[33] Ook in dien tijd reeds bestond het leger der Compagnie in
Oost-Indië uit een samenraapsel van alle natiën in Europa, Afrika
en Azië. En evenals nu nog, sommigen van die vreemdelingen naar den
Atjeher overloopen en daar den vijand van veel dienst zijn, omdat ze
alles van de Nederlanders verklikken en hem de behandeling van de
Europeesche wapenen leeren, zoo ook deden in dien tijd die overloopers
aan de belangen der Compagnie groote schade. Tegenwoordig schijnt
men echter die overloopers, als ze per ongeluk! weer in onze handen
komen, niet zonder hen verscheidene keeren verhoord te hebben, te
veroordeelen. -- En even als, helaas, nu dikwijls nog het geval is, dat
men van een "koloniaal" niet mooi spreekt, en hem onder de minste soort
van menschen plaatst, zoo ook had men in dien tijd al heel weinig met
dat volkje op! -- Of het toen jammer was, weet ik niet; maar dat het
nu jammer is, dat weet ik wel. Onder onze kolonialen zijn tegenwoordig
veel brave, flinke en dappere jongens, en dat niet alleen onder de
geboren Hollanders, maar ook onder de buitenlanders, die daar bij ons
leger dienen.
[34] Bij de =smalle gemeente= beteekent: =op het kerkhof der bedeelde
armen=.
[35] =Arak= is een geestrijke drank, die uit rijst, suiker en sap van
kokosnoten bereid wordt.
[36] Het was maar een hoogst zeldzaam geval, dat een schip uit de Oost
heel alleen de thuis-reis aannam. Men vereenigde zich meestal, omdat de
zee toen zeer onveilig was door allerlei zeeroovers en men te zamen niet
zooveel gevaar liep aangevallen te worden. Het is natuurlijk, dat de
Portugeezen, wien wij het leven in de Oost zoo zuur maakten, ons op zee
ook niet als vrienden beschouwden. Zulk eene verzameling van
terugkeerende schepen noemde men de retour-vloot.