«In Dei nomine amen. Anno sue salutifere incarnationis
millesimo ducetesimo octuagesimo nono, indictione secunda,
die sexto intrante mense augusti. Cum libertas, qua cuiusque
voluntas, non ex alieno, sed ex proprio dependet arbitrio,
iure naturali multipliciter decoretur, qua etiam civitates et
populi ab oppressionibus defenduntur, et ipsorum iura tuentur
et augentur in melius; volentes ipsam et eius species non
solum manutenere, sed etiam augmentare, per dominos Priores
Artium civitatis Florentie, et alios Sapientes et bonos viros
ad hoc habitos, et in domo Ghani Foresii et Consortum, in
qua ipsi Priores pro Comuni morantur, occasione providendi
super infrascriptis unanimiter congregatos, ex licentia,
bailia et auctoritate in eos collata, et eisdem eshibita et
concessa in Consiliis et per Consilia domini Defensoris et
Capitanei et etiam Comunis Florentie, provisum, ordinatum
extitit salubriter et firmatum: Quod nullus, undecumque sit et
cuiuscumque condictioni dignitatis vel status existat, possit
audeat vel presumat per se vel per alium tacite vel espresse
emere, vel alio aliquo titulo, iure, modo vel causa adquirere
in perpetuum vel ad tempus aliquos Fideles, Colonos perpetuos
vel conditionales, Adscriptitios vel Censitos vel aliquos
alios cuiuscumque conditionis existant, vel aliqua alia iura
scilicet angharia vel perangharia, vel quevis alia contra
libertatem et condictionem persone alicuius, in civitate vel
comitatu vel districtu Florentie; et quod nullus, undecumque
sit, et cuiusque condictionis, dignitatis vel status existat,
possit, audeat vel presumat predicta vel aliquid predictorum
vendere, vel quovis alio titulo alienare, iure, modo vel causa
concedere in perpetuum vel ad tempus alicui persone, undecumque
sit, vel cuiusque condictionis dignitatis vel status, in
Civitate vel comitatu vel districtu Florentie, decernentes
irritum et inane et ipso iure non tenere, si quid in contrarium
fieret in aliquo casu predictorum. Et tales contractus et
alienationes quatenus procederent, de facto cassantes, ita
quod nec emptoribus vel acquisitoribus ius aliquod acquiratur,
nec etiam ad alienantes vel concedentes ius redeat, vel
quomodolibet penes eos remaneat: sed sint tales Fideles, vel
alterius conditionis astricti, et eorum bona, et filii et
descendentes libere condictionis et status. Et nihilominus
tales alienantes, vel quomodolibet in alios transferentes,
in perpetuum vel ad tempus, per se vel per alium et quilibet
eorum, et ipsorum et cuiusque eorum sindici, procuratores et
nuntii, et tales emptores, vel alio quovis titulo, modo, causa
vel iure acquirentes, per se vel per alium in perpetuum modo
vel ad tempus, et eorum procuratores, sindici et nuntii et
iudices et notarii et testes, qui predictis interfuerint vel ea
scripserint, et quilibet eorum, condempnentur in libris mille
f. p., que effectualiter exigantur, non obstantibus aliquibus
pactis vel conventionibus, etiam iuramento vel pena vallatis,
iam factis vel in posterum ineundis, super predictis vel aliquo
predictorum vendendis, permutandis vel alio quovis modo vel
titulo transferendis. Quos contractus supradicti domini Priores
et Sapientes nullius valoris et roboris fore decreverunt, et
quatenus de facto processissent vel procederent, totaliter
cassaverunt et cassant. Decernentes etiam quod si aliquis non
subiectus iurisdictioni Comunis Florentie, et qui non respondeat
in civilibus et criminalibus regimini fiorentino, vel non solvat
libras et factiones Comunis Florentie, undecunque sit, per se
vel per alium, predictos contractus vel aliquem predictorum
iniret aliquo modo iure vel causa, quod pater et fratres et
alii propinquiores ipsius, si patrem vel fratrem non haberet,
et quilibet eorum condempnentur in libris mille f. p., que
pena effectualiter exigatur; reservantes etiam sibi et populo
fiorentino potestatem super predictis et quolibet predictorum
acrius providendi contra tales concedentes vel concessiones
recipientes per se vel per alium in aliquibus casibus de
predictis. Et quod in predictis omnibus et singulis et circa
predicta domini Potestas et Defensor et Capitaneus presentes
et futuri et quilibet eorum plenum, merum et liberum arbitrium
habeant et exercere debeant contra illos, qui in predictis
vel circa predicta committerent in personis et rebus, ita et
taliter quod predicta omnia et singula effectualiter observentur
et executioni mandentur. Salvo tamen quod Comuni Florentie
quilibet possit licite vendere et in ipsum Comune predicta
iura transferre; et etiam ipsi Fideles et alii supradicti se
ipsos et eorum filios et descendentes et bona licite possint
redimere sine pena; et illi tales qui talia iura haberent,
possint ipsa iura ipsis fidelibus volentibus se redimere vendere
et eos liberare a tali iure licite et impune. Et hec omnia
et singula locum habeant ad futura et etiam ad preterita, a
kallendis ianuarii proxime presentis citra, currentibus annis
Domini millesimo ccº lxxxviijº indictione secunda». — Questa
legge fu letta e approvata nel Consiglio generale e speciale
del Capitano e delle Capitudini, secondo il consueto, ma non in
quello del Podestà. Essa è stata pubblicata piú volte, bensí
non senza errori e lacune: dall'avv. Migliorotto Maccioni in
una sua scrittura a favore dei Conti della Gherardesca (tomo
II, p. 74); da C. F. VON RUMOHR, _Ursprung der Besitzlosigkeit
des Colonen in neuren Toscana_ (Hamburg, 1830), pag. 100-103;
e nell'_Osservatore Fiorentino_, vol. IV, pag. 179 (Firenze,
Ricci, 1821). — Noi la riproduciamo secondo il testo originale
che si conserva nel R. Arch. di Stato di Firenze, _Provvisioni_,
Registro 2, a c. 24t-25.