi tantae disciplinae corpus ad perfectam
ordinationem perducere et praescriptas in singulis
voluminibus singulorum generum qualitates explicare. itaque, 15
Caesar, primo volumine tibi de officio eius et quibus
eruditum | esse rebus architectum oporteat exposui. secundo (20)
de copiis materiae, e quibus aedificia constituuntur, disputavi.
tertio autem de aedium sacrarum dispositionibus et
de earum generum varietate quasque et quot habeant 20
species earumque quae sint in singulis generibus distributiones,
2 ex tribus ge|neribus, quae subtilissimas haberent (25)
proportionibus modulorum quantitates, ionici generis moribus
docui. nunc hoc volumine de dorici corinthiique constitutis
rationibus dicam eorumque discrimina et proprietates 25
explicabo.
1 perterebrata _HS_: ꝑteri brate _G_ (-tæ _S^{c}, sed_ -t[a/ẹ] _G^{c}_).
4 perfundant _x_.
12 errabundos _x_.
13 tantae: antea _x_.
19 disputationibus _S_.
20 quot _GS_: quod _H_ (_qui sic semper_).
21 sunt (ſ̄ _S_) _x_.
24 doricis corinthiisque constitutis & omnibus _x_.
25 proprietatis _ante corr. H_.
* * * * *
Page 82
I | Columnae corinthiae praeter capitula omnes symmetrias =84=
habent uti ionicae, sed capitulorum altitudines efficiunt
eas pro rata excelsiores et graciliores, quod ionici capituli
altitudo tertia pars est crassitudinis columnae, corinthii
tota | crassitudo scapi. igitur quod duae partes e crassitudine 5
＜in altitudine＞ corinthiorum adiciuntur, efficiunt
2 excelsitate speciem earum graciliorem. cetera membra
quae supra columnas inponuntur aut e doricis symmetriis
aut ionicis moribus in corinthiis columnis conlocantur,
quod ipsum co|rinthium genus propriam coronarum reliquorumque 10
ornamentorum non habuerat institutionem, sed
aut e triglyphorum rationibus mutuli in coronis et in
epistyliis guttae dorico more disponuntur, aut ex ionicis
institutis zophoroe scalpturis ornati cum denticulis et coronis
3 distribuuntur. ita e ge|neribus duobus capitulo interposito 15
tertium genus in operibus est procreatum. e columnarum
enim formationibus trium generum factae sunt
nominationes, dorica, ionica, corinthia, e quibus prima et
antiquitus dorica est nata.
Namque Achaia Peloponnesoque tota Dorus Hellenos 20
et | Pthias nymphae filius regnavit, isque Argis vetusta (20)
civitate Iunonis templo aedificavit eius generis fortuito
formae fanum, deinde isdem generibus in ceteris Achaiae
civitatibus, cum etiamnum non esset symmetriarum ratio
nata. postea autem quam Athenienses ex responsis Apollinis 25
4 Del|phici, communi consilio totius Hellados, XIII colonias (25)
uno tempore in Asiam deduxerunt ducesque in
singulis coloniis | constituerunt et summam imperii potestatem =85=
1 omnis (omīſ) _S_
4 corinthię _x_.
6 in altitudine _om. x_.
10 propria _x_.
12 &rygiliphorum _H_, etrigili(gli _G_)phorum _GS_. | in (ep.) _om. x_.
14 zophoro escalpturis _x_.
15 capituloꝝ _H^{c} et ante ras. S_ (capitulo _HGS^{c}_).