XIV. décembre 1192.

[_Carta Falconis episcopi Valentini_] _de privilegio portus_[A].

SICUT ea que congruunt rationi & temporum antiquitate corroborantur, in sua

debent stabilitate servari, sic nove adinventiones que contra ius

emerserint & pristinam consuetudinem impedire videntur, de iure sunt

resecande. Eapropter ego Falco, Dei gratia Valentinus episcopus, per

presentem cartam sigillo meo signatam tam ad presencium quam futurorum

noticiam transmittere dignum duxi, quod cum ecclesia Sancti Petri de Burgo,

& Bernardus de Belregart[1] & participes sui qui nomine eiusdem ecclesie

portum de Burgo tenent, adversus quosdam navigatores in confinio Rodani

constitutos iustam satis querelam proponerent, eo quod preter solitum ad

hominum & lignorum & aliarum plurium rerum multitudinem asportandam,

navigia plus debito magna parantes, eiusdem portus sibi redditus usurpare;

tandem bone opinionis viris ascitis, ex eorum testimonio instructus,

pretaxatam querimoniam terminare & ei debitum finem imponere cum consilii

maturitate curavi. Quoniam igitur cum dampno alterius nemo locupletari

debet[2], idcirco decerno & sub pena v. solidorum & dimidii statuo &

statuendo prohibeo, ne quispiam de supradictis navigatoribus lucri causa

navigium teneat, unde eiusdem portus aliquatenus iura debita minuantur. De

cetero piscatoribus interdico, ut non alia navigia teneant nisi ea cum

quibus soliti sunt piscari, in quibus non ultra quam v. vel vi.[3] homines,

non quadrupedia, non setam, neque mel, neque aliquarum rerum sarcinas duas,

non Lombardos[4], neque Limina Sanctorum[5] petentes vel ab eis redeuntes,

neque merces portantes recipere presumant, nec a partibus medianorum

asportare ligna vel aliqua talia que superius prohibentur. Sustineo tamen

ut si quando Rodanum transire voluerint, & lignorum vel carbonum vel

cinerum sarcinulam vel fructus arborum aliquis portans advenerit, in

navigio suo recipere liceat. Volo iterum ut idem portus ius suum in omnibus

& per omnia solitam habeat libertatem. Preterea concedo ut a loco qui

dicitur mansus Saramannorum usque ad ingressum medianorum, naute eiusdem

portus ius & potestatem utrobique habeant applicandi & faciendi quicquid

a[d] usus suos necesse fuerit. Et si forte ventorum vel aquarum impetus

navem vel navigia eiusdem portus sic impulerit ut aliquis inde dampnum

sustineat, non statim eisdem nautis penam inferat, set pro mandato meo

satisfactionem recipiat. Facta sunt hec anno ab Incarnatione Domini M^{o}

C^{o} XC^{o} IJ^{o}, mense decembri, in aula pontificali. Testes sunt: Pe.

de Torno, C^{s} S^{i} R^{i}[6], Dur. de Torno, L. baiulus, W. de Alexiano,

Po. de Andalosco presbiter, Pe. de Chaissa clericus, W. nepos Ber. de

Belregart, Vincencius piscator, Bontosus [7]de Segularia, Bontosus Raiacia,

Salvaniacus, Desiderius, piscatores.

Ego Jacobus domni episcopi notarius[8], quinto anno pontificatus ipsius,

presentem cartam mandato eius scripsi.

[A] Texte tiré de l'original, coté n^{o} 35, parchemin de 23 lig., avec

fragment du sceau de l'évêque Falcon, pendant sur lemnisque. Le dos

contient cette note: _Litera portus Rodani, continens quod nemini liceat

tenere navigium in confinationibus portus Rodani causa lucri, unde

aliquathenus jura dicti portus minuantur; item quamvis piscatoribus liceat

tenere naviculas pro usu piscandi tantum, tamen non debent recipere_, etc

.--Cette charte fut vidimée le 6 mars 1312 par Jean d'Annonay, official de

Valence.

[1] Bernard de Beauregard tenait en fief la totalité du port du Rhône à

Valence, savoir: la moitié de l'église du Bourg (ch. XIV), un quart

d'Adalbert de Crussol (ch. XX) & le restant de Guillaume de Crussol (ch.

XXI); il fit par motif de piété donation de la moitié du _villenage_ qu'il

y avait au chapitre de Saint-Pierre (_ibid._). Sur sa femme Sazie, qui

s'associa à ses libéralités, voir ch. XX, n. 3.--Un Humbert de Beauregart,

chanoine du Bourg, a déjà figuré comme témoin en 1191 (ch. XI); un membre

de la même famille, Pierre, l'était en 1223 (ch. XXXII); la même année, un

Guillaume de Beauregart est qualifié _junior miles_ (_ibid._).

[2] Règle de droit naturel formulée par le pape Benoit VIII & insérée au

titre _de Regulis juris_, n^{o} 48 (_Sexti Decret., Corp. Iur. can._, t.

II, col. 1039).

[3] L'original porta, croyons-nous, primitivement: vi. _vel_ vij.

[4] Marchands Lombards, appelés dans d'autres chartes _Italici_.

[5] Suppléer _apostolorum_ ou _locorum_. Nos chartes offrent plusieurs

exemples de pèlerinages.

[6] Ces initiales doivent signifier: _canonicus Sancti Rufi_; & les autres:

_Durandus, Lantelmus_ (ch. XVI); _Willelmus, Pontius, Petrus, etc._

[7] L'abréviation qui fuit l'_n_ de _Bontosus_ demanderait pour lecture

régulière: _Bonustosus._

[8] Ce notaire fut à la tête de la chancellerie épiscopale de Valence sous

Falques & Humbert; il apparaît en 1188 & produit un grand nombre d'actes

d'une rédaction remarquable pour l'époque, jusqu'en 1220.

* * * * *

Chartvlarivm Ecclesiae Sancti Petri de Bvrgo Valentiae Ordinis Sancti Avgvstini · 第 23 / 103 题