_Concordia de portu inter ecclesiam Sancti Petri et Giuidonem ac
Aldebertum de Cruceolo_[A].
NOVERINT universi ad quorum noticiam presens scriptum devenerit quod, inter
ecclesiam Sancti Petri de Burgo, & Guidonem de Crucolio & Aldebertum
fratrem eius, ad cuius ius pertinebat quicquid pater eorum in portu de
Burgo habuerat, ut ex consessione ipsius Guidonis habebatur, super eodem
portu de Burgo amicabilis est habita inter ipsos composicio in hunc modum.
Canonici ecclesie Sancti Petri proponebant eandem ecclesiam habere plene
medietatem dominii in dicto portu, quod ab ipso Aldeberto & Guidone fratre
eius in dubium vertebatur. Set hac presenti composicione actum est inter
ipsos ut, absque omni contradictione ipsorum & successorum eorum, ecclesia
deinceps plenarie habeat in perpetuum medietatem tocius dominii in portu &
omnium proventuum que iure dominii obveniunt, scilicet in laudationibus
venditionum sive aliorum contractuum, sive in omnibus placitamentis que
quocumque modo percipiuntur in portu. Plane, prout nominatus Aldebertus &
Guido recognoscebant, ecclesia Sancti Petri habebat in eodem portu ab
antiquo xx. & v. solidos censuales; & ipsi dicebant se habere in portu
xiji. solidos censuales, & vi. sextarios salis & vi. restes alliorum & vi.
restes unionum, & x. denarios pro sotularibus ad opus baiuli, &
quartaironem[1] unum & dimidium piperis, & unciam & dimidiam cinnamomy[2],
quod ita esse ex toto ecclesia Sancti Petri non concedebat. Super hoc
taliter diffinitum est: ecclesia Sancti Petri iure perpetuo habebit sibi de
predictis xiji. solidis iji. denarios, & de predictis vi. sextariis salis
quos ipsi se habere dicebant, habebit ecclesia iji. sextarios, & iji.
restes alliorum & iii. restes unionum, & de predictis x. denariis qui
solebant dari pro sotularibus v. denarios, de cartone[3] piperis & dimidio
& de uncia cinnamony & dimidia, medietatem per totum. Hec omnia supradicta
cum medietate tocius dominii in portu, sicut superius[4] expressum est,
laudaverunt & concesserunt prefate ecclesie dictus Aldebertus & Guido in
perpetuum ut, absque contradictione ipsorum & suorum decetero successorum,
prenominata ecclesia supradicta in pace habeat & percipiat. Et hec omnia
Aldebertus, ad quem pertinebat quicquid iuris pater ipsius in dicto portu
habuerat, iuramento prestito firmiter comprobavit ut a se & successoribus
suis perpetuis temporibus inviolabiliter observentur. Verum ecclesia Sancti
Petri xx. libras, quas habebat in portu pro gatgeria in parte ipsius
Aldeberti, eidem remisit; insuper xijij. libras Valentine monete[5] eidem
Aldeberto donavit, de quibus Guido ijij. libras habuit & insuper xx.
solidos ab ecclesia: & filius eius Geraldus, qui omnia supradicta laudavit
in manu Chatberti sacerdotis & canonici & eidem ecclesie extitit
fideiussor, xx. solidos habuit ab ecclesia; et Petrus Malleni, qui huius
rei extitit mediator, x. solidos habuit ab ecclesia. Et si aliquam
querimoniam contra ecclesiam possent proponere Aldebertus & Guido,
occasione perceptorum reddituum ex gatgeria, omnimodo finierunt, ita ut
decetero nullo modo super hoc ecclesia valeat conveniri ab ipsis vel
successoribus eorum. Sciendum etiam quod, de refectione que singulis annis
debetur duobus portonariis eiusdem portus, actum est ut in refectione unius
hominis medietatem prestet ecclesia, medietatem dictus Aldebertus. Hec
autem, prout[6] in singulis capitulis sunt expressa, assistentibus huic
facto ex parte ecclesie Willelmo Arnaldi, Guigone Bernardi, Bertrando de
Stella, Chatberto de Burgo, Willelmo Berengarii, canonicis Sancti Petri, ab
utraque parte gratuito sunt recepta; in presentia domini Vmberti Valentini
episcopi[7] qui, ad preces Aldeberti & Guidonis, supradicta laudavit &
concessit ecclesie in perpetuum. Acta sunt hec apud Valentiam in camera
domini episcopi inferiori de turre, anno domini M^{o} CC^{o} VIJIJ^{o}. C
littera dominicali[8], xvij. kalendas maii. Testes interfuerunt Bertrandus
de Stella, Willelmus de Bellomonte, magister Vgo Bellicensis, Guigo
Bernardi, Willelmus Arnaldi, Chatbertus de Burgo, Willelmus Berengarii,
Petrus de Sonna clericus, Bartholomeus baiuli filius, Petrus de Salis,
Paganus de Crista, Covidatus, Folco de Crucolio, Petrus Malleni. Insuper ad
perhennem rei memoriam, de voluntate utriusque partis, facta est presens
carta, sigillo domini Vmberti Valentini episcopi confirmata.
[sigillum] Ego Jacobus domini episcopi notarius, decimo anno pontificatus
ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi.
[A] Transcription de l'original, parch. de 29 lig. coté xlviii & 20, au bas
duquel pendent des fils de soie rouge & verte. Au dos se trouve cette
analyse que nous abrégeons:... _Que concordia continet in effectu, quod
dicta ecclesia habet medietatem dominii portus Rodani & eidem ecclesie
pertinet medietas proventuum, que jure dominii obveniunt in laudacionibus
vendicionum sive aliorum contractum in placitamentis. Et ultra habet
ecclesia in portu.... Que omnia usque hic declarata solebat percipere
integraliter dictus Aldebertus ante presentem composicionem; plura alia
etiam continentur infra que solvit & remisit ecclesia dictis fratribus &
filio dicti Aldeberti & arbitro ipsorum._
[1] Var. de la ch. suiv.: _cartaironem_.
[2] Var. _cynnamomi_, cannelle.
[3] Var. _cartairone_.
[4] Var. _supra_.
[5] Le document le plus ancien, à notre connaissance, où il soit fait
mention de la monnaie Valentinoise, est le _Cartulaire de Domène_, dans des
actes du XI^{e} siècle (ch. 154, 165, etc.); les concessions impériales de
Frédéric I^{er} (1157, 1178, etc.) ne furent donc que la confirmation d'un
droit reconnu. Au XII^{e} siècle, les sous de l'église de Valence étaient
reçus indifféremment pour ceux de Die (_Cartulaire_ de cette église, ch.
XII de 1145, etc.) & de Vienne (_passim_): pour les époques postérieures,
les chartes qui en font mention font très-nombreuses.--On peut consulter
sur la numismatique des évêques de Valence: TOBIESEN DUBY, _Traité des
monnaies des barons, prélats_, etc. _de France_, 1. I, p. 32;--_Revue de
Numismatique_, année 1836, p, 269, art. de M. Proncis, & an. 1844, p. 429,
art. du doct^{r} Long;--_Revue du Dauphiné_, t. III, p. 58, art. du marquis
de Pina; _ibid_. p. 185. art. de J. Rousset; ibid., p. 246, art. de M. de
Longpérier;--_Bulletin de la Société de statistique_, etc., _de la Drôme_,
1842, t. IV, p. 71, art. de J. Rousset;--_Dictionnaire de Numismatique & de
Sigillographie religieuses_, éd. Migne, 1852, col. 1421;--Faustin POEY
D'AVANT, _Monnaies féodales de France_, in 4^{o}, t. III.
[6] Add. _superius_.
[7] Le bienheureux Humbert de Miribel, d'après les divers catalogues des
évêques de Valence, succéda en 1200 à Falques & mourut en 1220, le 29
avril, d'après l'_obituaire_ de Saint-Ruf. Les chartes où figure ce prélat
sont assez nombreuses; elles ne contredisent en rien les données
précédentes: son notaire Jacob ayant pris soin de nous indiquer les années
de son pontificat, nous savons, par exemple, que 1209 était la dixième.
D'autre part, son successeur Géraud nous apparaît pour la première fois
dans une charte du mois de janvier 1220 (1221 n. st.).--Le sceau de
l'évêque Humbert le représente vêtu en pontife; il est de forme ogivale,
long de 5 cent., & porte en légende: [sigillum] SIGILLVM VMBERTI EPISCOPI
VALENCIE.
[8] La lettre dominicale de l'année 1209 était D.
* * * * *