1871.
Frank Lateur, pseŭdonome Stijn Streuvels, estas juna panisto loĝanta en
la malgranda urbeto: Avelghem, ĉe la bordo de l' Skeldo[32]. Li estas
la nevo de G. Gezelle, glora flandra poeto. De kvin aŭ ses jaroj, li
publikigas prozajn verkojn kiuj ĝuas entuziasman sukceson, precipe en
Holando. Kaj, efektive, la verkoj de tiu miriga panisto meritas tiun
sukceson: liaj rakontoj estas skribitaj per lingvo tre riĉa je impresaj
vortoj kaj figuroj, ĉarmoplena kaj belsona. Li sekvas en la proza
literaturo la vojon, kiun majstre montris por la poezio G. Gezelle, sed
li tute ne imitas la religian idealismon de sia glora parenco: kelkaj
eĉ jam riproĉis al li liajn materialistajn emojn. Ŝajnas ke oni povos
konsideri lin kiel iniciatoron de nova, vivoplena kaj glora skolo en la
proza flandra literaturo.
Fragmento el «La Rikolto».
En la verko «La Rikolto», Stijn Streuvels priskribas la vojiradon kaj
teruran laboradon de l' flandraj laboristoj kiuj, ĉiujare, piedire
iras Francujon por tie, dum varmegaj longaj tagoj, fari la rikolton
de l' vastegaj francaj kampoj. Sendube, la Esperantistoj de Norda
Francujo memoras pri tiuj grupoj da rapidantaj homoj kiuj, ĉirkaŭ
la jarmezo, ŝarĝitaj per pakaĵoj kaj rikoltiloj, sentime marŝas al
nekonata lando celante perlabori la necesan monon por travivi, en
siaj vilaĝoj, la longajn vintrojn. Nuntempe, plimulto da ili uzas la
vagonarojn.
Sur la unuaj paĝoj de la verko, la aŭtoro priskribas la enamiĝon de
timema junulo: Rik, al Lida, fratino de lia amiko: Wies[33]. Poste
Rik, kvankam tro juna kaj tro senforta, obstinas akompani Wies'on
kaj grupon da vilaĝanoj, direktataj de Krauwel[34], al Francujo. La
virinoj akompanas la grupon ĝis la limoj de l' vilaĝo kaj tie, post
longaj adiaŭaĵoj, lasas la forirantojn:
«Tiele, ili kuraĝe paŝadis el sia vilaĝo en alian, ĉiam antaŭen dum
la tuta tago ĝis kiam, vespere kaj jam en nekonata lando, ili petis
fremdan farmulon pri loko por dormi.
Rik sentis kun teruro kiel la interspaco ĝis lia hejmo pligrandiĝas;
li plejofte paŝadis mute kaj premite kune kun la grupo, pensante pri
la fremda lando kien li venis kaj pri ĉiuj ĝiaj teruraĵoj, kiujn liaj
kunuloj sentime priparolis; tiam ree li sonĝis pri la hejmo kaj pri
ĉio kio nun vivadis tie dum lia forestado. Tio ŝajnis nun al li tiel
kvieta, feliĉa loko, en kiu li dum la lasta mallonga antaŭsomero
travivis sian tutan feliĉon. Tiujn vesperojn ĉiujn li sentis kun ilia
feliĉiga dolĉeco, kaj ĉi tie, en la nekonata senhoma lando, atakis
lin granda ĉagreno pro tiu pasinta ĝuado.--«Kion ili faros al mi?» li
pensis, kaj la grandaj okazontaĵoj de l' malfacila somero, kun ĝia
terura brulego, ekaperis antaŭ li. Boele[35] estis rakontinta al li
timigajn aferojn pri la sundancado sur la grenkampo! Sed poste, li
trovis ree novan kuraĝon pro la forta konfido de l' kunuloj kiuj apud
li marŝadis. «Ha, ha!» ekridis Wies, «ni estas la du plej junaj, ili
iom indulgos nin kaj kiam ni ne povos plue elporti, ni faligos nin kaj
ŝajnigos nin mortintaj dum duono da tago!»
La aliaj paŝadis, antaŭenpuŝataj de l' deziro komenci la laboron.
--«Tie ni povos fine doni liberecon al la brakoj! Ĉi tie ĉiujn
grenkampojn ni alrigardas kaj, antaŭ ol komenciĝus la ludo, ĉio estus
jam rikoltita! Tie estas io alia,--greno, ĉie greno vaste kiel maro!»
Rik mirigita rigardis tiujn virojn en iliajn okulojn: ili ĉiuj nun
fariĝis liaj grandaj fratoj kaj de ili li esperis grandan helpadon.
Unu longan vojirtagon sekvis alia: ili mallongigis la noktojn kaj frue
rapidis, ĉiam puŝataj malproksimen al Sudo. Sur la ebena erika vojo,
ili ŝajnis nigra moviĝo de homoj, forpelitaj vagistoj ĉasantaj la
feliĉon. Ili laciĝis fine, kaj bruoj kaj kantoj jam ĉesis de longe;
ili paŝadis nerigardante kaj malofte parolis. Post ĉiuj tiuj tagoj
de irado, ili vidis dekstre kaj maldekstre, flanke de l' larĝa vojo,
senlimon da neriĉaj fruktokampoj kaj en ili, ĉi tie kaj tie dislokitaj,
ĉie samajn preĝejturojn altiĝantajn el aro da malaltaj domoj. Pli
malproksime, la spacoj estis malplenaj kaj la horizonto etendiĝis
super nemezureblaj riĉaj kampoj kaj marĉejoj. Ili iradis, en ĉiuj
intersekvaj tagoj, laŭ la sama direkto, ne haltante, manĝis je fiksitaj
horoj sur la vojo kaj dormis en grenejo aŭ sub la ĉielo. Tage la suno
fariĝis timinde varma, la noktoj fariĝis nemalvarmaj kaj, pli kaj pli,
ili sentis ke la Sudalando jam ne kuŝis malproksime. Je l' tagiĝo de
ia tago, ili vidis la turojn de urbo tra la nebulo;--laŭ la diro de
Krauwel, ili devas ĝin lasi je l' maldekstra flanko, poste ili devos
trairi alian pli grandan kaj, post ĝi, kuŝis la kampoj kie ili estas
falĉontaj kaj rikoltontaj.
Kun granda sciamo, la rikoltistoj eniris tiun urbon; per grandegaj
okuloj ili rigardis tiujn riĉajn stratojn, ne povis plu spiradi meze
de ĉiuj tiuj homoj kaj domoj. Ili volus ĉi tie restadi longatempe
kaj ĉiujn tiujn mirindaĵojn ĉiel rigardadi, sed la laboro atendis
pli malproksime kaj Krauwel ordonis ne disiĝi por ke neniu perdiĝu.
Post la urbo, ili eniris novan landon; la bluaĵo de l' ĉielo pendis
ŝajne pli alte super spacego plena je fruktoj: larĝaj gren-, aven-
kaj horde-kampoj kaj herbejoj, ne limigitaj per vojetoj aŭ limfostoj,
dekstre kaj maldekstre de la larĝa vojo kiun borderis kvar vicoj da
arbegoj: ili ŝajnis marŝadi sub la navo de grandega preĝejo kaj, inter
la trunkoj, staris la altaj fenestrofostoj, post kiuj kuŝis tiu tuta
sunplena mondo.
Je l' fino de l' tago, ili alvenis al farmodomo.
--«Ĉi tie,» diris Krauwel, «ni komencas la unuan laboron» kaj li
rakontis multe da detaloj pri la farmulo kun kiu preskaŭ ĉiuj estis
konatiĝontaj».
(Tiam la aŭtoro priskribas la falĉadon de kampoj de trifolioj; poste
la grupo aliras alian farmodomon kie ĝi komencos la veran rikoltadon.)
«Estis ankoraŭ meze en la nokto kiam ili, leviĝinte, ree staris ekster
la dormotendo, tute pretaj por la laboro, vestitaj per sia larĝa
mallonga pantalono kaj blua lana kamizolo, kiu la larĝan bruston
senpreme ĉirkaŭprenis kaj ĝin kun la rondaj brakoj lasis nudaj.
Ĉi tie kaj tie, iu frotis la dormodeziron for el l' okuloj kaj demande
rigardis al la ĉielo. La lastaj steloj ankoraŭ montriĝis kaj ankaŭ
senlaca luno, en la vasta palebluaĵo super iliaj kapoj.
--«Rapide, viroj, ekkaptu viajn rikoltilojn, ni ekiras.»
Freŝeta blankaĵo etendiĝis super la kampoj kaj ne unu grena ŝtipeto
moviĝis; kelkafoje grilo ekgrincis kaj en la malproksimo kriis
arbarstrigo.
--«Ni estas ĉi tie tute solaj», diris Kretse[36].
--«Jes, kaj en nian aron venos tuj la suna moŝto», moke ekridis
Sneyer[36], «ĉu vi vidas tie kiel ĝia pordo malfermiĝas?»
Li montris la ruĝiĝan brilon kiu, simila al altiĝanta polvofumo, en la
Oriento kolorigis la ĉielon.
--«Mi unua!» diris Boele, kaj lia rikoltilo deĵetis plenbrakon da
grenŝtipetoj.
Tio estis la signalo: ĉiu faris krucosignon por bona komenco, kraĉis en
la manojn kaj jen komenciĝis la ĉiea batalado de l' rikoltilo kaj de l'
zumanta deĵetata greno. La viroj staris laŭ longa vico, tre malproksime
unu de la alia, tiel ke ili apenaŭ povis sin reciproke vidi,
kliniĝantaj al sia laboro en senĉesa korpa balanciĝo. La taglumo jam
suprenrampis super iliaj dorsoj, dum ili ne aliigis la rigardon aŭ la
spiradon. Malrapide alvenis la suno kiu ensorbis la matenfreŝeton kaj
la varmego baldaŭ komencis pezi sur iliaj korpoj. Kun la elŝpruco de la
ŝvito, la rikoltistoj unuafoje sentis la alvenon de sia tuta forto; ili
firmigis la krurojn, tenis la kapon rekta super la kurbigita korpo kaj
de nun la ŝvito povis facile deflui de ili; neniaj varmofortoj povis
ĝin difekti. Ili balancegis la brakojn movitajn de potenca ekmovo:
la maldekstra hokis la ondefluantan grenon, dum la dekstra ĵetis la
rikoltilon per fulma movo supren, kaj kun subita zumo malsupren, tiel
ke la tuta plenhoko detranĉita zumante defalis teren. Bestojn similis
ili, tiel starantaj, kvarpiede moviĝantaj en sia libera lerta agado,
ekscitataj kaj superŝutataj de la turmentanta brulego de l' suno, ĉiam
antaŭenrampantaj kaj frapantaj, terure frapantaj sen ia plej mallonga
ĉeso, ĝis la rikoltilo malakriĝis. Tiam ili ĝin batis per la martelo,
akrege bruigis la ŝtalon per la akrigilo kaj rekomencis per reakrigita
ilo.
Dum la posttagmezoj, estis terure. La tuta kampo estis trabrulegata
de krieganta suno, kiu nun kiel brulanta fajro rekte defalis de la
ĉielo. La plej junaj rikoltistoj ĉiufoje sentis timan korpremon, kiam
ili devis aliri al tiu brulego kaj ekataki tiun varmegon kaj la grenan
forton. La aliaj nenion pripensis kaj kviete iris antaŭen; ili tiris
la randon de l' ĉapelo antaŭ la okulojn kaj, kun klinita kapo, ili
sin ĵetis antaŭen kaj per la hoko kaptis la grenon, por pligrandigi
la breŝon en la dika muro de fojnŝtipoj, kiu, kun homa alto kaj ĉiam
netravidebla, tie antaŭ ili staradis.
--«Kie vi preferus nun vin trovi, Kretse,» mokante demandis Sneyer,
«flanke de via Karolinjo kun freŝa bierglaso en la «Herbeja Floro[37]»
aŭ ludante en la Skeldaj ondoj, vespere, apud la hejmo?»
Neniu havis sufiĉe da kuraĝo por ridi pro la ŝerco de Sneyer;--la suno
ĉi tie fajlis tiel terure, ilia gorĝo fariĝis tiel seka ke ili ne
povis plu spiradi, kaj la ŝvito degutis fluante el la haŭto. Kiu estis
la sensaĝulo kiu nun ekparolis pri biero, pri tiu bona, malvarmeta,
ŝaŭmanta biero el la freŝa kelo de la «Herbeja Floro» kaj pri la dolĉaj
Skeldaj ondoj en la vespero! Dio de l' ĉielo! Vidu kiel ili penas por
ne fali.
Rik spiregis kiel kuradinta hundo, li ne sentis plu la teron sub siaj
piedoj; liaj okuloj ne vidis la brilan lumon de l' tago kaj lia korpo
estis tute rostata. Liaj brakoj senĉese balanciĝadis, sed li ne sciis
kiu movas ilin. De tempo al tempo, li viŝis per la ĉemizmanikoj la
tedan ŝviton el la okuloj kaj rigardis dekstren kaj maldekstren, por
vidi ĉu apud li neniu kunulo falis mortinta.
--«Ĉu neniam pluvas en ĉi tiu lando?» li mallaŭte diris al Labbe[38]
kiu, simila al vivanta diablo, je lia dekstra flanko svingegis la
brakojn.
--«Jes, pluvi, knabo, povas ĉi tie pluvegi dum kvin semajnoj, tiel same
kiel hejme, sen ĉeso, kaj tiam ni povas nin etendi en la tendo kaj
konsumi nian tutan monon. La vetero estas bona, knabo, iom akra sed kun
la tempo vi certe kutimos je ĝi».
--«Pluvi, ho, se pluvus nur unu tagon!» deziris Rik, «mi ne scias kiom
multe mi donus por unu guto da akvo el la ĉielo aŭ fragmento da nubo
antaŭ la suno».
Sed la brulegantaj radioj akre kriegis kiel insultkria turmentado.
La junulo tamen estis konsolita de Labbe kaj li ekhavis novan kuraĝon
ĉar li esperis ke, post iom da tempo, li hardiĝos kontraŭ tiu suferego
de l' varmo kaj ke li povos facile laboradi kiel la aliaj rikoltistoj.
Lida, la hejmo kaj lia tuta amo, ĉio jam estis ennebuliĝinta, duone
droninta en netuŝebla malproksima pasinteco; li jam ne trovis ian
momenton aŭ plezuron por pripensi tiajn objektojn; la tagoj estis ne
nur varmaj kaj lacigaj sed tiel ege longaj: la tutan tagon ili devis
labori kaj, post kelka tempo, li fariĝis tiel lacega kaj lamigita ke li
ekmiris ke la kruroj sub lia korpo ne malfirmiĝis; li estis turmentata
de grandega dormodeziro kaj jam petis nenion alian ol ripozon; krom tio
ĉio montriĝis vana kaj senracia: dormi, dormi, dormadi! fariĝis lia
sola deziro. «Metu min ien sub arbo aŭ sur la sterkamason, por ke mi
mortu, sed ripozi, ho ripozadi mi povu!» li pensis, sed nenion diris,
ĉar li volis, kiel la aliaj, montri sin forta.
--«Ĉu la suno nun jam dancis?» li demandis Wies'on. Ŝajnis al li neeble
ke pli varme fariĝos. Eĉ nokte ili ne trovis plu la sanigan freŝecon;
neniu guto da akvo falis plu el la polvoplena aero. Estis kvazaŭ tempo
sen tagoj: longa daŭro de brulega sunbrilado sen vespero aŭ matendolĉo.
La mallumo kaj la steloj, kiuj antaŭe tiel bone povis estingi la
varmegfajron, nun sulfuriĝis kaj la ĉielo malfermiĝis kaj refermiĝis,
ŝirita de timigaj fulmosagoj. Antaŭ la tago kaj la lumo, ree alvenis
la nova varmo, kiu nenie trovis venton aŭ truon por esti forblovita kaj
ĉiam amasiĝis, kiel en hejtata forno. Kiam alvenos liberigo aŭ freŝeco?
aŭ ĉu ni ĉiuj bruliĝos ĉi tie, Dio mia? Kaj nenie ia ĉeso aŭ fino; ili
restis ĉiam enŝlositaj per tiu terura ĉirkaŭbarilo de l' greno: ŝajnis
ke ĝi senĉese el la tero kreskadis, dum ili antaŭ si ĝin deĵetis.
Neniu rikoltisto ankoraŭ parolis aŭ rakontis dum la laborado: ili
timis tiun potencan supran malamikon kaj mute daŭrigis labori, dum ili
timante atendis ĝis unu el tiuj radioj alportos la morton.
Rik sentis, ĉi tiun tagon, ke li malsaniĝis kaj ke granda malforto lin
subpremis. Vespere, li malrapide sekvis la grupon al la pajla tendo kaj
tie falis senforta sur sian liton.
--«Mi povu longe restadi ĉi tie ne vidante denove la tagan lumon», li
deziris.
Tiuj malmultaj horoj estis por li tiel strangaj: li ne sciis plu ĉu lia
estado estis dormo aŭ maldormo. Li loĝis denove en sia vilaĝo sed ne
kuraĝis tion kredi.
Mirinde: tie, apud la tilio, li estis atendanta Lida'n. Li vidis ŝin
alvenantan en la blanka, hela sunlumo kaj rimarkis tiel klare la
kliniĝon de ŝia talio kaj la moviĝadon de ŝiaj vestaĵoj dum la marŝo.
Majeste blovis ĉi tie la vento tra la nova printempo; estis saniga
freŝeco en la ombro sub la verdaj folioj.
Vento kaj ombro! ĉu de longe ĉio tio ne neniiĝis? Lida staris kaj
ekzamenis lin per siaj mirinde profundaj okuloj, demandantaj lin kion
li estas dironta. Ŝi ne estis plu tiu Lida, la kaprica knabino, kiu
kelkfoje lin malhumile alrigardis, sed la bona aldonita fratino, kiu
konsentis doni al li ĉion kion li deziris, Lida kiu lin amis ekstreme
kaj, dum lia tuta vivo, estis lin intime koninta. Li serĉis apogon sur
ŝi kaj ĉirkaŭprenis per sia brako tiun gracian talion. Tie ili nun
staris, vizaĝo ĉe vizaĝo, tiel ke li sentis ŝian frunton kiu premis
lian. Ŝiaj du manoj tenis liajn ŝultrojn kaj li fermis la okulojn, ĉar
li ne povis elporti nek sorbi ŝian fortan rigardon nek ĝian bonecon.
Sento de amemo freŝigis lian internaĵon: estis la multekosta plengorĝo
da akvo--kiel freŝa!--post tiu longa soifiga tago.
--«Lida, Lida, kiel bona por mi vi estas! dum tiu varmega somero, mi
estis sufokiĝanta for de vi».
Nun, kiam li estis satigita, li malfermis la brakojn kaj ŝi murmuris ĉe
lia orelo:
--«Rik, kial de longe vi ne diris al mi ke vi suferis pro soifo: mi
atendis por trinkigi vin».
Tie ili ambaŭ sidis kune sur la benko. Lida sin klinis posten kaj
krucigis la manojn sur sia levigita genuo, kiu ĉarme montriĝis sub la
faldoj de ŝia vestaĵo. Tie ili estis tute solaj; someris ekstere sed
ĉi tie pendis la saniga someraero kaj ili sentis la certiĝon, ke neniu
ĝenus ilin dum ilia kunestado.
--«Tio treege plaĉas al mi» pensis Rik, «kaj ni longatempe restados ĉi
tie».
Multefoje li aŭdis, el la malproksimo, la voĉon de Wies kiu lin
alvokis, sed:
--«Ni lasos lin krii kaj ni ne aŭskultos lin, ĉu ne, Lida?»
Lida jesis kaj nun li vidis ŝiajn belajn okulojn, plenajn je sufero.
Li frotis la restantan dormodeziron kaj tutan la feliĉon el siaj okuloj
kaj, anstataŭ Lida, Wies staris antaŭ li, lin skuante kaj kriante:
--«Nu, knabo! la kamaradoj jam de longe ekiris al la kampo».
Dum la unua momento de ektimiĝo, li preferus esti mortinta por povi
vivadi en sia sonĝa mondo. Tamen li volonte akompanis kaj sekvis
Wies'on. Senĉese li sentis en sia korpo la sanigon kaj freŝecon de
tiu granda feliĉo, kaj esperis ke hodiaŭ li elportos pli facile la
varmegon, ĉar li certiĝis pri la granda aldoniteco de Lida al li.
--«Ĉu vi restis por atendi la sunon?» mokis Sieper[39].
Rik diris nenion; li kaptis rapide sian rikoltilon kaj kuraĝe ekfrapis
por kompensi la malfruon.
--«Vidu, tie ĝi ekmontras sin», diris Boele, «ĝi brilis tiel ruĝe ĉi
tiun matenon; ĝi dancos hodiaŭ; fortaj fariĝu, viroj! ĝi portas sian
oreborderitan kufon, vidu ĝin!»
Flamsimile blanka estis la aero kaj tie, inter la ondefluanta herbaro,
ekbrilis duona suno, ĉirkaŭita de pura ora hararo. Kaj ĝi rapide kaj
videble kreskis, ĝi tute eniris la malplenan ĉielon kaj plenigis ĝin
per akraj sagoj.
--«Nun certe fariĝos gajige», kriis Sneyer. «Mi kontraŭ la suno! unu
kontraŭ unu; vespere ni vidos kiu gajnis kaj meritis premion; lasu ĝin
premadi: ni des pli forte frapados!»
Kaj la suno fortege ekpremis, sed la rikoltistoj ne malfortiĝis. Ili
sentis ĝin piki tra la malpezaj, larĝaj vestaĵoj kaj mordi iliajn
kapojn, sed tamen ili kontraŭstaris; ili klinis la kapon kaj la
rikoltilo, supren kaj malsupren ĵetita, ĉe ĉiu frapo fulmebrilis.
Kun la kreskanta varmego eniĝis furiozeco en iliajn brakojn, kaj ili
streĉis la membrojn. Ankoraŭ pli malalte ili kliniĝis al la tero,
kunpremis la dentojn kaj lasis la ŝviton libere deflui. Unu fojon Rik
kuraĝis levi la kapon sed li ektimegis pro tio kion vidis liaj okuloj.
La suno estis ne plu la mordanta ronda fajrbulo ĉe ia punkto de la
ĉielo sed la tuta granda ĉielkupolo estis flamanta: nenio alia ol ĉielo
kaj fajro! Ne pluvis varmego: estis rekte desegnitaj flamoj kiuj, en la
alto, moviĝis kaj malsupreniris por ludi inter la greno, ĉirkaŭ kaj
apud li kaj super la tuta tondita kampo.
La viroj, Sieper kaj Boele kaj la aliaj, ĉie kien li rigardis sur la
tuta vico, ili frapis laboreme kaj kriis sian kanton per raŭka gorĝo.
Ilia ilo batis timeginde, ili naĝis en sia ŝvito, sed la brakoj des pli
rapide balanciĝis, dum la flamoj ĉirkaŭprenis ilian korpon.
--«Nun dancas la suno», pensis Rik, «kio mi nun fariĝos?!»
Forta vento alvenis kaj disĵetis tiujn flamojn: ili bukliĝis kaj
treniĝante turniĝis supren! alte eksplodantaj en akrajn fulmosagojn,
fortaj kiel festa fajro.
Li profunde kaŝis la kapon en la grenon kiu, kiel mirinde! tie en la
flamoj netuŝite balanciĝadis.--Li eĉ ne sciis plu ĉu li ankoraŭ laboris
aŭ ĉu de longe li deĵetita ripozadis. La kanto de l' viroj ĉiam terure
sonadis kaj, kiam li ree ĉirkaŭrigardis, li vidis ilin laborantajn,
senvestiĝintajn, kun nudaj kruroj kiuj alte dancadis laŭ la takto de l'
rikoltilo. Ĉio ŝajne movetiĝis ĉirkaŭ li, ekmovita de l' potenca vento
kun ĝiaj, kelkfoje, tremebruantaj batoj. Tiu kruromoviĝado kaj kantado
fariĝis tiel sensaĝaj, tiel mirindaj en tiu terurega brulado, kiu
per akrekrieganta fulmolumo surŝutis la tutan mondon. Li provis voki
al Wies, al Boele, al Krauwel por esti helpata kaj kuraĝigata en sia
timego, sed la kunuloj staris malproksime je mejloj de li kaj ne aŭdis
lian voĉon. La tero formoviĝis de liaj piedoj kaj liaj oreloj rompiĝis
pro timinda bruego. Jen estis la granda sunofesto, la somerdancado,
la interfrapego de l' mondo kaj de l' suno kiu, tie proksimege
ĉirkaŭflamigis la grenon.
Rik sentis ke ĉio tuj finiĝos en lia vivo; fajrosago ekfrapegis lin
kaj, fulmotuŝite, li falis posten--tiam, nenio plu.
_Tradukis_
Maurice Seynaeve.
(Uit «De Oogst».)
Piednoto [32] Skeldo = riverego; flandre = Schelde, france = Escaut.
Piednoto [33] Elparolu: Ŭis.
Piednoto [34] Elparolu: Kraŭèl.
Piednoto [35] Elparolu: Bulè.
Piednoto [36] Elp.: Kretsè, Snejèr.
Piednoto [37] Trinkejo.
Piednoto [38] Elp. Labè.
Piednoto [39] Elp.: Sipèr.