_En la komenco estis la Manifesto de Raŭmo_. La someron de 1980,
en la finna urbo Rauma, proklamiĝis la t.n. Manifesto de Raŭmo
kadre de la 36a Internacia Junulara Kongreso de TEJO. Ĉefaj
aŭtoroj de la dokumento ŝajne estis la unuaj tri subskribintoj
(precipe la plej unua el ili): Jouko Lindstedt, Giorgio Silfer
(pseŭdonomo de Valerio Ari) kaj Amri Wandel. Ĝis la fino de tiu
jaro aliĝis ĉ. 80 pliaj subskribantoj. Unu el ili, la
Kooperativo de Literatura Foiro (LF-koop), sur la paĝoj de la
samnoma revuo, vidis en la proklamado naskiĝon de novtipa
esperantismo, nome _raŭmismo_, kiun LF ĝis nun prezentas kiel
sian ideologion kaj programon.
Dek sep jarojn poste malmultaj konsentas pri la signifo de la
vorto _raŭmismo_; nur ĝia etimologio restas klara. Blazio Vaha
(naci-skribe: Balázs Wacha) protestas, ke "neniu objektive
studis la 'tutan' historion de la raŭmismaj diskutoj; _Sojle_,
studo de Sándor Révész pri ĝia komenca
etapo, ne estas aperinta" (VAHA, p. 27). Aldo de' Giorgi same
protestas, ke "Silfer inventis la Manifeston de Raŭmo kaj
kredigas esti trovinta savigan, miraklan panaceon por nia tuta
movado" (de' GIORGI, p. 26), sed surprize aldonas ke "ankaŭ mi
ĉiam taksis min iaspeca raŭmisto. Sed senbezone de manifestoj,
de karismaj [*] kondotieroj". Kontraste, Lindstedt mem skribas:
"En la junaĝo mi kunverkis la Manifeston de Raŭmo, sed nun mi
rimarkis, ke ne nur ekzistas la teksto de la manifesto, sed
ankaŭ io, kio nomiĝas 'raŭmismo' kaj havas entuziasmajn
subtenantojn kaj konvinkitajn kontraŭulojn. Io ŝanĝiĝis en
miaj verdaj okulvitroj: mi ne plu sentis min kiel 'raŭmiston',
kion ajn tio signifas" (LINDSTEDT, p. 329).
Oni atentu la adjektivon _iaspeca_ en la vortoj de De' Giorgi.
Ĝi paralelas sindifinojn kiel '_iaspeca_ ekologiisto',
'_iaspeca_ feministo' aŭ '_iaspeca_ pacisto'. La adjektivo fakte
signifas _alispeca_, kaj implicas la ekziston de du ismoj, unu
ortodoksa [1] (ĉi-kaze la raŭmismo de LF), alia heterodoksa (la
raŭmismo iaspeca). Similan ideon skizas Nikolao Gudskov: "Do,
'raŭmismo' laŭ la spirito estas ĉefa vivkoncepto por la
esperantistaro almenaŭ de la hodlera epoko, almenaŭ implicite,
kaj en 1980 la banala ideo estis nur iom pli klare kaj malkaŝe
vortumita" (GUDSKOV, p. 12).
Lindstedt eksplicite detiras sin de la ortodoksa varianto, dum
Vaha konceptas raŭmismon kiel tuton pli vastan. Claude Piron
esprimas sin pli detale: "Pri multo en la spirito de la Raŭma
Manifesto mi plene konsentas. Fakte, miaj kritikoj, aŭ, eble pli
ĝuste, la sento, ke mi situas alimaniere ol la aŭtoroj, rilatas
nur al la du unuaj punktoj. Sed pri la tri lastaj punktoj mi
samopinias" (PIRON 1994, p. 8). Bela konfuzo, ĉu ne? Kiom da
kapoj, kaj kiom da punktoj, tiom da raŭmismoj! Nu, en tiu ĉi
eseo mi pritraktos nur la raŭmismon ortodoksan (mi ne tempas nek
paciencus tralegi kaj analizi tiom da materialo). Laŭ mia tezo,
ĝiaj nunaj defendantoj transsubstancigis la kvin punktojn en
ordonojn aŭ dogmojn kaj la manifeston mem en dekalogon. Por fari
klaran distingon disde ĉio alia kaj por uzi precizan terminon,
en la ĉi-sekva teksto mi nomas ĝin _foirismo_, laŭ la nomo de
l' kooperativo kaj la revuo.
Kio estas foirismo? Ni legu unue, kiel ĝin difinas foiristoj
mem: "Ni sekvas la Raŭman vojon, kiu kondukas al la atento pri
la dialektika rilato inter nia mikrosocio kaj la makrosocio
(prefere ol varti iun teorian internaciecon laŭ UN-skemoj) kaj
paralele gvidas al la valorigo de la kulturo (literatura, muzika,
bilda) kies radikoj ĉerpas el la konstato ke esperantisteco
rolas kvazaŭ la aparteno al mem-elektita diaspora lingva
minoritato" (SILFER 1994, p. 212). Samartikole Silfer aldonas, ke
"Esperanto ne estas internacia helplingvo, sed transnacia
kulturlingvo. Tio fakte estas la kvintesenco de raŭmismo rilate
al la lingvo". La ligon inter ĉi konceptoj pri esperanto kaj
esperantisteco ni trovas pli evidente en la dua artikolo de la
statuto de Esperanta PEN-Centro, kiu deklaras unu el siaj celoj
"firmigi ĉe siaj membroj la konscion pri aparteno al unika
komunumo, kvazaŭ _al mem elektita diaspora lingva minoritato_
(_Manifesto de Raŭmo_), kaj konsekvence uzi esperanton ne kiel
internacian helplingvon sed kiel transnacian ĉeflingvon" (SILFER
1995, p. 23).
Nekonanton de foirismo unue surprizus ne la enhavo de la frazoj,
sed ilia stilo. Karakterizas ĝin aparta lingvaĵo facile
rekonebla post kelkaj legoj: _mikrosocio_, _makrosocio_,
_diasporo_, _lingva minoritato_, _transnacia ĉeflingvo_.
Preskaŭ ĉiuj paradas jam en la manifesto, kune kun: _identeco_,
_superegoo_, _egoo_, _pracelo_.
La paron _makrosocio_ / _mikrosocio_ oni trovas konstante en
foirismaj tekstoj. Ĝi paŭsas parojn kiel _makrokosmo_ /
_mikrokosmo_ aŭ _makroekonomiko_ / _mikroekonomiko_. Malfacilas
kompreni la uzon de ĉi sciencaj vortkomencoj en manifesto
destinita al la tuta esperantistaro, ĉefe tial, ke ĉi-okaze
ambaŭ prefiksaĵoj ne vere rolas, sed nur impresas kiel
fakvortoj. _Makrosocio_ estas centprocenta sinonimo de _socio_;
per _mikrosocio_ oni laŭplaĉe komprenu _la esperantistaro_, _la
Movado_, _la esperanta komunumo_ aŭ _Esperantujo_. Ĉi lastaj
kvar esprimoj difinas la sintenon de la parolanto rilate la
esperantistojn kiel tuton: ĉu ni estas nur aŭ ĉefe samlingvaj,
samideaj, samcelaj, samkulturaj aŭ kvazaŭ samlandaj, ekzemple.
Ĉu _mikrosocio_ volas diri, ke ni estas miniaturo de la socio,
ia spegula minisocio [*] aŭ, tutsimple, soci-eto? Ŝajnas al mi,
ke, kun la signifo _socio ene de la socio_, ĝi senprobleme
aplikeblas al, ekzemple, komunumo de mormonoj aŭ de atestantoj
de Jehovo en medio sen- aŭ ali-religia, ĉar tiuj kredoj muldas
la sociecon de grupo ĝis plej etaj detaloj. Kontraste, ne sonas
kredeble paroli pri _mikrosocio_ de esperantistoj, ŝakludistoj,
violonludemuloj aŭ sangodonantoj. En frazero kia 'la dialektika
rilato inter nia mikrosocio kaj la makrosocio', la foirisma stilo
sonas pseŭdoscience.
Mi daŭre miras pro la populariĝo de _transnacia_ anstataŭ
_internacia_ kaj _sennacia_, al kio ne malgrave kontribuis la
itala Radikala Partio. Kion ĝi signifas, kion novan ĝi
kontribuas -- neniu scias. Mi trovis nur unu provon difini
ĝin (LEYK 1987, p. 13), laŭ mi sensukcesan. Same taŭgus
_preternacia_ kaj eĉ _malgraŭnacia_, sed al ili mankas la
dezirata grado de modeco.
Temas do nek pri sinonimoj (laŭ PIV, "vorto havanta ĝuste la
saman sencon kaj uzatecon kiel unu alia [vorto]" aŭ "vorto
esprimanta la saman ideon kiel alia vorto, sed ne uzata en la
sama ĉirkaŭteksto, kun la samaj nuancoj aŭ en ĉiuj ties
sencoj") nek pri eŭfemismoj ("uzo de nepreciza dirmaniero por
mildigi la krudecon de aparta vorto"), kiel kaze de la t.n.
_politike ĝusta_ aŭ _politike korekta_ [2] esprimado. La novaj
vortoj distordas la pritraktatan koncepton kaj verdire _mildigas_
nur la kompreneblecon de la frazo. Ĉi-sekve mi nomos ilin, laŭ
la nomo de ilia plej konata lanĉinto kaj uzanto, silferismoj aŭ
silferonimoj.
Silferonimoj tamen ne estas senfunkciaj. La decido de foiristoj
bapti sin _raŭmismo_ jam dekomence montris la volon fari
distingon disde ĉiuj aliaj. Ofte oni komparas la esperantistaron
kun sekto, ĉar de ekstere multaj movadaj tradicioj aspektas tre
suspektinde. Nun oni permesu al mi nomi foirismon sekto, sed
sekto ene de Esperantujo, el vidpunkto ne ekstera, sed propra al
esperantistoj mem. Mi celas ne tiujn danĝerajn sektojn kiuj, per
kidnapado [*] de infanoj aŭ cerbolavado de siaj membroj, regule
plenigas paĝojn en la internacia ĵurnalaro, sed la vorton
_sekto_ en la dua senco PIVa. Mi ne parolos pri _skismo_, ĉar
foirismo ĝis nun nek sukcesis dudividi la esperantistaron (kiel
Ido siatempe) nek naskiĝis el frakcio disiĝinta, ekzemple, elde
UEA aŭ alia internacia organizo.
(Parenteze: kiam, antaŭ du-tri jaroj, iu Thomas Hamilton
mortpafis dekkelkon da infanoj en ilia lerneja gimnastejo en
Dunblane, Skotujo, mia angla amiko Matthew Perret provis inciti
min dirante, ke Hamilton membris en la loka E-grupo; temis pri
blago, sed ja verŝajna. Mi same ne mirus, se la anoj de la sekto
Ĉiela Pordo, mortigintaj sin pasintjare en Usono por aliĝi al
la kometo Hale Bopp, estintus esperantistoj. Necesas nur
pacienci, ĝis frenezulo el la verda tendaro mortigos sin aŭ iun
alian, grave kontribuante al la propagando de nia afero).
Fakte, la komparo kun religiiĝantaj sektoj (ĉi-kaze en la unua
senco PIVa) montriĝas fruktodona analizilo. Ni do plu metaforu.
Jen ni vidas grupon de memproklamitaj herezuloj aŭ parolantoj de
la vero. Ili diskonigas manifeston. Tuj sekve ili sin rebaptas
kaj samtempe metas distingan baron per starigo de ŝiboleta
lingvaĵo. Per tio komenciĝas la instituciiĝo de l' deviacio.
Sian heterodoksecon ili flirtigos laŭbezone, kvankam praktike
ĝi jam transformiĝis en novan ortodoksecon: nun herezas la
ceteraj.
Ni legu, kion diras Piron pri la manifesto: "Unu el ĝiaj
trajtoj, kiu jam okulfrapis al mi je ĝia apero, kaj kiun mi
forte resentis relegante ĝin, estas la volo de apartigo, kiu
esprimiĝas en ĝi. Ĝi dividas la esperantistojn en du grupojn:
estas _ili_, kaj estas _ni_. Subkomprenate: _ili_ estas
malpravaj, _ni_ estas pravaj; _ili_ estas fuŝuloj, homoj kun
idealismaj, nerealismaj celoj, _ni_ diskrevigis la mitojn kaj
objektive vidas; _ili_ elektis neĝustan vojon, la ĝustan vojon
elektis _ni_. Tiu divido ŝajnas al mi neĝusta. Ĝi metas
rigidajn limojn en realo diversa, moviĝanta, fleksebla, kiun tia
simplismo ne povas kapti. [. . .]. Fakte, mi supozas la psikan
meĥanismon, kiun oni nomas projekcio. Tuj kiam oni dividis
komunumon en du partojn, _ili_ kaj _ni_, tiuj 'ili' alprenas
simplisme skizitajn fikarakterizojn, kiuj apartenas pli al la
imago ol al la realo. Ekzemple, mi neniam renkontis
esperantiston, kiu favoris 'faligon de la angla', kiel diras la
Manifesto, aŭ kredis je ebla oficialigo de esperanto en la 80aj,
eĉ en la 90aj jaroj. Tia priskribo estas karikaturo koncerne la
parton de la esperantistaro, pri kiu mi havas sperton" (PIRON
1994, p. 1).
Mi citu ankoraŭ el la sama prelegteksto (p. 2): "Fakte, estas
interese, ke la apartigemo, kiu laŭ mi karakterizas la
Manifeston, troviĝas sur tri niveloj: en la homaro [. . .], en
la esperantistaro [. . .] kaj en la individua esperantisto mem,
kio aperas en la unua punkto, titolita _Krizo de identeco_. Tie
la aŭtoroj notas ĉe esperantistoj dividon inter superegoo
predikema kaj mit-ama, kaj egoo, pro kiu, laŭ ili, ni simple
ĝuas esperanton inter ni". Post argumentado el la vidpunkto de
psikolog(i)o, Piron konkludas: "La divido inter superegoo kaj
egoo do ŝajnas al mi neĝusta, plia konkretigo de ia, verŝajne
nekonscia, bezono partigi kaj apartigi. Cetere, eblas bedaŭri la
uzon de fakterminoj en ĝenerala teksto: oni povus diri la samon
pli simple kaj klare".
Restas tamen klara la funkcio de silferonimoj: apartigi, salivige
ĵongli per la lingvo, kaj imponi al laikoj. Ĉi patino el
esprimoj literaturaj, greklatinaj, modkulturaj kaj
pseŭdosciencaj igas la manifeston netuŝebla kaj, do,
nerefutebla. Silferonimoj havas kiel objekton ne ion obscenan aŭ
hontindan, nek ion akcesoran aŭ banalan, sed precize la
komunaĵojn kaj komunejojn de l' esperantistaro. La sistema
renomado havas celon alproprigan aŭ, alivorte, magian. Ni
retrovas la batalon ankaŭ en unuopaj sintagmoj: anstataŭ 'la
fina venko', jen 'la Raŭma vojo'. Tre interesa montriĝas la
anatemo _pracelo_. Okulfrape ĝi similas al la origina peko de
Adamo kaj Eva, t.e. al la _prapeko_. Tial, sen granda troigo, ni
povas repreni la komencan frazon de ĉi eseo kaj reverki ĝin
laŭ la modelo de Lejzerowicz, por ke ni vidu foirismon kia ĝi
sin manifestas:
"En la komenco la Senkorpa Mistero kreis
Esperantujon. Kaj Esperantujo estis senforma kaj
ĥaosa, kaj mallumo estis en ĝi. Kaj la Senkorpa
Mistero diris: Estu lumo; kaj fariĝis la Manifesto
de Raŭmo. Kaj la Spirito vidis la Manifeston, ke ĝi
estas bona; kaj la Spirito apartigis Raŭmismon de
Pracelismo. Kaj la Spirito nomis Raŭmismon Eterna
Tago, kaj Pracelismon kaj Finvenkismon nomis Nokto.
Kaj estis vespero, kaj estis mateno, unu tago."
Ne pro nenio skribas Nikola Raŝiĉ [3], ke "tiuj kiuj predikas
finvenkismon fakte praktikas raŭmismon, dum la raŭmistoj
asertas ke ili fakte gvidas al la vera venko"! (RAŜIĈ, p. 185).
Kaj, kiel okazas al religiiĝantaj herezoj aŭ sektoj, la agoj de
foiristoj ofte identas la samajn farojn, kiujn ili kritikas.
Ekzemplo: la konstantaj akuzoj ĉefe kontraŭ UEA pri
_desuprismo_ [4] kaj _piramidismo_. Per tio foiristo celas, ke
UEAn karakterizas piramida strukturo, kie ĉiuj decidoj venas de
supre, de la unu- aŭ nurkelk-homa pinto. Nu, samo direblas
rilate la renoman Kooperativon de Literatura Foiro: ĉion decidas
Giorgio Silfer kaj Perla Martinelli, malgraŭ la diversaj maskoj,
postenoj kaj subskriboj, malgraŭ la ofica karuselo. La decidoj
venas de supre, sed de malpli supre, tiel ke demagogo kiel mi tuj
ekpensas la vorton _demalplisuprismo_ por epiteti la agmetodojn
de la kooperativo. Temas pri piramideta strukturo kun pluraj
pajlohomoj, kiel nun Marco Picasso, surscenigantaj simplan
farson: Silfer rolas kiel sekretario de KCE, Martinelli ekzemple
kiel _redaktorino de Heroldo_, sed finfine la intrigo reduktiĝas
al la kuirejaj planoj de geedza paro. Ili bonŝancas kalkuli je
la helpo de homoj afablaj kaj simpatiaj kiel sinjoro Ljubomir
Trifonĉovski, _ĉefredaktoro de LF_, sed kiu nuntempe agas kiel
efika, obeema sbiro; rilate min kaj kolegon Jouko Lindstedt (pri
tio poste), Ljubomir pruvis sin _intelekte malhonesta_ [5] (kaj
mi, sincere, ne komprenas kial, ĉar ŝajnas ke li ne dependas de
kooperativa salajro por sin vivteni). Prefere ni transiru al
zoologia komparo: LF-koop havas polpan strukturon, kun tentakloj
obeantaj la unusolan kapon. Aparte trafa montriĝas ĉi-kuntekste
la PIVa difino de 'cefalopodo': _"Klaso de moluskoj, kies kapo
estas ĉirkaŭita de 8 aŭ 10 brakoj, kaj kiuj povas plejofte
sekrecii inkosimilan likvaĵon por sin kaŝi"_.
Nenio nova pri polpoj, nenio nova ĉe Alpoj. Foirismo
instituciiĝis jam de komence. Aŭ, pli ĝuste, ĝi estis kaj
restas produkto de institucio, produkto kreita kun la celo
pluvivi, pluvivigi sin, kaj ekspansii. Ekspansiemon pruvas la
movoj de l' tentakloj dum la lastaj jaroj: Kultura Centro
Esperantista, Internaciaj Floraj Ludoj, [La] Kvinpetalo, Svisa
Esperanto-Societo, la Akademio, Heroldo . . . Ni vidos poste, ke
tiucele LF-koop bazas sin sur la ideologio plej facile
disvendebla ĉi-epoke, nome naciismo en sia varianto gentisma
(aŭ, kiel modas diri, _etnisma_). Sed foirismo _endogmiĝis_ (ne
konfuzu kun la Waringhien'a prononco de _endormiĝis_, almenaŭ
en la filmo _Angoroj_), instituciiĝis ankaŭ simbole. Ne nur
ĝia lingvaĵo, pletora je silferonimoj kaj eŭfemismoj, sed
ankaŭ la _kvinpetalo_, avataro de la tradicia verda stelo kun
rondigitaj pintoj, samtempe ege simila (ĉu nur hazarde?) al la
_alpa suno_ aŭ verda sespetalo de Norda Ligo, la partio de la
profesia demagogo Umberto Bossi depostulanta sendependiĝon de
t.n. Padanujo [6] disde la itala respubliko.
Foiristoj kritikas ankaŭ la finvenkismon de UEA-anoj kaj
UEA-istoj. Sed, kiel prave skribis Probal Daŝgupto, anstataŭ
(t.e. en la loko de, en la rolo de) la Fina Venko foirismo kultas
siajn venkojn etajn (DAŜGUPTO, p. 11). Okupas nun la altaron la
akcepto de esperanta sekcio (Esperanta PEN-Centro) fare de
Internacia PEN-Klubo. En stilo identa al tiu de UEA pri la
konsultaj rilatoj kun kaj la rezolucioj de Unesko, la oficiala
koop-gazeto marteladas la ideon, ke por la unua fojo en la
historio de lo [*] homo [7] oni agnoskas esperanton literatura
lingvo. Alinome: la PENa venko. Kvazaŭ por montri, ke esperanto
estas literatura esprimilo, neprus prezenti ĉi (f)akton,
apelacii al superaj instancoj kaj aŭtoritatoj.
Plej freŝan ekzemplon de ekspansiismo, de lukto por povo kaj
potenco, prezentas la Forumo por la Esperanta Civito, en KCE,
Ĉaŭdefono, de la 8a ĝis la 10a de aŭgusto 1998. En la komenco
estis la vorto, kaj jen ni trovas _civito_. Tial, ke
_esperantistaro_, _komunumo_ k.a. eluziĝis, necesis eltiri el la
cerbujo novan terminon, kio devus implici novan koncepton de
esperantismo: ne plu senti sin mondcivitano, sed ano de propra
kaj aparta E-civito. (La neologismo '*demo', retroderivuta el
'demokrato' kaj 'demografio', ne taŭgus pro la eventuala
slogano: _Forumo por la E-Demo!_). Refoje la kutima travestia
farso: al la konferenco, kiun gastigas Kultura
Centro-Esperantista, aliĝas KCE mem, la du kunvokintoj Esperanta
PEN-Centro (EPC) kaj ERA-Radikala Asocio, kaj LF-koop, kiel
klarigas la teksto de la kunvoko (REDAKCIO). Tiu ĉi informas, ke
"la partopreno en la Forumo implicas neniun financan ŝarĝon aŭ
moralan engaĝon", t.e., ke ĝi liberas, sed ke "sufiĉas akcepti
la proponitan kvintezon kaj sendi aliĝon al KCE". La _kvintezon_
(plia silferismo memoriganta pri _kvintesenco_ kaj _sintezo_)
proponis, evidente, LF-koop "por havi minimuman komunan
denominatoron komence de la Forumo". Resumo de la farso: Giorgio
kaj Perla invitas sin mem kaj kelkajn geamikojn al paradejo en
Svisujo; ankaŭ naivuloj bonvenas, kondiĉe ke ili akceptas la
kvin tezojn, dogmojn aŭ aksiomojn de familio Ari-Martinelli.
Brile, ĉu ne? Aliĝanta "establo (societo, redakcio, eldonejo,
kulturcentro ktp)" povas sendi delegiton, tiel ke "nur la
delegitoj rajtos interveni kaj partopreni en eventualaj
voĉdonoj. La privatuloj havos la statuson de observantoj, sed iu
ajn delegito povos provizore rezigni je interveno favore al iu
ajn privatulo". Kia grand-animeco, kia malavaro! Sufiĉas
penseti, kiuj _establoj_ sendos delegiton al forumo kun ĉi tiaj
kunvokintoj kaj antaŭkondiĉoj por kompreni, ke la rezulto
respegulos la sentojn de la esperantistaro tiel _fidele_, kiel la
lastaj parlamentaj elektoj en Kubo, aŭ kiel siatempe
referendumoj organizitaj de Hitlero.
Fine la invito diras, ke "la granda espero de la kunvokintoj
estas ke la Forumo ne lanĉu (nur) novan proklamon, sed ke ĝi
interpretu precipe la bezonojn de nia parolkomunumo, survoje al
pli alta ŝtupo: tiu de (grandparte difinota) civito". Surbaze de
ĉio legita ĝis nun, indas reprodukti kompleta la proponatan
tekston, des pli ke iel temas pri reversio de la manifesto de
Raŭmo: