Met geen mogelijkheid ben ik in staat mijn doodstrijd van dien
morgen te schetsen. De herinnering er aan is mij bij-gebleven als
een benauwden droom, waarin mijn gewaarwordingen zóó wonderlijk,
zóó zonderling waren, dat het mij uiterst moeilijk zou vallen ze te
beschrijven. Wat mijn kwelling nog grooter maakte was mijn hoop op
een plotseling ontwaken. Naarmate het uur van mijn begrafenis nader
kwam, werd mijn angst grooter. Alleen tegen den morgen had ik een
zuiver begrip van de personen en dingen rondom mij. Het geknerp der
jalousiën wekte mij uit mijn verdooving. Juffrouw Gabin had het venster
geopend. 't Moest ongeveer zeven uur zijn, want ik hoorde het geroep
der venters in de straat, de schelle stem van een meisje dat vogelkruid
verkocht en het schorre geschreeuw van een ander, die "wortelen"
riep. Dit ontwakend leven van Parijs stemde mij aanvankelijk kalm;
't scheen mij onmogelijk toe dat men mij onder den grond stopte,
waar alles zoo vol leven was. De herinnering aan een gebeurtenis
stelde mij eveneens gerust. Ik herinnerde mij eens een soortgelijk
geval als het mijne gezien te hebben toen ik nog in betrekking was
aan het hospitaal te Guérande. Een man had daar eveneens vier en
twintig uur achtereen geslapen en zijn slaap was zóó diep geweest
dat de geneesheeren niet wisten wat zij er van zeggen moesten; deze
man was plotseling recht overeind gaan zitten en had aanstonds weder
kunnen wandelen. Ik sliep nu reeds vijf en twintig uur. Als ik om
tien uur wakker werd, zou 't nog vroeg genoeg zijn.
Ik trachtte mij rekenschap te geven van de personen, die in de kamer
waren en van hetgeen zij deden. De kleine Dédé speelde zeker in de
gang, want de deur stond open en een kinderlachje klonk naar binnen.
Simoneau was ongetwijfeld vertrokken; geen enkel geluid verried zijn
aanwezigheid. Alleen de pantoffels van juffrouw Gabin klakten over
den vloer. Eindelijk begon men te spreken.
"Mijn lieve," zei de oude vrouw, "'t is werkelijk verkeerd dat je ze
niet drinkt terwijl ze warm is. 't Zal je goed doen." Zij zei dit tegen
Marguerite en het zachte geluid van een filter op den schoorsteen,
vertelde mij dat men bezig was koffie te zetten.
"Je begrijpt", ging zij voort, "dat ik er bepaald trek in had. Op
mijn leeftijd is het niet alles te waken en 't is zoo triestig 's
nachts als een ongeluk in huis is...... Toe drink eens, mijn beste,
één kopje maar".
Zij dwong Marguerite half een kopje te nemen.
"Hè, dat is warm en doet u goed. Je mag vandaag wezenlijk wel wat
kracht verzamelen...... Wees nu verstandig en wacht in mijn kamer de
dingen af".
"Neen, ik wil hier blijven", antwoordde Marguerite op beslisten toon.
Haar stem, welke ik sinds den vorigen dag niet gehoord had, deed
mij bijzonder aan. Wat was zij veranderd en door de droefheid als
gebroken. O, die lieve vrouw, ik voelde dat zij, als laatste troost,
aan mijn zijde was. Ik wist, dat zij de oogen niet van mij afwendde
en zij mij beweende met haar gansche hart.
De minuten gingen voorbij. Een oogenblik was er een leven aan de deur,
dat ik mij niet verklaren kon.
Men zou gemeend hebben het binnenbrengen van een voorwerp, dat stootte
tegen den muur, terzijde van de smalle trap. Aan het vernieuwde
snikken van Marguerite begreep ik: het was de doodkist.
"Ge komt te vroeg", zei juffrouw Gabin, iet of wat wrevelig. "Zet
haar maar achter het bed".
Hoe laat was het dan. Negen uur misschien.
De kist stond daar dus reeds. Ik zag haar in de duisternis van den
nacht, geheel nieuw, met haar nieuw geschaafde planken. Mijn God, was
dan alles bijna gedaan! Zou men mij dan wegstoppen in dat plankenhok,
dat ik aan mijn voeten voelde? En toch was ik in al mijn droefheid
gelukkig. Marguerite, ondanks haar zwakte, wilde mij de laatste
diensten bewijzen. Zij was het die, geholpen door de oude vrouw,
mij kleedde, teeder en zorgvol als een zuster en een echtgenoote. Bij
ieder kleedingstuk, dat zij mij aandeed, was het mij of zij mij nog
eens in haar armen nam. Haar tranen vielen op mijn gelaat. O, ik had
haar gaarne den kus, die zij op mijn voorhoofd drukte, terug gegeven,
uitroepende: "Ik leef!" Doch machteloos moest ik blijven liggen als
een doode massa.
"Je doet toch verkeerd," zeide juffrouw Gabin, "het is zonde van
de kleeren."
Tusschen haar snikken door antwoordde Marguerite:
"Laat mij maar begaan, ik wil hem het beste medegeven wat wij hebben".
Ik begreep dat zij mij mijn trouwpak aantrok. Ik had nog die kleeren,
welke ik te Parijs slechts hoopte aan te doen op buitengewone
feestdagen. Daarna viel zij afgemat door de inspanning in haar
stoel terug.
Toen hoorde ik plotseling de stem van Simoneau. Ongetwijfeld was hij
juist binnengekomen.
"Zij zijn beneden," fluisterde hij.
"Goed, ze zijn niet al te vroeg," antwoordde juffrouw Gabin, eveneens
op zachten toon. "Zeg dat ze boven komen, wij moeten er een einde
aan maken".
"Ik ben bevreesd voor de droefheid der arme vrouw".
De oude vrouw scheen na te denken. Zij hernam:
"Luister eens, mijnheer Simoneau, goedschiks of kwaadschiks brengt
gij haar naar mijn kamer...... Ik wil niet dat zij hier blijft. We
doen er haar werkelijk een dienst mee...... In een oogwenk is dan
alles gebeurd".
Die woorden vielen als hamerslagen op mijn hart. Simoneau was op
Marguerite toegetreden en smeekte haar niet in de kamer te blijven.
"Bespaar u zelve toch dat verdriet", drong hij aan.
"Neen, neen," zei mijn vrouw, "ik blijf hier, tot het laatste oogenblik
wil ik bij hem blijven. Denk er aan dat ik niets en niemand in de
wereld heb dan hem en dat ik, als hij weg zal zijn, geheel alleen sta".
Zou Simoneau haar werkelijk vastgrijpen en meenemen? Een oogenblik
later klonk een kreet.
Ik wilde overeind springen, woedend als ik was doch mijn lichaam
gehoorzaamde mij niet. Ik lag zoo stil, zoo willoos, dat ik zelfs mijn
oogen niet kon openen, om te zien wat er om mij heen geschiedde. De
worsteling duurde voort, mijn vrouw hield zich aan de meubels vast,
uitroepende:
"Heb medelijden, mijnheer, laat mij los, ik wil niet...."
Hij had haar ongetwijfeld zeer stevig in zijn armen want haar
klachten werden zacht en teer als die van een kind. Toen voerde hij
haar weg en ik stelde mij hem voor, groot en sterk, haar aan zijn
borst drukkende en zij de armen om zijn hals geslagen, gebroken,
zich aan hem overgevende, haar latende leiden waarheen hij wilde.
"Jongens, dat is niet zonder moeite gegaan!" mompelde juffrouw
Gabin. "Nu die van de vloer is, vooruit met de rest!"
In mijn ijverzuchtige woede scheen mij die wegvoering een brutale
aanranding en diefstal toe. Ik had Marguerite sedert den vorigen dag
niet gezien, maar zoolang zij er was, hoorde ik tenminste haar stem
nog. Nu was het echter gedaan, men had haar mij ontstolen, een man
had haar meegevoerd voor ik nog onder den grond was gestopt. En in
die andere kamer was hij met haar alleen, troostte hij haar, ja,
misschien omhelsde hij haar wel. De deur werd opnieuw geopend, ik
hoorde het geluid van zware stappen.
"Gauw wat, gauw wat", zei juffrouw Gabin. "Die dame zou terug kunnen
komen".
Zij sprak tegen onbekende personen, die slechts met een soort gebrom
antwoordden.
"Je begrijpt dat ik geen familielid ben; ik ben maar een buurvrouw. Ik
verdien er niets mee, hoor! 't Is louter goedheid, dat ik mij met de
zaak bemoei. En lang geen prettig zaakje...... Wat heb ik een nacht
achter den rug! 't Was tegen vier uur zelfs koud. Enfin, ik ben altijd
dom geweest op dat punt. Een mensch kan ook te goed zijn".
De kist werd naar 't midden van de kamer getrokken.
Het ontwaken kwam niet, ik was dus veroordeeld.
Mijn gedachten werden minder en ik gevoelde mij zoo afgemat, dat het
mij zelfs een verlichting toescheen geen hoop meer te hebben.
"Men is niet zuinig geweest op het hout," zeide een norsche, krakende
stem. "De kist is veel te lang".
"Wel", voegde een grappenmaker er aan toe, "dan kan hij er zijn gemak
van nemen".
Ik was niet zwaar, iets wat hun zeer aangenaam was, daar zij drie
trappen met mij moesten afdalen. Toen zij mij bij de schouders en de
voeten opnamen, werd juffrouw Gabin plotseling boos.
"Zoo'n duivelsche meid!" riep zij uit, "die moet overal met haar
neus bij zijn...... Wacht, ik zal je leeren door den kier van de deur
te kijken".
't Was Dédé, die de deur een weinig geopend had en haar hoofd naar
binnen stak. Zij wilde mijnheer in de kist zien leggen. Twee klappen
weerklonken, gevolgd door een uitbarsting in tranen. Toen de moeder
weer binnen trad sprak zij de mannen over haar dochtertje.
"Ze is pas tien jaar en overigens een goed kind, alleen wat
nieuwsgierig...... Ik sla haar niet dikwijls, maar ze moet toch leeren
gehoorzaam te zijn".
"Och," zei een der mannen, "zoo zijn alle kinderen.... Als ergens
een doode is, zweven zij daar altoos om heen".
Men had mij recht uitgestrekt en ik kon mij voorstellen nog in mijn
bed te liggen, als mijn rechterarm het niet benauwd gehad had. Dank
zij mijn tengere gestalte lag ik overigens heel goed, verzekerde
men. "Wacht", riep juffrouw Gabin, "ik heb zijn vrouw beloofd hem
een kussen onder het hoofd te leggen".
De mannen hadden echter haast, zij frommelden het kussen onder mijn
hoofd en smeten het laatste ruw neer. Een van hen zocht vloekend
zijn hamer. Men had dien beneden laten liggen en moest hem dus gaan
halen. Het deksel werd op de kist gelegd en 't was of een siddering
mijn lichaam doorvoer toen twee hamerslagen den eersten spijker in
het hout gedreven. Nu was 't gedaan, ik had geleefd. Snel volgde
de eene spijker op den andere, de hamer klopte met regelmatige
slagen. 't Was of men bezig was een kist met koopwaar in elkaar te
hameren. De geluiden drongen nu slechts vaag en zacht tot mij door,
op een vreemde wijze weerklinkende. Het laatste gezegde dat ik in de
rue Dauphine opving, was dat van juffrouw Gabin:
"Zachtjes, voorzichtig! Pas vooral op bij den tweeden trapleuning,
want die houdt niet".
Men droeg mij weg en ik kreeg de gewaarwording alsof ik in zee werd
geworpen en de golven hoog om mij opspatten. Van dat oogenblik af
zijn mijn herinneringen echter zeer onduidelijk.
't Eenige wat ik mij nog goed weet voor te stellen is, dat ik mij
rekenschap trachtte te geven van den weg, dien men met mij nam. Ik
was in Parijs totaal onbekend en wist ook niet waar het reusachtige
kerkhof, waarvan men mij zoo dikwijls had gesproken, gelegen was. Toch
prikkelde het mijn verstand nog om te weten of wij rechts of links
gingen. De rouwkoets schokte nu en dan verbazend. Het gerol der
rijtuigen om mij en het geschuifel der voetgangers, vormden een
verward gedruisch dat vreemd in mijn kist weerklonk. Aan een rustpunt
komende, werd ik gedragen, iets waaruit ik begreep, dat wij aan een
kerk moesten zijn. Toen de rouwkoets zich opnieuw in beweging stelde,
verloor ik ook zelfs het flauwste begrip van 't waar en waarheen.
Het gelui van klokken verkondigde mij echter dat wij weder een kerk
passeerden en uit het zachte rijden en minder schudden van den koets
maakte ik op dat wij een zandweg hadden ingeslagen. Ik was als een
terdoodveroordeelde die ter executie wordt geleid, wezenloos en
versuft, hopende dat het maar spoedig gedaan mag zijn en voor wien
het laatste oogenblik maar niet komt.
Men stond stil en haalde mij uit den rouwkoets. Het gedruisch van het
woelige leven had opgehouden, ik bemerkte dat ik op een stille plaats
was, onder de boomen, de wijde hemel boven mijn hoofd. Enkele personen
volgden zeker de kist, andere bewoners van het hotel, Simoneau enz.;
hun gefluister drong nu en dan tot mij door. Er werd een psalm gezongen
en een priester prevelde een en ander in 't Latijn. Een paar minuten
gingen wij verder. Toen voelde ik dat ik plotseling daalde, de touwen
schaafden rauw langs de kist. Dat was het einde. Een vervaarlijke
schok, als een kanonschot, viel op mijn hoofd, een tweede op mijn
voeten, een andere, nog heviger, op mijn buik. Ik vreesde dat mijn
kist zou splijten. Toen viel ik in zwijm.
Hoe lang heb ik in dezen toestand doorgebracht? Ik weet het niet. Een
eeuw en een seconde duren evenlang in 't eindeloos niets. Ik was
niet meer. Langzamerhand echter drong vaag het bewustzijn dat ik nog
bestond, weder op den voorgrond. Een nachtmerrie maakte zich los van
den zwarten achtergrond, die mijn horizont afsloot. Mijn verbeelding
schiep zich verschrikkelijke beelden en ik droomde wonderlijke droomen.
Ik verbeeldde mij dat mijn vrouw mij te Guérande ergens wachtte;
ik had den trein genomen om haar te ontmoeten. Toen deze onder een
tunnel doorging, weerklonk plotseling een geluid als een rollen van
den donder. Een dubbele instorting had plaats gehad. Geen steen was
op onzen trein neergevallen, de wagens waren ongeschonden gebleven;
alleen de beide einden van den tunnel, voor en achter ons waren
ingezakt en wij bevonden ons dus als 't ware te midden van hemelhooge
bergen. Nu begon een lange en afgrijselijke doodstrijd. Geen hoop was
er op ontzet; er zou wel een maand noodig zijn om den tunnel weer vrij
te maken en dan zou dit nog niet kunnen geschieden dan met de uiterste
voorzorgen en met behulp van reusachtige machines. Wij waren gevangen
in een kelder zonder uitgang. Ons aller dood was slechts een kwestie
van enkele uren.
Dikwijls, ik herhaal het, had mijn verbeelding zulke voorstellingen
in de kleinste bijzonderheden verwerkt. Ik variëerde het drama op
alle mogelijke wijzen. Als acteurs had ik mannen, vrouwen, kinderen,
meer dan honderd personen, welke mij allerlei variaties aanboden. In
den trein bevonden zich eenige levensmiddelen, doch spoedig deed het
gebrek aan voedsel zich voelen en zonder elkaar nu onderling op te
eten, betwistten de ongelukkigen elkander woedend het laatste stuk
brood. Een grijsaard werd met vuistslagen zoo ruw teruggedreven, dat
hij bezweek; een moeder verweerde als een wolvin de laatste beten
van haar kind. In mijn waggon lagen arm in arm twee jonggehuwden
te sterven. Hun laatste hoop was vervlogen en zij bewogen zich niet
meer. De weg was overigens vrij, de reizigers stapten uit, dwaalden
langs den trein, als losgelaten beesten, die hun prooi zoeken.
Alle klassen vermengden zich; een zeer rijk man, een der hoogste
waardigheidsbekleeders weende aan de borst van een werkman, hem
familiaar toesprekende. Slechts een paar lampen hadden gebrand en ook
het vuur der locomotief was gedoofd. Wilde men van den eenen waggon
naar den anderen gaan, dan moest men zich aan de wielen vasthouden
om niet te verdwalen; op deze wijze kon men de locomotief bereiken,
die als een enorme massa ijzer in de duisternis stond. Niets was
verschrikkelijker dan die trein als vastgemetseld onder den grond,
als levend begraven met al zijn reizigers, die een voor een stierven.
Ik schepte er vermaak in tot in de kleinste bijzonderheden af te
dalen. Gehuil en gebrul doortrilde de duisternis. Een buurman, dien
men niet zag, dien men niet wist dat daar was, stootte plotseling
tegen uw schouder, koude en gebrek aan lucht, waren echter dingen waar
ik het meest aan leed. Ik was nog nooit zoo koud geweest, 't was of
een sneeuwmantel om mijn schouders geslagen en een ijskoude motregen
onophoudelijk op mijn hoofd viel en of mijn borst het gewicht torste
van den berg, waaronder wij begraven waren. Daar weerklonk echter
een kreet van hoop. Reeds geruimen tijd hadden wij ons verbeeld een
dof gedreun te hooren en de gelukkige gedachte dat men bezig was aan
onze bevrijding te werken drong zich langzamerhand aan ons op. Een
van ons had een holte in den tunnel ontdekt en wij liepen allen toe
om aan het einde daarvan het klein stukje van den blauwen hemel te
aanschouwen, dat door de opening zichtbaar was. Wij verdrongen ons om
de binnenstroomende frissche lucht in te ademen; ja, nu was er geen
twijfel meer aan: men werkte aan onze bevrijding. En uit aller mond
klonk het: "Gered! Gered!" terwijl de armen werden uitgestrekt naar
het stukje hemelblauw.
Die wilde kreet wekte mij uit mijn verdooving. Waar was
ik? Ongetwijfeld nog in den tunnel. Ik lag recht uitgestrekt en ik
voelde dat rechts en links de harde wanden mijn ledematen drukten.
Ik wilde opstaan, doch stootte hevig het hoofd. Omsloot de rots mij dan
geheel en al? Ook het kleine stukje blauwe hemel was verdwenen. Een
huivering beving mij, ik klappertandde. Plotseling herinnerde ik mij
alles. De schrik deed mijn haren bijna ten berge rijzen.
De vreeselijke waarheid rees in al haar naaktheid voor mij op. Was ik
dan eindelijk ontwaakt uit dien toestand van totale verlamming, waarin
ik zooveel lange uren had doorgebracht? Ongetwijfeld, want ik kon mij
bewegen, ik kon met de handen langs de planken strijken van mijn kist.
Een laatste proef: ik opende den mond, ik sprak, riep Marguerite's
naam. Mijn stem had echter tusschen deze muren van dennenhout een
rauwen harden klank, die mij verschrikte. Mijn God, was het dan toch
waar? Ik kon loopen, het uitschreeuwen dat ik leefde en mijn stem
zou niet gehoord worden, omdat ik opgesloten was, verpletterd onder
de aarde?
Ik verzamelde al mijn krachten om kalm te zijn en ernstig na te denken
over mijn toestand. Was er geen middel om hier vandaan te komen? In
mijn onvaste hersenen begon de droom opnieuw, en bracht ik de opening
in de grot in verband met het graf, waarin ik zuchtte. Mijn wijd
geopende oogen staarden strak in de duisternis. Misschien bespeurde
ik ergens een gat, een spleet, een kiertje licht! Maar er was aldoor
niets, niets dan een onpeilbaar zwarte afgrond. Ik had al mijn
verstand noodig, wilde ik met vrucht aan mijn bevrijding werken,
en daarom verjoeg ik schrikbeelden, die zich aan mij opdrongen en
mijn gedachten in de war brachten.
Het grootste gevaar bestond in gebrek aan lucht, waardoor ik stikken
moest. De toestand van verlamming, waarin ik verkeerd had was oorzaak
geweest dat ik het zoolang zonder lucht had kunnen uithouden, doch
thans, nu mijn longen weer werkten, mijn hart weer klopte, zou ik
stikken, indien ik niet spoedig mij frissche lucht verschafte. Ook
leed ik verschrikkelijk van de koude en ik vreesde weg te sluimeren
in een eindelooze bedwelming als zij, die in de sneeuw vallen om niet
weer op te staan.
Mijzelven voor oogen stellende dat hetgeen, waar ik de grootste
behoefte aan had, kalmte was, voelde ik toch een soort krankzinnigheid
naar mijn hersenen opstijgen. Ik poogde mij rekenschap te geven
van de wijze waarop iemand begraven werd. Ik lag ongetwijfeld in
een vijfjaarlijks graf; dat sloeg aan den eenen kant mijn illusies
den bodem in, daar ik te Nantes opgemerkt had dat de voeteinden der
laatst neergelaten kisten, in de onmiddellijke nabijheid waren der
loopgraven. Ik had in dit geval slechts één plank te verbrijzelen om
te kunnen ontsnappen. Lag ik daarentegen in een anderen hoek en drukte
op mij aan alle zijden een dikke aardlaag, dan ging ik worstelen met
onoverwinnelijke hindernissen. Had ik niet gehoord dat men te Parijs
de kisten wel zes voeten diep liet zakken? Hoe door deze ontzettende
aardlaag heen te komen.
Wanneer het mij lukte het deksel van mijn kist open te krijgen, zou
het zand dan niet op mij vallen en mij oogen en mond vullen? En zou
dat dan geen dood zijn, verschrikkelijker nog dan de andere?
Ik voelde niettemin zorgvuldig om mij heen. De kist was ruim, ik
kon de armen gemakkelijk bewegen. In het deksel ontdekte ik echter
niet één naad. Rechts en links waren de planken slecht geschaafd,
maar sterk en stevig bevestigd.
Ik boog mijn arm en bracht hem langzaam naar 't hoofd. Daar ontdekte
ik in de achterplank een knoest, die onder den druk van mijn vinger
week; met de grootste moeite gelukte het mij eindelijk hem geheel weg
te duwen en mijn vinger thans in de opening brengende, ontdekte ik
aan de andere zijde de vette klammige aarde. Dat bracht mij evenwel
niet veel verder. Het speet mij zelfs de noest weggeduwd te hebben,
alsof de aarde in mijn kist zou kunnen dringen door de opening. Een
andere gedachte hield mij een oogenblik bezig; ik klopte tegen mijn
kist aan alle kanten om te weten te komen of niet ergens rechts of
links een ledige ruimte was. De klank was echter overal dezelfde;
toen ik met den voet klopte tegen den daar aangelegen wand, scheen
het mij toe dat de klank helderder was. Misschien was het evenwel
niet anders dan een gevolg van den weerklank van 't hout.
Nu begon ik, de gebalde vuisten vooruitgestoken, licht te duwen. Het
hout bood weerstand. Ik gebruikte bij een tweede poging ook mijn
knieën, mij halverwege oprichtende. Geen gekraak werd vernomen. Toen,
al mijn krachten inspannende, drukte ik mijn gansche lichaam zoo
hevig, dat mijn botten kraakten. Op dat oogenblik werd ik, geloof
ik gek. Tot nog toe had ik weerstand geboden aan den waanzin, die
als bedwelmende rook opsteeg naar mijn hersenen. Vooral zorgde ik er
voor geen geluid te maken, daar ik begreep dat, indien ik begon te
schreeuwen of te roepen, ik reddeloos verloren zou zijn. Plotseling
begon ik nu echter te schreeuwen, en te huilen. Ondanks mij zelf
stegen de rauwe geluiden uit mijn keel op.
Ik riep om hulp met een stem, welke ik zelf niet herkende, radeloozer
wordende bij elken nieuwen schreeuw, het uitgillende dat ik niet
sterven wilde. Ik zette mijn nagels in het hout en kronkelde mijn
lichaam in allerlei bochten. Hoe lang die crisis duurde weet ik niet,
maar nog voel ik de onweerstaanbare hardheid der planken waarmede ik
worstelde, nog hoor ik het angstgegil, waarmede ik de kleine ruimte
vulde. Een groote afgematheid volgde.
In een toestand van halve wezenloosheid verwachtte ik den dood. De kist
was als van steen; nooit zou het mij gelukken haar te doen splijten;
en deze zekerheid van mijn onmacht ontnam mij den moed om een nieuwe
poging te wagen. Een andere verschrikking, de honger, voegde zich
bij de koude en het gebrek aan lucht. Ik bezweek bijna. De toestand,
waarin ik mij bevond, werd langzamerhand onhoudbaar. Den vinger in
het gat van den noest stekende, krabde ik wat aarde naar binnen en at
die op. Mijn lijden werd er te grooter door. Ik beet in mijn armen,
echter niet zoo ver durvende gaan tot ik bloed proefde; ik omspande
mijn vleesch echter met mijn tanden, begeerig er in te bijten. O, wat
verlangde ik op dat oogenblik naar den dood! Mijn gansche leven had
ik gebeefd en gesidderd voor het eindelooze niets en nu begeerde ik
niets anders, nu riep ik het aan, nu kon het niet zwart en eindeloos
genoeg zijn.
Wat dwaas dien droomloozen slaap, die eeuwigheid van stilte en
duisternis te vreezen! De dood was slechts alleen daarom goed, omdat
hij het gansche zijn met één slag vernietigde. O, weg te zinken in
de aarde, te slapen als de steenen, niets, niets meer te zijn.
Onwillekeurig dwaalden mijn vingers nog langs de wanden. Plotseling
prikte ik mij aan mijn linkerduim en die kleine pijn wekte mij uit
mijn bedwelming. Wat was dat dan? Ik zocht nog eens en herkende een
spijker, een spijker, door den timmerman verkeerd geslagen en die den
rand van de kist niet bereikt had. Hij was lang en buitengewoon puntig,
alleen de kop zat in het deksel en ik voelde dat hij bewoog. Van dat
oogenblik af had ik slechts één gedachte; dien spijker te hebben.
Ik bracht mijn rechterhand over mijn buik heen en begon hem heen en
weer te wiegelen. Hij raakte niet veel losser en ik bemerkte dat
het een heele onderneming was. Dikwijls verwisselde ik mijn hand,
want de linker, met welke ik er niet te best bij kon, werd spoedig moe.
Onderwijl ik hiermede bezig was, rees een heel verlossingsplan in
mijn hoofd op. Die spijker werd mijn redder. Ik moest hem hebben,
't kostte wat het wilde.
Zou ik hem echter vroeg genoeg krijgen? De honger kwelde mij
verschrikkelijk, ik moest rusten, ten prooi aan een afmatting,
die mijn handen machteloos maakte en mijn hersenen hun helderheid
deed verliezen. De druppels bloed, welke uit mijn duim kwamen,
had ik opgezogen. Toen beet ik plotseling diep in mijn arm en dronk
mijn bloed, wakker geschud door den pijn, opgewekt door dien lauwen
zoeten wijn, die mijn mond bevochtigde. Met beide handen den spijker
aanvattende, slaagde ik er eindelijk in hem los te rukken.
Van dat oogenblik af, geloofde ik aan mijn redding.
Mijn plan was eenvoudig. Ik plaatste de punt van den spijker in het
deksel en een lange lijn trekkende poogde ik die al dieper en dieper
te maken tot een volkomen spleet ontstond. Mijn handen verstijfden;
ik hield echter hardnekkig vol. Toen ik meende het hout genoeg te
hebben gespleten, keerde ik mij langzaam om, legde mij op den buik
en mij opheffende op de knieën en ellebogen, drukte ik uit alle
macht. Het deksel kraakte, maar spleet niet. De gleuf was niet diep
genoeg. Weer moest ik mij met groote moeite op den rug leggen en het
werk opnieuw beginnen.
Eindelijk waagde ik een nieuwe poging en ditmaal barstte het deksel
van het eene einde tot het andere.
Ik was nog niet gered, dat was duidelijk, doch de hoop herleefde in
mijn hart. Ik hield op met duwen en bleef een oogenblik beweegloos
zitten uit vrees van onder een zandstorting bedolven te worden. Mijn
plan was mij van het deksel te bedienen als van een schild, terwijl
ik een put zou graven met mijn handen.
Ongelukkig deden zich hier groote bezwaren voor: de klompen aarde,
die zwaar op het deksel drukten, maakten dat ik er geen beweging in
kon krijgen; nooit zou ik den grond bereiken, daar de aarde mij nu
reeds aan alle zijden half verpletterde en mijn gelaat in het slijk
drukte. Een groote vrees kwam opnieuw over mij, toen, mij rechtuit
strekkende om ergens een steun te vinden, ik de plank, welke de kist
aan het voeteind afsloot, voelde wijken.
Nu trapte ik krachtig met de voeten, vermoedende dat daar een graf was,
't welk men bezig was te graven.
Plotseling hingen mijn voeten in 't vrije. Mijn vermoeden was juist
geweest; daar bevond zich een pas gedolven graf. Slechts een kleine
aard laag had ik te doorworstelen om in dat graf te vallen. Groote God,
ik was gered! Een oogenblik bleef ik op den rug liggen op den bodem
van den kuil. Het was nacht. Op het fluweelen hemelveld glinsterden
de sterren. De lentewind wuifde mij nu en dan den geur der bloesems
toe. Lieve God, ik was gered, ik haalde weer adem, ik werd weer
warm. Ik barstte in tranen uit en ik stamelde, de handen vroom
uitgestrekt naar de oneindige ruimte boven mij: "Wat is het goed,
wat is het heerlijk te leven!"