[_Sententia arbitralis dom. Johannis de Pictavia episcopi Valentie inter
eosdem_][A].
IN DEI NOMINE, AMEN. Nos Johannes de Pictavia, Dei gracia Valentinensis &
Diensis episcopus & comes, dominus superior partium & rei feudalis
infrascriptarum, atque arbiter arbitrator & amicabilis compositor a
partibus infrascriptis super rebus, negociis, questionibus & controversiis
infrascriptis cedandis, interpretandis, ordinandis & decidendis comuniter
electus, notum facimus ... universis ... quod anno beatissime Incarnationis
ejusdem Domini mill^{io} quatercen. tricesimo primo & die sabbati ante
festum Nativitatis Domini nostri Ihesu Xpisti, que erat & intitulabatur
vicesima secunda dies mensis decembris, pontifficatus SS^{mi} in Xpisto
patris & dom. nostri d. Eugenii div. provid. pape quarti anni primi; ad
quam vero diem & horam vesperorum assignatum est de precepto & mandato
nostris magnifico & potenti dom. Giraudo Basteti militi domino Cruceoli,
homini & fideli ac consanguineo nostro & ecclesiarum nostrarum, suo nomine,
& procuratori ecclesie Sancti Petri de Burgo Valencie, dicte ecclesie
nomine, dominis portus olim Burgi nunc vero Valencie vulgariter nuncupati,
ex una parte, & dilectis nostris Anthonio de Monte Cluso & Petro Borsserii,
procuratoribus & scindicis modernis universitatis nostre civitatis
Valencie, ex parte altera, ad audiendum nostram arbitralem & diffinitivam
sententiam, ordinationem, interpretationem & declarationem per nos
proferendas in causa arbitrali ... vertente & indeciza pendente inter
partes ... ex causa dicti portus.... Quibus die & hora, apud dict. nostram
civitatem Valencie & in domo nostra episcopali Valencie, in camera nostra
bassa paramenti in qua pro tunc ad hec peragenda sedebamus, venerunt
personaliter & comparuerunt nobilis vir Guillelmus de Vernone castellanus
Cruceoli ac procurator prefati domini Cruceoli, necnon providus vir
Humbertus Polleti, notarius Valencie ... procurator ven^{lium} virorum
dominorum ecclesie Sancti Petri de Burgo ... ex una parte..., petentes &
instanter requirentes ... sentenciam ... contra partem adversam in expensis
damnisque & interesse ... condempnari; comparuerunt ibidem ex adverso
supranom. Anthonius de Montecluso & Petrus Borsserii, procuratores...,
assistente cum ipsis ven^{li} & circumsp. viro dom. Giraudo Chabassii legum
eximio professore, eorum in hac parte consiliario, petentes.... Nos dict.
episcopus & comes, dominus superior..., prout constat instrumento publ. per
Reymundum de Sala notarium ... recepto..., auditis partibus..., necnon viso
& diligenter inspecto tenore copie litterarum quarumdam bone memorie
rev^{di} in Xpifto patris dom. Falconis condam Valentin. episcopi,
predecessoris nostri..., necnon etiam & visa quadam papiri cedula pro parte
dict. sindicorum & universitatis nostre Valentie ... producta..., ad
nostras ... diffinitivam sententiam, declarationem, ordinationem &
interpretationem processimus ... & promulgari publice fecimus per organum
dilecti nostri Petri Bernardi notarii ... in hec verba: §Johannes de
Pictavia ... diffiniendo ordinamus nostramque interpretationem,
declarationem & diffinitionem ... in his scriptis proferimus, prout in
articulis seu capitulis inmediate sequentibus continetur: § Et primo, quod
dominis dicti portus, qui nunc sunt & pro tempore fuerint..., licitum sit
solita sui portus Rodani navigia habere & aplicare in portu dicte civitatis
Valentie, necnon unum parvum & unicum naviolum dumtaxat ad similitudinem
aliorum parvorum rasseriorum in quo parvo naviolo gentes pedester non ultra
sex personas ultra naucherios pro servicio dicti portus ab utraque parte
transire possint & valeant, solvendo & exhigendo a qualibet persona
pedester transeunte cum suis bonis que secum portabunt duos denarios monete
currentis pro tempore in presenti civitate Valencie; Rodano vero excessive
inundationis existente, tres denarios ejusdem monete tantum; a personis
vero equestribus transeuntibus in aliis dicti portus navigiis pro se & equo
ac bonis suis duodecim denarios dicte monete tantum, dicto vero flumine
excessive magno & inordinato existente, decemocto denarios ejusdem monete &
non ultra; & pro quolibet animali onerato mercaturarum, duodecim denarios
tantum & non ultra; pro animali vero bovino, sex denarios & non ultra,
Rodano non existente excessive magno, excessive vero existente octo
denarios ejusdem monete & non ultra; & pro animali porcino, dicto flumine
non existente excessivo tres denarios & non ultra, & ipso existente
excessivo quatuor denarios tantum & non ultra; & similiter de vitulis; de
caprinis vero seu edulis lactis, unum denarium pro quolibet & non ultra. Et
cum hiis domini dicti portus seu eorum deputati debeant a cetero merito
contentari. § Item, quod liceat dict. civibus, incolis & habitatoribus
dicte civitatis & cuilibet ipsorum solita parva navigia tam piscatoria quam
rasseria aut alia, non tamen excedencia mensuram & capacitatem solitorum
navigiorum rasseriorum, in dicto portu civitatis Valencie ultra citraque
dict. flumen habere, tenere & applicare, & cum eis tociens quociens & quos
pedester voluerint, Lombardis ab hoc exceptis, transducere seu passare omni
impedimento cessante, cum hac moderatione quod in quolibet dict. naviolorum
seu rasseriorum non introducantur ultra navigatores seu nauctas nisi sex
persone, ad evictandum pericula que propter excessiva navigiorum onera
plurimumque solent evenire; a quibus personis & pro qualibet ipsarum ultra
summam duorum denariorum dicte monete nullathenus debeat nec possit exhigi
seu levari ad causam passagii seu portus sui jamdicti; pro qualibet vero
die qua persone antedicte transitum facient in dicto portu nisi in casu quo
dict. flumen esset excessive magnum, quo casu adveniente tres denarios
dicte monete tantum exhigant & non ultra. § Item, quod quocienscumque
contingerit in dicto portu cum dict. naviolis & rasseriis aliquas personas
pedester transitum facere ultra vel citra dict. flumen portantes cuniculos,
racemos cum paneriis in capite, fructus, perdrices, pollalhias, lepores,
caprinos, edulos & vitulos lactis, necnon porcellos aut alias quascumque
res hiis similes, quarum pondus non exedat viginti quinque librarum, fraude
quacumque cessante, quod liceat dict. navigatoribus dicta parva navigia &
rasseria tenentibus res huj^{di} impune transire seu transducere, cum
moderatione tamen numeri dict. personarum superius declarati; quantum vero
ad alias mercancias transitus seu transductus earumdem pertineat ad portum
jam dict. dominorum Cruceoli & Burgi, nec de eis navigatores dict. parvorum
navigiorum & rasseriorum se ullathenus debeant intromictere, & hec erunt
usagia perpetua dicti portus, tam respectu portus & pontaneriorum dict.
dominorum quam parvorum navigiorum & rasseriorum civium habitatorum &
incolarum dicte civitatis & ripparie ejusdem.... § Que premissa volumus &
diffiniendo declaramus & injungimus districte per dominos supradict. &
dict. eorum portum ... gubernantes ... necnon per cives nostre civitatis
incolas & habitantes..., tenentes dicta parva navigia & rasseria, fraude
quacumque cessante observari; & hoc sub pena decem solid. currentium,
medietatem fisco nostro, aliam vero ... dicto domino Cruceoli
applicando..., cessantibus quibuscumque inquestis & processibus
inquisitionalibus.... Quas quidem nostras ordinationem, declarationem ...
jubemus per ambas partes ... infra octo dies emologari...; pronunciantes
nichilominus ... quod si ... aliqua dubietas aut obscuritas ... appareret,
ejus declarationem & expositionem nobis viventibus retinemus & reservamus,
si vero post discessum nostrum..., nostro ... successori. Quibus.... Acta,
lata & prolata fuerunt huj^{di} sententia & ordinatio publice, in presencia
& audiencia nobilium Alziacii Johannini civitatis Diensis, Jordanoni
Silvionis de Liberone, hon^{lium} virorum Johannis de Salhiente, Johannis
de Genasio, Johannis Palmerii, Petri Dei Fecit, Bertrandi Romilhionis, tam
burgensium quam mercatorum, magistrorum Reymundi de Sala, Mathei Borelli,
notariorum civitatis Valencie, Johannis de Bergomassio notarii Sancti
Petriay, dicte Valentin. diocesis, pluriumque aliorum...; & me Petro
Bernardi notario auctor. imper. publ. & curie Valent. jurato.... [sigillum]
[A] Nous ne donnons qu'un extrait de cette sentence dont l'orig. parch. a
une centaine de lig.; outre les longueurs, nous avons supprimé le texte de
la consultation des avocats de la ville, pleine de citations empruntées au
_Corpus juris_ & dont les motifs sont tirés de la charte de l'évêque
Falques.
* * * * *