La ritmon oni ricevas en Esperanto per la harmonia alternado de silaboj
akcentitaj kaj neakcentitaj, kunigitaj en «_piedojn_».
La kuniĝo de unu silabo akcentita (ˉ) kun unu aŭ kelkaj silaboj
neakcentitaj (˘) estas nomata «piedo».
La plej uzataj piedoj estas: troĥeo ˉ ˘, iambo ˘ ˉ, daktilo ˉ ˘ ˘,
amfibraĥo ˘ ˉ ˘, anapesto ˘ ˘ ˉ.
Versaĵo povas esti skribita aŭ per piedoj unuspecaj (ĉiuj piedoj estas
samspecaj) aŭ per piedoj miksitaj (la piedoj estas diversaspecaj): ĉi
tie sennombraj kombinoj estas eblaj.
La antaŭlasta silabo de la vortoj estas ĉiam akcentita: Ekz.: vo̅rto,
paro̅l'.
Estas ĉiam neakcentitaj la silaboj kiuj kuŝas antaŭ aŭ post akcentita
silabo. Ekz.: ărba̅rŏ.
En vortoj havantaj pli ol 3 silabojn, la silaboj (krom la 3 lastaj)
estas akcentataj laŭvole; sed ĉiam staras la ĝenerala regulo:
ke ne povas esti akcentitaj la silaboj kiuj kuŝas antaŭ aŭ post
akcentita silabo. Ekz.: oni povas uzi: so̅nŏri̅lŏ kaj sŏnŏri̅lŏ.
La unusilabaj vortoj estas akcentataj aŭ neakcentataj laŭvole.
Kiam unusilaba vorto antaŭiras dusilaban, la akcento de la dusilaba
vorto povas esti forportata sur la unusilaban vorton. Ekz.:
Fŏr, fo̅r lĭă sce̅ptro kăj tro̅nŏ.....
Ăl vi̅ mĭă so̅lĕ ăma̅tă.
(D-ro Zamenhof--En sonĝo).
Tiu ĉi lasta regulo, laŭ nia opinio, devas esti rigardata kiel poezia
permeso, kiun oni devas uzi kiel eble plej malofte kaj nur kiam la
senco de la frazo aljuĝas gravan signifon al la unusilaba vorto.
_Ekzemploj._
a/ Versaĵo unuspeca: nur troĥeoj (ˉ ˘); ĉiuj versoj estas similaj:
Ma̅rŏ, ma̅rŏ ne̅ brŭe̅găs
Ti̅ĕl fo̅rtĕ ki̅ĕl a̅rbŏj
Ki̅ăm ve̅ntŏj fu̅rĭo̅zĕ
Ka̅j sĕnbri̅dĕ tra̅răjde̅găs!
(Paĝoj el fl. literat.; paĝo 72).
b/ Versaĵo mikspieda: 2 daktiloj (ˉ ˘ ˘) kaj 1 troĥeo (ˉ ˘).
Ĉiuj versoj estas similaj:
Vi̅ntrŏmŭŝe̅tŏj flĭrta̅dăs
I̅ntĕrmĭksi̅tăj kăj bla̅nkăj
Ki̅ĕl mŭe̅lă făru̅nŏ, k. c. k. c.
(Paĝoj el fl. literat.; paĝo 73).
c/ Versaĵo mikspieda kun versoj regule malsimilaj: estas similaj la
versoj 1 + 3 (: 1 amfibraĥo ˘ ˉ ˘, 1 daktilo ˉ ˘ ˘ kaj 1 troĥeo ˉ ˘)
kaj la versoj 2 + 4 (: 1 daktilo kaj 1 troĥeo).
Lă li̅nŏ e̅stăs flŏra̅ntă
Ve̅rdĕ kăj blu̅ĕ,
Vĕnte̅tŏ ĉi̅rkaŭ̆flŭga̅ntă
A̅mĕ, sĕnbru̅ĕ.
(Paĝoj el fl. literat.; paĝo 129).
K. c., k. c.[40].
Piednoto [40] Tiuj ĉi reguloj estas ĉerpitaj el la verkoj de D-ro
Zamenhof; ankaŭ el la regularo proponita de S-ro Vaillant en
«Elektitaj Fabloj de Lafontaine».