[_Compromissum inter Giraudum Basteti dominum Cruceoli et capitulum S^{i}
Petri, et universitatem civitatis Valentie_.][A].
IN NOMINE DOMINI, AMEN. Noverint universi & singuli ... quod anno
beatissime Incarnacionis Dominice mill^{o} quadringentesimo tricesimo,
indicione nona & die duodecima mensis decembris, pontifficatus SS^{mi} in
Xpisto patris & domini nostri dom. Martini superna providencia pape quinti
anno decimo quarto, ac rever^{do} in Xpisto patre & domino nostro dom.
Johanne de Pictavia Dei gracia episcopo & comite Valentin. & Dyensis
existente, in presencia nostrum ... juratorum..., cum iis, questio &
debatum questionumque materia & controversiarum verterentur majoresque
imposterum verti & oriri multipliciter sperarentur inter & per nobilem &
potentem virum dom. Giraudum Basteti militem, dominum terre & baronie
Cruceoli, & venerabile Capitulum ecclesie collegiate Sancti Petri de Burgo
Valentie ex una, & universitatem civitatis Valentie partibus ex altera, tam
agendo quam deffendendo super eo, ex eo & pro eo quod prelibati dom.
Cruceoli & domini Capituli dicte ecclesie Burgi Valentie dicebant,
asserebant & proponebant quod nonnulli cives, habitatores & incole dicte
civitatis Valentie, nonnulla parva navigia piscatoria seu ad piscandum apta
& alia vulgaliter rasseria nuncupata habentes & tenentes in portu Rodani
Valentie nuncupato, perturbant dict. dominos Cruceoli & ecclesie Burgi seu
eorum arrendatores & comissos seu deputatos dicti eorum portus uti
impediebant, prout antiquitus erant assueti, quodque ipsa navigia habebant
& tenebant & ipsis utebantur ultra & contra modum & formam antiquitus
usitatos & observatos & per bo(ne) me(morie) dom. Falconem condam Valentin.
episcopum declaratos & ordinatos, ut quibusdam licteris dicti dom. Falconis
apparebat, ob quod multipliciter gravabantur in ipsorum & dicti eorum
portus maximum prejudicium, dampnum & lesionem, prout dicebant, super
quibus omnibus petierunt & instanter requisierunt per presat. dominum
nostrum de remedio provideri opportuno; honorabilibus viris scindicis dicte
civitatis Valentie ac scindicario nomine incontrarium dicentibus &
proponentibus dict. cives, incolas & habitatores civitatis Valentie &
ripperie ejusdem habentes & tenentes dicta parva navigia piscatoria & alia
vulgaliter, ut predictum est, rasseria nuncupata, fuisse & esse in
possessione, usu & observancia paciffica & quieta a X., XX., XXX., XL., L.,
LX., centum annis & ultra & citra & per tantum temporis spacium quod
sufficit ad veram possessionem acquirendam & acquisitam retinendam ... in
flumen Rodani e contra Valentiam tot & tantos naviolos piscatorios & alios
rasserios nuncupatos quot & quantos pro tempore voluerint, tum quibus dict.
flumen Rodani eundo & redeundo quoscumque quin in dict. naviolis poterant
receptari dict. flumen transire volentes, una cum omnibus suis bonis &
mercanciis quas secum defferebantur, exceptis chargiis mercaturarum que cum
animalibus defferebantur & que ad collum unius hominis comode deferri non
possint, & quod domini dicti portus seu eorum deputati ibidem tenent unam
parvam navem ultra alias tenere assuetas in prejudicium atque dampnum
universitatis dicte civitatis Valencie & habitatorum ejusdem atque rei
publice ejusdem & contra bonos mores & antiquam ac laudabilem consuetudinem
per dominos dicti portus & gubernatores ejusdem diucius observatos, & in
hoc ledebantur & opprimebantur multipliciter, declaracionem & tenorem dict.
licterarum dicti condam dom. Falconis aliter & alio modo quam interpretari
debeant interpretantes, & quod ipsi a pauco tempore citra dict. portum
corum de limitibus dicti Burgi mutaverunt infra limites dicte civitatis,
quodque eciam diversimode opprimebant dict. cives, incolas & habitatores
dicta parva navigia piscatoria & rasseria habentes & tenentes, ipsos
inquietando, arrestando & molestando, & plus ab ibidem transeuntibus
recipiendo quam recipere teneantur seu consueverent. Et tandem dicte partes
volentes & cupientes finem debitum dict. debatis imponere & de eisdem ad
bonam pacem & veram concordiam devenire, hinc est quod anno, indicione,
die, pontifficatu ac presule suprascriptis,.... supradict. dom, Giraudus
Basteti miles, dominus terre & baronie Cruceoli, nomine suo & supranom.
ecclesie collegiate S^{i} Petri de Burgo ... ex una & hon^{les} viri
Glaudius Plonerii & Huguetus Payrolerii, cives & mercatores ac scindici
universitatis civitatis Valencie ... partibus ex altera, ipse inquam
partes, non errantes..., volentes & cupientes anfractus litium dubios
evictare..., alte & basse compromiserunt ... in predict. rev^{dum} in
Xpisto patrem & dom. nostrum dom. Johannem de Pictavia, D. g. episcopum &
comitem Valent. & Diensem, ibidem presentem & in se onus huj^{di}
compromissi gratis suscipientem..., de stando ejus ordinacioni..., dantes &
concedentes ...; & fuit actum ... quod pres. compromissum duret ... hinc ad
festum Nativitatis beati Johannis Baptiste proxime venturum; item fuit
ulterius actum ... quod prefat. dominus noster ... possit ... huj^{di}
compromissum prolongare uno semel ad sui libitum voluntatis; item ... quod
omnes cause, lites judiciales pendentes ... tam in curia parlamenti regii
Pictaviensis quam alibi interim cessent sub spe pacis & concordie...;
item... quod partes ... teneantur laudare ... dict. sentenciam
arbitralem..., sub pena centum marcharum argenti fini, medietate applicanda
prefato dom. arbitro & alia parti obedienti...; promictentes insuper...;
supponentes inde..., se ... interdictioni fori, cohercioni & compulsioni
curiarum dom. officialis, judicis & conrearii Valentie curiarumque
delphinalium majoris consistorii dalphinalis Gracionopoli residentis,
Burgondii, Terre Turris, Sancti Marcellini, Romanis & Cabeoli, Montilii
Adheymarii & Criste Arnaudi, curiarumque regiarum parvi sigilli
Montispessulani, convencionum Nemausi, Ville Nove de Beico & Bocey ...
curieque camere apostolice dom. nostri pape ejusque auditoris &
viceauditoris ejusdem & omnium aliarum curiarum tam ecclesiasticarum quam
secularium.... Acta fuerunt hec Valentie, in aula domus episcopalis
Valentie, testibus presentibus ven^{bus} & circumspectis viris dom.
Anthonio Casedei in legibus licenciato, Jausserando Silmonis sacrista,
Stephano Bueteti, canonicis ecclesie Valentine, Johanne Palmerii burgensi
Valentie, magistris Petro Bernardi & Petro Gauterii notariis Valentie....
[sigillum]Et me Reymundo de Sala, cive Valentie, notario auctoritatibus
apostolica & imperiali publico curieque Valentie jurato, qui de predictis
notam recepi, una cum discreto viro magistro Johanne de Vergomasto, meo in
hac parte collega....
[A] Extrait de l'orig. parch. qui n'a pas moins de 78 lig. Avec ce titre:
_Civitatis Valencie ex una & domini Cruceoli partibus ex altera
compromissum pacis_, le dos porte une longue analyse que nous supprimons
pour reproduire cette note précieuse: _Nil valet, quia dom. Johannes de
Pictavia episcopus Valentie pronunciavit fore nullam sentenciam quam
protulerat pretextu hujus compromissi_ (ch. LXXVI), _scilicet in alia
sentencia arbitrali sequenti quam eciam tulit super eodem facto portus
Rodani_ (ch. LXXVIII).
* * * * *