1. La esperanto-komunumo estas diaspora lingva
minoritato al kiu homoj apartenas pro libera elekto,
aŭ pro libera konfirmo kaze de denaskaj
esperantistoj.
2. La lingvokono estas la sola komuna distingilo de
la anoj de ĉi tiu komunumo. Ĉiu alia karakterizo
(rasa, religia, etna, klasa, seksa . . .) ne gravas
por difini la apartenon al la komunumo.
3. Konsekvence, laŭ la propra naturo, la
esperanto-komunumo respektas ĉiun religian
(ne)kredon, ĉiun politikan opinion demokrate
esprimitan kaj ĉiun kulturan tradicion.
4. Sed la esperanto-komunumo ne povus evolui se ĝi
konsistus nur el disigitaj eroj, indiferentaj unu al
la alia, konsiderantaj nur la proprajn regulojn kaj
kutimojn, engaĝitaj je nura kunekzistado. Civito ne
estas nur lingvanaro dotita je individuaj rajtoj: ĝi
estas ankaŭ realaĵo kun komuna destino.
5. Ĉi tiun komunan destinon forĝis la jam 110-jara
historio de la lingvanaro. Ĝin atestas la originala
esperanto-literaturo kaj la komunaj kulturaj trajtoj.
Ĝin firmigas la oficialaj renkontoj de la lingvanaro
mem, sub ĉiu formo, de la kurso ĝis la kongreso.
Tiuj renkontoj estas esencaj por la vivo de nia
civito, se ili donas la ŝancon reciproke edukiĝi
kaj integriĝi, lerni vivi kune kaj respekti unu la
alian. Tiurilate, kulturcentroj kaj E-domoj havas
apartan signifon kaj specifan mision.
Jam nun mi anoncu, ke mi ne sentas min ano de iu tia civito, kio
espereble ne signifas, ke oni provos senigi min je miaj devoj kaj
rajtoj en kontaktoj kun aliaj esperantistoj. La kvin tezoj certe
meritas amason da komentoj, sed unue ni aliru alian flankon de la
afero. Se miaj informoj ne malĝustas, en unu el siaj kunsidoj de
1996 aŭ 1997 EPC parolis pri starigo de ia centro, tegmento aŭ
similaĵo por la monda E-civito. Ĉu tia centro bezonatas? Mi tre
dubas. Ekstermovade, UEA estas rekonita kiel reprezentanto de
esperanto kaj Esperantujo, kaj en Esperantujo mem plia centro nur
signifus pli da burokrateco. La celo de la projekto ŝajnas esti
starigi tronon, kiu kontentigu la moŝtan moŝton Silfer. Inter
la unuaj apogantoj de la projekto povus aperi ne nur KCE, EPC,
ERA kaj LF-koop, sed ankaŭ Svisa E-Societo (civitanino Martinelli
tiam estis ĝia prezidanto) kaj eĉ la Akademio, se ĉi ties
sekretariino Perla sukcesos en la plano ankri ĝin en Svisujo. Jen
evidenta simptomo de ekspansiismo, kiu konkretiĝas en insistaj
provoj depreni de UEA _suverenecon_ super parto de la
esperantistaro.
Nul homon murdis Giorgio Silfer, almenaŭ laŭ mia scio. Tial ne
justus kompari lin kun krimuloj kiel Mobutu aŭ Pinochet, ridinde
kaj plorinde kroĉantaj sin al Direktora Trono (la vampireska
Pinochet kiel dumviva senatano), kvankam radike temas pri simila
fenomeno: egocentra deliro. Jen difino: "Deliro estiĝas en
personoj nekapablaj akcepti la veron pri si pro nesufiĉa
membildo, kaj povantaj fari eltenebla ĉi nesufiĉon nur kreante
bildon kiu ilin ekzaltu, gloru kaj faru tolereblaj antaŭ si.
Tial por multaj personoj deliro estas eraro necesa kiel maniero
pluvivi biografie, ĉar, se ili ne delirus, ili estus nenio. Tial
delirado kutime aperas en la adolta aĝo, sed ĝi image reiras al
adoleskaj revoj kaj fantazioj ne realigitaj eĉ en grado plej
minimuma. Deliranto aplikas propran logikon: tiun de raciecigo de
fantazitaj elpensoj" (CASTILLA DEL PINO). Kina komparo eble
helpos. En 1941, Orson Welles portretis megalomaniulon en la
filmo _Civitano Kane_. Ni, esperantistoj, baldaŭ havos la
honoron kaj plezuron spekti _Civitano Silfer_, aŭ, kiel dirintus
Szathmári, _Perfekta civitano_.
Miaflanke ne temas pri konflikto pro motivoj nure kaj pure
personaj. Ĉion dirindan pri la persono Giorgio Silfer mi jam
surpaperigis artikole (CAMACHO 1994) kaj satire (CAMACHO 1993).
Kelkaj rememoros la lastan alineon de _Nefermita letero al la
gazetaro_ (ALÒS), kiu "petas s-rojn Giorgio Silfer kaj
[Jorge Camacho] meti la finan punkton al sia jam tre daŭra kaj
sterila plumbatalado". Nu, mi volonte farus tion, se mi povus!
Bedaŭrinde LF ignoris la trian punkton de la letero, petantan
"ke ĉiuj redakcioj respektu la principojn de ĵurnalisma etiko,
enlasante la esprimon de alipartiaj argumentoj kaj replikoj". Ni
tuj vidos, kiel ĝi mistraktis i.a. sinjoron Jouko Lindstedt kaj
nun provas ripeti la artifikon kontraŭ Gian Carlo Fighiera.
Samkiel siatempe mi ricevis helpon de kolegoj kaj amikoj,
ĉi-foje mi eksentis la bezonon defendi la atakatojn, kio verdire
eblas nur per elmontrado de la fundamentoj de l' spektaklo, des
pli ke la kvintezo anoncas ŝtormojn, tempestojn kaj buraskojn.
La reĝisoroj de la ĉi-supre priskribita burleskaĵo, en sia
avido potenci kaj akapari atenton, domaĝas neniun ajn.
Karakterizas ilin kolektiva, kooperativa paranojo: "Homo kun
_paranoja_ strukturo estas tiu, kiu malfacile pardonas aŭ neniam
pardonas plene; kiu longe pesas; kiu neniam forgesas ion
pardoneblan; kiu armas sin per fikciaj malamikaj faroj por poste
ne pardoni ilin" (CANETTI, p. 294). La religieco de foirismo
helpas ĉi-rilate. Ni komencas vidi, ke temas ne pri memstara
pensofluo, sed pri surogato de ideologio solidiĝinta en dogmojn.
La manifesto (aŭ kateĥismo) de Raŭmo certe enhavas ankaŭ
bonajn ideojn, verdire ne tro originalajn, tiel ke foje oni
aŭdas iun diri, ke Juan Régulo Pérez, Privat, Kabe
aŭ Zamenhof mem estis raŭmistoj, antaŭmontrantoj de la rekta
vojo, simple ĉar ili agis saĝe, aktivis konkrete, uzis
esperanton estiel normalan lingvon. Ĉar la manifesto fariĝis
relikvo, la gvidantoj de la sekto uzurpis la rajton interpreti
ĝin, la monopolon opinii dikte kaj verdikte. Se ie iu
interpretas ĝin deviacie, LF baldaŭ aperigas rebaton por diri,
ke la interpreto ne ĝustas, kiel siatempe Kremlo, kies fosilioj
decidis, kiu interpreto de marksismo-leninismo pravas, kaj la
interpretoj kompreneble ŝanĝiĝis laŭbezone, kaj laŭsezone.
Efektive, jen Chiasso/Kiaso kiel _mikrosocia_ posteulo de Kremlo,
la Blanka Domo kaj Vatikano. Kiel papoj kaj politburoanoj [*],
ankaŭ la Giorgio la Unua estas neerariva. En _Literatura Foiro_
kaj la nuna _Heroldo_ (kiun, respekte al Ada Fighiera Sikorska,
oni devus renomi _Literatura Ftiro_ pro ties parazita dependo de
LF) absolute mankas memkritiko. Eĉ simplajn erarojn pri faktoj
oni ne korektas. Kiu aŭdacas opinii libere pri la manifesto, la
kooperativo aŭ la grafika aspekto de la revuo, tiu punende
pekas.
La ekzemploj abundas. Fine de la tria alineo de tiu ĉi teksto mi
citis opinion el artikolo de Gudskov. En sia respondo al la
artikolo, Silfer unue adjektivas ĝin _interesa_, sed fine
aldonas jenan verdikton (SILFER 1995, p. 24): "La aserto de
Gudskov estas intelekte malhonesta, ĝuste ĉar mi estimas lin
tro inteligenta por supozi ke li skribas idiotaĵon". Implicite:
la artikolo estas idiota, nur ŝajne inteligenta, kaj krome
malhonesta. Alivorte, la konkludan frazon konsistigas falsa
komplimento trempita en veneno kaj galo. Oni povus pensi, ke ĉi
maniero refuti ideojn kaj argumentojn atakante ne ilin sed ilian
aŭtoron, la homon (t.n. argumento _ad hominem_), estus
esceptaĵo en kultura kaj literatura revuo, des pli en la organo
de Esperanta PEN-Centro! La jarkolektoj de LF bedaŭrinde pruvas
la malon. Ni vidu sufiĉe freŝan ekzemplon, la _proceson_
kontraŭ Jouko Lindstedt, laŭ la tradicio de la moskvaj
procesoj. Omaĝe al Miĥail Bulgakov, mi prezentos ĝin sub la
formo de triakta teatraĵeto:
Jouko Lindstedt
(Religia dramo)
Akto 1, sceno 1: LF publikigas la unuan el serio de artikoloj
de Lindstedt pri denaskismo. En ĝi li citas enteman zamenhofan
tekston (el letero al Kofman je 1901.05.28), pri kiu li
konkludas, ke "ĉi tie Zamenhof evidente kaj komplete
malpravas" (LINDSTEDT [1], p. 178). Sceno 2: sur la sama paĝo
la revuo aperigas kadritan replikon fare de 'François
Degoul, zamenhofologo' (tiel!), laŭ kiu "la citaĵo de kolego
Lindstedt [. . .] estas tro malkompleta", ĉar "Zamenhof
evidente ne celis kvantan sed kvalitan komparon"; la kadro
re-citas el la sama teksto, sed pli amplekse. Akto 2, sceno 1:
LF aperigas en posta numero la duan artikolon pri denaskismo
(LINDSTEDT [2], p. 327-329). Sceno 2: samnumere ĝin sekvas
letero de la aŭtoro al Ljubomir Trifonĉovski, ĉefredaktoro
de LF, en kiu li eksplicite kaj kun substreko "_malpermesas_
aperigi la duan parton" (t.e. tiun presitan sur la tuj antaŭaj
paĝoj kontraŭ la deziro de la aŭtoro) kaj "tute _ĉesigas_
[sian] kunlaboron kun [la] revuo" (LINDSTEDT [3], p. 330).
Sceno 3: sur la dekstra marĝeno de p. 331, graslitera noto
informas, ke "la apudan leteron prof. Lindstedt dissendis
samtempe per elektronika poŝto al multaj adresoj, sen ajna
averto al la redakcio de LF, kaj kun dua parto tendence
modifita". Sceno 4: sur la suba dekstra angulo de p. 330 LF
presas leteron de Silfer, (ankoraŭa) prezidanto de LF-koop, al
Lindstedt, kiu finiĝas jene: "Konklude: via reago estas
maljusta en la tono kaj malprava en la enhavo". Akto 3 (aŭ
Epilogo): sur p. 334 de la sama numero, en _Novjara
salutmesaĝo_ (_de baldaŭa prezidinto_), Silfer dediĉas
duonon de la adiaŭo, post dek unu jaroj da gvidado de LF-koop,
al kvin personoj, kiuj "reale seniluziigis [lin] dum ĉi tiuj
dek unu jaroj" (SILFER 1997 [1]); li asertas, ke "en almenaŭ
tri, se ne kvar kazoj, [li] kunkulpis eraron pri supertakso de
la koncernataj". Kvankam li aludas ĉiujn kvin per nomoj
mitologiaj, Lindstedt identigeblas senprobleme. Indas
reprodukti la finon de ĉi salutmesaĝo: "La dua estas mia
malnova amiko Polukso. Mia fido en li transpontis pli ol unu
krizon lian, ligitan interalie al la nombro du: dunumera
redaktoro, dujara ĉefredaktoro, dufoja felietonisto . . . Tiel
ke fine mi deduktis, ke liaj krizoj estas periodaj, ĝis la
lasta, definitiva. Sed LF-koop ne rajtas forgesi kion pozitivan
li faris. Kaj, same kiel la aliaj kvar, Polukso restas en la
historio de LF-koop kiel protagonisto. Ili ĉiuj meritas sian
rozon, eĉ se vento (ankaŭ ne facila . . .) forblovis la
petalojn kaj nur dornoj restas." Kurteno.
Ĉu nur hazardo, aŭ ĉu jen la vera signifo de la kvinpetalo?
Kaj kia bravaĵo -- amikon knokaŭti nomante lin (mense aŭ
psike) krizema. Post la falo de l' kurteno, kaj refoje laŭ
Bulgakov, la kapo de Lindstedt ruliĝas sur la planko. Mi
subtitolis ĝin _Religia dramo_ laŭ la signifo de la hispana
_auto sacramental_, parenco de la inkvizicia _auto de fe_,
portugalece esperantigita kiel _aŭtodafeo_. Malgraŭ la stilo de
la lastaj frazoj, memoriganta pri reklamo de ranca franca
parfumo, la artikolo odoras la metodojn de Inkvizicio. La unua
paŝo: ekskomuniki. La dua: obei la devizon 'eksniulon puni'.
Siatempe Giorgio kaj Perla provis pugni min for de la esperanta
areno nomante min antisemito. Tia akuzo, inter parolantoj de
lingvo lanĉita de judo, estas la plej proksima ekvivalento de
fizika elimino. Ilia plumpa kalumnio sukcesis makuli mian
reputacion en la komencaj monatoj, sed bonŝance mi ricevis
firman apogon de multaj gekolegoj kaj geamikoj. Al Perla kaj
Giorgio mi sincere rekomendas legadon de la impona kaj polemika
verko de Daniel Goldhagen (GOLDHAGEN), por ke ili almenaŭ estu
iom informitaj pri tio, kion ili skribas, kiam LF dediĉas sin al
insultado kaj punbruligoj.
Simile al la fetvo [*] kun la anatemo al Salman Rushdie, LF
aplikas strategion trafe priskribitan de mia preferata verkisto
en la hispana lingvo: "Oni nomas lin 'hundo' aŭ 'rato' por
anticipi la figuron, laŭ kiu oni iam povos draŝi lin ĝismorte"
(SÁNCHEZ FERLOSIO 1993, p. 141). Lastatempe iĝis celo de
pliaj atakoj kaj ataketoj homoj kiel Georges Lagrange (pro la
decido de [La] Kvinpetalo distanciĝi de la kooperativo: CONDE
REY) kaj mia amiko Gian Carlo Fighiera (pro ĉi ties interpreto
de la t.n. aĉeto de _Heroldo_ fare de LF-koop: TRIFONĈOVSKI).
Interese, ke unue la polpo proprigas al si la meritojn de aliaj,
por ke poste la ekskomuniko prezentu ĉi homojn senmeritaj kaj
senvaloraj. Tiam _Robo-koop_ [8], hibrido el la ĉefredaktoro kaj
martelmaŝino, komencas madzi la kompatindulon. Fakte, jam de
monatoj mi cerbumas, kiel esperantigi la hispanan diron
_¡Vivan las cadenas (y la Inquisición)!_ (laŭvorte:
'Vivu la katenoj kaj Inkvizicio!'), kiun la madrida plebo kriis
al la fifama kaj fripona reĝo Fernando la Sepa (1784-1833)
agitite de la markizo de Cabra kaj ĉi ties sbiroj. Jen provizora
solvo: _Vivu la Kooperativo! Vivu Literatura Foiro! Vivu!_
Sed ni revenu al la afero Lindstedt. Kial foiristoj trovas la
zamenhofan tekston tiel grava? Kaj ne nur ili: ankaŭ Reinhard
Haupenthal ŝajnas fascinita de la sama fragmento: "Kiaj saĝaj
vortoj! [. . .] Amara, desapontiga kaj eĉ desperiga konstato
restas, ke la grandega plimulto de la esperantistoj neniam
konsekvencis. Ili heredigis al infanoj la nacion kaj la religion,
sed ne la lingvon, kvankam, laŭ mia profunda konvinko, tio estas
la sola garantio por ĝia naturiĝo kaj transdaŭro, se ne paroli
pri la realigo de la sennaciisma idealo de [. . .] Lanti"
(HAUPENTHAL, p. 5). Nu, la pretendoj pri raŭmismeco de Zamenhof
respondas al la sama bezono legitimi siajn teoriojn per rekreado
de mitoj, reskribado de la historio, reformulado de la
pasintaĵo: ĉio antaŭa kio bonas, apartenas al ni. Jen Manuel
de Seabra: "Tuj post la inicado de Esperanto unue Zamenhof
verkis, faris literaturon, enprofundiĝis en la ĵus iniciatitan
lingvon. Ja Zamenhof mem estis la unua raŭmisto. Ĉar, fakte,
kion volas la raŭmistoj? Ili volas enprofundiĝi, krei veran,
profundan kulturon per Esperanto. Sed pro tio oni ne povas diri,
ke ili ne estas finvenkistoj. Simple, ili prefere pli
priokupiĝas pri kvalito ol pri kvanto" (SEABRA, p. 27). Pli ol
simple, simplege. Sed por tia rajdado ne necesas la selo! Ke
Zamenhof estis la unua raŭmisto, ke Jesuo estis la unua
komunisto, kaj ke raŭmistoj okupiĝas pli pri kvalito ol pri
kvanto, nu, ĉion ĉi ni jam de longe scias! Nome, laŭ la vortoj
de Piron, ke foiristoj agas prave kaj saĝe, dum pracelistoj
malpravas kaj stultas.
Bedaŭrinde ne nur Seabra benas foirismon leĝere kaj
facil-anime. En junularaj rondoj, kie cirkulas manpleno da
remaĉitaj frazoj kaj muelitaj sloganoj, ankoraŭ estas mode diri
sin raŭmisto. En unu el siaj cetere rekomendindaj komiksoj [*]
Arnau Torras skribas, ke LF estas "oazo de kulturo en dezerto de
praesperantismo" (TORRAS I TUTUSAUS, p. 16), kvankam verdire li
devintus paroli pri "kloako da cenzuro en oceanon (aŭ, modeste,
mareton) de liberpensismo". Eĉ Aleksander Korĵenkov prezentas
en la revuo _La Ondo de Esperanto_, kiun li redaktas, artikolon
de Silfer, dirante, ke tiu ĉi "estas plejofte konata kiel la
voĉo de la heterodoksa opozicio en Esperantio", kaj nomante lin
'disidento'! (SILFER 1997 [2]). Tamen la afero progresas: en la
41a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo
(Traben-Trarbach, 27.12.97- 03.01.98) mi prezentis resumon de tiu
ĉi teksto en formo de prelego titolita _Demagogoj en
Esperantujo_ kun varma akcepto fare de nombra kaj simpatia
publiko. Sekvis debato, kaj poste diversaj homoj nejunaj kaj
junaj, inter ili aktivuloj de la E-junularoj germana, itala kaj
svisa, ekrakontis al mi siajn spertojn kun la kiasa paro.
Por faciligi al spontanaj koop-apostoloj kaj akolitoj la taskon
persvadi skeptikulojn, mi proponas pilolan version de la
manifesto, kiun mi nomas