ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Ιδού η υπόθεσις της σκηνής. Ένας βοσκός είναι προσηλωμένος σε

μια παράστασι που μόλις αρχίζει, όταν έξαφνα αποσπά την προσοχή

του κάποιος θόρυβος στο πλάγι του. Στρέφεται και βλέπει ένα

βάναυσον άνθρωπο που με πρόστυχα λόγια επρόσβαλε μια βοσκοπούλα.

Ευθύς εξ αρχής παίρνει το μέρος του φύλου που όλοι οι άνδρες

χρεωστούν να σέβωνται. Και αφού ετιμώρησε το βάναυσο για την

κακοήθειά του, πλησιάζει τη βοσκοπούλα. Ω! τι βλέπει! τα

ωμορφότερα του κόσμου μάτια της έχυναν τα ωμορφότερα δάκρυα του

κόσμου. Αλλοίμονο! είπε από μέσα του, πώς μπόρεσε να προσβάλη

ένα τόσο αξιολάτρευτο πλάσμα. Ποιος άνθρωπος, ποιος βάρβαρος θα

μπορούσε να μη συγκινηθή από τέτοια δάκρυα; Φροντίζει αμέσως να

σφουγγίση τα δάκρυα αυτά που τάβρισκε τόσο ώμορφα, κι' η

αξιολάτρευτη βοσκοπούλα φροντίζει κι' εκείνη συγχρόνως να τον

ευχαριστήση για την αβρά εκδούλευσί του, αλλά μ' ένα τρόπο τόσο

χαριτωμένο, με μια τόση τρυφερότητα, με μια τόση περιπάθεια, που

ο βοσκός δεν μπορεί πλέον ν' αντισταθή. Κάθε λέξι της, κάθε

βλέμμα της είναι κ' ένα βέλος που περνά την καρδιά του. Λέει από

μέσα του, τι πολυτιμότερο πράγμα στον κόσμο από ένα τέτοιο

ευχαριστώ; Και τι δε θα έκανα, και τι κινδύνους δε θα διέτρεχα

για να ελκύσω τη γλυκειά ευγνωμοσύνη μιας τέτοιας ψυχής; Η

παράστασις ετελείωσε χωρίς να προσέξη ποια καθόλου εκείνος·

ελυπήθηκε μόνο που τέλειωσε γρήγορα, γιατί το τέλος της τον

εχώρισε από τη λατρευτή του βοσκοπούλα. Και από την πρώτη αυτή

φορά που την είδε, και από την πρώτη στιγμή, αισθάνεται μέσα του

ό,τι χρόνων έρως δε θα τον έκανε να αισθανθή. Αρχίζουν τα βάσανα

του χωρισμού· αχ! δεν μπορεί να ξαναδή πλέον εκείνην που τόσο

λίγο την είδε! Κάνει ό,τι μπορεί για να ξαναδή την όψι της που

μέρα και νύκτα την έχει στο νου του, μα τη βοσκοπούλα του την

έχουν πολύ περιωρισμένη και δεν υπάρχει τρόπος να την ξαναδή.

Μέσ' στην παραφορά της αγάπης του αποφασίζει να τη ζητήση εις

γάμο, γιατί νοιώθει πως δεν μπορεί πλέον να ζήση χωρίς την

αξιολάτρευτη ωμορφιά της· κ' εκείνη μ' ένα γραμματάκι της,

επιτηδειότατα σταλμένο του δίνει την άδεια να προβή. Συγχρόνως

όμως ειδοποιείται ότι ο πατέρας της θέλει να την δώση σε άλλον

και ότι γίνονται και οι προετοιμασίες του γάμου. Φαντάζεσθε την

απελπισία του δυστυχισμένου βοσκού! Είναι θανάσιμος η θλίψις

του· του είναι αδύνατο να τη φαντασθή στην αγκαλιά ενός άλλου. Ο

απελπισμένος έρως του τον κάνει να βρη τρόπο να πάη στο σπίτι

της βοσκοπούλας, για να πεισθή αν τον αγαπά και για να του πη τι

απόφασι πρέπει να πάρη. Βλέπει τις ετοιμασίες για κείνο που

φοβείται, βλέπει τον ανάξιον αντίζηλο που η ιδιοτροπία του

πατέρα της αντιτάσσει στον έρωτά του, και τον βλέπει

θριαμβεύοντα τον γελοίο εκείνον αντίζηλο κοντά στην αγαπημένη

του βοσκοπούλα σαν να έχη εξασφαλισμένη την κατάκτησί της. Δεν

μπορεί να κρατήση την οργή του. Ρίχνει θλιβερές ματιές σε κείνην

που λατρεύει, αλλά ο σεβασμός που της έχει κ' η παρουσία του

πατέρα της τον εμποδίζουν να μιλήση, ν' ανοίξη το στόμα του, και

της μιλεί μόνο με τα μάτια. Μα στο τέλος δεν κρατιέται πεια και

ο έρως του τον παραφέρει και στην παραφορά του έρωτός του της

λέει τα λόγια αυτά:

(τραγουδεί)

Ωραία Φιλίς, πολύ πονώ, πολύ για σε υποφέρω·

άνοιξε πεια τα χείλη σου κι' άνοιξε την καρδιά σου

και πες μου ποια είν' η μοίρα μου· να ζήσω ή να πεθάνω;

ΑΓΓΕΛΙΚΗ (Αποκρίνεται τραγουδώντας)

Με βλέπεις, Θύρσι, θλιβερή, με βλέπεις λυπημένη

στου γάμου τούτου τ' άκουσμα που τόσο σε τρομάζει·

θωρώ ψηλά στον ουρανό, στρέφω κυττάζω εσένα

κι' αναστενάζω. Δεν μπορείς τον πόνο μου να νοιώσης.

ΑΡΓΓΑΝ

Ποτέ μου δε θα μπορούσα να φαντασθώ πως είναι τόσο προχωρημένη η

κόρη μου, να τραγουδή έτσι πρίμα βίστα, χωρίς καθόλου να

κοπιάζη.

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Ωραία Φιλίς, πού τώλπιζεν ο δύστυχος ο Θύρσις

πως θαύρισκε η αγάπη του θέσι μέσ' στην καρδιά σου;

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Το βλέπεις, Θύρσι, σ' αγαπώ, το λέω και δεν το κρύβω.

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Γλυκειά είν' η λέξι σ' αγαπώ, μα πώς να την πιστέψω;

Την είπες και την άκουσα, Φιλίς μου, ξαναπές την.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Την είπα, Θύρσι, σ' αγαπώ.

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Ω! ξαναπές την πάλι.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Ναι, σ' αγαπώ και σ' αγαπώ και δεν το κρύβω, Θύρσι.

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Θεοί και βασιλείς εσείς, που όλοι μπροστά μου πέφτουν

μπροστά στην ευτυχία μου τι είν' η δική σας τάχα;

όμως, Φιλίς μου, μια σκληρή σκέψι με βασανίζει:

άλλος σε θέλει, σε ζητεί και σ' άλλον θα σε δώσουν.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Αυτόν τον άλλο τον μισώ καθώς μισώ το Χάρο

κι' όπως για σένα η όψι του φριχτή είναι και για μένα

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Μα η γνώμη του πατέρα σου εκείνον θέλει τώρα.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Κάλλιο με παίρνει ο θάνατος παρά να πάρω εκείνον.

ΑΡΓΓΑΝ

Και τι λέει ο πατέρας σε όλα αυτά;

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Δε λέει τίποτα.

ΑΡΓΓΑΝ

Πολύ κουτός θα είναι αυτός ο πατέρας ν' ακούη αυτές τις ανοησίες

και να μη λέη τίποτα!

ΚΛΕΑΝΘΗΣ (θέλει να εξακολουθήση)

«Αγάπη μου . . .»

ΑΡΓΓΑΝ

Όχι, όχι, αρκεί. Η κωμωδία αυτή δίνει πολύ κακά παραδείγματα. Ο

βοσκός Θύρσις είναι αυθαδέστατος και η βοσκοπούλα Φιλίς είναι

αναιδεστάτη να λέη τέτοια πράγματα μπροστά στον πατέρα της.

(Στην Αγγελική) Δείξε μου το χαρτί αυτό (το λαμβάνει). Αι! . . .

πού είναι θα λόγια που έλεγες; Μόνο νότες είναι γραμμένες εδώ.

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Τι! Δεν ξαίρετε πως τώρα τελευταία, κύριε, βρέθηκε τρόπος να

γράφωνται μόνο νότες και να υπονοούνται τα λόγια;

ΑΡΓΓΑΝ

Πολύ καλά. Δούλος σας, κύριε και . . . au revoir. Μπορούμε να

κάνωμε και χωρίς το αναιδέστατο μελοδραματάκι σας.

ΚΛΕΑΝΘΗΣ

Ενόμιζα πως θα σας διασκέδαζα.

ΑΡΓΓΑΝ

Οι ανοησίες δεν διασκεδάζουν. Α! να η γυναίκα μου.

ΣΚΗΝΗ ΕΒΔΟΜΗ

ΜΠΕΛΙΝΑ — ΑΡΓΓΑΝ — ΑΓΓΕΛΙΚΗ — κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ — ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

— ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

ΑΡΓΓΑΝ

Να, αγάπη μου, ο γυιός του κυρίου Διαφουαρούς.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Πολύ περιέργως ο Θεός σας έδωσε τον τίτλον της πεθεράς, πολύ στο

πρόσωπό σας φαίνεται . . .

ΜΠΕΛΙΝΑ (διακόπτουσα)

Είμαι πολύ ευτυχής, κύριε, που ήλθα εγκαίρως για να έχω την

τιμήν διά να σας 'δω.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Αφού στο πρόσωπό σας . . .αφού στο πρόσωπό σας . . .Με διεκόψατε,

κυρία, στο μέσον της περιόδου και η διακοπή αύτη μου ετάραξε τη

μνήμη.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Ανάβαλέ το, Θωμά, για άλλοτε.

ΑΡΓΓΑΝ

Πώς ήθελα να ήσουν εδώ προ ολίγου, αγάπη μου.

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

Αχ! ναι, κυρία, εχάσατε το δεύτερο πατέρα, το άγαλμα του

Μέμνονος και το λουλούδι που το λένε ηλιοτρόπιο.

ΑΡΓΓΑΝ

Έλα, κόρη μου, δώσε το χέρι σου στον κύριο και βεβαίωσέ τον ότι

θα του είσαι πιστή σύζυγος.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Πατέρα μου!

ΑΡΓΓΑΝ

Ε! τι πατέρα μου! τι θα πη αυτό;

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Σε παρακαλώ, μη βιάζης τα πράγματα. Δώσε μας τουλάχιστο τον

καιρό να γνωριστούμε και να γεννηθή μέσα μας η συμπάθεια εκείνη

που είνε αναγκαία για κάθε τέλειο γάμο.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Όσο για μένα, δεσποινίς, έχει ήδη γεννηθή μέσα μου η συμπάθεια

εκείνη, και δεν έχω ανάγκη να περιμένω περισσότερο.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Αν είσθε τόσο εύκολος εσείς, κύριε, δεν είμαι όμως το ίδιο κ'

εγώ· και σας ομολογώ ότι η αξία σας δεν επροξένησεν ακόμη

αρκετήν εντύπωσι στην καρδιά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Ας είναι, ας είναι· θα έχης τον καιρό να τον εκτιμήσης όταν θα

γίνης γυναίκα του.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Όχι, πατέρα μου, δώσε μου τον καιρό, σε παρακαλώ. Ο γάμος είναι

μια αλυσίδα που δεν πρέπει να δένη διά της βίας τις καρδιές· και

αν ο κύριος είναι έντιμος άνθρωπος, δε θα θελήση ποτέ να δεχθή

για γυναίκα του μια κόρη που του τη δίνουν παρά τη θέλησί της.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Δεν συμφωνώ, δεσποινίς· με το να είμαι έντιμος άνθρωπος, δεν

έπεται ότι, δεν πρέπει να σας δεχθώ από την χείρα του πατέρα

σας.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Η βία δεν είνε ο καλύτερος τρόπος για ν' αγαπηθή κανείς.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Γνωρίζομεν εξ αναγνώσεων, δεσποινίς, ότι οι αρχαίοι συνήθιζαν ν'

απάγουν διά της βίας τις κόρες που ήθελαν να νυμφευθούν από τα

σπίτια των πατέρων των, διά να φαίνεται ότι δεν ρίπτονται με τη

συγκατάθεσί των στας αγκάλας του ανδρός.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Οι αρχαίοι, κύριε, ήσαν αρχαίοι κ' εμείς είμαστε τωρινοί. Τα

καμώματα δεν είνε καθόλου αναγκαία στην εποχή μας κι όταν ένας

γάμος μας αρέση, ξαίρομε να πάμε χωρίς να μας τραβήξουν. Έχετε

υπομονή. Αν μ' αγαπάτε, κύριε, οφείλετε να θέλετε, ό,τι θέλω κ'

εγώ.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Μάλιστα, δεσποινίς. Εξαιρείται εν τούτοις παν, ό,τι αφορά τον

ερωτά μου.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Και όμως το μεγαλύτερο δείγμα του έρωτος είνε η υποταγή εις τας

θελήσεις εκείνου που αγαπούμε.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Με την εξής διάκρισιν, δεσποινίς. Εις ό,τι δεν αφορά την

κατάκτησίν του, συναινώ· εις ό,τι όμως την αφορά αρνούμαι.

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ (στην Αγγελική)

Μη χάνεσθε. Ο κύριος είναι φρεσκοβγαλμένο φιντάνι του σχολείου

και δε χαρίζει κάστανα. Γιατί επιμένεις ν' αρνήσαι τη δόξα να

γίνης γυναίκα ενός κοντζάμ ντοτόρου;

ΜΠΕΛΙΝΑ

Θάχη, φαίνεται, καμμιάν άλλη συμπάθεια.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Αν είχα καμμιάν άλλη συμπάθεια, κυρία μου, θα ήταν τέτοια που

και η λογική και η τιμή θα μου την επέτρεπαν.

ΑΡΓΓΑΝ

Ε! ε! μου φαίνεται πως παίζω κωμικό πρόσωπο εδώ μέσα.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Αν ήμουν στη θέσι σου, αγάπη μου, δε θα την εβίαζα καθόλου να

παντρευτή· ξαίρω πολύ καλά τι θα έκανα.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Ξαίρω κ' εγώ πολύ καλά, κυρία μου, τι θέλετε να 'πήτε και ξαίρω

επίσης και πόσο καλή είστε σε μένα· μα οι συμβουλές σας πιθανόν

να μην είνε τόσο εύκολο να εκτελεσθούν.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Τα φρόνιμα και ηθικά κορίτσια όπως είσαι συ έπαψαν πλέον,

φαίνεται, να υποτάσσωνται στη θέλησι του πατέρα των. Αυτό το

συνήθιζαν άλλοτε.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Το καθήκον κάθε κόρης έχει τα όριά του, κυρία μου, και ούτε η

λογική ούτε οι νόμοι μπορούν να εκτείνουν τα όριά του αυτά εις

κάθε πράγμα.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Σαν να λέμε, η επιθυμία σου είνε να παντρευτής, εννοείς όμως να

διαλέξης μόνη σου τον άντρα σου.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Αν ο πατέρας μου δε θέλη να μου δώση σύζυγο της αρεσκείας μου,

θα τον εξορκίσω τουλάχιστον να μη μ' αναγκάση να πάρω έναν που

δε θα μπορέσω ν' αγαπήσω ποτέ μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Σας ζητώ συγγνώμην, κύριοι, γι' αυτά όλα.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Καθεμιά που παντρεύεται έχει και ένα σκοπό. Ο σκοπός ο δικός μου

είνε να βρω ένα σύζυγο που να τον αγαπώ αληθινά και να του

αφιερώσω ολόκληρη τη ζωή μου. Ομολογώ ότι σ' αυτό ζητώ κάποιο

άσυλο. Μερικές παντρεύονται μόνο για ν' απαλλαγούν από τον

εξαναγκασμό των γονέων των και για να μπορούν να κάνουν ό,τι

θέλουν. Είνε και άλλες, κυρία μου, που θεωρούν το γάμο επικερδή

επιχείρησι, που παντρεύονται μόνο για προγαμιαίες δωρεές και για

να πλουτήσουν από το θάνατο εκείνων που παντρεύονται. Τρέχουν μ'

όλη την ευκολία από σύζυγο σε σύζυγο για να σφετερισθούν τις

κληρονομιές των. Ω! αυτές πολύ ολίγο τις μέλει και πολύ ολίγο

φροντίζουν τι είδους άνθρωπος θα είνε εκείνος.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Δεν κάνεις τίποτ' άλλο σήμερα παρά να αντιλέγης. Ήθελα όμως να

ήξαιρα τι ενοούσες μ' αυτά που είπες.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Εγώ, κυρία μου; τι ενοούσα μ' αυτά που είπα;

ΜΠΕΛΙΝΑ

Είσαι τόσο ανόητη, που δε σε συνερίζομαι.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Προσπαθείτε, κυρία μου, να με αναγκάσετε να σας απαντήσω με

αυθάδεια· να είστε όμως βεβαία πως δε θα το κατορθώσετε.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Η αυθάδειά σου δεν έχει ταίρι.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Όχι, κυρία μου, ό,τι κι' αν πήτε.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Κ' έχεις μια τόσο γελοία περηφάνεια και μια τόσο αυθαδέστατη

έπαρσι, που όλος ο κόσμος απορεί.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ

Σας επαναλαμβάνω, κυρία μου, ό,τι κι' αν κάνετε, τίποτε δε θα

επιτύχετε. Στο πείσμα σας, δε θα παρεκτραπώ· και για να σας κάνω

να χάσετε κάθε ελπίδα πως θα επιτύχετε εκείνο που θέλετε, θα σας

απαλλάξω από την παρουσία μου.

ΣΚΗΝΗ ΟΓΔΟΗ

ΑΡΓΓΑΝ — ΜΠΕΛΙΝΑ — κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ — ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ —

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

ΑΡΓΓΑΝ (στην Αγγελική που εξέρχεται)

Άκουσε. Δεν υπάρχει μέσος όρος εδώ. Σε τέσσερες ημέρες ή θα

παντρευτής με τον κύριο ή θα πας σε μοναστήρι. Διάλεξε τι

προτιμάς από τα δύο (Στην Μπελίνα) Μη συγχύζεσαι, θα την

διορθώσω εγώ.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Λυπούμαι πολύ που σ' αφίνω, αγάπη μου· μα είνε απόλυτος ανάγκη

να βγω για κάποια υπόθεσι που είνε αδύνατον να την αναβάλω. Θα

γυρίσω πολύ γρήγορα.

ΑΡΓΓΑΝ

Πήγαινε, Μπελίνα μου, και πέρασε κι' από το συμβολαιογράφο σου

για κείνο που ξαίρεις.

ΜΠΕΛΙΝΑ

Αντίο, παιδί μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Στο καλό, αγάπη μου.

ΣΚΗΝΗ ΕΝΑΤΗ

ΑΡΓΓΑΝ — κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ — ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ — ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

ΑΡΓΓΑΝ

Να, μια γυναίκα που μ' αγαπά σε απίστευτο βαθμό.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Θα πηγαίνωμε κ' εμείς.

ΑΡΓΓΑΝ

Θα σας παρακαλούσα, κύριε, να μου πήτε πώς βρίσκετε την

κατάστασί μου.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ (σφυγμομετρών τον Αργγάν)

Έλα, Θωμά, πιάσε το άλλο του χέρι, για να δούμε αν θα κάνης καλή

διάγνωσι του σφυγμού του. Τι λέγεις;

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Λέγω, ότι ο σφυγμός του κυρίου είνε σφυγμός ανθρώπου που δεν

είνε καθόλου καλά.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Καλά.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Ότι είνε υποτραχύς, για να μην 'πω τραχύς.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Πολύ καλά!

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Απωστικός.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Πολύ καλά.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Και μάλιστα ολίγον άτακτος.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Κάλλιστα.

ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Δείγμα δυσκρασίας του σπληνικού παρεγχύματος, δηλαδή του

σπληνός.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Αριστα.

ΑΡΓΓΑΝ

Όχι. Ο κύριος Πυργγόν λέγει ότι το ήπαρ μου πάσχει.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Ε, ναι. Όταν λέγομεν παρέγχυμα, εννοούμεν και τα

δύο, λόγω της αμοιβαίας συμπαθείας που έχουν διά του vas breve

του πυλωρού και πολλάκις των χοληδόχων πόρων. Σας διέταξε βέβαια

να τρώτε ψητά;

ΑΡΓΓΑΝ

Όχι, μόνο βραστά.

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Ε, ναι, ψητά, βραστά, το ίδιο κάνει. Σας νοσηλεύει με πολλή

φρόνησι και θα ήταν αδύνατον να πέσετε σε καλύτερα χέρια.

ΑΡΓΓΑΝ

Κύριε, πόσους κόκκους αλάτι πρέπει να βάλω σ' ένα αυγό;

κ. ΔΙΑΦΟΥΑΡΟΥΣ

Έξη, οκτώ, δέκα, αρτίους αριθμούς· ενώ στα φάρμακα, περιττούς

αριθμούς.

ΑΡΓΓΑΝ

Au revoir, κύριοι.

ΣΚΗΝΗ ΔΕΚΑΤΗ

ΜΠΕΛΙΝΑ — ΑΡΓΓΑΝ

ΜΠΕΛΙΝΑ

Έρχομαι, παιδί μου, πριν εξέλθω, να σου πω κάτι που πρέπει πολύ

να το προσέξης. Περνώντας μπρος από το δωμάτιο της Αγγελικής

είδα ένα νέο μαζί της. Μόλις με είδε τώστριψε.

ΑΡΓΓΑΝ

Ένας νέος με την κόρη μου!

ΜΠΕΛΙΝΑ

Ναι. Ήταν μαζί της και η μικρή Λουίζα. Ρώτησέ την να σου τα πη.

ΑΡΓΓΑΝ

Στείλε μου την εδώ, αγάπη μου, στείλε μου την εδώ. Α! την

αδιάντροπη. (Μόνος) Τώρα καταλαβαίνω την επιμονή της.

ΣΚΗΝΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ

ΑΡΓΓΑΝ — ΛΟΥΙΖΑ

ΛΟΥΙΖΑ

Τι με θέλεις, μπαμπά; Η μαμά μού είπε πως μ' εζήτησες.

ΑΡΓΓΑΝ

Ναι. Έλα κοντά. Προχώρησε. Γύρισε από 'δω. Σήκωσε τα μάτια σου.

Κύτταξέ με. Ε;

ΛΟΥΙΖΑ

Τι είνε, μπαμπά;

ΑΡΓΓΑΝ

Ε;

ΛΟΥΙΖΑ

Τι;

ΑΡΓΓΑΝ

Δεν έχεις να μου πης τίποτα;

ΛΟΥΙΖΑ

Θα σου πω, αν θέλης να διασκεδάσης, το παραμύθι του γαϊδάρου ή

το μύθο του κόρακα και της αλεπούς, που μου τον έμαθαν προχθές.

ΑΡΓΓΑΝ

Δεν σου γυρεύω αυτά.

ΛΟΥΙΖΑ

Μα τι λοιπόν;

ΑΡΓΓΑΝ

Α! παμπόνηρη! ξαίρεις τι θέλω να πω!

ΛΟΥΙΖΑ

Όχι, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Έτσι με υπακούεις;

ΛΟΥΙΖΑ

Μα τι;

ΑΡΓΓΑΝ

Δε σου είπα να έρχεσαι να μου λες αμέσως ό,τι βλέπεις;

ΛΟΥΙΖΑ

Ναι, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Το έκανες;

ΛΟΥΙΖΑ

Ναι, μπαμπά μου· έρχομαι και σου λέω ό,τι βλέπω.

ΑΡΓΓΑΝ

Και δεν είδες τίποτα σήμερα;

ΛΟΥΙΖΑ

Όχι, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Όχι;

ΛΟΥΙΖΑ

Όχι, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Αλήθεια;

ΛΟΥΙΖΑ

Αλήθεια.

ΑΡΓΓΑΝ

Πολύ καλά, θα σε κάνω εγώ να δης κάτι τι.

ΛΟΥΙΖΑ (βλέπουσα τη βέργα που πήρε ο Αργγάν)

Α! μπαμπά μου!

ΑΡΓΓΑΝ

Α! α! υποκρίτρια, δε μου λες ότι είδες έναν στο δωμάτιο της

αδελφής σου.

ΛΟΥΙΖΑ (κλαίει)

Μπαμπά μου!

ΑΡΓΓΑΝ (την πιάνει από το χέρι)

Να μάθης άλλη φορά να λες ψέματα.

ΛΟΥΙΖΑ (γονατίζει)

Με συγχωρείς, μπαμπά μου η αδελφή μου μού είπε να μη σου το πω·

μα θα σου τα πω όλα.

ΑΡΓΓΑΝ

Πρώτα θα τις φας γιατί είπες ψέματα, και ύστερα βλέπομε.

ΛΟΥΙΖΑ

Με συγχωρείς, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Όχι, όχι.

ΛΟΥΙΖΑ

Όχι, μπαμπούλη μου. μη με δείρης.

ΑΡΓΓΑΝ

Θα τις φας.

ΛΟΥΙΖΑ

Όχι, για το Θεό, όχι, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ (θέλει να την κτυπήση).

Να! να!

ΛΟΥΙΖΑ

Αχ! μπαμπά μου, μ' εσκότωσες! Στάσου: πέθανα!

(Προσποιείται την πεθαμένη)

ΑΡΓΓΑΝ

Τι είνε αυτά, Λουίζα; Λουιζίτσα. Αχ! Θεέ μου! Λουιζίτσα, κόρη

μου. Αχ! δυστυχής που είμαι! η κόρη μου πέθανε! Τι έκανα ο

άθλιος; Αχ! παληοβέργα! Να πάρη ο διάβολος όλες τις βέργες! Αχ!

κορούλα μου, Λουιζίτσα μου!

ΛΟΥΙΖΑ

Μην κλαις τόσο πολύ, μπαμπά μου. Δεν είμαι εντελώς πεθαμένη.

ΑΡΓΓΑΝ

Μπα την παμπόνηρη! Ας είνε, σε συγχωρώ για πρώτη φορά. Να μου τα

πης όλα όμως.

ΛΟΥΙΖΑ

Ω, ναι, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Πρόσεχε καλά, γιατί το πουλάκι που όλα τα ξαίρει, θα μου το πη

αν πης ψέματα.

ΛΟΥΙΖΑ

Μα να μην το πης, μπαμπά μου, της αδελφής μου, πως σου το είπα.

ΑΡΓΓΑΝ

Όχι, όχι.

ΛΟΥΙΖΑ (αφού εκύτταξε πρώτα αν ακούη κανείς)

Ήρθε, μπαμπά μου, ένας άνθρωπος στην κάμαρά της την ώρα που

ήμουν κι' εγώ.

ΑΡΓΓΑΝ

Λοιπόν;

ΛΟΥΙΖΑ

Τον ερώτησα τι ήθελε και μου είπε πως ήταν δάσκαλος της

μουσικής.

ΑΡΓΓΑΝ (κατ' ιδίαν)

Α! α! καταλαβαίνω. (στη Λουίζα) Και λοιπόν;

ΛΟΥΙΖΑ

Η αδελφή μου ήρθε ύστερα.

ΑΡΓΓΑΝ

Και λοιπόν;

ΛΟΥΙΖΑ

Του είπε: φύγετε, φύγετε, φύγετε. Θεέ μου! φύγετε, μη με κάνετε

δυστυχισμένη!

ΑΡΓΓΑΝ

Και λοιπόν;

ΛΟΥΙΖΑ

Κ' εκείνος δεν ήθελε να φύγη.

ΑΡΓΓΑΝ

Τι της έλεγε;

ΛΟΥΙΖΑ

Της έλεγε ένα σωρό πράγματα.

ΑΡΓΓΑΝ

Και τι άλλο;

ΛΟΥΙΖΑ

Της έλεγε . . . της έλεγε . . . πως την αγαπάει πολύ . . . πως είνε η

πειο ώμορφη του κόσμου . . .

ΑΡΓΓΑΝ

Κ' ύστερα;

ΛΟΥΙΖΑ

Ύστερα γονάτισε μπροστά της.

ΑΡΓΓΑΝ

Κ' ύστερα;

ΛΟΥΙΖΑ

Ύστερα ήρθε η μαμά στην πόρτα κ' εκείνος έφυγε αμέσως.

ΑΡΓΓΑΝ

Τίποτ' άλλο;

ΛΟΥΙΖΑ

Τίποτ' άλλο, μπαμπά μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Το πουλάκι όμως κάτι ακόμα ψιθυρίζει.

(κάνει πως ακούει)

Τ' ακούς και συ; Κάτι ψιθυρίζει το πουλάκι, ε, ναι, ω! ώ! πως

είδες και άλλα πράγματα και δε μου τα λες.

ΛΟΥΙΖΑ

Όχι, μπαμπά, το πουλάκι λέγει ψέματα.

ΑΡΓΓΑΝ

Πρόσεξε καλά!

ΛΟΥΙΖΑ

Όχι, μπαμπά, μην το πιστεύης· λέει ψέματα σε βεβαιώνω.

ΑΡΓΓΑΝ

Καλά, θα το δούμε. Πήγαινε και πρόσεξε καλά εις όλα. Πήγαινε.

(Μόνος) Αχ! πάνε πλέον τα παιδιά! Τι γίνεται, τι γίνεται! Δε θα

μπορώ πεια να συλλογίζωμαι την αρρώστεια μου με την άνεσί μου.

Α! . . . δεν αντέχω πλέον!

(Ρίπτεται εις ένα κάθισμα)

ΣΚΗΝΗ ΔΩΔΕΚΑΤΗ

ΒΕΡΑΛΔΟΣ — ΑΡΓΓΑΝ

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Τι συμβαίνει, αδελφέ μου; Πώς είσαι;

ΑΡΓΓΑΝ

Αχ! αδελφέ μου, πολύ άσχημα.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Πώς είσαι, πολύ άσχημα;

ΑΡΓΓΑΝ

Ναι, έχω μεγάλη αδυναμία, απίστευτη αδυναμία.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Α! αυτό είναι δυσάρεστο.

ΑΡΓΓΑΝ

Δεν έχω δύναμι ούτε να μιλήσω.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Έρχομαι, αδελφέ μου, να σου προτείνω ένα γάμο για την Αγγελική,

την ανεψιά μου.

ΑΡΓΓΑΝ (Σηκώνεται από το κάθισμά του και μιλεί με παραφορά)

Αδελφέ μου, μη μου μιλής καθόλου γι' αυτό το παληοκόριτσο· είναι

μια πανούργα, μια αυθάδης, μια αδιάντροπη που σε δυο ημέρες θα

την κλείσω σε μοναστήρι.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Α! μπράβο! Είμαι πολύ ευχαριστημένος που σούκανε καλό η επίσκεψί

μου και ξαναδυνάμωσες λιγάκι. Άλλοτε τα ξαναλέμε. Σου έφερα εδώ

ένα χορόν που τον συνήντησα κατά τύχην. Αυτός θα σου διαλύση την

λύπη και θα προδιαθέση καλύτερα την ψυχή σου για όσα έχομε να

πούμε. Είναι Αιγύπτιοι ντυμένοι σαν Μαυριτανοί, χορεύουν και

τραγουδούν και είμαι βέβαιος πως θα ευχαριστηθής πολύ. Αξίζουν

κ' αυτοί όσον αξίζει μια συνταγή του κυρίου Πυργγόν. Εμπρός,

πάμε.

(Εξέρχονται).

ΠΡΑΞΙΣ ΤΡΙΤΗ

ΣΚΗΝΗ ΠΡΩΤΗ

ΒΕΡΑΛΔΟΣ — ΑΡΓΓΑΝ — ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Λοιπόν! αδελφέ μου, τι ιδέαν έχεις; Δεν ισοδυναμεί με μια δόσι

καθαρτικού;

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

Μπα! καλύτερο είναι το καλό καθαρτικό.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Ας τ' αφήσωμεν αυτά. Θέλεις να μιλήσωμε λίγο;

ΑΡΓΓΑΝ

Περίμενε μια στιγμή, αδελφέ μου. Θα γυρίσω.

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

Το ξεχάσατε, αφέντη, πως δεν μπορείτε να περπατήσετε χωρίς

μπαστούνι;

ΑΡΓΓΑΝ

Α! ναι· έχεις δίκηο.

(φεύγει).

ΣΚΗΝΗ ΔΕΥΤΕΡΑ

ΒΕΡΑΛΔΟΣ — ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

Μην παύσετε να φροντίζετε, παρακαλώ, για τα συμφέροντα της

ανηψιάς σας.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Θα κάνω το παν για ν' αποκτήση ό,τι επιθυμεί.

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

Πρέπει με κάθε τρόπο να εμποδίσετε αυτό τον εξωφρενικό γάμο που

του μπήκε στο κεφάλι του. Εσυλλογίστηκα μάλιστα πως θάταν καλό

να μπορούσαμε να του φέρναμε εδώ ένα δικό μας γιατρό, για να τον

κάνη να συχαθή τον Πυργγόν του και να του δώση να καταλάβη τι

ρόλο του παίζει. Μα, μια φορά που δεν έχομε κανένα του χεριού

μας, μου πέρασε η ιδέα να του παίξω ένα παιγνίδι.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Σαν τι;

ΤΟΥΑΝΕΤΤΑ

Είνε μια ιδέα λιγάκι . . . κωμική. Ελπίζω όμως πως θα πετύχη.

Αφήστε με μένα. Κάνετε σεις ό,τι μπορείτε. Να τον, έρχεται.

ΣΚΗΝΗ ΤΡΙΤΗ

ΑΡΓΓΑΝ — ΒΕΡΑΛΔΟΣ

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Προ παντός, αδελφέ μου, θα σε παρακαλέσω να μιλήσωμε χωρίς να

εξάπτεσαι.

ΑΡΓΓΑΝ

Σου το υπόσχομαι.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Ν' απαντάς χωρίς να θυμώνης σ' ό,τι κι' αν σου λέω.

ΑΡΓΓΑΝ

Μάλιστα.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Και να συζητήσωμε με απάθεια για ό,τι έχομε να πούμε.

ΑΡΓΓΑΝ

Θεέ μου! Ναι. Τι πρόλογοι είν' αυτοί;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Ποιος είνε ο λόγος, αδελφέ μου, που, ενώ έχεις περιουσία και δεν

έχεις άλλα παιδιά παρά μόνο μια κόρη — τη μικρή δεν τη

λογαριάζω — ποιος είνε ο λόγος που σκέπτεσαι να τη βάλης σε

μοναστήρι;

ΑΡΓΓΑΝ

Ποιος είνε ο λόγος, αδελφέ μου, που είμαι ο κύριος της

οικογενείας μου για να κάνω ό,τι κρίνω σωστό;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Η γυναίκα σου δεν παύει να σε συμβουλεύη ν' απαλλαχθής έτσι κι'

από τις δυο σου κόρες, και δεν αμφιβάλλω ότι από πνεύμα

ευλαβείας επιθυμεί να δη και τις δυο καλόγρηες.

ΑΡΓΓΑΝ

Να, φθάσαμε στο ζήτημα! Πάλι στη μέση η δυστυχισμένη γυναίκα.

Όλα τα κακά αυτή τα κάνει και όλος ο κόσμος είνε εναντίον της.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Όχι, αδελφέ μου, ας την αφήσωμε ήσυχη τη γυναίκα σου. Είναι

γυναίκα που έχει τας καλυτέρας προθέσεις του κόσμου για την

οικογένειά σου και δεν έχει στο νου της κανένα συμφέρον. Σ'

αγαπά μ' όλη της την καρδιά και δείχνει για τα παιδιά σου μια

στοργή και μια καλωσύνη που δεν ημπορεί κανείς να την φανταστή.

Αυτό είναι βέβαιον. Ας την αφήσουμε λοιπόν κι' ας έρθωμε στην

κόρη σου. Για ποιο λόγο, αδελφέ μου, θέλεις να τη δώσης σε γυιό

γιατρού;

ΑΡΓΓΑΝ

Για τον απλούστατο λόγο, αδελφέ μου, ότι θέλω να κάνω γαμπρό που

να μου είναι χρήσιμος.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Δεν είνε αυτό το συμφέρον της κόρης σου. Παρουσιάζεται μια τύχη

πολύ καλύτερη για την κόρη σου.

ΑΡΓΓΑΝ

Ναι· μα η τύχη αυτή δεν είνε καλύτερη και για μένα.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Μα ο άντρας που θα πάρη θα είναι γι' αυτήν ή για σένα;

ΑΡΓΓΑΝ

Πρέπει να είνε και γι' αυτήν και για μένα. Θέλω να βάλω στην

οικογένειά μου ανθρώπους που να μου είνε χρήσιμοι.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Με τη λογική αύτη, αν η μικρή σου κόρη ήταν μεγάλη θα την

επάντρευες μ' ένα φαρμακοποιό.

ΑΡΓΓΑΝ

Γιατί όχι;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Είναι λογικόν να σε περιτριγυρίζουν αιωνίως οι γιατροί και οι

φαρμακοποιοί και να θέλης να είσαι πάντοτε άρρωστος στο πείσμα

των ανθρώπων και της φύσεως;

ΑΡΓΓΑΝ

Τι εννοείς, αδελφέ μου;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Εννοώ, αδελφέ μου, πως δε γνωρίζω άνθρωπο ολιγώτερο άρρωστο από

σένα και πως δεν θα επιθυμούσα καθόλου να είχα καλύτερη κράσι

από τη δική σου. Απόδειξις πως είσαι καλά και πως είνε τέλειος ο

οργανισμός σου είνε ότι μ' όλες τις δίαιτες που κάνεις δεν το

κατώρθωσες να βλάψης την υγεία σου και πως με τα τόσα γιατρικά

που σου δίνουν δεν έσκασες ακόμα.

ΑΡΓΓΑΝ

Αυτά ακριβώς, αδελφέ μου, με διατηρούν· και ο κύριος Πυργγόν

λέει πως θα πέθαινα αν τρεις ημέρες μονάχα δε μ' εφρόντιζ'

εκείνος!

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Αν δε λάβης τα μέτρα σου, θα σε φροντίζη τόσο πολύ, που θα σε

στείλη στον άλλο κόσμο,

ΑΡΓΓΑΝ

Μα ας μιλήσωμε λογικά, αδελφέ μου. Δεν πιστεύεις καθόλου στην

ιατρική;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Όχι, αδελφέ μου· και δε βλέπω και τι θα κέρδιζε η ιατρική αν την

επίστευα.

ΑΡΓΓΑΝ

Πώς! δε βρίσκεις αληθινό ένα πράγμα που τώχει αναγνωρίσει όλος ο

κόσμος και όλοι οι αιώνες το έχουν σεβασθή;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Όχι μόνο πολύ απέχω από του να την νομίζω αληθινή, μα μου

φαίνεται ακόμα και πως είνε η μεγαλύτερη παραφροσύνη που έγινε

στον κόσμο. Και — αν θέλης να φιλοσοφήσουμε — δε βρίσκω τίποτε

αστειότερο και τίποτε γελοιωδέστερο πράγμα στον κόσμο από έναν

άνθρωπο που του πέρασε η ιδέα να γιατρέψη έναν άλλον.

ΑΡΓΓΑΝ

Γιατί φαντάζεσαι, αδελφέ μου, πώς ένας άνθρωπος δεν μπορεί να

γιατρέψη έναν άλλον;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Για τον απλούστατο λόγο, αδελφέ μου, ότι τα ελατήρια της μηχανής

μας είνε μυστήρια σε βαθμό που οι άνθρωποι δε βλέπουν τίποτα,

και ότι η φύσις έβαλ' εμπρός στα μάτια μας ένα τόσο πυκνό πέπλο,

που είνε αδύνατο να διακρίνωμε τίποτα.

ΑΡΓΓΑΝ

Κατά τη γνώμη σου λοιπόν οι γιατροί δεν ξαίρουν τίποτα;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Ακριβώς, αδελφέ μου. Έχουν πολλές εγκυκλοπαιδικές γνώσεις,

ξαίρουν να μιλούν λατινικά, ξαίρουν να δίνουν ελληνικά ονόματα

σε όλες τις αρρώστειες, να τις καθορίζουν και να τις ξεχωρίζουν

όσο όμως για να τις γιατρέψουν, δε σκαμπάζουν τίποτα.

ΑΡΓΓΑΝ

Εν πάση όμως περιπτώσει πρέπει να συμφωνήσης ότι ως προς αυτό,

οι γιατροί ξαίρουν περισσότερα από όλους τους άλλους.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Ξαίρουν, αδελφέ μου, ό,τι σου είπα· δε γιατρεύουν μεγάλα

πράγματα: και όλη η εξοχότης της τέχνης των συνίσταται σε

πομπώδεις και ασυναρτήτους λέξεις, σε εύσχημη φλυαρία με λόγια

αντί λογικής και με υποσχέσεις αντί έργων.

ΑΡΓΓΑΝ

Μα επί τέλους, αδελφέ μου, υπάρχουν άνθρωποι σαν εσένα σοφοί και

σαν εσένα ευφυείς· βλέπομε εν τούτοις ότι όλος ο κόσμος, όταν

αρρωσταίνει, καταφεύγει στους γιατρούς.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Είνε δείγμα της ανθρωπίνης αδυναμίας και όχι της αληθείας και

της τέχνης των.

ΑΡΓΓΑΝ

Οι γιατροί όμως θα την πιστεύουν αληθινή την τέχνη των, αφού την

μεταχειρίζονται και για τον εαυτόν τους.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Ναι· μεταξύ των γιατρών υπάρχουν μερικοί που πλανώνται κι' αυτοί

και εκμεταλλεύονται συγχρόνως και την πλάνη του κόσμου· υπάρχουν

όμως και άλλοι που χωρίς να πλανώνται την εκμεταλλεύονται. Ο

κύριος Πυργγόν σου, παραδείγματος χάριν, δεν έχει πονηρίες· είνε

ένας μονοκόμματος γιατρός από την κορφή ως τα νύχια· πιστεύει

στους κανόνας περισσότερο από κάθε μαθηματική απόδειξι και θα το

θεωρούσε έγκλημα να τους ερευνήση· δε βλέπει τίποτα το σκοτεινό

στην ιατρικήν, τίποτα το αμφίβολο, τίποτα το δύσκολο· με

παράφορη προκατάληψη· με ακλόνητη εμπιστοσύνη· με αγύριστη

αντίληψι και λογική διατάζει καθάρσια και αφαιμάξεις και δε

σταθμίζει τίποτα με την πλάστιγγα. Δεν πρέπει όμως να του

αποδώση κανείς κακή θέλησι σ' ό,τι κακό μπορεί να σου κάνη. Με

την πλέον καλή θέλησι σ' εξαποστέλλει στον άλλον κόσμο,

απαράλλακτα όπως θα έστελνε την γυναίκα του και τα παιδιά του

και εν ανάγκη και τον εαυτό του.

ΑΡΓΓΑΝ

Αυτά τα λες, αδελφέ μου, γιατί τον μισείς! Ας έρθωμε επί τέλους

στα πράγματα. Τι πρέπει να κάνη κανείς όταν είνε άρρωστος;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Τίποτα, αδελφέ μου.

ΑΡΓΓΑΝ

Πώς τίποτα;

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Τίποτα. Πρέπει μόνο ν' αναπαύεται. Η φύσις, όταν την αφίνωμε

ελεύθερη, ξανάρχεται μονάχη της στον κανονικό της δρόμο. Η

ανησυχία μας και η ανυπομονησία μας της τα χαλάνε. Όλοι σχεδόν

οι άνθρωποι πεθαίνουν από τα γιατρικά των και όχι από την

αρρώστειά των.

ΑΡΓΓΑΝ

Πρέπει εν τούτοις να συμφωνήσης, αδελφέ μου, ότι μπορούμε να

βοηθήσωμε τη φύσι αυτή με μερικά πράγματα.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Θεέ μου! Με κάτι τέτοιες ιδέες μας αρέσει να τρεφώμεθα. Οι

άνθρωποι ανέκαθεν έχουν μερικές φαντασιοπληξίες που καταντούν να

τις πιστεύουν, γιατί μας κολακεύουν και γιατί επιθυμούν να είνε

αλήθειες. Όταν ένας γιατρός σου λέη ότι θα βοηθήση, θα συνδράμη,

θ' ανακουφίση τη φύσι, θα της βγάλη ό,τι τη βλάπτει και θα της

δώση ό,τι της λείπη, θα την εδραιώση, θα διευκολύνη τας

λειτουργίας της· όταν σου λέη ότι θα καθαρίση το αίμα . . .

θα καταπραΰνη τα εντόσθια και τον εγκέφαλο, θα ξεπρήξη τη

σπλήνα, θα τονώση το στήθος, θα επισκευάση το ήπαρ, θα δυναμώση

την καρδιά, θα επαναφέρη και θα διατηρήση τη φυσική θερμοκρασία

και ότι γνωρίζει μυστικά που μπορεί να παρατείνη τη ζωή για

πολλά χρόνια, σου λέει απλούστατα το παραμύθι της ιατρικής. Όταν

έρθης όμως στην πραγματικότητα και στην πείρα, δε θαύρης τίποτ'

απ' όλα αυτά. Είνε σαν εκείνα τα ωραία όνειρα, που όταν ξυπνάς

δε σ' αφίνουν τίποτ' άλλο παρά μόνον τη δυσαρέσκεια που τα

πίστεψες.

ΑΡΓΓΑΝ

Δηλαδή όλη η επιστήμη του κόσμου είνε κλεισμένη μέσα στο κεφάλι

σου και νομίζεις πως ξαίρεις περισσότερα από όλους τους μεγάλους

γιατρούς του αιώνος μας.

ΒΕΡΑΛΔΟΣ

Όλοι αυτοί οι μεγάλοι σου γιατροί είναι άλλοι άνθρωποι στα λόγια

και άλλοι άνθρωποι στα πράγματα. Όταν μιλούν, είναι οι

ευφυέστεροι άνθρωποι του κόσμου, όταν έρχωνται στα πράγματα,

είνε οι αμαθέστεροι όλων των ανθρώπων.

ΑΡΓΓΑΝ

Είσαι, κατά πως βλέπω, ένας μεγάλος δόκτωρ· και θα επιθυμούσα να

ήταν εδώ κάποιος από τους κυρίους εκείνους για ν' αντικρούση

τους λόγους σου και να εκμηδενίση την κακογλωσσιά σου.