Pythiae responsis est professus. is autem memoratur prudenter
doctissimeque dixisse, oportuisse hominum pectora
fenestrata et aperta esse, uti non occultos haberent sensus
sed patentes | ad considerandum. utinam vero rerum natura 20
sententiam eius secuta explicata et apparentia ea constituisset.
si enim ita fuisset, non solum laudes aut vitia
animorum ad manum aspicerentur, sed etiam disciplinarum
scientiae sub oculorum consideratione subiectae non incertis
iudiciis probarentur, sed | et doctis et scientibus auctoritas 25
egregia et stabilis addere|tur. igitur quoniam haec non =63=
ita sed uti natura rerum voluit sunt constituta, non efficitur
ut possint homines obscuratis sub pectoribus ingeniis
2 ad | ḍueuntur _H_, advehuntur _S_: adducuntur _G_.
8 praeceptor[v/e]m _H_.
10 apparitionibus _x_.
12 exponitur _x_.
* * * * *
Page 62
scientias artificiorum penitus latentes quemadmodum sint
iudicare. ipsique artifices si | pollicentur suam prudentiam, (5)
si non pecunia sint copiosi seu vetustate officinarum habuerint
notitiam, aut etiam gratia forensi et eloquentia non
fuerint parati, pro industria studiorum auctoritates ＜non＞ 5
possunt habere ut eis quod profitentur scire id credatur.
2 maxime autem id animadvertere | possumus ab antiquis (10)
statuariis et pictoribus, quod ex his qui dignitatis notas
et commendationis gratiam habuerunt, aeterna memoria
ad posteritatem sunt permanentes, uti Myron Polycletus 10
Phidias Lysippus ceterique qui nobilitatem ex arte sunt
consecuti. namque ut civitatibus magnis aut | regibus aut (15)
civibus nobilibus opera fecerunt, ita id sunt adepti. at
qui non minore studio et ingenio sollertiaque fuerunt nobilibus,
et humili fortuna civibus non minus egregie perfecta 15
fecerunt opera, nullam memoriam sunt adsecuti, quod
hi non ab industria neque artis sollertia sed a felici|tate (20)
fuerunt deserti, ut Teleas Atheniensis, Chion Corinthius,
Myagrus Phocaeus, Pharax Ephesius, Boedas Byzantius
etiamque alii plures. non minus item pictores, uti Aristomenes 20
Thasius, Polycles et ＜Andron Ephesii＞, Theo Magnes
ceterique, quos neque industria neque artis studium neque
| sollertia defecit, sed aut rei familiaris exiguitas aut =64=
inbecillitas fortunae seu in ambitione certationis contrariorum
3 superatio obstitit eorum dignitati. nec tamen est admirandum 25
si propter ignotitiam artis virtutes obscurantur. sed
maxime | indignandum, cum etiam saepe eblandiatur gratia (5)
conviviorum a veris iudiciis falsam probationem. ergo uti
2 artifices pollicerentur _x_.
3 seu: sed _x_.
4 non _Joc._: cum _x_.
5 non _om. x_.
6 crederetur _x_.
8 dignitates _x_ (-te _E_).
10 posteritatem _HS^{c}(G^{c})_: potestatem _EG et_ (_ante ras._) _S_.
14 minore _EG_: -ri _HS_.
17 hi _H^{c}SEG_: hii _H(G^{c})_.
18 deserti: diserti _S_, desepti _HEG_ (_scil._ r = p _in x_) _cf. p.
9, 13_. | Teleas (= Telesias?): thellas _EG_, hellas _HS_ (Hegias?).
19 boedas: _sic x_.
21 andramithes (-tes _S_) nitheo magnis _x_.
22 ceterisque _x_.
25 superati _x_.
27 blandiatur _HS(G^{c})_, -antur _G_.
28 adfalsam _x_.
* * * * *
Page 63
Socrati placuit si ita sensus et sententiae scientiaeque
disciplinis auctae perspicuae et perlucidae fuissent, non
gratia neque ambitio valeret, sed si qui veris certisque
laboribus doctri|narum pervenissent ad scientiam summam, (10)
eis ultro opera traderentur. quoniam autem ea non sunt 5
inlustria neque apparentia in aspectu, ut putamus oportuisse,
et animadverto potius indoctos quam doctos gratia
superare, non esse certandum iudicans cum indoctis ambitione,
potius his prae|ceptis editis ostendam nostrae scientiae (15)
virtutem. 10
4 Itaque, imperator, in primo volumine tibi de arte et
quas habeat ea virtutes quibusque disciplinis oporteat esse
auctum architectum exposui, et subieci causas quid ita
earum oporteat eum esse peritum, rationesque summae
architectu|rae partitione distribui finitionibusque 15 (20)
terminavi. deinde quod erat primum et necessarium, de moenibus
quemadmodum eligantur loci salubres ratiocinationibus explicui,
ventique qui sint et e quibus ＜regionibus＞ singuli
spirent deformationibus grammicis ostendi, platearumque et
vicorum uti emendate | fiant distributiones in moenibus docui 20 (25)
et ita finitionem primo volumine constitui. item in secundo
de materia quas habeat in operibus utilitates et quibus
virtutibus e natura reram sit comparata peregi. nunc in
tertio de deorum inmortalium aedibus sacris dicam et uti
oportet perscriptas ex|ponam. 25 (30)
I | Aedium compositio constat ex symmetria, cuius rationem =65=
diligentissime architecti tenere debent. ea autem
paritur a proportione, quae graece αναλογια dicitur. proportio
est ratae partis membrorum in omni opere totiusque
4 doctrinarum _HS^{c}EG^{c}_: -nam _G_, -na _S_ (_ubi_ rū _in ras.
S^{c} pro_ ꝑ).
15 partitione: paratione _S_.
17 locis _x_. | salubres _HEG_: salubris _S_ (_ubi supra S^{2}_ vel bus
_i. e._ salubribus). | ratiotinationibusq⁊ _S_ (_sed_ q̄⁊ _del. S^{2}_).
18 sint _HEG_: sunt (ſ̄) _S_. | regionibus _add. Joc._
19 spirant _x_. | grammatic̅i̅s _x_.
25 oporteat _x_.
27 teneri _H_.
28 paritura (paratura _E_) proportione _x_. | analogia
_HE(S^{c}G^{c})_: -loia _GS_.
29 est ratae (-tę _S_) _HS_: strate (-tę _G_) _EG_. | totaque _x_.
* * * * *
Page 64
com|modulatio, ex qua ratio efficitur symmetriarum. (5)
namque non potest aedis ulla sine symmetria atque proportione
rationem habere compositionis, nisi uti ad hominis
bene figurati ＜speciem＞ membrorum habuerit exactam
2 rationem. corpus enim hominis ita natura composuit uti 5
os capitis a | mento ad frontem summam et radices imas (10)
capilli esset decimae partis, item manus palma ab articulo
ad extremum medium digitum tantundem, caput a mento
ad summum verticem octavae, cum cervicibus imis ab
summo pectore ad imas radices capillorum sextae, ＜a medio 10
pectore＞ ad sum|mum verticem quartae. ipsius autem oris (15)
altitudinis tertia est pars ab imo mento ad imas nares,
nasus ab imis naribus ad finem medio superciliorum tantundem,
ab ea fine ad imas radices capilli frons efficitur
item tertiae partis. pes vero altitudinis corporis sextae, 15
cubitus quartae, pectus | item quartae. reliqua quoque (20)
membra suas habent commensus proportiones, quibus etiam
antiqui pictores et statuarii nobiles usi magnas et infinitas
3 laudes sunt adsecuti. similiter vero sacrarum aedium
membra ad universam totius magnitudinis summam ex 20
partibus singulis convenientissimum de|bent habere commensus (25)
responsum. item corporis centrum medium naturaliter
est umbilicus. namque si homo conloca|tus fuerit =66=
supinus manibus et pedibus pansis circinique conlocatum
centrum in umbilico eius, circumagendo rotundationem 25
utrarumque manuum et pedum digiti linea tangentur. non
1 ex qua ratio _HS(G^{c})_: ex quadrato _EG_.
4 sꝑeciem (_cf. 66, 13. 68, 19_): _om. x_.
7 palma _x_: pansa (_sic_) _Exc. Vitr. de eumetria cod. Scletst. f. 35_.
9 octavę _EG_ (_S^{c} in ras._ [taue/VIII]): octae _H_ (_et fort. ante
ras. S_).
10 a medio pectore _om. x_ (_item Exc. Scl._).
13 nasus (_S^{c}, item Exc. Scletst._): nasum _x_ (_HEG et ante ras._
nasū _S_). | medio: medium (-ū) _x_.
14 ea (_sic_) _x_. | capillis _H_.
15 corporis sextę _EG_: corporis extae _H_, corpori sextę _S_.
16 cubitum (_H_, -tū _EGS, item Exc. Scl.) x_.
17 suos _x_. | commens[v/o]s _H_. | proportionis _E^{c}_ (-nes _x_).
24 sopinus _H_ (_G^{c} et ante ras. S_) | spansis _E_.
26 utrarumque manuum et p. _HS_: utrarumque rerum(. _E_) manuum et p.
_EG_.
* * * * *
Page 65
minus quemadmodum schema rotundationis in corpore | efficitur, (5)
item quadrata designatio in eo invenietur. nam si
a pedibus imis ad summum caput mensum erit eaque
mensura relata fuerit ad manus pansas, invenietur eadem
latitudo uti altitudo, quemadmodum areae quae ad normam 5
4 sunt quadratae. ergo si ita natura composuit corpus hominis
uti | proportionibus membra ad summam figurationem (10)
eius respondeant, cum causa constituisse videntur antiqui
ut etiam in operum perfectionibus singulorum membrorum
ad universae figurae speciem habeant commensus exactionem. 10
igitur cum in omnibus operibus ordines traderent,
＜tum＞ maxime in aedi|bus deorum, ＜quorum＞ operum et (15)
laudes et culpae aeternae solent permanere.
5 Nec minus mensurarum rationes, quae in omnibus
operibus videntur necessariae esse, ex corporis membris 15
collegerunt, uti digitum palmum pedem cubitum, et eas
distri|buerunt in perfectum numerum, quem Graeci τελειον (20)
dicunt, perfectum autem antiqui instituerunt numerum qui
decem dicitur. namque ex manibus digitorum numero ab
palmo pes est inventus. si autem in utrisque palmis ex 20
articulis ab natura decem sunt perfecti, etiam Platoni
placuit esse | eum numerum ea re perfectum qui ex (25)
singularibus rebus, quae μοναδεϲ apud Graecos dicuntur,
perficitur decussis. | simul autem undecim aut duodecim =67=
sunt facti, quod superaverint, non possunt esse perfecti, 25
donec ad alterum decussim perveniant. singulares enim
6 res particulae sunt eius numeri. mathematici vero contra
disputantes ea re perfectum | dixerunt esse numerum qui (5)
sex dicitur, quod is numerus habet partitiones eorum rationibus
1 scaema _H_ (scema _EGS_).
4 spansas _H_.
10 universae (_cf. 12, 15_): -sam _x_ (_cf. 68, 18_).
12 tum _om. x_. | quorum (= corum) _om. x_. | et laudes sculptę _E_
(_ut L_).
15 necessaria _H_.
16 colligerunt _G et ante corr. H_ (_non EH^{c}S_).
17 teleon _x_.
19 numerum (-rū _HSE_) _x_.
22 qui: quod (_in ras. S_) _x_.
23 monades _x_.
24 decusisq: s. _HS_ (_ubi_ q; _del. S^{2} qui in marg. adscr._ Quę),
decusis. Quae(ę _G_) s. _EG_.
26 decusis _x_.
29 is: his (_ante corr._) _E_.
* * * * *
Page 66
numero convenientes sic, sextantem unum, trientem
duo, semissem tria [bessem quem διμοιρον dicunt quattuor,
quintarium quem πενταμοιρον dicunt quinque, perfectum
sex. cum ad superlationem | crescat, supra sex adiecto (10)
asse εφεκτον, cum facta sunt octo quod est tertia adiecta 5
tertiarium alterum qui επιτριτοϲ dicitur, dimidia adiecta
cum facta sunt novem sesquialterum qui ημιολιοϲ
appellatur, duabus partibus additis et decussi facto bessem
alterum quem επιδιμοιρον vocitant, in undecim | numero (15)
quod adiecti sunt quinque quintarium quem επιπεμπτον 10
dicunt, duodecim autem quod ex duobus numeris simplicibus
7 est effectus διπλαϲιον]. non minus etiam quod pes
hominis altitudinis sextam habet partem, id est ex eo
quod perficitur pedum numero corporis sexis altitudinis
| terminatio, eum perfectum constituerunt, cubitumque 15 (20)
animadverterunt ex sex palmis constare digitisque XXIIII.
ex eo etiam videntur civitates Graecorum fecisse et quemadmo|dum
cubitus est sex palmorum, in drachma qua =68=
nummo uterentur aereos signatos uti asses ex aequo sex,
quos obolos appellant, quadrantesque obolorum, quae alii 20
dichalca nonnulli trichalca dicunt, pro digitis viginti quattuor
1 numero: sex numero _x_ (ἔχειν μέρη ἐκεῖνα τὰ ἐνθεωρόυμενα τοῖϲ
ἀριθμοῖϲ ἐξ ὧν ϲυνέϲτη _Nicom. ar. I, 16, 4. cf 2. cf. Mart. Cap. 753
etc._). | trientes duos _x_.
2 besem _H_ (Besem _S et in m._ vel bissem _S^{c}_), Bosem _E: om. G.
hic sequitur interpolatio quasi librarii cuiusdam antiqui mathematici
inepte luxuriantis usque ad v. 16_ [bessem--diplasiona], _quam
delevissem nisi ipsius etiam esset Vitruvii explicatio non modo otiosa
sed vitiosa VIII, 6, 4 p. 207, 24_ (_Tannery: Rev. de phil. XXI, 125_).
| dimoeron _x_ (dimeron _G^{c}_).
3 pentemeron _HS(G^{c})_, pente moeron _EG_.
4 superlationem (ἐπιϲώρευϲιν): supplicationem _x_ (suppletionem
_G^{c}_).
5 e(ae _H_)ffectum _x_. | quod: quę _S_.
6 tertiarū _EG_. | alterum: autem _x_. | epitritos _x_.
7 hemiolius (_H_, emiolius _EGS_) _x_.
8 decusis _x_ (cusis _E_). | bes alterum _x_.
9 epidimoeron _x_.
10 epipempton _x_.
12 diplasiona _x_.
13 habet partem _HS_: partem habet _EG_. | id est: ita etiam _x_.
14 sexis: seies _HE_, sexies _H^{c}SG_.
15 terminavit _x_.
17 et _om. x_.
18 drachma _HG_: dracma _E_, dragma _S(G^{c})_. | nummo: numero _x_.
21 XXIIII _EGS_.
* * * * *
Page 67
8 in drachma | constituisse. nostri autem primo fecerunt (5)
antiquum numerum et in denario denos aeris constituerunt,
et ea re compositio nominis ad hodiernum diem
denarium retinet. etiamque quarta pars quod efficiebatur
ex duobus assibus et tertio semisse, sestertium vocitaverunt. 5
postea autem quam anim|adverterunt utrosque numeros (10)
esse perfectos et sex et decem, utrosque in unum coiecerunt
et fecerunt perfectissimum decussis sexis. huius autem
rei auctorem invenerunt pedem. a cubito enim cum dempti
sunt palmi duo, relinquitur pes quattuor palmorum, palmus 10
autem habet quattuor digitos. | ita efficitur uti habeat (15)
pes sedecim digitos et totidem asses aeris ratius denarius.
9 Ergo si convenit ex articulis hominis numerum inventum
esse et ex membris separatis ad universam corporis
speciem ratae partis commensus fieri responsum, relinquitur 15
| ut suspiciamus eos qui etiam aedes deorum inmortalium (20)
constituentes ita membra operum ordinaverunt ut
proportionibus et symmetriis separatae atque universae convenientes
efficerentur eorum distributiones.
II Aedium autem principia sunt e quibus constat figura|rum 20 (25)
aspectus. et primum in antis, quod graece ναοϲ
εν παραϲταϲιν dicitur, deinde prostylos, amphiprostylos,
peripte|ros, pseudodipteros, ＜dipteros,＞ hypaethros. horum =69=
2 exprimuntur formationes his rationibus. in antis erit aedis,
cum habebit in fronte antas parietum qui cellam circumcludunt, 25
et inter antas in medio columnas duas, supraque
fastigium | symmetria ea conlocatum quae in hoc libro (5)
fuerit perscripta. huius autem exemplar erit ad tres Fortunas
1 dragma (_hic_) _x_.
4 quarta pars _HS_: pars quarta _EG_.
6 autem _EG_: _om. HS_.
8 decusis sexis _x_ (_sed_ sex eis _EG_).
9 auctorem _HG_: ductorem _E_, inventorem _S_.
12 sedecim _HS_, XVI _EG^{c}_ (XIII _G_). | asses (ases _G_) aerac(t
_G_)ius d. (_sic_) _x_.
15 partes _H_.
16 suscipiamus _x_ (_corr. Perr._).
18 convenientesque _x_.
19 eorum _H(S)_: operum _EG et_ (_in ras._) _S^{c}_.
21 et (_ante corr._) _om. G_. | naosen parastasin _x_.
23 dipteros _om. x_. | hypetros _x_.
24 _post_ rationibus _in x anticipantur verba seq. v. 9_
quemadmodum--(_10_) exemplar (_bis posita_). | ae(ę)des (_hic_) _x_.
27 quae: quod _x_.
* * * * *
Page 68
3 ex tribus quae est proxime portam Collinam. prostylos
omnia habet quemadmodum in antis, columnas autem
contra antas angulares duas, supraque epistylia quemadmodum
et in antis, et dextra | ac sinistra in versuris (10)
singula. huius exemplar est in insula Tiberina in aede 5
4 Iovis et Fauni. amphiprostylos omnia habet ea quae prostylos,
praetereaque habet in postico ad eundem modum
5 columnas et fastigium. peripteros autem erit quae habebit
in fronte et postico senas columnas, in lateribus cum
| angularibus undenas. ita autem sint hae columnae conlocatae 10 (15)
ut intercolumnii latitudinis intervallum sit a parietibus
circum ad extremos ordines columnarum, habeatque
ambulationem circa cellam aedis, quemadmodum est in
porticu Metelli Iovis Statoris Hermodori et aedis Mariana
6 Honoris | et Virtutis sine postico a Mucio facta. 15 (20)
pseudodipteros autem sic conlocatur ut in fronte et postico sint
columnae octonae, in lateribus cum angularibus quinae
denae. sint autem parietes cellae contra quaternas columnas
medianas in fronte et postico. ita duorum intercolumniorum
et imae crassitu|dinis columnae spatium erit 20 (25)
ab parietibus circa ad extremos ordines columnarum. huius
exemplar Romae non est sed | Magnesiae ＜aedis＞ Dianae =70=
Hermogenis, Alabandis etiam Apollinis a Menesthe facta.
7 dipteros autem octastylos et pronao et postico, sed circa
aedem duplices habet ordines columnarum, uti est aedis 25
Quirini dorica et Ephesi Dianae ionica | a Chersiphrone (5)
8 constituta. hypaethros vero decastylos est in pronao et
5 tiberina _S_; -riana _HG(S^{c})_.
7 posticio (-tio _S_) _x_.
8 peripteros: Peripsū _S_.
10 autem: ut _x_.
14 statoris _G(S^{c})_ = (sta[a/r]toris) _H^{c}_: startoris _H et_
(_ubi_ toris _in ras._) _S_. | hermodi _x_. | aedis Mariana: admariana
_x_.
15 mucio _H_: mutio _GS_.
20 imae: unae (ę _GS_) _x_.
21 ab parietibus _G_, aṗ̣parietibus _H_ (a parietibus _H^{c}S_).
22 aedis _om. x_.
23 alabandi _G et_ (_in ras._) _S^{c}_, alaba＜rinthi _in ras. litt.
tenuiss._＞ _H^{c}_. | etiam: et _x_. | menesthe _H_, -te _G_ (tę _S_).
25 aedem: eadem (_ante ras._) _H_.
26 ather | si frone _G_, a＜chre＞ si frone (_in ras._) _H^{c}_,
achrisifone _S_.
27 hypethros _H_ (-tros _S_, -dros _G_). | vero _HS(G^{c})_: K
(autem) _G_.
* * * * *
Page 69
postico. reliqua omnia eadem habet quae dipteros, sed
interiore parte columnas in altitudine duplices, remotas
a parietibus ad circumitionem ut porticus peristylorum.
medium autem subdiu est sine tecto. aditus valvarum ex
| utraque parte in pronao et postico. huius item exemplar 5 (10)
Romae non est, sed Athenis octastylos est templo Olympii.
III Species autem aedium sunt quinque, quarum ea sunt
vocabula, pycnostylos id est crebris columnis, systylos
paulo remissioribus intercolumniorum spatiis, diastylos amplius
| patentibus, rarius quam oportet inter se diductis 10 (15)
2 araeostylos, eustylos intervallorum iusta distributione. ergo
pycnostylos est cuius intercolumnio unius et dimidiatae
columnae crassitudo interponi potest, quemadmodum est
divi Iuli et in Caesaris foro Veneris et si quae aliae sic
sunt compositae. | item systylos est in qua duarum columnarum 15 (20)
crassitudo in | intercolumnio poterit conlocari, et =71=
spirarum plinthides aeque magnae sint ei spatio quod
fuerit inter duas plinthides, quemadmodum est Fortunae
Equestris ad theatrum lapideum reliquaeque quae eisdem
3 rationibus sunt compositae. haec | utraque genera vitiosum 20 (5)
habent usum. matres enim familiarum cum ad supplicationem
3 circumitionem _HG_: circuitionem _S_. | peristy(i)liorum _x. cf. ad
p. 149, 6_.
4 sub divo _x_.
6 octasty(i _G_)los et (_sic HG_, & _S_) templo oly(i _GS_)mpio _x_ (_ubi
praeter rem--nam nihil hic refert regio--L. Gerlach_ ectos asteos
_Philol. XXXII, 189. cf. etiam p. 161, 16_). _cf. p. 84, 20_.
8 pigna(o _G^{c}_)sty(i _GS_)los _x_.
9 remissioribus inter esty(i _G_)los amplius patentibus rare quam
oportet inter se di(e _H^{c} et ante corr. S_)ductis. Areosty(i
_GS_)los et stilos intervallorum _x_ (_ubi G_ deductis. A̲r̲e̲o̲s̲t̲i̲l̲o̲s̲
s̲p̲a̲t̲i̲i̲s̲ i̲n̲t̲e̲r̲c̲o̲l̲u̲m̲n̲i̲o̲r̲ū̲ | p̲i̲g̲n̲o̲s̲t̲i̲l̲o̲s̲ s̲p̲a̲t̲i̲i̲s̲ i̲n̲d̲i̲a̲s̲t̲i̲l̲o̲s̲ areosti|los
et stilos intervall[o/a]rū _sic linea subducta a G^{c}, contra S post v.
15_ Areostilos _plane omisit_ et stilos--pignastilos _i. e. v. 16_).
12 est _om._ (_ante corr._) _G_ (_non S, ubi_ Areostilos ē cuius …).
14 iuli _ante corr. H_: iulii _H^{c}GS_.
15 patentibus rare(ę _S_) _post_ con(_HG_, cō _S_)positae(ę _GS_)
_iterum add. x_. | Itē sistilos _G_: Item stylos _HS_. | qua: quo _x_.
17 (18) plinthides _H_: -tides _GS_. | ei: eo _GS_, & _H_ (_G^{c}_).
19 ad _om. S_. | reliqueq⁊ quę _G_: reliquae (q: _ante corr. H_, -quę
_S_) quae(ę _S_)que _HS_.
* * * * *
Page 70
gradibus ascendunt, non possunt per intercolumnia
amplexae adire nisi ordines fecerint, item valvarum aspectus
abstruditur columnarum crebritate ipsaque signa obscurantur,
item circa aedem propter angu|stias inpediuntur (10)
4 ambulationes. diastyli autem haec erit compositio, cum 5
trium columnarum crassitudinem intercolumnio interponere
possumus, tamquam est Apollinis et Dianae aedis. haec
dispositio hanc habet difficultatem quod epistylia propter
5 intervallorum magnitudinem franguntur. | in araeostylis (15)
autem nec lapideis nec marmoreis epistyliis uti datur, sed 10
inponendae de materia trabes perpetuae. et ipsarum aedium
species sunt barycephalae humiles latae, ornanturque signis
fictilibus aut aereis inauratis earum fastigia tuscanico more,
uti est ad Circum Maximum Cereris et | Herculis Pompeiani, (20)
item Capitolii. 15
6 Reddenda nunc est eustyli ratio, quae maxime probabilis
et ad usum et ad speciem et ad firmitatem rationes
habet explicatas. namque facienda sunt in intervallis spatia
duarum columnarum et quartae partis columnae crassitudinis,
| mediumque intercolumnium unum quod erit in 20 (25)
fronte, alterum quod in postico, trium columnarum crassitudine.
sic enim habebit et figurationis aspectum venustum
et aditus | usum sine inpeditionibus et circa cellam ambulatio =72=
7 auctoritatem. huius autem rei ratio explicabitur
sic. frons loci quae in aede constituta fuerit, si tetrastylos 25
facienda fuerit, dividatur in partes XI S praeter
crepidines et proiecturas | spirarum, si sex erit columnarum, (5)
in partes XVIII. si octastylos constituetur, dividatur
in XXIV et semissem. item ex his partibus sive tetrastyli
2 abspectus _H_.
12 barycephalae: baryce parycefale _H_, baricę paryce (paricę _S_) fale
_GS_.
14 ce(ę _SG^{c}_)reris _GS_: ca&eris _H_.
15 capituli _HS_ (-tulı^{ı} _S^{c}_, -tolii _G_).
16 eustili _G_ (_in m._ vel es _G^{c}_): estyli _HS_ (_in m._ vel
eustyli _S^{c}_).
18 in _HS_: _om. G_.
25 si--(26) fuerit _HS_: _om. G_ (_in m. suppl G^{c}_). | &trastylos
_H_ (erastylos _S_, etrasylos _G^{c}_).
26 XI S: decusas semis _x_.
27 protecturas _HS_ (proiecturas _H^{c}G_). | spinarum (_ante ras._)
_S_.
28 XVIII: dece(i _H^{c}_)m (& _add. G^{c}_) novem _x_.
29 viginti quinque _HS_, XXV _G_.
* * * * *
Page 71
sive hexastyli sive octastyli una pars sumatur eaque erit
modulus. cuius moduli unius erit crassitudo columnarum.
intercolumnia singula, praeter | media, modulorum duorum (10)
et moduli quartae partis. mediana in fronte et postico
singula ternum modulorum. ipsarum columnarum altitudo 5
modulorum VIIII et dimidiae moduli partis. ita ex ea
divisione intercolumnia altitudinesque columnarum habebunt
8 iustam rationem. huius exemplar Ro|mae nullam habemus, (15)
sed in Asia Teo hexastylon Liberi Patris.
Eas autem symmetrias constituit Hermogenes, qui etiam 10
primus octastylon pseudodipteri invenit rationem. ex dipteri
enim aedis symmetria distulit interiores ordines columnarum
XXXVIII eaque ratione sumptus operasque com|pendii (20)
fecit. is in medio ambulationi laxamentum egregie
circa cellam fecit, de aspectuque nihil inminuit sed sine 15
desiderio supervacuorum conservavit auctoritatem totius
9 operis distributione. pteromatos enim ratio et columnarum
circum aedem dispositio ideo est inventa ut aspectus propter
| asperitatem intercolumniorum habeat auctoritatem, =73=
praeterea si ex imbribus aquae vis occupaverit et intercluserit 20
hominum multitudinem, ut habeat in aede circaque
cellam cum laxamento liberam moram. haec autem
ita explicantur in pseu|dodipteris aedium dispositionibus. (5)
quare videtur acuta magnaque sollertia effectus operum
Hermogenes fecisse reliquisseque fontes unde posteri possent 25
haurire disciplinarum rationes.
2 crassitudinis (-es _ante corr. S_) _x_.
3 media: mediam (-ā _S_) _HS_, mediū _G_.
5 ipsarum--(6) modulorum _HS_: _om. G_.
6 octo (_pro_ VIIII) et dimidię moduli partis. Ita ex ea d. i. a.
columnarum _G_: _om. HS_.
9 theo _x_. | exastilon _x_.
10 hermogenis _S_ (-nes _HG_).
11 primus _HS_: primus invenit _G_. | octastylon: exosty(i _S_)lum
_HS_, exastilū _G_. | speudo dipteri uerationem _H_, speudo dipteriue
(dipteri¦ue _S^{c}_) rationē _S_, pseudo dipteriuerationē
(dipteriue,rationē _G^{c}_) _G_.
12 symmetriae (-ę _S_) _x_. | distulit _HS_: sustulit _G_.
19 habeat _G_: hab& _HS_ (haber& _L_).
20 imbrium (-ū _GS_) _x_.
23 ita: ut _x_. | speudo dipteris S.
25 hermogenis _x_.
* * * * *
Page 72