evenals zij de zon tot haar zou hebben zien komen, zij hoorde deze
nooit gehoorde woorden: "dit is voor u," zij zag hem, zij zag de
pop aan, toen kroop zij langzaam achteruit, en verborg zich onder de
tafel in den hoek van den muur.
Zij schreide niet meer, noch kreet; 't was alsof zij niet durfde
ademen.
Vrouw Thénardier, Eponine, Azelma waren als zoovele beelden. Zelfs de
drinkers hielden een oogenblik op. Er heerschte een plechtige stilte
in de herberg.
Vrouw Thénardier, versteend en sprakeloos, begon weder gissingen te
maken:--Wie is deze oude? is hij arm? is hij millionair? Misschien
beiden, namelijk een dief.
Het gelaat van Thénardier vertoonde dien sprekenden plooi, welke het
menschelijk gezicht aanneemt, wanneer het heerschend instinct er in al
zijn dierlijke kracht op verschijnt. De kroeghouder zag beurtelings
de pop en den reiziger aan; hij scheen dien man even begeerlijk aan
te zien als hij een zak geld zou hebben aangezien. Dit duurde evenwel
slechts een oogenblik. Hij naderde zijn vrouw en zeide zacht tot haar:
"Dat ding kost ten minste dertig francs. Geen gekheid. Dien man moeten
wij zien in te pakken."
Ruwe naturen hebben dit met de naïeve gemeen, dat zij geen overgangen
kennen.
"Nu, Cosette," zei vrouw Thénardier met een stem, die zacht wilde
zijn, maar al den bitteren honig van booze vrouwen had, "neemt ge de
pop niet aan?"
Cosette waagde het, uit haar schuilhoek te komen.
"Nu, Cosetje," sprak Thénardier op vleienden toon, "mijnheer geeft
u een pop. Neem ze. Ze is voor u."
Cosette aanschouwde de tooverachtige pop met een soort van schrik. Haar
gezicht was nog met tranen bedekt; maar haar oogen begonnen zich
te vullen, evenals de hemel bij den dageraad, met de stralen der
blijdschap. Wat zij thans gevoelde, had eenige overeenkomst met
hetgeen zij gevoeld zou hebben, zoo men haar eensklaps gezegd had:
"Kleine, gij zijt koningin van Frankrijk."
Het scheen haar, alsof de bliksem uit de pop zou schieten, zoo zij
ze aanraakte.
Dit was in een zeker opzicht waar, want zij zeide bij zich zelve,
dat vrouw Thénardier op haar zou schelden en haar zou slaan.
De bekoring was echter te sterk. Zij naderde eindelijk en prevelde
bedeesd, zich tot vrouw Thénardier wendende:
"Mag ik, madame?"
Geen woorden kunnen haar te gelijk wanhopige, angstige en verrukte
houding uitdrukken.
"Drommels," zei vrouw Thénardier, "ze behoort u. Mijnheer geeft ze
u immers."
"Is 't waar, mijnheer?" hernam Cosette, "in ernst? is die "dame"
voor mij?"
De vreemdeling scheen de oogen vol tranen te hebben, en tot dien
graad van aandoening te zijn gekomen, dat men niet spreekt, ten einde
niet te weenen. Hij knikte Cosette toe en legde de hand der "dame"
in haar handje.
Cosette trok schielijk haar hand terug, alsof die der pop haar
brandde, en zag naar den grond. Wij moeten hier bijvoegen, dat zij
terzelfdertijd de tong ver uitstak. Eensklaps keerde zij zich om en
greep driftig de pop.
"Ik zal haar Kaatje noemen," zeide zij.
't Was een wonderbaar oogenblik, toen de lompen van Cosette in
aanraking kwamen met de linten en het frisch roodkleurig neteldoek
der pop.
"Madame," vroeg zij, "mag ik ze op een stoel zetten?"
"Ja, mijn kind," antwoordde vrouw Thénardier.
Nu beschouwden Eponine en Azelma Cosette met afgunst.
Cosette zette Kaatje op een stoel, ging voor haar op den grond zitten
en bleef haar stil, zonder te spreken, vol bewondering aanschouwen.
"Speel nu, Cosette," zei de vreemdeling.
"O, ik speel," antwoordde het kind.
Deze vreemdeling, deze onbekende, die als een bezoek der Voorzienigheid
aan Cosette geleek, was op dit oogenblik voor vrouw Thénardier het
meest gehate voorwerp. Zij moest zich evenwel bedwingen. Zij was
sterker ontstemd dan zij kon uithouden, hoezeer zij aan geveinsdheid
gewoon was, doordien zij haar man in al zijne handelingen trachtte
na te bootsen. Zij haastte zich haar dochtertjes naar bed te zenden,
en verzocht toen den bruinen man "verlof" ook Cosette naar bed te
doen gaan, "die," voegde zij er op moederlijken toon bij, "heden wel
zeer vermoeid moet zijn." Cosette ging naar bed en nam Kaatje op haar
armen mede.
Vrouw Thénardier ging nu en dan naar het einde der kamer, waar haar
man zat, om "haar hart te verlichten." Zij wisselde met haar man
eenige woorden, die te heftiger waren, wijl zij ze niet luid durfde
uitspreken:
"Die oude schurk! Wat heeft hij toch in den zin, om ons hier te komen
hinderen! hij wil dat het kleine monster spelen zal! hij geeft haar
een pop! een pop van veertig francs aan een schepsel, dat geen veertig
sous waard is! Straks zal hij haar nog majesteit noemen, evenals de
hertogin van Berry! Heeft dit gezonden zin? De oude onbekende moet
krankzinnig zijn!"
"Waarom? 't Is zeer natuurlijk," antwoordde Thénardier, "wijl 't hem
behaagt. Gij wilt dat het meisje werkt, hij wil dat ze speelt. Hij is
in zijn recht. Een reiziger doet wat hij wil, zoo hij betaalt. Wat
raakt het u, of deze oude een philanthroop is? 't raakt u niet of
hij een dwaas is. Wat kan 't u schelen? hij heeft immers geld!"
Taal van den meester en herbergiers-redeneering, waartegen niets is
in te brengen.
De man leunde met den elleboog op de tafel en had zich weder aan zijne
gepeinzen overgegeven. De overige reizigers, kooplieden en voerlieden,
hadden zich een weinig verwijderd en zongen niet meer. Zij beschouwden
hem op een afstand met een soort van eerbiedige schuwheid. Deze zoo
armoedig gekleede man, die zoo onverschillig de vijffrancsstukken
uit zijn zak haalde en reusachtige poppen aan kleine morspotten op
klompen schonk, was zekerlijk een rijk en machtig man.
Er verliepen verscheidene uren. De middernachtmis was geëindigd, het
kleine nachtfeest was afgeloopen, de drinkers waren heengegaan, de
herberg was gesloten, de gelagkamer was ledig, het vuur was uitgedoofd,
maar de man zat nog op dezelfde plaats en in dezelfde houding. Nu en
dan verwisselde hij van elleboog om op te steunen. Dit was alles. Sinds
Cosette er niet meer was, had hij geen woord gesproken.
Alleen de Thénardier's waren uit voegzaamheid en nieuwsgierigheid in
de kamer gebleven.
"Zal hij den nacht aldus doorbrengen?" bromde vrouw Thénardier. Toen
het twee uren na middernacht sloeg, verklaarde zij zich overwonnen en
zeide tot haar man: "Ik ga naar bed. Doe zooals gij wilt."--Thénardier
ging in een hoek aan een tafel zitten, stak een kaars aan en begon
de Courrier Français te lezen.
Aldus verstreek ruim een uur. De waardige herbergier had ten minste
driemaal de courant gelezen, van den datum af tot den naam van den
drukker toe. De vreemdeling verroerde zich niet.
Thénardier bewoog zich, hoestte, spuwde, snoot den neus, schraapte
met zijn keel. Geen beweging van den man.--Slaapt hij? dacht
Thénardier.--De man sliep niet, maar niets kon hem uit zijn gepeins
wekken.
Eindelijk nam Thénardier zijn pet af, naderde zacht en waagde te
zeggen:
"Wil mijnheer niet "ter rust gaan"?"
"Naar bed gaan" had hem te onfatsoenlijk en gemeenzaam geschenen. "Ter
rust gaan" was deftig en eerbiedig. Zulke woorden hebben de geheime,
wonderbare eigenschap, dat zij den volgenden dag het bedrag der
rekening doen zwellen. Een kamer waar men "slaapt" kost een franc;
een kamer, waar men "rust" moet twintig francs kosten.
"Ja!" zei de vreemdeling, "gij hebt gelijk. Waar is de stal?"
"Mijnheer," zei Thénardier met een glimlach, "ik zal mijnheer
voorgaan."
Hij nam de kaars, de man nam zijn pakje en stok, en Thénardier geleidde
hem naar een kamer op de eerste verdieping, die bijzonder fraai was,
met mahoniehouten meubels, ledikant en rood katoenen gordijnen.
"Wat is dat?" vroeg de reiziger.
"'t Is onze bruidskamer," zei de herbergier. "Mijn vrouw en ik bewonen
een andere. Wij komen hier slechts drie- of viermaal in 't jaar."
"De stal zou mij even lief zijn geweest," zei de man koel.
Thénardier hield zich, alsof hij deze vleiende aanmerking niet hoorde.
Hij ontstak twee nieuwe waskaarsen, die op den schoorsteen stonden. Een
tamelijk goed vuur brandde in den haard.
Op den schoorsteen lag onder een glazen stolp een vrouwenkapsel van
zilverdraad en oranjebloesem.
"Wat is dit?" vroeg de vreemdeling.
"'t Is de bruidstooi mijner vrouw mijnheer," zei Thénardier.
De reiziger beschouwde dat voorwerp met een blik, die scheen te zeggen:
"dat monster is dus ook eens een meisje geweest."
Thénardier loog trouwens. Toen hij het huis had gehuurd om er een
kroeg van te maken, had hij deze kamer dus gestoffeerd gevonden, het
huisraad overgenomen met den bruidskrans er bij, in de verwachting,
dat die aan zijn vrouw een bevallig aanzien zou verleenen en aan zijn
huis een zekere "respectabiliteit", zooals de Engelschen zeggen.
Toen de reiziger zich omkeerde, was de herbergier verdwenen. Thénardier
had zich bescheidenlijk verwijderd, zonder goeden nacht te durven
zeggen, daar hij iemand niet met oneerbiedige gemeenzaamheid wilde
behandelen, dien hij voornam den volgenden morgen op koninklijke
wijze te plukken.
De herbergier begaf zich naar zijn kamer. Zijn vrouw was te bed,
maar sliep niet. Toen zij haar man hoorde komen, keerde zij zich om
en zeide:
"Weet ge, dat ik Cosette morgen de deur uit gooi?"
Thénardier antwoordde koel:
"Wat zijt ge driftig!"
Zij spraken verder geen woord; na eenige oogenblikken was hun kaars
uitgebluscht.
De reiziger had zijn pakje en stok in een hoek gelegd.
Toen de herbergier hem verlaten had, zette hij zich op een stoel en
bleef een poos in gedachten verdiept. Vervolgens trok hij zijn schoenen
uit, nam een der kaarsen, blies de andere uit, opende de deur, ging
uit de kamer en zag om zich, als iemand die iets zoekt. Hij ging door
een gang en kwam aan de trap. Daar hoorde hij een zeer zacht gerucht,
dat de ademhaling van een kind geleek. Hij ging hierop af en het
bracht hem voor een driehoekig hok onder de trap, of liever door de
trap zelf gevormd. 't Was eenvoudig de ruimte onder de treden. Daar,
onder allerlei oud mandewerk en vodden, in stof en spinnewebben,
was een bed, indien een stroozak, door welks gaten men het stroo kon
zien, en een oude deken, door welks gaten men den stroozak kon zien,
aldus genoemd mogen worden. Lakens waren er niet. De stroozak lag op
den vloer, en in dat bed sliep Cosette.
De man trad nader en zag haar aan.
Cosette sliep gerust en was geheel gekleed. Des winters ontkleedde
zij zich niet, om minder kou te lijden.
Zij hield de pop, wier groote oogen in de duisternis glinsterden,
tegen zich gedrukt. Nu en dan loosde zij een zwaren zucht, als ware
zij op 't punt te ontwaken, en schier stuipachtig klemde zij de pop
in haar armen. Slechts één harer klompen stond bij haar bed.
Door een open deur, dicht bij de slaapplaats van Cosette, kon men
in een groote donkere kamer zien. De vreemdeling trad er binnen. De
glazen deur deed in de kamer twee gelijke kleine, heldere bedden
opmerken. Ze waren van Azelma en Eponine. Achter deze bedden ontdekte
men flauw een teenen wieg zonder gordijnen, waarin het jongetje sliep,
dat den ganschen avond geschreeuwd had.
De vreemdeling vermoedde, dat deze kamer met die der echtgenooten
in verbinding was. Hij wilde zich verwijderen, toen zijn blik op den
schoorsteen viel; een dier groote herbergsschoorsteenen, waarin altijd
zoo weinig vuur is, zoo er in 't geheel vuur in is, en die zich zoo
koud laten aanzien. In dezen schoorsteen was geen vuur, zelfs geen
asch; wat er in was, trok echter de aandacht des reizigers. 't Waren
namelijk twee nette kinderschoentjes van verschillende grootte; de
reiziger herinnerde zich de lieve, overoude gewoonte der kinderen
in Frankrijk om op den Kerstdag hun schoenen onder den schoorsteen
te zetten, opdat hun goede fée er des nachts een fraai geschenk in
brenge. Eponine en Azelma hadden dan ook niet nagelaten, ieder haar
schoentje onder den schoorsteen te zetten.
De reiziger bukte.
De fée, dat wil zeggen de moeder, was er reeds geweest, en in ieder
schoentje zag men een fraai, geheel nieuw half-francstuk blinken.
De man richtte zich op en wilde gaan, toen hij achter in den donkersten
hoek van den schoorsteen nog een ander voorwerp bespeurde, een
leelijk, lomp, half gebroken en met asch en slijk bedekt klompje. 't
Was Cosettes klompje. Ook Cosette had met dat aandoenlijk vertrouwen
der kinderen, dat, schoon telkens bedrogen, echter nooit den moed
opgeeft, haar klompje in den schoorsteen gezet.
De hoop van een kind, dat nooit iets anders dan wanhoop heeft gekend,
is iets zeer verhevens en liefelijks.
In dat klompje was niets.
De vreemdeling tastte in zijn zak, bukte en legde in Cosettes klompje
een louis d'or.
Toen keerde hij zacht naar zijn kamer terug.
NEGENDE HOOFDSTUK.
THÉNARDIER AAN 'T WERK.
Den volgenden morgen, ten minste twee uur vóór het dag was, zat
Thénardier bij een kaars in de gelagkamer aan de tafel met een pen
in de hand, en maakte de rekening op van den reiziger in de bruine jas.
Zijn vrouw stond half gebogen naast hem en zag toe. Zij spraken geen
woord. 't Was aan de eene zijde diepe overweging, aan de andere
eerbiedige bewondering, als waarmede men een gewrocht van den
menschelijken geest ziet ontstaan en zich ontwikkelen. Men hoorde
gerucht in huis, 't was de "leeuwerik" die de trap veegde.
Na een groot kwartieruurs en eenige doorhalingen, bracht Thénardier
dit meesterstuk voor den dag:
Nota voor mijnheer No. 1.
Soupé fr. 3.
Kamer fr. 10.
Kaarsen fr. 5.
Vuur fr. 4.
Bediening fr. 1.
------
Te zamen fr. 23.
"Drie-en-twintig francs!" riep de vrouw verrukt, doch met eenige
aarzeling vermengd.
Evenals alle groote kunstenaars, was Thénardier niet tevreden.
"Hm!" prevelde hij.
't Was de toon van Castlereagh, terwijl hij op 't congres van Weenen
de rekening voor Frankrijk opmaakte.
"Gij hebt gelijk, Thénardier, hij mag dit wel betalen," mompelde
de vrouw, aan de pop denkende, welke hij in tegenwoordigheid harer
dochtertjes aan Cosette had gegeven, "'t is niet meer dan billijk;
ofschoon wat veel. Hij zal 't niet willen betalen."
Thénardier antwoordde met zijn koelen glimlach:
"Hij moet betalen."
Deze glimlach was de hoogste uitdrukking van zekerheid en gezag. Wat
zóó gezegd was moest gebeuren. De vrouw sprak er niet verder over. Zij
bracht de tafels in orde; de man ging heen en weder door de kamer. Na
eenige oogenblikken zeide hij:
"Ik moet wel vijftienhonderd francs betalen."
Hij zette zich in den hoek van den haard, met de voeten in de warme
asch en peinsde.
"Nu, ge vergeet toch niet, dat ik vandaag Cosette de deur uitzet. Het
monster, ik kan haar niet uitstaan, met haar pop! Ik zou liever
Lodewijk XVIII trouwen dan haar een dag langer in mijn huis hebben."
Thénardier stak zijn pijp aan, en antwoordde tusschen de rookwolken:
"Gij zult de rekening aan den man geven."
Toen ging hij uit.
Nauwelijks was hij uit de kamer, toen de reiziger binnenkwam.
Thénardier verscheen weder onmiddellijk achter hem, bleef in de half
open deur staan en was alleen zichtbaar voor zijn vrouw.
De bruine man had zijn stok en zijn pakje in de hand.
"Zoo vroeg bij de hand!" zei vrouw Thénardier, "gaat mijnheer ons
reeds verlaten?"
Dit zeggende draaide zij verlegen de rekening in haar hand en maakte
er met haar vingers vouwen in. Haar strak gelaat vertoonde een haar
geheel ongewone uitdrukking van bedeesdheid en schroom.
't Scheen haar moeielijk zulk een rekening aan iemand te geven,
die zoo geheel 't voorkomen van "een arme" had.
De reiziger scheen verstrooid en in gedachten. Hij antwoordde:
"Ja, madame, ik vertrek."
"Ge hebt dus te Montfermeil geen zaken te doen?"
"Neen, ik reis hier slechts door, anders niet.--Wat ben ik u schuldig,
madam?"
Vrouw Thénardier reikte hem de toegevouwen rekening over, zonder een
woord te zeggen.
De man vouwde het papier open en zag het in; maar blijkbaar dacht
hij aan iets anders.
"Madame," vroeg hij, "maakt ge goede zaken hier te Montfermeil?"
"Zoo, zoo, mijnheer," antwoordde vrouw Thénardier, verbaasd dat hij
niet op eene andere wijze uitviel. Op treurigen, jammerenden toon
voegde zij er bij: "'t Is een slechte tijd, mijnheer! en hier, in
deze omstreken zijn weinig welgestelden. 't Zijn allen geringe lieden,
weet ge. Zoo er niet nu en dan fatsoenlijke en rijke reizigers kwamen
als mijnheer! Wij hebben zoovele lasten. Onder andere, die kleine
kost ons ontzettend."
"Welke kleine?"
"Wel, de kleine, die gij gezien hebt! Cosette; de "leeuwerik" zooals
men ze hier noemt."
"Ha," zei de man.
Zij voer voort:
"De boeren zijn zoo dom met hun bijnamen; zij heeft meer van een
vleermuis dan van een leeuwerik. Weet ge, mijnheer, wij vragen niet,
maar kunnen evenmin geven. Wij verdienen niets en hebben veel te
betalen. Het patent, de personeele belasting, deuren en vensters,
de opcenten! Mijnheer weet, dat er ontzettend veel belasting moet
betaald worden. Bovendien heb ik mijn dochtertjes; ik heb niet noodig
het kind van een ander te voeden."
De man hernam met eene stem, welke men onverschillig tracht te maken,
doch evenwel beeft: "Zoo men er u eens van ontlastte?"
"Van wie? van Cosette?"
"Ja."
Het roode heftige gezicht der herbergierster straalde van hatelijke
vreugde.
"O, mijnheer, houd haar, neem haar mede, doe met haar wat ge wilt en
de H. Maagd en al de Heiligen in den hemel zegenen u er voor."
"Afgedaan!"
"Waarlijk? Neemt ge haar mede?"
"Ik neem ze mede."
"Aanstonds?"
"Aanstonds. Roep het kind."
"Cosette!" riep vrouw Thénardier.
"Ondertusschen zal ik u mijn schuld betalen," hernam de man. "Hoeveel
is 't?"
Hij sloeg een blik in de rekening en kon een beweging van verbazing
niet onderdrukken.
"Drie-en-twintig francs!" zeide hij, de vrouw aanziende, en herhaalde:
"Drie-en-twintig francs!"
Op deze wijze herhaald lag in deze woorden de uitdrukking tusschen
het verwonderings- en het vraagteeken.
Vrouw Thénardier had den tijd gehad, zich tot den schok voor te
bereiden. Zij antwoordde stoutmoedig:
"Ja, mijnheer, 't is drie-en-twintig francs."
De vreemdeling legde vijf vijffrancstukken op de tafel.
"Ga nu het kind halen," zeide hij.
Op dit oogenblik trad Thénardier in 't midden der kamer en zeide:
"Mijnheer is nog zes-en-twintig sous schuldig."
"Zes-en-twintig sous!" herhaalde de vrouw.
"Twintig sous voor de kamer, zes voor het avondeten," hernam Thénardier
koel. "Wat de kleine betreft moet ik met mijnheer nog een woord
spreken. Ga, vrouw."
Vrouw Thénardier was als verbijsterd door de verrassende spranken
van haars mans schitterenden geest. Zij gevoelde dat de groote acteur
thans ten tooneele trad; zij antwoordde niet en ging heen.
Zoodra zij alleen waren, bood Thénardier den vreemdeling een stoel
aan. De reiziger ging zitten; Thénardier bleef staan en zijn gelaat
nam een zonderlinge goedhartigheid en onnoozelheid aan.
"Ik moet u zeggen, mijnheer, dat ik dit kind onuitsprekelijk liefheb."
De vreemdeling zag hem strak aan.
"Welk kind?" vroeg hij.
"'t Is zonderling, hoe men zich aan iets hechten kan," vervolgde
Thénardier. "Wat is al dat geld? Neem uw vijffrancstukken terug. Ik
houd onuitsprekelijk van dat kind!"
"Van welk?" vroeg de vreemde.
"Wel, van onze kleine Cosette. Wilt ge dit niet van ons wegnemen? Nu,
ik spreek openhartig; zoo waar als ik een eerlijk man ben, ik kan er
niet in bewilligen. Ik zou het kind missen. Ik heb ze van jongs af
bij mij gehad. 't Is waar, dat ze ons veel kost; 't is waar, dat ze
haar gebreken heeft; 't is waar, dat wij niet rijk zijn; 't is waar
dat, toen ze ziek was, ik meer dan vierhonderd francs aan artsenijen
betaald heb. Maar men moet iets voor den lieven God doen. Zij heeft
noch vader noch moeder, ik heb haar grootgebracht. Ik heb brood voor
mij en voor haar. Kortom, ik ben aan 't kind gehecht. Ge begrijpt,
men kan zich ergens aan hechten; ik ben een eenvoudige goede kerel;
ik redeneer niet, en houd van de kleine; mijn vrouw is driftig,
maar houdt ook van haar. 't Is als ware het ons kind. Ik moet haar
in huis hooren keuvelen."
De vreemde bleef hem strak aanzien. Thénardier voer voort:
"Vergeving, verschooning, mijnheer, men geeft zoo maar zijn kind
niet aan den eerste den beste. Niet waar, heb ik geen gelijk? 't
Is zoo, gij zijt rijk, gij schijnt een zeer goed man, en zoo het
tot haar geluk was? Maar wie weet dat? Ge begrijpt dat, zoo ik haar
liet gaan en dit offer bracht, ik zou willen weten waar zij bleef,
ik zou haar niet uit het oog willen verliezen, zou moeten weten bij
wien zij is, om haar nu en dan te bezoeken, opdat zij zou weten dat
haar goede pleegvader nog altijd over haar waakt. Er zijn voorwaar
maar al te veel onmogelijke zaken. Ik weet zelfs uw naam niet. Zoo
ge haar medenaamt, zou ik moeten vragen: waar is de Leeuwerik toch
gebleven? Ik zou ten minste een stukje papier, een paspoort of iets
van dien aard moeten zien.
Zonder op te houden den herbergier met dien blik aan te zien, die,
om zoo te spreken, tot in het diepst der ziel dringt, antwoordde de
vreemde met ernstige, vaste stem:
"Mijnheer Thénardier, men neemt geen pas om zich vijf uren van
Parijs te verwijderen. Zoo ik Cosette medeneem, neem ik haar mede,
dit is alles. Ge zult noch mijn naam, noch mijn woonplaats vernemen;
ge zult haar verblijf niet vernemen, en 't is mijn bedoeling dat zij
u nooit wederzie. Ik breek den draad, dien zij aan den voet heeft,
en zij vliegt weg. Wilt gij dit, ja of neen?"
Evenals goede en kwade geesten aan sommige teekenen de tegenwoordigheid
van een hoogeren geest erkennen, zoo begreep Thénardier, dat hij
met een zeer sterk man te doen had. Dit werd hem als ingegeven; hij
begreep het dadelijk met zijn gewone scherpzinnigheid. Hij had reeds
den vorigen avond, terwijl hij met de voerlieden dronk, rookte en zong,
den vreemdeling oplettend gadegeslagen, hem als een kat beloerd en
hem als een wiskunstenaar bestudeerd. Uit eigen beweging, voor zijn
pleizier en uit instinct had hij hem gadegeslagen, en hem bespied
als werd hij er voor betaald. Geen gebaar, geen beweging was hem
van dezen man in de bruine jas ontsnapt. Zelfs vóór de onbekende zijn
belangstelling in Cosette deed blijken, had Thénardier hem geraden. Hij
had de doordringende blikken van den ouden man verrast, die zich immer
op het kind richtten. Wat was de reden dezer belangstelling? Wie was
deze man? Waarom zulk een armoedige kleeding, met zooveel geld in den
zak? Deze vragen, welke hij zich deed en niet kon oplossen, kwelden
hem. Hij had er den ganschen nacht over gedacht. 't Kon Cosettes vader
niet zijn. Misschien een grootvader? maar waarom zich dan niet dadelijk
kenbaar gemaakt? Zoo men recht op iets heeft, bewijst men het. 't
Was duidelijk, dat deze man geen recht op Cosette had. Wie was hij
dan? Thénardier verloor zich in gissingen. Hij meende alles te zien,
en zag niets. Hoe het zij, toen hij met den man een gesprek begon,
voelde hij zich sterk, in de overtuiging dat er een geheim onder
schuilde, dat de man er belang bij had onbekend te blijven; doch
bij het duidelijk en stellig antwoord van den vreemde, en toen hij
zag van dit geheimzinnig personage zoo eenvoudig geheimzinnig was,
gevoelde hij zich zwak. Iets dergelijks had hij niet verwacht. Al
zijn gissingen vielen nu in duigen. Hij zamelde zijn gedachten. In
een seconde overwoog hij dit alles. Thénardier was een dier menschen,
die in een oogenblik over een toestand oordeelen. Hij begreep dat
't nu het oogenblik was om regelrecht en snel door te tasten. Hij
handelde als de groote veldheeren op het beslissend oogenblik, dat
zij alleen weten te erkennen; hij ontblootte eensklaps zijn batterij.
"Mijnheer," zeide hij, "ik moet vijftienhonderd francs hebben."
De vreemde nam uit zijn zak een oude, zwart lederen portefeuille,
opende ze en haalde er drie bankbriefjes uit, welke hij op de tafel
legde. Toen hield hij zijn grooten duim op de briefjes en zeide tot
den herbergier:
"Haal Cosette."
Wat deed Cosette, terwijl dit plaats had?